М. Дулатов шығармаларындағы елдік рух

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 М.ДУЛАТОВ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ПАТРИОТТЫҚ ТӘРБИЕ БЕРУДІҢ ҒЫЛЫМИ.ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6
1.1 М.Дулатов шығармаларындағы патриоттық тәрбие берудің сипаттамасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2 М.Дулатовтың патриоттық тәрбие берудің педагогикалық негіздері ... 12

2. М. ДУЛАТОВ ШЫҒАРМАЛАРЫНДАҒЫ ЕЛДІК РУХ ... ... ... ... ... ... ... ...16
2.1 М.Дулатов патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері ... .16
2.2 Көркем шығарма арқылы оқушыларға патриоттық тәрбие берудің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .31

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33
Қазақстан Республикасында болып жатқан саяси - әлеуметтік, экономикалық өзгерістер білім беру жүйесін өзгеше құруды талап етуде. Әсіресе, білім беру саласында ізгілендіру, демократияландыру үрдістері жүріп жатқан кезде, білім мазмұнын ұлттық ерекшеліктер негізінде құру, өсіп келе жатқан жас ұрпақты рухи биік, саналы, патриоттық сезімі жоғары тұлға етіп тәрбиелеу қажеттігі туындап отыр.
Ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде» атты еңбегінде халықтар арасындағы бірлікті нығайту, отансүйгіштікке тәрбиелеу, тіл мәдениетін орнықтыру мәселелеріне тоқталып: «Біздің тағы бір аса маңызды идеологиялық міндетіміз – Қазақстандық Отансүйгіштікке тәрбиелеу, әрбір азаматтың өзін-өзі айқын билеуін қалыптастыру. Шынайы Отансүйгіштікті, нағыз азаматтықты қалыптастыру жеке бастың өзін саяси тұрғыдан айқын сезінуін, өз Отанын саналы түрде таңдауын көздейді» - делінген.
Тәрбиедегі ең басты бағыт делінген тәлім-тәрбие тұжырымдамасында: «Әрбір адам ең алдымен өз халқының перзенті, өз Отанының азаматы болуы керек екенін, ұлттың болашағы тек өзіне байланысты болатынын есте ұстауға тиіс. Оның осындай тұжырымғы тоқталуына ұлттық әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер көптеп көмектеседі, солар арқылы ол жалпы азаматтық әлемге аяқ басып, өз халқының мәдени игілігін басқа халықтарға жақын да түсінікті ете алады. Сондықтан әрбір ұрпақөз кезі мен өткеннің талаптары, объективті факторлары негізінде жас ұрпақты өмірге даярлап, оны жинақталған бай тәжірибе арқылы тәрбиелей отырып, өзінің ата-бабаларының рухани мұрасын игере түсуі керек».
1.Есламғалиұлы М. Әйтеке би (Тарихи философиялық диология // Жұлдыз 2003 №5.
2.ХІХ ғасырдағы қазақ поэзиясы. – Алматы: Ғылым. -1985. -320 бет.
3.Дулатұлы М. Бес томдық шығармалар жинағы. 1- т. - Алматы: Мектеп, 2003 – 368 б.
4.Жұмабаев М. Шығармалары /Құрастырған Абдуллин Х., Дәрімбетов Б., Жұмабаева З. – Алматы: Жазушы, 1998. – 448 б.
5.«Қазақ» газеті / Бас редактор Ә. Нысанбаев. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы». Бас редакциясы, 1998. -560 б.
6.Дулатұлы М. Бес томдық шығармалар жинағы. 3- т. - Алматы: Мектеп, 2003 – 400б.
7. М.Дулатов шығармалары. Алматы, 2001, 212 б.
8. Н.Ә.Назарбаев. Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде . Алматы, 1993, 32 б.
9. Қазақстан Республикасының орта білімнің тәлім-тәрбие тұжырымдамасын // Егемен Қазақстан, Алтамы, 2003, 26 желтоқсан.
10. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы // Егемен Қазақстан, Алматы, 2004
11. Қазақстан халқына «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге қабілетті экономика үшін, бәскеге қабілетті халық үшін» Жолдауы // Егемен Қазақстан, Алматы, 2004
12. Қазақстан Республикасында білім беруді дамытудың 2005-2010 жылдарға арналған Мемлекеттік бағдарламасы // Егемен Қазақстан, Алматы
13. Қазақстан Республикасы білім және ғылым қызметкерлерінің ІІІ съезі // Егемен Қазақстан, Алматы
14. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауын // Егемен Қазақстан, Алматы, 19 наурыз
        
        М А З М Ұ Н Ы
Кіріспе.....................................................................
...............................................3
1 М.Дулатов шығармаларындағы патриоттық тәрбие ... ... ... ... ... ... берудің
сипаттамасы.............................................................
................................................6
2. М.Дулатовтың патриоттық тәрбие ... ... ... М. ... ... ... ... М.Дулатов патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері.....16
2. Көркем ... ... ... ... тәрбие берудің
жолдары...................................................................
..............................................25
Қорытынды...................................................................
..................................31
Қолданылған ... ... ... ... ... - ... ... білім беру жүйесін өзгеше құруды талап етуде. Әсіресе, білім
беру саласында ізгілендіру, демократияландыру үрдістері ... ... ... ... ... ... негізінде құру, өсіп келе жатқан ... рухи ... ... ... ... жоғары тұлға етіп тәрбиелеу
қажеттігі туындап отыр.
Ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның ...... ... атты ... ... ... ... нығайту,
отансүйгіштікке тәрбиелеу, тіл мәдениетін орнықтыру мәселелеріне ... тағы бір аса ... ... міндетіміз – Қазақстандық
Отансүйгіштікке тәрбиелеу, әрбір азаматтың өзін-өзі ... ... ... ... ... азаматтықты қалыптастыру жеке
бастың өзін саяси тұрғыдан ... ... өз ... ... ... ... - делінген.
Тәрбиедегі ең басты бағыт делінген тәлім-тәрбие тұжырымдамасында:
«Әрбір адам ең ... өз ... ... өз ... ... ... ... ұлттың болашағы тек өзіне байланысты болатынын есте ұстауға
тиіс. Оның осындай тұжырымғы тоқталуына ұлттық әдет-ғұрыптар мен ... ... ... ... ол жалпы азаматтық әлемге аяқ басып, өз
халқының мәдени игілігін басқа халықтарға жақын да ... ете ... ... ... кезі мен ... ... объективті факторлары
негізінде жас ұрпақты өмірге даярлап, оны ... бай ... ... отырып, өзінің ата-бабаларының рухани мұрасын игере түсуі керек».
Қазақстан Республикасының 2015 ... ... ... ... дамыту
тұжырымдамасында: орта білім беру міндеттерінің бірі – азаматтықа, ... мен ... ... ... ... өз ... ... деп көрсетіледі. Ел президентінің 2004 жылғы 19 наурыз
айындағы Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ... үшін, бәскеге қабілетті халық үшін» Жолдауында: «Ұлттық
бәсекелестік қабілеті бірінші кезекте оның білімдік деңгейімен, оның ішінде
патриоттықпен айқындалатынын ... атап ... ... ... білім беруді дамытудың ... ... ... бағдарламасында және Қазақстан Республикасы білім және ғылым
қызметкерлерінің ІІІ съезінде білім беру ... жай күйі ... ... ... нығайтуға ерекше назар аударып,
Қазақстандық ... мен ... ... ... алушылардың
тәрбиелеудің тиімді жүйесін енгізу қажеттігі баса айтылды.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына
жолдауында білім беру мәселесіне ерекше көңіл ... 12 ... ... ... ... ... ... құра отырып, өсіп келе жатқан жас
ұрпақты патриоттық сезімге, ... ... ... атап
көрсетті.
Ендеше білім беру саласының басты міндеті - өскелең ұрпақты ерлік
рухында ұлтжандылыққа тәрбиелеу ... ...... ... Отанға деген сүйіспеншілік. Оның ... ... жер, ана ... елдің әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрі ... ... ... ... объектісі мен қайнар көзі – Отан. ... ... ... ... ... ... оның ... тіл,
дәстүр, тарихи ескерткіштер, туған өлкедегі тамаша киелі орындар болып
табылады.
Патриоттық ...... ... ... ... ... ... жатқан тарихи құбылыс. Ол қазақ халқымен ... ... ... ... ... ... ... – адамда жүре пайда болатын жеке тұлғаның
саналы өмірімен қабаттас қалыптасатын психологиялық, әлеуметтік ... келе ... жас ... ... тәрбиесі ең алдымен отбасы мен
бастауыш сыныптардағы білім мен тәрбиеге байланысты болса, екіншіден балаға
жақын ұлттық көркем ... оқу ... ... ... ... ... сыныптан бастап жүзеге асырудың маңызы зор. Оның себебі,
бастауыш сатыдағы кезең – бала ... ... ... болып, оқу
әрекеті қалыптасуының өте қолайлы кезең. ... ... ... ... ... ... шығармалар арқылы жүзеге асыруға
болады.
Көркем шығарма арқылы жеке тұлғаның рухани ... ... ... ... үшін ең ... ... сынып оқушыларының көркем шығармаға деген
қызығушылықтарын оятып, оны әсерлі оқи, тыңдай білуге ... ... ... көркем шығармалар баланы елжандылыққа ... ... ... ... ... ... ... философ,
психолог, педагог ғалымдар әрқырынан зерттеп, негіздегені айқындалды,
солардың бірі М.Дулатовтың ... ... ... ... ... ... ғылыми-теориялық
негіздері
1. М.Дулатов шығармаларындағы патриоттық тәрбие берудің сипаттамасы
Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан халқына Жолдауында» жас ... ... ... ... ерлік өнегісімен
тәрбиелеуді мақсат етіп қойды әрине, бұл ... жету ... ... ... ... төл ... терең меңгеріп, оларды
бала тәрбиесінде алатын рөлін айқындап алуымыз керек. Ертеңгі болашағымыз -
өскелең ұрпққ сол тұрғыда білім мен ... ... ... осы ұлттық ерекшеліктердің бала тәрбиесіне тигізер пайдасына бұл
жерде баланы патриоттыққа тәрбиелеу де керек қажетті әдіс – ... ... ғана ... ... ... қол ... - ... ұлттық мәдени дамының тұтастығын, сабақтастығын қамтамасыз етеді.
Оның маңызды ... бірі – ана ... ... ... ... ... ... – ұлттық этностың ұлттық мәдени талаптарын қанағаттандыратын, жас
ұрпақты ұлттық дәстүрлікке тәрбиелейтін ... ... ... көрінісі.
Ұлттық тілді игеру – рухани тәуелсіздікке жетудің жолы. ... ... ... ... ... ұлттық білім
идеясын жүзеге асырудың негізгі шарттары қарастырылған. Онда: білім ... ... ... бастауларын дамыту және нығайту; жеке тұлға үшін ... мен төл ... ... ... тану және оны ... теу;
білім беруді демократияландыру, білім берудің меншіктік түрі жөнінен ... ... ... ... ... ... сан ... жағынан
да көп түрлілігі мен оңтайлылығы; ұлттық білім беру жүйесінің ... ... ... ... озық ... ... мен
икемділігі, жеке адам мен қоғамның этникалық-мәдени қажеттерін іске асыруға
бағытталған білім беру қызметінің үздіксіздігі; сұраныстарды анықтауға және
қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... проблема бойынша халықтың ... ... ... ... ... ... ... спат алуы, оның ұлттық құндылықтарды білімнің негізіне
айналдыра алуына байланысты. Ұлттық ... ... ... ... беру ... оқытудың арнаулы технологиясы бар, неғұрлым жаңа,
қоғам ... сай ... ... тәжірибеге енгізу, ... ... бірі ... табылады. Осындай өзекті мәселерді
жүзеге асыру үшін ... ... ... ... баса ... ... инфрақұрылымдық тұрғыдан қамтамасыз етілу мәселелері шешілу үстінде.
Оған дәлел Қазақстан Республикасындғы білім беруді ... ... ... ... ... ... Аталған
бағдарламаның айқындалған мақсаты мен одан ... ... ... патриотизмге, төзушілікке, биік мәдениетке, адамның
құқытары мен бостандықтарын құрметтеуге тәрбиелеу; мемлекеттік тілді ... ... ... әлемдік тәжірибеге және тұрақты даму қағидаттары
негізінде білім берудің мазмұны мен құрылымын жаңарту; 12 ... ... ... ... ... - деп ... белгілі ғалымдарынң бірі Х.Досмухамедов тіл, сөйлеу адам
психологиясының басты белгілерінің бірі дей келе ... «Тіл – ... Өз ... өзі ... ел ... ... ... жұрт жойылған
жұрт. Мектеп пен баспада ... ... тіл – ... тіл. Ол ел
сорлы ел, мұндай ел бұзылмай қоймайды. Ата тілін білмей тұрып, ... ... ол ... Ана ... жақсы біліп тұрып, бөтенше жақсы
сөйлеу бұл сүйініш... Өз тілін білмей тұрып, жат тілге ... ... ... ... бала тәрбиесін жөргегінен бастауды және оны халық даналығымен
байланыстыру қажет деген ... ... ... Ал ... ... ... ауыз ... екенін ескерсек, оның өзі көркем шығарманың бір
жанры болып ... ... ... және ... ... ІІІ съезінің
делегаттары мен ғылыми педагогикалыққоғамдастықта үндеуінде: «Адамгершілік
құндылықтарды нығайтуға ... ... ... ... ... ... интернационализм негізінде білім алушыларды тәрбиелеудің тиімді жүйесін
енгізу қажет.
Еліміз мемлекеттік тілді меңгеруге және Қазақстан халықтарының тілдерін
дамытуға жағдай жасап отыр. Біз ... ... ... ... ... ... үшін нақты қадамдар жаауға шақырамыз және еліміздің
барлық азаматтарын мемлекеттік ... ... бар ... жұмсауды
сұраймыз», - делінген. Шындығында тіл өмір ... ... ... ... Мұның ақиқатын бүгінгі күн дәлелдеп отыр. Бізің ... ... ... ... тіл – қазақ тілі. Демек тіл – Ұлттың ұлы
байлғы жас ұрпақты ұлттық тәрбиемен ... ... ... әдет-ғұрпын, әдеби-мәдени қазынасын санаға ... ... Осы ... ... асыруда бастауыш сынып мұғалімінің тілінің
байлығы, ойды жүелеп ... ... ... ... ... ... ... байқау қиын емес.
Халқының көңілінен шығып, қауымының үмітін ақтап, өткен ұрпақтың есесін
түгендеп, келешек ұрпақтың мерейін үстем ете ... ... ... шыға ... ... тәрбиесі – ұлттың тағдыры. Өз ұрпағының тәжірибесін өз
жолына қоя алған ұлт қана өз тағдырын өзі ойдағыдай қамдай ... ... ... ... алдында тұрғанұлы мұрат-міндетердің ең
бастысы өзінің ісін, өмірін жалғастыратын ... ... ... ... ... ... ... келешек қоғам қамын ойлау тұрғысынан
қарастырып, М.Дулатов: «Бастауыш ... ... ... әсері күшті,
сіңімді болуы қай халықтың мектебінде болса да, оқу кітапшасы ана тілінде
өз ұлтының тұрмысынан һәм ... ... ... ... ... баяндап оқытқанда, жас баланың ... ... ... ... алып шығады.
Мұндай балалар бастауы мектепті бітіргеннен кейін қай жұрттың арасында
жүрсе де, сүйегіне ... рухы ... ... ... да ... қандай
ауырлық көрсе де ұлт болып қалады» [132] деген болатын. Жас ұрпақты ... ... ... ... ... ... тәуелсіз мемлекетті нығайтуға
өз үлесін ... ... ... ... ... зор. ... ... сезімді ардақтап, батырлық, ерлікке мадақтаған,
ақылдылық, ... ... ... ... игі ... шығармаларда халықтың сүйе тыңдап, сүйсіне жырлағаны – көпшілік
үшін жасалған ерлік, ... ... ел ... ... болған. Бұл
тақырыпта нешелеген әдемі әңгіме, ертегі, ... ... ... ... батырлық, ерлік істерді және оны жасаушыларды ардақтғанын білуге
болады.
Халықты сүсіндірген бұл әңгімелер, оның мақалаларынан да айрықша ... ... ... ... ... оның шынайы патриотзмін, халқына
сүйіспеншілігін, халқының бақыты, мүддесі мен болашағы үшін күресуге ... ... ... ... дер ... ... батырлық істер жайында туған халық мақалдары халықтың бұл
жөніндегі ой-тілегі, арман-үддесі, патриоттық сезімі, ... ... ... ... ... Осы ... мақалдар, ең алдымен кімге
болса да,туған жер, өсіп өнген ел-отан аса қасиетті, қадірлі қымбат, ыстық
деп көрсетеді. Мысалы: «Ел іші – ... ... ... ... тауы ... Ал сонымен қатар туған елді, жерді басқа ердермен салыстырып,
әпкімге өз елінен ... ел жоқ ... ... ... да ... Оған
дәлел: «Кісі елінде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол», «Кісі елі –
күміс, Өз елің - ... т.б. ... ... ... жер, ел-отан аса жоғарыбағалап ардақтаған
халық, оларды қорғау әрбір ер-азаматтың борышы деп ... Өз елін ... үшін ... қаны ... ақтық демі біткенше алысу, сөйтіп
дұшианнан елін-отанын қорғап алу ... ... ... ... ... көрсеткен. Оны мына мақалдан: «Ер жігіт елі үшін туады, ... ... ... ... ел ... ... нар көтерер, қайғыны ер
көтерер», т.б. көруге болады. Мұндай мақалдарға ел қорғау, ... ... жеңу ... ерлік жасаған, қара қылд қақ жарған, ... ... ... ... тірескен айқастарда тайсалып тартынбаған батырларды,
азаматтарды ардайтайды, абыройлы атақ пен ... ... ... ... ... ... ... ұрпаққа үлгі етеді. Ерлік, батырлық жасау
тек ... ... ... ... ... ғана ... ... адамдар ғана намысын қорғайды деп сипаттайды. Мұнымен бірге ... үшін ... ... ... ... ел сүйген батыр атанған адамдардың
мінезідегі жақсы қасиеттерін де ... ... Кіші ... ... патриоттық тәрбие беруде осындай мақал-мәтелдердің мазмұнын
түсіндіріп, патриоттық сезімге, ұлттық мақтанышты, Отан, елін, ... ... ... ... ... деп ... әдебиетінің тағы бір жанры – жұмбақтар. Жұмбақтар халықтың табиғат
құбылыстарының, өзін қоршаған дүниенің сырын танып білуге талпынған ойынан
туған. ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық тұрмысының, кәсіп тіршілігінің өзгеріп
отыруына байлансты мазмұны, ... ... немі ... ... ... ... сан алуан. Сол ... ... ... туған кезеңдерін шамалауға болады. Жалпы жұмбақ тапқырлықты,
білімділікті керек етеді. Сондықтан оның ... үшін ... ... зор. ... қатар жұмбақтар бастауыш сынып оқушыларында патриоттық
тәрбие қалыптастырып, олардың тілін дамытады. Оқу-тәрбие үрдісінде жер,
Отан, тау, тас, ... ... т.б. ... жұмбақтар бастауыш сынып
оқушыларының еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін арттырып, патриоттық
сезімдерін дамытады.
Ауыз ... ... келе ... ... ... бірі –
ертегілер. Ертегілер алқымыздың тарихын, тұрмыс-салтын, әдет-ғұрпын,
нанымын, ... ... ... ауыз ... алсақ та ертегілер ауызша айтуға лайықты
түрде құрылады.
Қазақ ... ... ... ... ... бір ... топтауға болады. Кейбір ертегілер қазақтың өте ерте
замандағы өмірін елестетеді. Мұндағы негізгі ... ... млды ... алып ... ... ... күштерді жеңуге қарсы жұмсалады. Басты
кейіпкерлердің іс-әрекеті де, ұнамдылық жағы да ... орай ... «Ер ... «Құлагер» [134] т.б. ертегілері.
Қазақ халқы, оның ішінен шыққан дана адамдар өзінің замандастарына да,
кеінгі ұрпақтарына да жақсы тәрбие ... ... ... ... ... үндеу мәселелерін ерте кезден-ақ қолға алғаны
ертегілерден байқалады. Көп ертегілерде суреттелетін ... пен ... ... ... сынп ... ... сезімдерін оятуға
септігін тигізеді.
Жалпы ертегілердің түрлері сан алуан. Ертегінің негізгі бір ... ... ... ... ... ... нәрселер туралы әңгімелер
қозғалады. Қиял-ғажайып ертегілердің оқиғасы қиялға құрылады. Мысалы,
«Ұшқыш ... ... ... ... ... ... ... «Керқұла атты
Кендебай» т.б. қиял-ғажайып ертегілері бастауыш сынып ... ... ... ертегілерінің кейбіреуінде әдеттегі өмір мен қиял
дүниесі ... ... ... ...... ғана ... тағы бір үлкен саласы – тұрмыс салт ... ... ... ... Бұл ... көбіне елдің бақташылық
тұрмыс-тірщіліктері ... ... ... ... халық солардың мінездері арқылы адамдардың бойындағы ... ... сол ... ... бойындағы мінін, кемшіліктерін,
мінезіндегі ... ... ... оқушыларды жақсыдан үйреніп, жаманнан жиренуге шақырады.
Қазақ ертегілерінің ең мол түрі шыншыл ертегілер. Халық ... ... ... үй ... іс-әрекетін, барлық
мұң-мүддесін, күрес-тартысын, талап-ілегін осы шыншыл ертегілерге жиып
түйген. Мұндай ертегілерде қоғамдық тартыс, тап ... ... ... ... ... ... наразылығы, күресі – бәрі айқын көрінеді.
Ауыз әдебиетіндегі әңгіменің бір саласы – аңыз. Аңыз негізінде әңгіме,
кейде өлең, жыр ... ... да ... ... бір ... атына, іс-әрекетіне байланысты туады. Кейде
аңыз әңгімеде де шындық оқиға мен ... ... ... арасы жақын.
Аңыз әңгімелер бастауыш ... ... ... ... әдебиеті шығармалырының халыққа көп тарағандарының бірі – батырлар
жыры. Ол ескі заманнан келе ... ... ... ... ... мәні
зор.
1.2 М.Дулатовтың патриоттық тәрбие берудің педагогикалық негіздері
«Білім берудің гуманитарлық сипаты, онда адам тек жай ... ... ғана ... ең ... ... пен ... ... мәдениет үлгілерін дүниеге әкелген, әрі өзінің шығармашылыққа
деген құлшынысымен оқушыларды баурап ... ... ... ... - ... ... Республикасы гуманитарлық білім беру
тұжырымдамасында [73]. Міне, осынай мақсатқа жету ... ... ... ... ... мен әр ... ... қолданудың
тиімділігін арттыру міндетін жүзеге асыруды қажет етеді.
Тәрбиедегі ең басты бағыт делінген ... ... ... адам ең алдымен өз халқының перзенті, өз Отанының ... ... ... ұлттың болашағы тек өзіне байланысты болатынын есте
ұстауға тиіс. Оның осындай тұжырымға ... ... ... ... ... көмектеседі, солар арқылы ол жалпы азаматтық әлемге аяқ
басып, өз ... ... ... ... халықтарға жақын да түсінікті ете
алады. Сондықтан әрбір ұрпақ өз кезі мен ... ... ... ... жас ... ... даярлап, оны жинақталған бай
тәжірибе арқылы тәрбиелей отырып, ... ... ... ... ... ... [2]. ... байланысты өсіп келе жатқан жас ұрпақты
ізгілік, имандылық тұрғыда өмір ... ... ... ... ете
алатын, бәсекелеске бейім, өмірге икемділігін, ұлттық, ... ... ... ... және ... ... алтын,
патриоттық сезімі қалыптасқан жаңа ... ... ... ... ... ... томында: «Патриотизм (грек сөзі
Patriotes – отандас, Patris – отан, туған жер) – ... ... ... күш ... мен білімін Отан игілігі мен мүддесіне жұмсау. Туған
жер, ана тілін, елдіңғ әдет-ғұрпы мен ... ... тұту ... ... ерте заманнан бастап-ақ қалыптаса бастайды», [74] -
деп көрсетілген өзінің ізгілікті мәнін сақтайды.
Патриоттық ... ... мен ... көзі – Отан десек, оның
мазмұны: туған жер, табиғат, оның байлықтары, тіл, ... ... ... ... ... ... ... Олардың адам көкірегіне
жылылық, жақындық, туысқандық ... ... ізгі де ... ... ... ... ... тәрбиелеудің арқауы.
Елжандылық идея – отаншылдық сезім – адамда жүре пайда болатын, жеке
тұлғаның ... ... ... ... ... әлеуметтік
құбылыс.
Отаншылдық сезім жалпы адам баласына тән адами түйсік қасиет, оның
еліне, туған жеріне, өз тілі мен ... ... ... ... ... ... ... қуаттып қолдауын пайымдайтын сезім
көрсеткіші.
«Қазақстандық патриотизм» - ұғымы осы түсінікті байыта түседі. ... ... ... ... ... ... ... елінің сат-дәстүрі
мен әдет-ғұрпын сыйлай, ана тіліне деген сый-құрмет, елі мен ... үлес ... ... ... өзге ұлт өкілдерінің
мүддесімен санасу сияқты құндылықтардан тұрады.
Көп ұлтты Қазақстан үшін отансүйгіштік сезімінің ... ... ... ... ... ... ғана ... мемлекеттің материалдық
негізін нығайтуға да тікелей ықпалы ... рух – ... ... ... ... ... ... дүниежүзілік қауымдастықтан лайықты орын алуына мүмкіндік ... ... ... саяси мазмұны терең осы өлең жолдарындағы ерлік,
батырлық қуаты кім-кімді де ... ... ... Ал ... ... еоім деп ... қолына қару алып, қамал алар жігіттерді ... ... ... ... ... ... ... қалыптастыратын
құралға айналған.
Қазақстандық патриотизм – біздің мемлекетіміз сияқты жаңа ... және ... ... ... патриотизмнің тарихи тамыры
терең, ол ғасырлар бойы қалыптасқан Қазақстан халықтары ... ... ... және дәстүрлік пен ... ... ... ... ... ... тәлімінің басқа да халықтық
дәстүрі мен байлықтарының дами ... ... ... уақыттарда патриот
деген сөздің лексикалық құрамынан алынып қалмауын қазақ жеріндегі ... ... ... ... ... ... ... птриотизмге келсек, ол тек қазақтардың ғана өз Отанына
сүйіспеншілігі емес, онда мекендеген бүкіл ұлт пен ұлыс ... ... ... ... ... деген патриоттық сезімді қазақ ағартушылары: Ш.Уәлиханов,
Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев; Алаш Орда қайраткерлері: М.Дулатов, М.Жұмабаев,
А.Байтұрсынов және тағы ... ... ... ... да ... ... ... басында озық ойлы қоғам қайраткерлерінің бірі М.Дулатов сол
кездің өзінде қазақстарды өз алдына ел ету ... ... ... ... өз ... ... ... «Оян, қазақ» [96]
шығармашылығында:
Көзіңді аш, оян қазақ, көтер басты,
Өткізбей ... ... ... ... дін ... хал ... ... үтір енді жату жарамасты, - деп ұран ... ... ... ... ішкі ... сай, ... көзіңді аш байқа, айналаңды
жайлап, кеулеп ... енді ... ... ... ... деп, ... ... ащы шындық сәулесің ұялатты. ... ... ... қазақ жерінің байлығын, кеңдігін суреттей
келіп, Ресей патшалығының отарлық ... ... ... ... азаматының жоғарыда аталған еңбектерінің ... ... ... ... ... көтеруге арналғанын елін, жерін қорғайтын азамат
тәрбиелеу керектігін армандаған тілегінен туғанын көреміз [106 б.].
ІІ. М. ... ... ... ... М.Дулатов патриоттық тәрбие берудің педагогикалық мүмкіндіктері
Қай уақыттада ... ... ұлт ... ... ... ұрпақ өмірімен
бірге жүретін, елдің өмір тәжірибесін бойына жинақтай отырып, ... ... ... ... ... ... рухы екендігі
белгілі. Осы себептен уақыт өтіп, ... ... сай ... дами ... ... тұлғаларының тарихтағы өсиеті мен өнегесінің тозбасы да, ... жаңа ... ... сай өмір ... де өз ... ... озбасы да анық. Себебі елдің бірлігі мен теңдігін, ұрпақтың
зиялылығын көрсететін елдік рух қана. Ел ішінен шығатын ердің ... ... ... ... зиялы ісіне деген сенімі мен ... ... биік ... ... еместігі сондықтан. Тарихтағы ұлт пен
зиялылардың тұлғалық ... ... оның ел ... ... ... жолында көрсетіп, ұлағатын кейінгі ұрпақ бойына таратып отыратын
олардың ... Осы ... ... ... ... ... Оның ... Бұның мысалын әріден іздемей ақ өз ... ... ... ... ... зиялы тұлғалардың тағдырына байыппен зер салсақ
осы ойымызды негіздей түсерлік ұлтымыздың тарихи тәжірибесі мен тұлғалық
біліміне де көз ... Оның ... ... ... үшін ... ... ... сарп қылған зиялыларымыздың рухани өмірінде. Тарихтағы
тұлғаларымыздың елдік түсінігін паш ... ... ... мәні де ... ... өз ... қоғам өмірінен, әсіресе кеңес билігі тарапынан
өз бағасын ала алмай келсе де өшпейтіндігі сондықтан. Қайта уақыт өте ... ... ел ... жарап, ұрпақ мүддесін қамтамасыз етіп
отырары ... ... ... ... өсиеті мен өнегесінің
өзін, елдің ертеңі үшін ауадай қажет құндылық дейтін ... сол. ... ... ... сол ... ұйытқы болып отырған тектіліктің
тұлғалық келбеті де, көрінісі де жетерлік. Өз ... ата ... ... ... ... білген Қазақ ұлтының әр ұрпақ буыны жеке өмірін ... ... ... айналдырған. Елге қызмет етуді өмірлік мақсат,
кісілік міндет ете білген. Қазақ ... ... ... да ... ... ... Қазақ ойлауының табиғаты ұлтымыздың даналығы
мен тұлғаларымыздың тектілік рухында деп айтсақ ... ... ... ... ... мен ... ... мен шешендерінің, жыраулары
мен ақындарының, ғалымдарының) тұлғалық ... ... ... ел, ... алдында атқарып кеткен зиялы істері. Сол ... ... паш ... ... түсінік. Елдік түсініктің ... ... ... өсиет рухында. Сондықтан да өнегелі адам деп қазақ
ұғымында өсиет рухын бағалай білген адамды айтқан. Бұл ... әр ... ... ... ғана ... елінің жайын білген білігі. Сол себептен
Әнет бабамыз ұрпағына «өсиетке терең болуды» жүктеген. ... ... ... сөз емес, көнеден бері елдің елдігін паш етіп, сол ... ... ... ... (болашақ шығатын) ердің батырлығын ... ... ... ... көрсетіп келе жатқан тұлғалық іс - әрекеттің өзегі. Себебі
адамның парасатты әрекетіне негіз болып, ... ... ... ... туған өнегелі істі, немесе өсиетті туғызған өнегені сол себептенде
біз оң бағалаймыз. ... қана ... ... ... ... Оның ... Әйтеке би бабамыз сомдаған, даналар ақылдасып
істеген істің орынсыз еш уақытта болмайтынында /1;91/. Сол ... ... іс ... оны өз ара талқыға салып отыру, ... ... ... зиялы адамдар өміріне тән қасиет. Зиялы істің орынды
болып келуі де ... адам іс - ... ел ... ... Ел ... негізделген тұлғалар ісінен ұрпақтың өз жемісін
көруінде. ... ... ... ... рухы ... би ... ... «елдің
қамын ойлай білген, дұрыс сөзге тоқтай білген, ердің намысын жоқтата
білген» адамдар ... ... /1;114/. ... ... ... ... тамыры шексіз, кісілік келбеті де жетерлік. ... да ... ұлт пен ұлт ... ... ... ... ... айтсақ артық болмас. Байыппен ... әлем ... ... де ... ... бар. ... ... өткеніміздей кез келген
қазақ ұлтының тұлғалары ел үшін ... ... ел үшін ... ... ... ... ... Ұлтының мүддесі үшін даналық ойын ... ... да сарп ... ... ... ... болат ұл туса,
Екі жақ болып тұрғанда
Егескен жерде шарт кетер,
Жауырынынан өтін алса да,
Жамандарға жалынбас /2;67/.
Ұлттық болмысымыздың бойына сіңген ... ... осы ... ... айқын. Бұдан біз қай уақытта да ... ... ... ... ... ... Қай уақытта да ел алдында тұратын
мәселелер алдымен ... сын ... ... да қазақ зиялыларының
қай буын өкілі болмасын, олардың тұтас тұлғалық табиғатын, жарасты ... ... сан ... бойы ... ... ... рухын шыңдап отырған ұлттық идея ... да, ... ... сол ел ... шыққан зиялы адамдардың елдік рухымен ғана
сомдаймыз. Елдік ... ... ... әсіресе тұлғаларымыздың елдік түсінігін
терең зерделеу арқылы ғана ұлттық мәденитіміздің тұлғасын танытуға да ... ... ... ... жолы ... емес. Бірақ
оның тарихи тамыры мен тұлғалық ... бір, ол: ел ... ... ... ... мінсіздігін паш ететін, әр ғасыр ішінде ұрпақ
буынды ұлт мүддесіне жұмылдырып отырған ұлт ... ... ... ... ... елінің ертеңіне сын көзбен қарай білген қазақ зиялылары
мәдениетімізде ... ... ... етудің үлгілерінде қалдырған.
Әсіресе олардың елдік рухын паш етіп ... ... ... өзі, ... ... ... дамуына да тұлғалық тірек, әлеуметтік бағдар. Қазақ
мәдентіндегі Міржақып Дулатовтың ... ... осы ... ... ... ... ... оның елі үшін
жеке өмірін сынға салған ... ... да анық ... ... ... ... сезімінен туатындығы да сөзсіз. Өзгеде қазақ зиялылары
секілді М. Дулатов кейінгі ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық саяси қызметтерінің өзі (өз ұлты үшін ғана емес)
бүкіл адамзат ... ... ... ... бір ... ... соңғы
уақыттары зиялыларымыздың тұлғалық көзқарастарының ... ... ... ... ... себебін айтумызға болады. Бұлда
ақиқатты негізде зерделеуді, әділетті бағалауды қажет ... өз ... ... ... ... ... саяси көзқарастарын ғана
емес, осындай қайталанбас дарын иелерін ... ... ... ... да ... ... ... мәдениетімізге тән
тұлғалық табиғатын, даналығын зерделеу бүгінгі ғылым алдында тұрған өзекті
мәселегеде айналып отыр.
«Өз халқыңды өз ете ... ғана жат елге құл ... - ... би бабамыз айтып кеткен, зиялыларымыздың елінің тағдырына ара түскен
рухани өмірінің өзі бүгінгі ұрпақ үшін өшпес өнегеге толы, ... ... ... паш ... рух. Қай жағынан болса да қазақ зиялыларының
ұлт ... ... елге ... ... жан ... ... білгендігі де
бәрімізге аян. Олардың ұлт мүддесі тұрғысындағы қызметтерін бір мақала
көлемінде ... ... шығу ... ... Мәдениетіміздегі хандар мен
батырлардың, билер мен жырауларымыздың рухани тұлғасын айтпағанның өзінде
Шоқан, Ыбырай, Абай ... ... ел ... ... өзі ... әрі ... Қазақ ойшылдарының тұлғалық табиғатын
сомдаудың өзі даналық білім көзі ... ... өз ... ... ... ... ... бойындағы,
тұлғалық жолындағы даналыққа, тектілікке, кісіліктің мәніне көз ... осы ... ... ... ... ... ғана ... бойына
дарыған осы бір қасиеттерді ұштастыра білген, ұштастырып қана қоймай, ... ... сарп ... ... ... ... тұлғасын жеке дара сомдауға ұмтылдық. Оның бір қатар рухани
мұралары тұлғаның елдік рухымен жазылған. ... ... ... мүдде
тұрғысындағы идеялары елдік рухтың адамды ұлт ... ... ... Әсіресе оның ел игілігі үшін жазған «Оян қазақ!»
туындысын ... оның ел ... ... ... ... саясат
толқынынан ұлтының мүддесін қорғаған ... ... ... ... ... ... ... шығарма деп айтсақ артық
емес. Себебі бұл ... да ... ... ... жазып кеткен
еңбектері секілді), тарихымыздағы ойшылдардың ұлттық идеяларын жалғастырып,
ұлт қажеттіліктерін салмақтай түсер тұстары жетерлік.
Қай ... да ... ... ... ... ... болуын қадағалап,
әлеумет болмысына сын көзбен қарап отыруды дәстүрге айналдырған. «Оян
қазақ!» ... ... идея ... да осы ... ... ... дана ... тұлғасын даралайтын зиялы қасиет алдымен оның ... ... ... ... ... Алаш зиялысының «Оян ... ... ... ... мына бір ... осы пікірімізді
дәлелдей түспек: «Дүниеге қатынасып ... ... ... ... ... ... халқы пайдалы мәселелерден бихабар еді. Себебі: дария
қасында тамшы секілді, оқығандарымыз аздықтан, халқымыз ... ... ... һәр ... бытырап жүргендіктен, заман ахуалынан хабар білерлік
оқуға өз тілімізде газет жоқтықтан, ... ... ... ... газеттері халыққа түсініксіздігінен, ... ... ... және ... ... ... ... біздің халық бір
қараңғы түкпірін де ұйықтап, ұмыт қалған секілді болып тұр, ... күн ... ... ... ... бұрын өткен он бес жылменен
бүгінгі халімізді салыстырсаңыз, аз уақытта көп ... ... Әлі де ... бұрынғыдай қозғалмай жата берсек, енді аз заманда
не болмақпыз?..
Әркім өз қолында ... ... ... ... мен де ... ... ... тілегімен осы шығарманы жаздым»
/3;22/.
Шығармашылық дегеніміздің өзі кез ... ... ... ... мен ... ... іліп алып кете ... нәрсе емес. Нағыз
шығармашылық деп халықтың игілігіне арналған, тұлғаның ішкі ... ... ... ... ... ... деген аттың өзі де
осыған лайық. ... ... ... ... сол ... ішіндегі
уақыттың ондағы әлеуметтің болмысын ғана емес, оған сын ... ... шын ... тұлғаларының да болмысын көрсетеді. Ұлт ... ... өзі де осы. ... ... ... ... ... заманда» ел қамын ойлап, ... ... ... кеңесін тегіс
жеткізетін бұндай ел мінезіне жақын туындыларды жарыққа шығару кез келген
адамның қолынан келе бермесі ... ... де ... қабілет, сезімталдық,
зеректік, жанжақты білім мен батырлық және көп жылғы дайындық ... ... осы ... ... ... ұлттық мұра. Ұлттық мұра дейтін себебіміз
ол бүгінгі ұрпаққа, келешекте де елдіктің ... паш ... ... ... еңбегін сіңірген ер қымбат. – деп жазады М. Жұмабаев ... ... елге ... қаны бір ... ... жаны бір ... Қуанышы
-қайғысы ортақ болуда. Ердің бағасы елге ... ... зор ... ... ел ... жүрегінің таза болуында; тілегінің ел мен ортақ
болуында»/4.345/. Бүгін біз де ... ... рухы деп осы ... ... Себебі олар елге еңбек сіңірген тұлғалар. Сондықтан да олардың
тұлғалық мұраты өздеріне ... өмір ... ... тұлғаларының, сонымен
қатар өздерінен кейінде өмір сүрмек (қазақ ұлтының) ... ... ... бір, және де бір бола ... Осы ... ... ... адамның мінсіз парасатын рух деген. Шынымен де өткен
ғасыр басында өмір ... ... ... ... түсінігіне зер салсақ,
олардың көзқарастырынан мінсіз ойдығана ... ... ой ... ... ... ... Оның тұлғалық келбеті елдік. Жас болсада қазақ
жастарының ... ... ... ... ел қамын ойлап, халқына
салмақты ой айтудың өзі олардың елдік рухының ... ... ... ... ауа, ... ... ... шаһар – жатыр күйде.
Жалғыз – ақ тырыс шәкірт кітап ұстап,
Есінеп ояу отыр пәтер үйде.
Дегенмен отыр ояу, ... ... ... ... ... ... ой ... рухын билеп,
Алысқа әлдеқайда жапан түзде.
Ойлайды ол: «Ашсам сырын, тапсам ғылым,
Жұртым –ау, ... ... ... құлың...»
Кітапты екі қолдап қысып ұстап,
Иіріп отыр іштен қиял жібін.
Мұқтаждық мейірімсіз жолын бөгеп,
Байлар жоқ мұны көріп ... ... ... тамақ, оқу хақын,
Шамасы аз, жеткізе алмай жүрген жүдеп» /3;142/ - деп айтқан Міржақып
Дулатов сөздерінде, тарихымызда елдігімен өткен ... ... ... ... шындығы бар. Қазақ зилыларының рухани өмірі зиялы ойдың да,
кісілік ... да ... рух ... ... ... Өмірдің
есігін елдік түсінікпен ашқан қазақ жастары елдің ұлы, ұлттың азаматы ... Өз ... ... ... ... ... тұлғалық үлестері мен
тарихта қалды. Оларды ұлтының ұлы ... ... де ... ... де, ... ... шыңы ғылымға да адамның оңайлықпен
қолжеткізбесі ... Ол үшін ... ... өз ... ... ... соң елінің мүддесін ойлап, қажеттіліктерін саралай білуі қажет.
Себебі білімнің де, өнердің де, ... да рухы ... оның ... ... отыруымен көрінеді. Сауаттылықтың мәні де осында. Адамның
сауаттылығы оның зиялы іс әрекетімен көрінеді. Тұлғаның зиялы іс ... ... ... Себебі зиялыларымыз айтып кеткен «дүниедегі негізгі
әділ ... ... пен ... ... ... осы ... ... алып ұрпаққа жеткізіп отыруында. Себебі ... ... ... әлеумет мүддесіне ғана тән. Өз ... өз ... ... ... жеке ... ... аса ... білім де,
өнер де ұзақ өмір сүре аламайды. ... ... ... ... ... М. ... кейінгі ұрпаққа тұлғалық мәні зор: «Адам – ... өнер үшін ... ... ... мен өнер адам үшін ... ... ... керек болған кезде ойлап тапқан нәрселер.
...Бұрынғыдай кең даланы қазақ жалғыз ... ... ... ... ... ... мен араласу енді көбейді һәм жылдан
жылға көбейіп барады. Олар мен ... соң ... ... ... ... керек бола бастады... өзгелерден кем болмай, тең боламын деген
жұрт қатарынан қалмасқа тырысады тең болған адам болсын, жұрт болсын ... мен тең ... ... дегендер осылармен қалыспасқа тырысады.
Тіршілік – бәсеке жарыс. ...... ... Озғанына қарай
бәйге береді...
Дүниенің ісі осылай болған соң адамнан ... ... жұрт ... ... ісі қай орында да болса, үстіне түсіп, қалғанның ісін
баспақшы. ... ... ... ... ... ... жығып,
аяғына баспақшы. Малымен асқандар байлығымен қамыттап жұмысына жекпекші»
/5;31/ - деген ... ... ... мақсаты да жалғыз емес. Тұлғаның ұлттық мүдде тұрғысындағы
зиялы ісі ел ... ... ... ... ... ... ... айқындала түспек. Осы тұрғыдан қарайтын болсақ, қазақ
зиялылары әлеумет мүддесіне қызмет етіп қана ... ... ... тұлғасын да ұлықтай білген, ел рухына рух берген ... ... ... ... ... ... тұлғалық табиғаты да, тарихта қалған
зиялы істерінің мәні де осымен айқындала түспек. Оның тұлғалық ... рух. ... рух ... өзі ұлт тұлғаларының ата мекен жеріне,
туған еліне, тілі мен ... бір ... ... ... ... ... ... шексіз ықыласы, мейірімі осы жолдағы кісілік
болмысы. Сол себептенде Міржақып Дулатов сынды ... ... ... ... ел ... ... ұлтжанды ұрпақ қатары ... ... ... ... ... ... түсері анық. «Жұрт болудағы мақсат осы
күнгі тірі жүрген адам баласына ғана емес, кейінгі ... ...... ... кем – қор ... үшін ... ... буынның ата –
бабасы осы күнгі тірі ... ... Біз ... ... кейінгі
нәсіліміз бізді қарғамайма, алла құзырында тарих алдында біз жауапкер
емеспіз бе?!...Біздің жұрт ... ... ... /5;440/ - деген қазақ
зиялысының сөздері әр ұрпақ буын алдына жүктелетін ... ... ... бойына сіңген бұндай тұлғалық түсінікті біздің ... ұлт ... ... ... Зиялы ойдыңда негізі осы
азаматтық түсінікте жатқандығы анық. Философиялық ... де ... ... ... рухынан туатындығы сөзсіз. Бұның шындығы ойшылдарымыздың
өмір жолында. ... ... ... өзі де ... алдымен
жауапкершілік пен міндетті қатар талап етпек. Сондықтан да елі үшін ұлтының
ұлы жолын таңдап, ... ... ... ... ... ... адам бар
өмірін ізденумен өткізбек. Сол себептенде зиялылар рухы алдымен еліне ырыс.
Адам ... ... ... ... осы ... ... зиялыларымыздың тұлғасы ұлттық мәдениетіміздің бойында елдік
рухымен қалды. «Ғұмыр болса, дәм жазса – ұлтымының келешегі үшін күш ... ... ... ... борыштымын. Адассам халқыммен бірге
адастым, сәулесі ... ... ... ұлтыммен қосыла ұмтылып бағамын»
/6;8/ - деп айтқан Міржақып Дулатовтың сөздері өзінің ғана ... ... ... ... ... ... паш етіп тұр. Елдік рух
қазақ зиялыларының бойына, тұлғалық өміріне тән ... Оның ... ... ... мұраларыныңда тұлғасын көрсететін осы
қасиеттер. Елдік рух қана олардың мәдениетіміздегі ... ... ... Көркем шығарма оқушыларға патриоттық тәрбие берудің жолдары
Қай заманда болмасын ... ... ... бірі - өсіп ... жас ұрпақты ақылды да саналы, тәртіпті де еңбек сүйгіш, өз халқының
патриоты болатын ... ... ... ... ... халық ұрпағының қайырымды да адал, әділ де ержүрек, ... ... ... ... мол ... ... ... қалайды. Ол
үшін халық өзінің талай ғасырлар бойы ... ... келе ... ... ... арқа ... ... президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстан
Халқына Жолдауында» жас ұрпақты жауынгерлік, ... ... ... ... өнегесімен тәрбиелеуді мақсат етіп қойды. Бұл ... ... ... төл ... ... меңгеріп, оларды жас ұрпақ
тәрбиесінде алатын ролін айқындап алуымыз керек. ... ... ... ұрпаққа сол тұрғыда білім мен тәрбие беруіміз қажет-ақ.
Енді осы ұлттық ерекшеліктердің бала тәрбиесіне тигізер пайдасына бұл
жерде баланы ... ... де ... ... ... тиімді
пайдалануы ғана бізге қажетті нәтижеге қол жеткізбек
Бүгінгі кезеңде егемен елімізде ... орта ... ... мектептегі
тәрбие жұмысын қазіргі заман талабына сай ойдағыдай ... ... ... ... ... бүкіл халықтық, мемлекеттік
деңгейде жұмыла көтерді қажет ... аса ... ... ... ... ... – отбасынан басталады», - дейді халық даналығы. Демек, бала
тәрбиесі – Отан мен ел ... ... бала бір ғана ... ғана ... күллі қоғамның келешегі, көктемі, бүршік атар гүлі екені жадымыздан
есте шықпағаны абзал.
Бір сәт «Ел боламын десең, бесігіңді түзе», деген даналық ... ... ... ... бала тәрбиесіне көңіл бөлу міндеті тұрғанын
аңғару қиын емес.
Адамның келешегіне оның ... ... ... ... ... ... Демек, патриоттық сезім де – адам бойына туа бітетін
сезім. Бірақ, оның даму – ... ... ... байланысты. Осы арада
мектеп оқулықтарының маңызына ерекше ... ... Кез ... үш ... ... ... Ол білім беру, дамыту, тәрбиелеу.
Тәрбиелеу ерекше маңызды міндет. Патриоттық тәрбие де, осы ... ... мен ... беру саласында күрделі өзгерістердің ... ... ... ... оқулықтар мазмұны қайта қаралып, жаңаша
тұрғыда ... және ... ... оқу бағдарламаларын, оқулықтарды, оқу-әдістемелік кешендерді
зерделеп шықсақ, бастауыш сынып оқулықтарында халықтық педагогиканы негізге
ала отырып, қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу ... баса ... ... ... ... бастауыш мектепте білім берге арналған пәндерді кіріктіре
оқыту арқылы білім ... ... ... ... жеке ... ... мәселесін шешу мақсатын қойып отыр.
Пән мазмұнында оқушы бойында қалыптасуға тиісті мына ізгіліктерге көңіл
аударылды:
-туған ... ...... тілін білу, өз ана тілінде оқу мен
сөйлей алу және жаза білу; ана тіліндегі шығармаларды еркін оқи білу ... ... ... ... ... ... – туған өлке табиғатын сүю, туған жерінің
орман – ... ... ... қамқорлық жасау, оны аялау мен қорғау,
күтіп баптау;
-туған елге сүйіспеншілік - өз ұлтын сүю, Отанын сүю, өз ... ... ... қастерлеу, ұлт мәдениетінің өркендеуіне, ел
экономикасының гүлденуіне үлес қосу – ... ... ... ... туыс –бауырын сыйлап, құрметтеу,
қамқорлық жасау, сыйластық қатынас орната білу – ... ... ... мекен еткен халықтарға деген құрмет сезімін қалыптастыру –
ұлт өкілдеріне, түсініктікпен қарап, сыйластық қатынас ... ... ... салт-дәстүрін сыйлау, халықтар мәдениетінен, әлемдік мәдениеттен
үлгі алу - ... ... ... ... біз ... жұмысымызда сынып оқушыларын патриоттыққа
тәрбиелеуде мынай бес бағытты ұсынамыз: болашақ азаматтың бойында ... ... үшін ең ... өз таризымызды – Қазақстан ... ... ... екінші тілімізді – туған халқымыздың тілін білмек
шарт. Үшіншіден, атадан-балаға, баладан немереге, ... ... келе ... ... әдет-ғұрпымызды білген жөн. Ол да
- тарих, зерделей ... ол да ... ... ... өткен тарихымыздың жақсылықтары мен игі тағылымдарын сақтау,
ерлік дәстүрін үлгі тұту. Бесіншіден, Абай ... ... ... ... арттыру, оқушылардың ұлттық мақтаныш сезімін ояту.
Көркем шығарма - өмір ... ... ... ... тарихы жүріп
өткен тағдыры, өмір белестері, елдік-ерлік дәстүрлері, тұрмыс ... ... діні ... ... ... ... ... көрініс табады.
Көркем шығарманы оқыту арқылы бастауыш сынып оқушалырының патриоттық
сезімін ... ... ... ... ... ... түрлі сезім, ой туғызады.
Оқушылардың патриоттық тәрбиесін қалыптастыруда оқулық материалдарын
пайдаланудың маңызы зор. Патриоттық тәрбие беру ... ... ... ... бұл ... шешуде оқулықтарда берілген
материалдардың мазмұнының мәні ... Ана тілі ... ... ... ... ... көптеген материалдар Отанға, елге, ... ... ... ... ... ... ... мақал-
мәселдер, жұмбақтар, жаңылтпаштар, түрлі сұрақтар мен тапсырмалар берілген.
Осының барлығы ... ... ... ... ... сөзсіз. Дегеменде, жеке тұлғаның бойында елжандылықты
қалыптастыру бірнеше жағдайларға байланысты.
Бастауыш ... ... ... тәрбиесін қалыптастыруда
мұғалімнің атқарар ролі ерекше. Оның себебі сынып ... ... өте ... әрі ... толы. Мұғалім – бұл өз балаларының
ортасындағы қарым-қатынас қуанышына кенелу. Мұғалім болу – ... ... ... ... өзіңнің әрбір тәрбиеленушіне
қажет болуға талпыныс және адам ... ... ... мен
үлкен жеңістердің қуанышы [148].
Оқытудың ғылыми ... ... ... ... ... педагогикалық құндылығын ерте кезде-ақ түсінген.
Қай заманды алмасақ та, ... ... ... ... жойған емес. Міне бүгінгі таңда да еліміз егемендігімізді
алып, патриоттық тәрбиеге баса ... ... ... кезде барлық
мұғалімдердің алдында ... ... - өсіп келе ... жас ... ... баулу болып табылады.
Жалпы бастауыш сынып оқушыларын көркем ... ... ... үшін ... ... төмендегідей мәселелерді жүзеге асыруы
қажет:
1) оқушыларды көркем ... ... ... бар ... ... алуға көмектесу;
3) бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... ... қалыптастыру;
4) оқушылардың бос уақытын көркем әдебиетке тарту;
5) көркем ... ... ... ... ... алан ... интеллектуалдық ойындар, арнайы тәрбие сағаттарын
ұйымдастыру;
6) ата-аналармен жұмыс (балаларының ... ... ... ... ... ... ... балаларының қызығушылықтарын
дамытуға ата-аналарды қатыстыру)
Ғылыми зерттеу жұмысымыз ... ... ... ... арқылы бастауыш сынып оқушыларының ... ... ... ... әдіс-тәсілдерінің, формаларының,
дидактикалық принциптері мен заңдылықтарының маңызы зор ... ... ... ... ... ... ... оқытудың
дидактикалық принциптерін (ғылымилық, ... пен ... ... пен ... ... ... ... мен
тәжірибенің байланыстылығы) басшылыққа ала ... ... ... ... ... асырамыз.
Жалпы принцип (латын сөзі) – басшылыққа алатын идея, негізгі талап,
қағида дегенді ... ... ...... ... түрлерін, әдістерін, оқытудың мақсаты мен заңдылықтарына сай
анықтайтын қағидалар жүйесі. Оқыту принциптері ... ... ... ... әдістерін сипаттайды. Дидактикалық принциптер
нақтылы тарихи-әлеуметтік жағдайларға байланысты болып ... ... ... ... ... басшылыққа ала отырып оқытудың
мазмұнын, әдістерін, формаларын таңдап, оқушылардың көркем шығарма ... ... ... ... шығарма арқылы бастауыш сынып
оқушыларында патриоттық тәрбиені қалыптастыру нәтижелі болуы үшін мұғалім
дидактикалық принциптерді ... ... алуы ... ... ... басты
қызметі: дидактикалық принциптердің негізінде бастауыш сынып ... ... беру ... ... ... ... оқу ... тақырыпқа сай қолдану.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасында болып жатқан саяси - әлеуметтік, ... ... беру ... ... ... ... ... Әсіресе, білім
беру саласында ізгілендіру, демократияландыру ... ... ... ... мазмұнын ұлттық ерекшеліктер негізінде құру, өсіп келе жатқан жас
ұрпақты рухи биік, ... ... ... ... ... етіп ... ... отыр.
Ел Президенті Н.Ә.Назарбаевтың «Қазақстанның болашағы – ... ... атты ... ... арасындағы бірлікті нығайту,
отансүйгіштікке тәрбиелеу, тіл мәдениетін орнықтыру ... ... тағы бір аса ... ... ...... ... әрбір азаматтың өзін-өзі айқын ... ... ... ... ... жеке
бастың өзін саяси тұрғыдан айқын сезінуін, өз Отанын саналы түрде таңдауын
көздейді» - делінген.
Тәрбиедегі ең басты ... ... ... ... адам ең ... өз халқының перзенті, өз Отанының азаматы болуы
керек екенін, ұлттың болашағы тек ... ... ... есте ұстауға
тиіс. Оның осындай тұжырымғы тоқталуына ұлттық әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер
көптеп көмектеседі, солар ... ол ... ... ... аяқ ... ... мәдени игілігін басқа халықтарға жақын да түсінікті ете алады.
Сондықтан әрбір ұрпақөз кезі мен өткеннің талаптары,о ... ... жас ... ... ... оны ... бай ... арқылы
тәрбиелей отырып, өзінің ата-бабаларының рухани мұрасын игере түсуі керек».
Көркем шығарма арқылы жеке тұлғаның рухани әлеміне ... ... ... үшін ең ... ... ... оқушыларының көркем шығармаға деген
қызығушылықтарын оятып, оны ... оқи, ... ... баулу қажет.
Ұрпақ тәрбиесінде көркем шығармалар баланы ... ... ... ... ... шығарманы оқу-тәрбие үрдісінде пайдалану және
көркем шығарма жанрлары негізінде оқушыларды тәрбиелеу мәселесі ... ... ... ... барысында анықталды.
Пайдаланған әдебиеттер:
1.Есламғалиұлы М. Әйтеке би (Тарихи философиялық диология // ... ... ... ... ...... Ғылым. -1985. -320 бет.
3.Дулатұлы М. Бес томдық шығармалар жинағы. 1- т. - ... ... ... 368 ... М. ... /Құрастырған Абдуллин Х., Дәрімбетов ... З. – ... ... 1998. – 448 ... ... / Бас редактор Ә. ...... ... Бас ... 1998. -560 ... М. Бес томдық шығармалар жинағы. 3- т. - Алматы: Мектеп, 2003
... ... ... Алматы, 2001, 212 б.
8. Н.Ә.Назарбаев. Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде .
Алматы, 1993, 32 б.
9. Қазақстан Республикасының орта ... ... ... //
Егемен Қазақстан, Алтамы, 2003, 26 желтоқсан.
10. Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білім ... ... // ... ... ... ... ... халқына «Бәсекеге қабілетті Қазақстан үшін, бәсекеге
қабілетті экономика ... ... ... ... ... Жолдауы //
Егемен Қазақстан, Алматы, 2004
12. ... ... ... ... дамытудың 2005-2010 жылдарға
арналған Мемлекеттік бағдарламасы // Егемен Қазақстан, Алматы
13. Қазақстан Республикасы ... және ... ... ІІІ ... ... Қазақстан, Алматы
14. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан
халқына жолдауын // Егемен Қазақстан, Алматы, 19 ...

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Міржақып Дулатов шығармаларындағы елдік рух8 бет
Абай Құнанбайұлының өлеңдерінің тәрбиелік мәні8 бет
Абайдың әдеби ортасы және ақындық мектебі34 бет
публицист жазушы Нұрмахан Оразбеков 73 бет
Ташкент қаласының қазақ халқының саяси-әлеуметтік, экономикалық және рухани өміріндегі маңызы (хіх ғасырдың екінші жартысы – ХХ ғасырдың алғашқы ширегі)38 бет
ХІХ ғасырдағы қазақ әдебиетінің тарихы, зерттелуі11 бет
ХІХ ғасырдың ІІ жартысындағы қазақ әдебиеті16 бет
Қазақ хандығы (хү-хүііі)11 бет
Қазақстанның білім мәселесі кеше, бүгін, болашақта9 бет
Құлыншақ ақынның әдеби мұрасы43 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь