Салық және оның әлеуметтік-экономикалық қоғамдағы орны мен маңызы

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I САЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚОҒАМДАҒЫ ОРНЫ МЕН МАҢЫЗЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.1 Салық экономиканың қызмет етуінің құрамдас бөлігі ретінде ... ... ..4
1.2 Салық жүйесі және салық салуды тиімді ұйымдастыру экономика қызмет етуінің негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

II ЭКОНОМИКАНЫ САЛЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ ҮШІН МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

2.1 Экономиканы салық механизмі арқылы реттеудегі тура және жанама салықтық реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
2.2 Мемлекеттік фискалдық саясаты, оның экономиканы ынталандыру және тежеу құралдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...20
2.3 Нарықтық тепе.теңдiктi мемлекеттік салық саясаты арқылы реттеу 23


Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
Қолданылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
Қазіргі таңда Қазақстан Республикасы егемендік алып, дербес мемлекет болған және белсенді түрде нарықтық экономикаға өту кезінде экономиканы реттеуде салық жүйесі елеулі орын алады. Өзінің тәуелсіздігін және дербестігін алған кез келген мемлекетке тұрақты, әрі күшті қаржылық база керек. Дамыған елдердің тәжірибесі көрсетіп отырғандай нарықтық экономика жағдайында мемлекеттің қаржылық негізі шаруашылық субъектілерден және халықтардан жиналған салық болып табылады.
Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмiнде де қаржы және оның негiзiндегi салық жүйесi мен салық салу механизмi зор рол атқарады. Салықтар мемлекеттер пайда болуымен бiрге пайда болды. Мемлекет құрылымының өзгеруi, өркендеуi әрқашан салық жүйесiнiң қайта құрылуымен және жаңаруымен қабаттаса жүредi.
“Салық” ұғымы әр түрлi экономикалық әдебиеттерде әр түрлi қарастырылады. Негiзiнен көптеген экономикалық әдебиеттерде “салық” ұғымы бюджет қорына белгiлi бiр көлемежәне белгiлi бiр уақытта түсетiн мiндеттi төлем ретiнде қарастырылады.
Осы мемлекеттiң қаржы ресурстарының бастапқы категориясы және мемлекеттiк қызметтердi iске асырудың, экономиканы мемлекеттік тікелей және жанама рететудің негiзi болып табылатын салықты жан-жақты талдап, салық салу механизмiнiң қызмет етуiн, салықтың негiзгi элементтерiн және осылардың басын қосып, ұйымдастырып отыратын салық жүйесiн жан жақты талдау осы тақырыптың өзектiлiгiн ашады.
Сондықтан мен қаржы пәнінен курстық жұмысымның тақырыбын “Экономиканы салықтық реттеу” деп алдым.
Бұл тақырыпты орындаудағы негізгі мiндеттерiм келесiдей:
• Салықтың жалпы экономикалық мәнiн ашу;
• Салық салудың негiзгi элементтерi мен оның құрылымдарын талдау;
• Салықтың экономикадағы атқаратын қызметтерiн көрсету;
• Салық салу қағидаларын жан-жақты қарастыру;
• Қазақстан Республикасының салық жүйесiнiң қалыптасуы мен дамуын және оны басқару шараларын атап өту;
• 2002 жылғы жаңа Салық Кодексi бойынша енгiзiлген салықтар мен алымдар түрлерiн атап өту және салық түрлерi мен оның ерекшелiктерiне тоқталу болып табылады.
• Экономиканы салықтық реттеудегі фискалдық саясаттың ерекшеліктеріне тоқталып өту;
• Нарықтық экономиканының тепе-теңдңгін қалыптастырудағы салықтардың маңызы мен салық салу қызметін жетілдіру шараларын талдау;
1. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке төленетiн басқа да мiндеттi төлемдер туралы” Заңы. (Салық Кодексi). – Алматы, 2002ж.-232 б.
2. Черник Д.Г. Починок А.П. Основы налоговой системы: Учебное пособие для вузов. – Москва: Финансы, Юнити, 1998. – 422с.
3. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.- 230 с.
4. Худяков А.И., Наурызбаева Н.Е. Налог: понятие, элементы, установление, виды. Алматы: - ТОО Баспа, 1998 – 160с.
5. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: - 2003. – 131 бет.
6. Ермекбаева Б.Ж. Жалпы мемлекеттiк салықтар. Алматы, Экономика, - 1997 ж. – 158 бет.
7. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2003. – 448 бет.
8. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – Алматы: Экономика. - 2003. – 432 бет.
9. А.Исаева «Мемлекеттің дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның қазіргі кездегі салық жүйесінің ерекшеліктері» // Қаржы-Қаражат, 2005, №6, 22-25 стр.
10. Статистический ежегодник. Алматы. – 2006г.
        
        Жоспар
Кіріспе
............................................................................
............................................3
I САЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ ӘЛЕУМЕТТІК-ЭКОНОМИКАЛЫҚ ҚОҒАМДАҒЫ ОРНЫ МЕН МАҢЫЗЫ
............................................................................
................4
1. Салық ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде
..........4
2. Салық жүйесі және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ЭКОНОМИКАСЫ ҮШІН
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ....................................................14
1. Экономиканы салық механизмі арқылы ... тура және ... ... ... фискалдық саясаты, оның экономиканы ынталандыру және
тежеу ... ... ... ... ... саясаты арқылы реттеу 23
Қорытынды
............................................................................
.................................27
Қолданылған ... ... ... Республикасы егемендік алып, дербес мемлекет
болған және ... ... ... экономикаға өту кезінде экономиканы
реттеуде салық жүйесі елеулі орын алады. ... ... ... алған кез келген мемлекетке тұрақты, әрі күшті қаржылық ... ... ... ... ... ... ... экономика
жағдайында мемлекеттің қаржылық негізі шаруашылық ... ... ... ... ... табылады.
Нарықтық қатынастардың құрылымында да, мемлекет тарапынан ... ... де ... және оның ... ... ... мен ... механизмi зор рол атқарады. Салықтар мемлекеттер пайда болуымен бiрге
пайда болды. Мемлекет ... ... ... әрқашан салық
жүйесiнiң қайта құрылуымен және жаңаруымен қабаттаса жүредi.
“Салық” ұғымы әр ... ... ... әр ... ... көптеген экономикалық әдебиеттерде “салық” ұғымы
бюджет ... ... бiр ... ... бiр ... ... мiндеттi
төлем ретiнде қарастырылады.
Осы мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... iске ... экономиканы мемлекеттік тікелей және
жанама рететудің негiзi болып табылатын салықты жан-жақты талдап, ... ... ... ... салықтың негiзгi ... ... ... қосып, ұйымдастырып отыратын салық жүйесiн жан жақты талдау
осы тақырыптың өзектiлiгiн ашады.
Сондықтан мен қаржы пәнінен курстық ... ... ... ... деп алдым.
Бұл тақырыпты орындаудағы негізгі мiндеттерiм келесiдей:
• Салықтың жалпы экономикалық мәнiн ашу;
• Салық салудың негiзгi ... мен оның ... ... ... экономикадағы атқаратын қызметтерiн көрсету;
• Салық салу қағидаларын жан-жақты қарастыру;
• Қазақстан Республикасының салық ... ... мен ... ... басқару шараларын атап өту;
• 2002 жылғы жаңа Салық Кодексi бойынша енгiзiлген салықтар мен алымдар
түрлерiн атап өту және салық түрлерi мен оның ... ... ... ... ... ... фискалдық саясаттың ерекшеліктеріне
тоқталып өту;
... ... ... ... ... мен ... салу ... жетілдіру шараларын талдау;
I САЛЫҚ ЖӘНЕ ОНЫҢ ... ... ОРНЫ МЕН ... ... ... ... етуінің құрамдас бөлігі ретінде
Салықтар мемлекеттер пайда ... ... ... ... ... өзгеруi, өркендеуi әрқашан салық жүйесiнiң ... ... ... ... жүредi.
“Салық” ұғымы әр түрлi экономикалық ... әр ... ... ... ... ... “салық” ұғымы
бюджет қорына белгiлi бiр көлемі және белгiлi бiр уақытта түсетiн мiндеттi
төлем ретiнде қарастырылады. /3, 13 ... ... ... – бұл мемлекет біржақты тәртіппен
заң жүзінде ... ... бір ... және мерзімде бюджетке
төленетін қайтарусыз және өтеусіз сипаттағы міндетті ақшалай төлемдер.
Салықтардың экономикалық мәні ... ... ... ... ... асыру үшін мемлекет жұмылдыратын ұлттық табыстың бір
бөлігі болып табылады. Салықтар өз кезегінде қаржының бастапқы ... ... ... ... заңды және жеке тұлғалардан
белгiлi бiр ... және ... ... ... ... ... ... – шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң, жеке тұлғалардың
мемлекетпен екi ... ... ... ... ... ... ... қаржылық қатынастарды сипатайтын экономикалық
категория. Салықтардың экономикалық мәнi ... /5, 19 ... ... ... ... ... субъектiлер мен халық
табысының қалыптасуындағықаржылық қатынастардың бiр бөлiгiн көрсетедi.
• Екiншiден, шаруашылық ... ... мен ... табысының
белгiлi бiр мөлшерiн мемлекет үлесiне жинақтап, жиынтықтардың қаржылық
қатынастарын көрсетедi.
Салықтар жалпы шығу тегi мемлекеттердiң пайда ... ... ... мен ... ... ... көзi ... табылады. Мемлекет
құрылымының өзгеруi, оның құрылуымен, жаңаруымен бiрге қалыптасады. әрбiр
мемлекетке өзiнiң iшкi және ... ... ... үшiн белгiлi бiр
деңгейде қаржының көздерi керек ... ... Ал ... ... осы
мемлекет қаржысының негiзгi қайнар көзi. Мемлекет салықтарды экономиканы
дамытуға, ынталандаруға және экономиканың маңызды, ... ... ... ... құралы ретiнде пайдаланылады.
Осы салық салуға байланысты әр дәуiрде мемлекет ... ... ... көптеген еңбектер жазған. Мысалы,
Ф.Аквинский “Салықтарды ұрлаудың ... ... ... ... ... салу ... ... салушылардың бiрi А.Смит “Салық төлеушiлер
құлшылықтың белгiсi емес, бостандықтың белгiсi” деп ... ... әр ... ... ... әр ... ... көптеген экономикалық әдебиеттерде “салық” ұғымы
бюджет қорына белгiлi бiр көлемежәне белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... түсiну үшiн олардың экономикалық маңызын
түсiну қажет. Ал салықтардың экономикалық ... ... ... ... ... ... ... экономика дамуында атқаратын келесiдей үш
қызметтерi бар:
• Фискалдық;
• Рететушiлiк;
• Бақылаушылық.
Салықтардың бiрiншi қызметi – фискалдық немесе ... ... ... Бұл салық қызметi ... ... ... кiрiс ... ... ... мiндетi құрылады. Себебi, салықтар
мемлекеттiк бюджеттiң кiрiсiн ... ... ... ... ... ... ... және тағы басқа да шаралардың iске асуын
қамтамасыз етедi. Мемлекеттiк бюджеттiң кiрiс ... ... ... ...... ... ... /4, 25 б/
Баршаға белгілі 2001 жылы салық жүйесінде ... ... және ... салық төлеушілердің барлық категориясына
қатысты салық ... және ... ... ... қатысты бейтараптылығын қамтамасыз етуге бағытталған негізгі
құжат – Салық Кодексі пайда болды.
Аталған ... ... ... мен ... да міндетті төлемдер
санының қысқартылуы және салық салу механизмінің оңайлатылуы, салық салу
қағидаттарының ... ... ... ... ... ... ... елдегі салық ауыртпалығының
төмендеуіне, ... ... ... ... ... ... бюджетке түсімдердің жоғарлауына мүмкіндік жасады.
Оны келесі 1-ші ... көре ... ... 1998-2005 жж. Мемлекеттік бюджет кірісінің құрылымы, %
|Табыстар |1998 |1999 |2000 |2001 |2002 |2003 |2004 |2005 ... ... |17,1 |16,7 |17,5 |19,5 |22,6 |22,8 |23,1 |23,5 ... ... | | | | | | | | |
| |12,6 |12,2 |12,4 |16,4 |20,2 |20,6 |20,5 |21,2 ... ... |73,6 |73,05 |70,8 |84,1 |89,3 |90,3 |88,7 |90,2 ... | | | | | | | | ... ... ... ... салық ставкаларын шектен тыс жоғары
деңгейде белгiлеу өндiрiстiң ... ... ... өз iсiне деген
ынтасын жоғалтуына және көлеңкелi экономиканың дамуына әкеледi. Мысалы,
әлемдiк тәжiрибе ... ... ... салғанда салық ставкасының деңгейi
35-40 пайыздан аспауы ... ... оның ... ... ставкаларының деңгейiн
зерттеген ғалымдардың тұжырымдары мынаны дәлелдейдi:
• Егер төленетiн салық мөлшерi салық төлеушi ... ... ... онда ол ... ... ... ... соқтырады. Себебi,
рыноктағы кәсiпорындар ... ... ... жаба ... Ешер ... ... салық төлеушi табысының 45-50%-ы аралығында болса,
онда жай ұдайы өндiрiске әкеледi.
• Егер ... ... ... төлеушi табысының 35-40%-ы мөлшерi
аралығында болса, онда ұлғаймалы ұдайы ... ... ... ... ... ... қазiргi кездегi
ставкасы 30%, ал ауылшаруашылығындағы өндiрiс орындары үшiн ол шама ... ... ... субъектiлер мен халықтар табысының бiр бөлiгiн мемлекеттiң
орталықтандырылған қаржы көздерiне айналдыру салықтардың ұдайы ... ... ... ... ... ... ол ... яғни салықтық бақылау. Салықтардың бақылаушылық қызметi арқылы
салық ... ... ... ... бағаланады, қаржы
ресурстарының қимылына баылау iсi жүргiзiледi, салық жүйесi мен ... ... ... ... ... бақылауды тиiмдi
жргiзу арқылы салықтық тәртiптi қатаң сақтау, салық ... ... ... ... мен ... ... және ... бюджетке төлеп
отыруы қамтамасыз етiледi. /5, 26 ... ... ... және ... ... ... ұйымдастыру экономика қызмет
етуінің негізі
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңiнде салық салу саясатының
негiзгi бағыттары - ... ... құру және оның ... ... ... ... ... механизмiн iске асыру.
Салық салудың әдiстерi мен жолдары, ... ... ... ... ... ... ... механизмiне жатады.
Қандай да бiр механизмнiң құрамына бiрнеше тетiктерi мен элементерi
болады. Сол ... ... ... де ... бiр ... ... Салық салу элементтерiне келесiлер жатады: /7, 231 б/
• Субъект;
• Объект;
... ... ... ставкасы;
• Салық өлшем бiрлiгi;
• Салық оклады;
• Салық жеңiлдiктерi;
• Салық төлеу мерзiмi мен ... ... ... және ... ... ... ... Салық төлеуiн бақылау;
• Салықтық жазалау шаралары.
Салық механизмiнде өзара байланысты ... ... ... Оны келесi суреттен көре аламыз:
Схема-1 – Салық механизмiнiң элементтерi
Ендi осы ... ... ... ... ... ... ... салық субъектiсi – салықты және бюджетке
төленетiн басқа да ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанда салық төлеушiлерге:
• Резидент және резидент емес заңды тұлғалар;
• Қазақстан Ресубликасының азаматтары, шетел ... және ... ... ... табылады.
Салық объектiсi – заң жүзiнде негiзделген, салық салуға негiз болатын
табыс, мүлiк, ... ... ... ... және т.б. ... игiлiктер.
Салық көзi – салық салынатын табыс. ... ... ... ... ... пен шегерiмдердiң айырмасы ретiнде анықталады.
Салықтың негiзгi базасы мыналар болып табылады: /7, 237 ... ... ... ... ... ... ... салығы мен жеке
табыс салықтары жатады;
... ... ... Олар ... ... ... салықтар
және кеден баждарын қамтиды;
• капиталға салынатын салық. Оған жер салығы, мүлiкке ... ... ... ... ... – бiр ... ... алынатын салық мөлшерi.
Ставкалар тұрақты немесе пайыз ... ... ... ... ... регрессивтiк және пропорционалдық болып бөлiнедi.
Прогрессивтiк ... ... ... ... ... ... ... Пропорционалды стакалар керiсiнше салық салынатын ... ... ... ... ... Регрессивтi салық
ставкасы – салық салынатын табыс мөлшерiнiң өсуiне қарай салық ставкасының
төмендеуi.
Тұрақты салық ... ... ... ... ... ... түрiнде белгiленедi.
Салық өлшем бiрлiгi – есептеу үшiн берiлген салық объектiсiнің өлшем
бiрлiгi.
Салық оклады – салық төлеушiнiң ... бiр ... ... ... ...... сәйкес салық төлеушiнiң бiртiндеп немесе
салық төлеуден босатылуы. Салық жеңiлдiктерiне салықтан толық босатылатын,
салық салынбайтын ... ... ... ... ... ... мерзiмiн ұзарту болып табылады. Салық төлеушi шегерiмдердi жылдық
жиынтық табыс алумен байланысты ... ... ... ... ... төлеу мерзiмi – салықтар мен басқа мiндеттердiң бюджетке төлену
уақыты.
Салық төлеу тәртiбi – белгiленген мерзiмде салықты ... ... ... қандай салықтар төлеу керек екенiн, яғни ... ... бiр ... ... төлеушiнiң құқытары: /1/
• Қолданылып жүрген салық және бюджетке төленетiн басқа да ... ... ... ... ... ... салық қызметi
органдарынан ақпарат алу;
• Салық қатынастары мәселелерi бойынша өз ... ... және ... не өз өкiлi арқылы бiлдiру;
• Салық бақылауы нәтижелерiн алу;
• Салық бақылауы нәтижелерi ... ... және ... ... ... ... төлемдердi есептеу мен төлеу ... ... ... түсiндiрме табыс ету;
• Жеке шотынан салық мiндеттемелерiнiң орындалуы бойынша бюджетпен есеп
айырысудың жай-күйi туралы көшiрме алу;
• Салық Кодексiнде және ... ... ... да заң
актiлерiнде белгiленген тәртiппен салықтық тексеру актiлерi бойынша
хабарламаға және салық ... ... ... ... ... ... ... құпиясының сақталуын талап ету;
• Салық салуға қатысы жоқ ақпарат пен құжатарды табыс етпеу.
Салық төлеушiнiң мiндеттерi:
• Салық мiндеттемелерiн дер ... және олық ... ... ... ... ... анықталған салық заңдарын бұзушылықтарды
жою туралы заңды талаптарын ... ... ... ... кезiндегi заңды қызметiне кедергi жасамау;
• Нұсқама негiзiнде салық қызметi органдары лауазымды адамдарының салық
салу ... және ... ... ... ... ... табылатын
мүлiктi тексеруiне жол беру;
• Салық есептiлiгi мен құжаттарды заңға сәйкес тәртiппен табыс ету;
... ... ... ... ... көрсеткен кезде
тұтынушылармен ақшалай есеп ... ... жады бар ... касса
машиналарын мiндетi түрде пайдалана және тұтынушының қолына бақылау
чегiн бере отырып жүргiзу. ... ... ...... заңдарыынң орындалуын, мемлекетке
түсетiн салықтар мен басқа да мiндеттi ... ... ... ... ... ... ... бойынша заңды және жеке тұлғаларды
тексеру. Салықты төлеудi басқаруды тек қана салық қызметi органдары ... салу ... ... ... ... қағидаларға сүйенiп iске асырылады.
Қазақстан Республикасының Салық Кодексi салық iсiн ... ... ... ... етедi: /1/
1. мiндеттiлiк қағидасы бойынша салық төлеушi салықтық мiндетiн ... ... ... орындауы тиiс.
2. нақтылық қағидасы бойынша Қазақстан ... ... ... мен ... ... болуы тиiс.
3. әдiлеттiлiк қағмдасы бойынша Қазақстан Республикасында салық алу
жалпыға бiрдей және ... ... жеке ... ... ... ... ... бойынша Қазақстан Республикасы аумағында жалпыға бiрдей
салық жүйесi қолданылады.
5. жариялылық қағидасы бойынша ... ... ... ... ресми басылымдарда жарық көрiп отырады.
Салық iсiн тиiмдi ұйымдстыру мақсатында салықтарды белгiлi ... ... ... ... салу объектiсiне байланысты;
2. Қолданылуына қарай;
3. Салық салу органына байланысты;
4. ... ... ... ... салу ... ... дәрежесiне қарай;
Салық салу объектiсiне қарай салықтар тiкелей және жанама салықтар
болып бөлiнедi.
Тiкелей салықтар ... ... ... мүлiкке салынады. Тiкелей
салықтарға мынадай салықтар жатады:
• корпорациялық табыс салығы;
• жеке ... ... жер ... көлiк құралдарына салынатын салық және т.б.
Жанама салықтарды тұтынушы төлейдi. Тауар немесе қызмет бағасына алдын
ала салық енгiзiлгендiкте, iс жүзiнде оны ... ... ... Жанама
салықтарға мыналар жатады:
• Қосылған құнға салынатын ... ... ... соң ... белгiсiне қарай салықтар жалпы және
арнайы болып бөлiнедi.
Жалпы салықтар бюджетке тскен соң, жалпы мақсаттарға жұмсалады. ... ... ... және ... ... ... ... жатады.
Арнайы салықтар бюджетке түскен соң, алдын ала ... ... ... ... ... ... салынатын салық жол қорын
құруға жұмсалады. Салық салу органына ... ... ... мемлекеттiк
және жергiлiктi болып бөлiнедi.
Табысқа салынатын салықтар салық төлеушiнiң кез ... ... ... ... ... алынады.
Тұтынуға салынатын салық салық төлеушi тауар немесе қызмет ... ... ... Оған ... ... ... ... пен акциздер
жатады.
Салық салу объектiсiн бағалау дәрежесiне қарай ... ... ... ... ... ...... төлеушiнiң салық салынатын объектiсiнiң сыртқы
белгiсiне қарай салынады. Оған жер ... және ... ... ... ...... ... салық салынатын объектiсiнен
алатын табыс мөлшерiне байланысты салынады. Оған ... ... жеке ... ... ... ... мен салық жүйесi ұғымы тығыз байланысты. Мемлекетте
алынатын салық түрлерiнiң оны құру мен ... ... мен ... ... ... ... әдетте мемлекеттiң салық жүйесiн
құрайды.
Салық жүйесiн мемлекет пен ... ... ... ... ... ... салық механизмi яғни, салық салу әдiстерi мен
тәсiлдерi, жолдары, ... ... мен ... ... кесiмдердiң, салық
қызметi органдарының жиынтығын құрайды. Салық ... ... ... ... ең ... құралы болуымен қатар, ел экономикасын қайта
құруға, өндiрiстiң ұлғайып дамуына және ... ... ... iске ... ... ... ... салық жүйесiнiң дамуын
төрт кезеңге бөлiп қарастыруға болады. /9, 22 б/
1 кезең, (1992 1995 жж.) – жаңа ... ... ... ... ... және iске ... ... (1996-1998 жж.) – жаңа нарықтық экономика ... ... ... жүйесiн құруды аяқтау;
3-кезең, (1998-2000 жж.) – барлық қағидалардың ескерiлуi арқылы салық
жүйесiне өзгерiстер мен ... ... ... ... одан ... ... жж.) Жаңа ... кодексi қабылданып, iске қосылды
және ол бүгiнгi таңда да өз ... ... /9, 23 ... ... ... ... 2002 ... 1-шi қаңтарынан бастап ол
iске қосыла бастады. Бұл салық кодексiнде ... ... ... мен бюджетке төленетiн басқа да ... ... ... 9 салық, 13 алым, 9 төлем, 1 мемлекеттiк баж, 4 кедендiк алым
белгiлендi.
Жаңа Салық Кодексi 2002 ... 1-шi ... ... ... ... корпорациялық табыс салығы;
• жеке табыс салығы;
• қосылған құн салығы;
• акциздер;
• жер қойнауын пайдаланушылардың салықтар мен ... ... ... ... жер салығы;
• көлiк құралдары салығы;
• мүлiк салығы. /1/
Осы Салық Кодексiндегi 13 түрлi алымдарға:
• заңды тұлғаларды мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• жеке ... ... ... үшiн алым;
• жылжымайтын мүлiкке құқықтарды және ... ... ... ... үшiн ... ... ... және жиiлiгi ... ... ... үшiн алым;
• механикалық көлiк құралдары мен ... ... ... ... ... өзен ... мен шағын көлемдi кемелердi мемлекеттiк тiркегенi
үшiн алым;
• азаматтық әуе кемелерiн мемлекеттiк тiркегенi үшiн алым;
• дәрi-дәрмек құралдарын мемлекеттiк ... үшiн ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағы арқылы жүру
алымы;
• аукциондардан алынатын алым;
• елтаңбалық алым;
... ... ... ... ... үшiн лицензиялық алым;
• телевизия және радио хабарларын тарату ... ... ... ... беру үшiн ... ... ... төлемақыларға:
• жер учаскелерiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• жер бетiндегi көздердiң су ... ... үшiн ... ... ... ... үшiн ... жануарлар дүниесiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• орманды пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• ерекше қорғалатын ... ... ... үшiн төлемақы;
• радиожилiк спектерiн пайдаланғаны үшiн төлемақы;
• кеме жүретiн су ... ... үшiн ... сыртқы жарнаманы орналастырғаны үшiн төлемақы.
II ЭКОНОМИКАНЫ САЛЫҚТЫҚ РЕТТЕУ ЖӘНЕ ОНЫҢ ҚАЗАҚСТАН ЭКОНОМИКАСЫ ҮШІН
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
1. Экономиканы ... ... ... ... тура және ... реттеу
Мемлекет тарапынан экономикалық процестерді реттеу кез келген қоғамдық
жүйенің, соның ішінде қаржыны басқарудың ... ... ... ... ... ... – бұл ... тепе-
теңдіке және экономиканың жұмыс істеуінің ... ... ... ... ... әсер ету ... сондай-ақ қаржы ресурстарын шебер
пайдаланудың күнделікті процесін қамтамасыз ету үшін шаруашылық ... ... ... ... ... ... мен әдістерін
мақсатты және нақты қолдану процесі.
Қаржылық реттеудің түрлері салықтық, бюджеттік, ... ... ... ... ... ... ... қаржылық реттеулердің ішінде салықтық реттеудің ... ... ... ... ... ... салықтық реттеуде тура
және жанама салықтар қолданылады. /7, 246 ... ... ... экономикалық, соның ішінде ... мен ... ... ... реттеме негізгі қолданыста болады.
Дүниежүзілік тәжірибе ... ... ... ... ... ... – салықтардың мөлшерлемелері, салық салу жөніндегі жеңілдіктер мен
санкциялар, салықтық-бюджеттік ынталандыру және тежеу саясаттары, ... және ... ... бақылау қызметтері жатады.
Сонымен қатар экономиканы ... ... ... бірі ... ... мемлекеттік бюджет, мемлекеттік
қаржылардың басқа да қорларының негізгі қайнар көзі салықтық ... ... ... мемлекеттің қаржы ресурстарын қалыптастырудың негізгі
көзі – салық жүйесі және оның басты ... бірі ... ... және ... ... ... субъектілерге салынатын тура және
жанама салықтардың құрамы мен мөлшері болып табылады. /6, 64 б/
Осыған орай ... ... ... салу жүйесіндегі заңнамаларға сәйкес
салықтар фискалдық, реттеу, бақылау, бөлу ... ... ... еске ... ... дұрыс. Фискалды функцияның ... ... ... ... ... ... ... үшін қаржы
құралдарын бюджетке жұмылдыру болса, ал қалған ... осы ... ... ... ... ... ... қызметі мемлекеттің салық
механизмі арқылы белгілі бір қаржы-экономикалық ... ... ... ... қол жеткізуге бағытталған. Бақылау функциясы
табыстар көрсеткіштері мен ... ... ... ... ... ... ... сомасын бағалау мақсатында кәсіпорындар
мен халықтың қаржы – шаруашылық қызметтерінің ... ... ... ... бөлу ... ... ... әлеуметтік
топтарының арасында әлеуметтік тепе-теңдікті сақтау мақсатында табыстың бір
бөлігін бір әлеуметтік топтан алып, әдетте ... аз ... ... деп ... екінші топтарға қарай беру арқылы
қоғадық табысты қайта бөлуге бағытталған.
Салықтарды салу ... ... олар тура және ... ... Тура салықтар – салық төлеушінің кірісі мен ... ... ... Олар өз ... ... және жеке ... ... салықтар салық төлеушілердің мүлкінің кейбір түрлеріне (үй, ... ... ... ... Жеке тура ... – бұл жеке адамдар мен
заңды ұйымдардың табыстары мен мүлкіне салынатын ... ... ... – жеке ... салу ... ... ... жеке
табысы мен мүлкін де, оның қаржы жағдайында ескереді. /4, 59 б/
Жанма салықтар – баға немесе тарифке үстеме ... ... ... ... мен ... ... ... емес салықтар.
Салық Кодексіндегі 9 салық түрінің екеуі, яғни қосылған құнға салық
пен акциздер жанама салық ... ... ... ... 2002 ... 1-шi ... ... мынадай
салықтар енгiзiлдi:
• корпорациялық табыс салығы;
• жеке табыс салығы;
• қосылған құн ... ... жер ... пайдаланушылардың салықтар мен арнайы төлемдерi;
• әлеуметтiк салық;
• жер салығы;
• көлiк құралдары ... ... ... /1/
Мұндағы қосылған құнға салық пен акциздер жанама салықтарға жатады. Ал
қалған салықтың жетi түрi тiкелей салық салу болып ... ... ... Бұл ... ... банк пен ... қоспағанда Қазақстан Республикасы резидент заңды тұлғалары,
сондай-ақ Қазақстанда ... ... ... ... ... ... немесе
республикадағы көздерiн табыс алатын бейрезидент-заңды тұлғалар төлейдi.
Арнаулы салық ... ... ... ...... ... шаруа қожалықтары, заңды тұлға – ауыл ... ... ... ... ... ... ... табыс
салығын төлейдi.
Корпорациялық табыс салығын салу ... ... ... ... ... ... алу шарттарын, жеңiлдiктер мен санкцияларды, төлеу
уақытын айқындайды.
Жалпы табыс салығының ... 30% ... ... ... ... жер болып табылатын салық төлеушiнiң ... ... 10 ... ... бойынша салық салынады.
Төлем көзiнен салық салынатын табыстар – дивидендтер, депозитер
бойынша сыйақы, ұтыстар, заңды ... ... ... ... ... ... ... түрiндегi сыйақы 15 % мөлшерлеме ... ... ... ... ... ең ... 1992 жылы енгiзiлген қосылған
құнға салынатын салық – ҚҚС болып табылады. Салық төлеушi мемлекетке ... ... ... ... ... ... көтеру жолымен толықтырады
және салықты төлеудi сатып ... ... ... салу ... ... ... өнiм ... бар таза өнiм) болып
саналатын қосылған құн болып табылады: қосылған өнiмге кешендi шығындар,
мысалы, жарнамаға ... және ... ... ... ... ... 257 б/
Демек, бұл салықтың ерекшелiгi – оның ... ... ... ... ... түсiм-ақша емес, тек салық салынатын айналым мен салық
салынатын импортты қамтитын қосылған құн болып табылатындығында. ҚҚС ... ... ... ... ... iшiнде Еуропа экономикалық одағының
17 елiнде пайдаланылады. Бұл салықтың артықшылығы мынада: ... ... құн ... орын ... ... ... үлкен тобынан алынады;
екiншiден, төлеушiлер үшiн де ... ... ... және ... ... ... төлеушiнiң қаржылық
ахуалына, инфляция деңгейiне қарамастан мемлекет бюджетiнiң кiрiстерiн
қалыптастырудың ... және ... ... ... ... ҚҚС ... Қазақстан Республикасының бюджет кiрiстерiнiң аса маңызды көздерiнiң
бiрi болып саналады. 2004 жылы ... ... ... жалпы
сомасында бұл төлемнiң үлес салмағы 23-24%-ды құрады.
Акциздер – бағаға қосылатын және ... ... ... ... ... ... ... айрықшалықты ерекшелiктерiне қарай
монополды түрде жоғары бағалары мен тұрақты сұранымы ... ... ... ... көрсетiлген қызметтерге де салынуы мүмкiн.
/8, 154 б/
Акциз ставкаларын Үкiмет бекiтедi және ... ... ... ... нысандағы өлшем бiрлiгiне абсалюттiк сомада белгiленедi. ҚР-ның
Мемлекеттiк бюджетiндегi акциздердiң ... 2004 жылы ... ... реттеудің басты мазмұны фискалдық ...... ... мен ... саясатын жүргізуді қамтамасыз етуде
затталады. ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту арқылы
мемлекет олардың дамуын көтермелеп немесе шектеп ... ... ... іс-әрекетінің жоғарыда
баяндалған мүмкіндіктері ескеріле отырылып экономикалық циклдың ... ... ... ... ... ... ... ынталандырушы фискалдық ... ... ол ... Мемлекет шығыстарының көбеюі;
• Салықтардың төмендеуі;
• Мемлекеттің шығыстарының ... ... ... ескере отырып
фискалдық саясаттың бұл бағыттарының үйлесуі.
Тежеушілік фискалдық ... ... ... ... бағдарланған болуы
тиіс. Артық сұраныммен және инфляциямен шарттасылған ... ... кері ... ... ... ... азаюы;
• Салықтардың көбеюі;
• Осы аталған бағыттардың үйлесуі.
Дискрециялық емес фискалдық ... ... ... ... қоя отырып, мемлекеттің қаржы процестеріне аз араласуын қажет
етеді.
Дискрециялық емес ... ... ... яғни ... ... ... ... етеді. Бұл жағдайда
экономикалық циклдің түрлі фазаларында салық ... ... ... ... тепе-тең түрінде түрленеді: өрлеу кезінде ... ... ... ... ... және ... ... экономикалық
өсуді тежейді. Құлдырау кезінде, керісінше, ұлттық өндірістің ... ... ... ... ... ... 2-ші суреттен
мемлекеттің шығыстары ... (G ... ... ... кезінде бұл
өзгерістер салықтардың өзгерісі ( Т сызығы) көрсетілген: /8, 165 б/
Автоматты ... ... ... ... ... мен ... ... болып табылады: бюджет тапшылығы ... ... онан ... ... және бюджет артығы пайда болады,
бұл инфляцияны тежеуге ... ... ... ... жоғары деңгейі
инфляциямен жалғасады; құлдырау фазасында құлдырауды жоюға ынталандыратын
бюджет тапшылығы біртіндеп өсе бастайды.
Тәжірибеде ... ... ... ... ... әсерін бастан кешіреді:
1. Фискалдық саясаттың қабылданатын шараларының уақыттылығы;
2. Ығыстыру әрекетінің іс ... бұл ақша ... ... ... байланысты үкімет шығыстарының көбеюі кезінде
жекеше инвестициялар элементтерінің қысқаруында көрінеді.
3. Сұранымды ынталандыру жиынтық ұсынымға әсер ... бұл ... ... әсерін тигізеді және жиынтық шығыстардың көбею
әсерін төмендетеді;
4. ашық экономикада ... ... ... ... элементі
ретінде таза экспорттың мөлшерін ... ... ... ... басынан кешіреді.
Т
G+Т Тапшылық ... Q1 Q2 ...... ... ... жалпы әсері
Сондықтан ынталандырушы фискалдық саясаттың шаралары жоғарыда айтылған
факторлардың іс-әрекетінен ... ... ... ... ... ... ... болатын сұранымды экономиканы реттеудің ... ... ... болып көрінеді: мемлекет жиынтық ... ... ... ... ... ... артуына
ықпал етеді, мемлекет көтере сатып алудың деңгейін көтереді.
Салықтар саласындағы фискалдық ... ... ... ... екі
бағытын қарастырады: сұранымға ... ... және ... ... Бірінші жағдайда салықтар төмендеген кезде ... ... Бұл ... ... ... және ... ... көбейтеді, яғни
иняфляцияның қарқыны тездейді. /8, 162 б/
Екінші жағдайда салықтардың төмендеуі жиынтық ... ... ... ... мен жинақ ақшалары, ал кәсіпкерлердің ... ... ... аз ... ... ... ... деген ынтаны арттырады, мұның өзі өндірістің ұлғаюына ... ... ... ... ... ... бағалардың төмендеуін қамтамасыз
етеді.
Мұнан басқа ұсыным экономикасының ... ... аса ... ... ... сомаларын қысқартуға міндетті
еместігін, керісінше, салық базасын ...... ... пен ... және ... ... азаюы есебінен салықтық түсімдердің
өсуіне жеткізетіндігін көрсетеді. /8, 166 ... ... ... ... ... ... ... салық салудың үдемелігі және бюджет кірістері арасындағы тәуелділік
қызмет ... ... ... ... оның ... ... және ... шаруашылықта мемлекеттiң өмiр сүруiнiң негiзi бұл салық
болып табылады. ... ... ... ... ... бiрi
ол салықтық реттеу болып табылады. Мемлекеттiң салық саясаты бұл ... ... ... ... бағытталған қызметтерге жұмсалады
Қаржылық реттеудің басты мазмұны фискалдық саясатты – бюджет
(мемлекеттің ... пен ... ... ... ... ... ... қаржылық реттеудің процесін жүргізе отырып, ұлттық
табыстарға кәсіпорындардың, аймақтардың үлесін көбейту немесе азайту ... ... ... ... ... ... отырады.
Мультипликатордың іс-әрекеттерінің жоғары баяндалған мүмкіндіктері
ескеріле отырып экономикалық циклдың ... ... ... саясаттың нұсқалары тұжырымдалады. Құлдырау кезінде ынталандырушы
фискалдық саясат жүргізіледі. Ынталандырушы бюджет-салық ... ... – бұл ... ... ... ... ... циклдiк
құлдырауды жою мақсатын қояды. Мұны жүзеге асыру үшiн мемлекет шығындарды
өсiрiп, салық ставкасы ... ... ... немесе бiрiктiрген,
құрастырма шаралар арқылы жүзег асырылады.
Ұзақ мерзiмдiк кезеңде ... ... ... ... ұсынысын кеңейтуге және экономикалық әлуеттiң өсуiне алып
келуi мүмкiн. ... ... ... асуы ... салық салық
реформасының жүргiзiлуiне байланысты болады. Бұл шаралардың ... банк ... ... ... ... және мемлекеттiк
шығындардың құрылымынын оңтайландырумен байланысты. /8, 155 б/
Аталған ынталандырушы бюджеттік-салық саясаты мыналарды қарастырады:
1) мемлекет шығыстарының көбеюі;
2) салықтардың ... ... ... ... ... ... ... отырып
фискалдық саясаттың бұл бағыттарының үйлесуі.
Тежеушілік фискалдық ... ... ... ... ... ... ... және инфляциямен шарттасылған тежеушілк фискалдық саясат кері
бағыттарды қамтиды:
1) мемлекет шығыстарының азаюы;
2) салықтардың көбеюі;
3) бұл бағыттардың өзара ... емес ... ... ... ... өзін-өзі реттеуге қоя
отырып, мемлекеттің қаржы процестеріне аз араласуын қамтамасыз етеді. ... ... яғни ... ... ... ... ... Бұл жағдайда экономикалық циклдің түрлі фазаларында ... ... ... ... мөлшеріне тепе-тең түрінде түрленеді:
өрлеу кезінде сұранымды шектей отырып, салық түсімдері өседі және автоматты
түрде экономикалық өсуді ... ал ... ... ... ... жеңілдете отырып, салық түсімдері төмендейді.
Автоматты тұрақтандырғыш іс-әрекетінің маңызды ерекшелігі бюджет
тапшылықтары мен артығын реттеу ... ... ... ... өрлеу
фазасында қысқарады, онан кейін жоғалады және бюджет артығы пайда болады,
бұл инфляцияны ... ... ... ... өнімнің жоғарығы
деңгейі инфляциямен жалғасады; құлдырау ... ... ... ... ... ... өсе ... /8, 164 б/
Мемлекеттiң экономикаға әсер етуi ... салу ... ... ... ... ... ... қаржыларын
пайдалану нәтижесiнде мүмкiн болады, ал салық бюджеттi қаржымен ... ... ... төлемi (Т), мемлекеттiк шығындар (G) және ... I-дiң ... бiр ... ... өнiм ... Y
қалыптасқанын кейнс кресi көрсетедi.
Ресурстар жұмыспен толық қамтылмаған жағдайда тепе-теңдiк жағдай
қалыптаса ... ... ... болған үзiлiстi жою үшiн, экономиканы
мемлекет тарапынан ... ... ... Олар ... ... ... мен ... шығындар көлемiнiң өзгеруi арқылы жүзеге
асырылады.
Бюджет-салық саясаты (фискалдық саясат) – ... ... ... салуды және мемлекеттiк шығындардың өзгерiсiн реттеу
мақсатында үкiмет тарапынан жүргiзiлетiн ... Бұл ... ... ... ... ... тепе-теңдiгiн және экономиканың өсуiн
қамтамасыз ету мақсатында жүргiзiледi. /7, 248 б/
Төлеушi бюджеттiк-салық саясаты (қазыналық ... - ... ... тежеу мақсатын көздейдi. Бұл саясатты жүзеге асыру ... ... ... ... ... ... ... құрастырма шаралар арқылы жүзеге асырылады. Қысқа мерзiмдiк
кезеңде бұл шаралардың нәтижесiнде, өндiрiстiң ... мен ... өсуi ... болған сұраныс инфляциясын төмендетуге мүмкiндiк
бередi.
Ұзақ мерзiмдiк кезеңде ... ... ... ... ... және ... механизмiн ашуға негiз болуы мүмкiн. Бұл
құбылыс әсiресе төменднгi жағдайларда кездеседi: ... ... ... барлық баптарында пропорционалды қысқартып, жүзеге асырылып
отырса және еңбек рыногының ... ... ... ... ... шығындарды тиiмсiз басқарумен ... ... ... ... әлуеттiң бұзылуына әсерiн тигiзедi. Мұндай
жағдай экономиканың өтпелi кезеңiнде жиi ... ... ... салық-бюджет саясаты баланстық бюджеттiң,
салықтың және мемлекеттiк шығындардың мультипликаторы әсерiмен байланысты
болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... ... саясатының құрылымдық және қаржы ... ... ... ... ... негізі болып фискалдық
саясат, яғни үкіметтің салық салу ... және ... ... ... ... ... ... саналады.
Салықтардың әлеуметтік-экономикалық мәні мен атқаратын рөлі, қоғамның саяси
және ... ... ... ... мен ... ... ... анықталады.
Фискалдық саясатқа мемлекттің бюджет қорын бөлу ... де ... бір ... ... салу ... ... бюджеттің кіріс қорын толтыратын
болса, ал екінші жағынан – оларды экономикада және ... ... ... ... немесе аумақтарға жұмсаумен, бөлумен айналысады.
Мемлекет дәр осы қорлардың есебінен ұлттық қауіпсіздікті, халықтың ... мен ... ... ... ... сондай-ақ саяси,
әлеуметтік, экологиялық және басқа да ... ... ... салық саясатының басты міндеті болып, ... ... ... ... өзгерту. Фискалдық саясатты жүргізу – еліміздің
заңды органдарының айрықша құқы, себебі ... ... ... ... бекіту арқылы салық салуды және олардың жұмсалуын бақылайды. Сондықтан
да қаржы тұрақтылығының жалпы ... ... ... кезінде де қаржы
ресурстары мен бұларға қарама-қарсы қоғамның ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі, өндірілген жалпы қоғамдық ... ... ... ... әлеуметтік қажеттілік көлеміне шектеу
енгізу минималды күнкөріс минимумын; ... ... ... ... ... ... ақы, ... ақы, жәрдем ақы және степендия
төлеудің минималды мөлшері сиықты ... ... ... ... етеді. Инфляция жағдайда халықтың өмір сүруінің
қажетті әлеуметтік деңгейін сақтап тұруы үшін ... ақы мен ... ... ... ... үстемақылар ұсынылады. Мұнымен
қатар, халықтың әлеуметтік ... мен оны ... ... ... ақы ... ... мен ... табыс және әлеуметтік
салықтардың ставкасы арқылы еңбек ... ... ... тұтынуға
бағытталған қордың өсімін немесе еңбек ақы ... ... ... ... /9, 25 ... ... тепе-теңдiктi мемлекеттік салық саясаты арқылы реттеу
Экономикада барлық тұтынушылар мен өндiрушiлер де салық төлейдi, бiрақ
олардың қайсысы қандай мөлшерде төлейтiнiң анықтау ... ... ... ... ... қарастырайық, яғни салық нарықта өткiзiлетiн
тауар бiрлiгiнiң әрқайсысына салынады деп есептейiк. ... ... ... аясы мен салық және салықтың эономикалық әрекет аясы деп
айырылады. /8, 160 б/
Р
S2
e’
Pe’ (t) S1
e
Ре
D
Ре’-t
Q
Сурет-1 - Сатушыларға ... ... ... ... ... ... ... бiрлiгiне сатушы
(t) ақша бiрлiгiнде салық төлеулерi керек. S1 ұсыныс қисығы ... ... ... ... ... ... бағасын көрсетедi.
Салық енгiзiлгеннен кейiн олар мемлекетке (t) ... ... ... қажет,
ендi олар сол ... ... (t) ... ... ... баға
бойынша, бастапқыда келiскенге сатуға келiсетiн болады. Ұсыныс қисығы (t)
бiрлiкке жоғары көтерiлдi дегендi бiлдiредi.
e’ жаңа ... “е” ... ... ... ... Ре бағасын төлейдi, ал Ре-t салық төлегеннен кейiн
сатушыға Ре’-t қалады. Басқаша айтқанда салықтың Ре’- Ре –ге тең ... ... ... ... ал ... Ре-( ... тең бөлiгiн сатушы
төлейдi.
Ендi сатып алушыларға салынатын салықты қарастырайық. Мемлекет сатып
алушылардың алған әр ... ... t ... ... ... D ... белгiлi бiр тауар көлемiн алу үшiн сатып алушылардың беруге
келiсетiн ... ... ... Егер олар ... салық төлейтiн
болса, онда бұл тауар көлемiн тек t ... ... ... ... келiсетiн
болады, яғни сұраныс қисығы төменге t бiрлiкке ... Оны ... ... көре ... /8, 161 ... (t) S
e
Ре
Pe’ e’ D
D’
Qe’ Qe ...... ... ... ... ... ... енгiзгеннен кейiн сатушылар Pe’ бiрлiк
алатын болады, ал ... ... ... ... Pe’+t ... ... t салығы келесi түрде бөлiнедi: (Pe’+t) - Pe сатып ... ... Pe - Pe’ ... ... заң ... ... кiмге салынатынына қарамастан, ол сатушылар
мен сатып алушылардың арасында бөлiнедi.
Бiрақ осы бөлiнген кезде салықтың ... ... кiм ... немесе сатып алушылар ма? Деген сұрақ туады. Ол сұраныс ... ... ... ... ... икемдi болса, 1-шi суретте көрсетiлгендегi S және S’
қисығы соғұрлым жатық ... да Ре-t және Ре ... ... Яғни,
сатушылар салықтың ең аз бөлiгiн төлейдi және керiсiншедей жағдай орын
алады.
Осыған ұқсас сұраныс икемдiрек ... 2-ші ... D және ... қисықтары жатықтау болады да сатып алушылар бағаны азырақ төлейтiн
болады. Бұған сәйкес оларға салықтың ең аз ... ... және ... болады.
Нәтижесiнде, сұраныс икемдiлiгi неғұрлым жоғары және ұсыныс икемдiлiгi
төмен болса, салықтың көпшiлiгiн сатушылар көтеретiн ... және ... ... ... , ал ... ... ... болса, салықтың
басымы сатып алушыларға түседi.
Салықтар саласындағы фискалдық саясат олардың ... ... ... ... ... ... үлгі), ұсынымға (ұсыным теориясы).
Бірінші жағдайда салықтар төмендеген кезде жиынтық сұраныс ... ... ... ... және ... деңгейін көбейтеді, яғни инфляциялық
қарқынды тездетеді.
Екінші жағдайда салықтардың төмендеуі жиынтық ұсынымды көбейтеді,
өйткені халықтың табыстары мен ... ... ал ... ... ... ... аз табыс салығы жалақы мөлшерін
көбейтіп, еңбекке деген ... ... ... өзі ... алып келеді. Бұл өз кезегінде ұлттық өнімнің өсуін, ... ... ... ... ... теориясы салықтардың аса төмен
мөлшерлемелері ... ... ... ... ... керісінше, салық базасын кеңейту – ұлттық өндіріс пен табыстың
кеңеюі есебінен өсуіне ... ... ... қызметке ықпал етуінің теориялық дәлелдемесі ретінде американ
ғалымдары – «ұсыным экономикасының» өкілдері А.Лаффэр және ... ... ... ... мен ... кірістері арасындағы
тәуелділік қызмет атқарады. /7, 249 б/
Бұл теорияға сәйкес салық мөлшерлемелерінің белгілі бір шекке ... ... ... ... ... ... одан кейін өсу
бәсееңдейді, ... соң ... ... ... ... ... ең алдымен инвестициялық белсенділікті ынталандырудың міндетті
салық ауыртпалығын түбегейлі жеңілдетудің жолдарынан іздестіріп, шешу керек
деген жалпы түйін ... ... ... күші бұл нарыққа
бағытталған шаруашылық агентттерінің ынталылығы. ... ... ... ... ... ... мен халықтың табыстарының бүкіл
сомасының 30% артық алуға болмайды. Егер табыстың 40-50% ... ... бұл ... ... ... ... ... жекеше секторындағы
инвестицияны да қысқартады.
Тәжірибе көрсеткеніндей егер салықтардың мөлшерлемесі ... ... ... ... ... болса, онда өндірісті ұлғайтуға,
кәсіпкерлік бастамаларға арналған ынталандыру шаралары көлемі, пайда азаяды
да, тиісінше бюджетке түсетін ... ... ... еліміздің экономикасын салықтық реттеуде салық салу
мөлшерлемелерін белгілеуде жан жақты ... мен ... ... ... ... салуды жетілдіруде еңді қарқындап дамып келе жатқан
еліміз үшін ең басында халыққа, щағын және орта ... ... бар ... ауыл ... ... ... ... салуда жеңілдіктер ұсыну арқылы оларды ... ... ... ... табылады. Сол кезде ұлттық ... ... ... ... мен ... ... ... кеңейте бастайды, түсетін пайданың болуына байланысты жаңадан
кәсіпорындар мен жұмыс орындары ашыла бастайды. Сонымен ... ... ... ... ... негізінде жалпы салық
салынатын объектілер мен жалпы табыс көлемінің өсуіне байланысты ... де өсе ... Бұл шара ең ... мемлекеттік бюджеттің
тапшылығына алып келетін болса, оның ... ... ... ... болып табылады.
Ал экономикада қызмет етіп отырған ірі, тұрақты табыс ... және ... ... ... ... ... салық және акциздер салықтары арқылы мемлекет өзінің бюджетке түсетін
салық деңгейін қамтамасыз етіп отыруы қажет. Яғни, ... ... ... ... дамуын тек бір жақты ғана емес, оны салық механизмі
арқылы қаржының мол шоғырланған жағынан ол ... ... ... ... ... ... ... болып отырған салалары мен топтарына
ұсыну болып табылады. Сонда ғана экономикада нарықтық тепе-теңдік сақталады
және нарық ... ... ... бет ... – нарықтық қатынастардың құрамды бөлiгi және ... ... ... құралы. Бұл орайда салықтың әлеуметтiк-
экономикалық мәнiн түсiне бiлудiң, оның ... ... ... ... ... ... ... және тұрақты ... ... ... неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдiстерi
мен амалдарын көре бiлудiң маңызы зор.
Сонымен, салықтардың жалпы экономика дамуында ... ... ... бар: ... ... және бақылаушылық.
Нарықтық экономиканың қалыптасу кезеңiнде салық салу ... ... - ... ... құру және оның ... қызмет етуiне
мүмкiншiлк беретiн салық ... iске ... ... бүгінгі таңда
салық механизмінің элементтері толық қалыптасып, олар өз ... ... ... алуда.
Экономиканы мемлекеттік реттеулердің негізгі құралдарының бірі болып
табылатын ... ... ... ... басқа да қорларының
негізгі қайнар көзі салықтық түсімдер болып табылады. Сондықтан мемлекеттің
қаржы ресурстарын қалыптастырудың негізгі көзі – ... ... және ... ... бірі ... ... халыққа және шаруашылық қызме
тетуші субъектілерге салынатын тура және ... ... ... ... ... табылады.
Сонымен қазіргі кезде еліміздің ... ... ... кіріс көзі ұлғайған сайын салықтық түсімдердің де ... ... ... салықтың экономикалық табиғаты өндіріске
байланысты. Өндіріс бар ... ... бар, одан ... ... да ... ... өндірістің дамуына барынша өз ықпалын тигізіп өндірушілер
ынтасын арттыруға жағдай жасауы қажет. Салық ... ... ... ... ... өсу ... мүмкін емес.
Қазақстан Рсепубликасының жаңа Салық Кодексі салық төлеушілерді жаңа
технология қолданып, бәсекелестікке жауап беретін өндіріс құруды ... ... ... ... ... ... мен мүлік салығынан
2002 жылдан бастап салықтық преференциялар ... Ол жаңа ... ... жасаушы салық төлеушілерге, жаңа технолгияға қажет негізгі
құралдарды алуға кеткен шығындарын шегеріске ... ... ... ... бұл ... ... салығы да алынбайтын болды.
Қорытындылай келе, экономиканың тұрақты ... ... ... ... ... экономикалық өсуге қол жеткізуге, әлеуметтік саланы
реттеуде және ... ... ... ететін кәсіпорындар мен заңды
тұлғаларды ынталандыруда, бір сөзбен айтқанда экономиканы реттеуде ... орны мен рөлі өте ... ... табылады.
Қолданылған әдебиеттер
1. Қазақстан Республикасының “Салық және бюджетке ... ... ... ... ... ... ... Кодексi). – Алматы, 2002ж.-232
б.
2. Черник Д.Г. Починок А.П. Основы налоговой системы: Учебное пособие для
вузов. – ... ... ... 1998. – ... ... К.К., ... А.Б., ... Б.Ж. Налоги и
налогообложение. ... ... 1995.- 230 ... Худяков А.И., Наурызбаева Н.Е. Налог: понятие, элементы, ... ... - ТОО ... 1998 – 160с.
5. Ермекбаева Б.Ж. Салықтар және салық салу: Оқу құралы – Алматы: ... – 131 ... ... Б.Ж. Жалпы мемлекеттiк салықтар. Алматы, Экономика, -
1997 ж. – 158 бет.
7. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. ... ...... 2003. – 448 ... ... Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика: Оқулық. – ... - 2003. – 432 ... ... «Мемлекеттің дамуына әсер ету тұрғысындағы Қазақстанның
қазіргі кездегі салық ... ... // ... ... 22-25 ... ... ... Алматы. – 2006г.
-----------------------
Салықтар түрлерiнiң жиынтығы
Салықты болжамдау мен жоспарлау
Салық салу қағидалары
Салық механизмi
Салық элементтерi
Салық құқығы мен ... ... ... ... ... ... әдiстерi
Салықтық бақылау
Салықтардың есеп құралдары

Пән: Салық
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Діннің шығуы12 бет
Педагогикадан мемлекеттік емтиханға дайындық40 бет
Құқықтық мәдениеттің жастардың құқықтық белсенділігін қалыптастырудағы ролі119 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
«Әлеуметтік тәрбие» түсінігі3 бет
Азаматтық қоғамның саяси жүйесіндегі мемлекет туралы11 бет
Азаматтық, Қазақстандық елжандылық, этносаралық келісім тұралы ұғым5 бет
Алғашқы қауымдық қоғам, оның дамуы және ыдырауы24 бет
Алғашқы қауымдық қоғам, оның дамуы және ыдырауы туралы24 бет
Баспасөздегі жаңа технология4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь