Хаммурапи заңдары туралы

КІРІСПЕ



НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1 ХАММУРАПИ ЗАҢДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА

2 ХАММУРАПИ ЗАҢДАРЫНДАҒЫ ОТБАСЫЛЫҚ ҚАТЫНАСТАР ТУРАЛЫ БАПТАР
3 Ману заңы


ҚОРЫТЫНДЫ


ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
Жұмыстың жалпы сипаттамасы:Хаммурапи заңдары тарихта өте үлкен орын алатын заңдар жинағы.Оның алдыңғы заңдарға қарағанда, бұл заңда біраз алға басушылық байқалады.Мұнда әрбір қарастырылып отырған мәселеге байланысты баптар топ-топ болып бөлінген.Мен соның ішінде отбасылық қатынастар туралы баптарға көп тоқталдым.Жұмысымды таныстыру барысында сол отбасылық қатынастар туралы біраз айтып өтем.
Мәселенің өзектілігі:Хаммурапи заңдары тарихта алғаш толық және көпжақты құқықтық нормалар ретінде қалды.Хаммурапидің заңдар жинағы сонау ерте замандағы шумерлік заңдар Ур-Намму,Липит Иштардың, сондай-ақ Билалам заңдарының,Эшнун патшаның заңдарының жалғасы болып табылады.Бұл заңның өзгелерден ерекшелігі олардың жүйелі етіп жасалуында еді.Сол жүйелілігі арқылы ол тұңғыш рет бір мемлекеттің тәжірибе жүзінде заңы болып, сол заманның аса қуатты,ірі мемлекеті Вавилонда тәртіпті қоғам орнауына ұйытқы болды.Мәселенің өзектілігі,тарих үшін маңыздылығы да –осы,яғни заңның іс жүзінде Вавилон сияқты алпауыт мемлекеттің қоғамын қалыптастыруда үлкен роль атқаруында.
Мақсаты: Дерек көздері мен жалпы Хаммурапи заңдарының өзіне сүйене отырып, ол заңның тарихтағы алар орны мен әсіресе отбасылық қатынастардағы дұрыс және бұрыс жақтарын анықтау.
Міндеттері: 1.Хаммурапи заңдарымен көпшілікті жалпы таныстырып өту;
2. Нақты отбасылық қатынастарға арналған баптарға жекелеп тоқталу;
3. Отбасылық қатынастар туралы баптардың зиянды және пайдалы жақтарын ажырату.
Деректік негіз: Ежелгі Вавилон құқығының маңызды ескерткіштерінің бірі болып табылатын Хаммурапи патшаның заңдар жинағы жазылған ескерткішін 1901 жылы де-Морган басқарған француз археологиялық экспедициясы нәтижесінде тапқан. Оны Вавилон жеріне жасалған жорық барысында эламиттермен әкетілген.Заңдар жазылған қара бағананың жоғарғы бөлігінде тақта патшалық құрып отырған күн құдайы Шамаштың алдында салтанатты кейіпте тізе бүккен Хаммурапи патшаға осы заңдар жинағын тапсырып тұрғаны кескінделген.Бұл сурет патша заңдары жинағының құдайдан шыққанын көрсетеді деген ойды білдіреді.Кіріспе мен қорытынды ритмикалық тұрғыда жазылған және онда Хаммурапи патшаның жетістіктері туралы, патша заңдары жоғарыдан жіберілген әділ де өзгермейтін заңдар екендігі көрсетіледі.Бағанада Шамаш құдай мен Хаммурапи патшаның бейнесі бейнеленген жерден бөлек жазылған 282 баппен толтырылған.
Бізге 282 бап түгелдей жетпеген, оның тек 247 ғана толық жеткен,ал қалғанын жаулап алған эламиттердің патшасы өз ерліктерін жазу үшін қырғызып, алдырып тастаса керек.Бертін келе олар атақты Ашшурбанапалдың кітапханасынан табылған жазба деректер және сол Сузы мен басқа да аймақтан табылған деректер негізінде қалпына келтірілуде.
1.Хрестоматия по истории Древнего Востока. Москва «Восточная литература» РАН. 1997
2.Васильев Л.С. История Востока 1 том. Москва «Высшая школа» 1994
3.Струве В.В. История Древнего Востока. 1941
4.Авдиев В.И. История Древнего Востока. Москва. 1953
5.История Древнего Востока. Часть І. Месопотамия/ Под ред. И.М Дьяконова. Москва. 1983
6.Беляевский В.А. Вавилон легендарный и Вавилон исторический. Москва. 1971
7.Флиттнер Н.Д. Культура и искусство Двуречья и соседних стран.Л.-М., 1958
8.Хрестоматия по истории Древнего Востока/ Под. Ред В.В. Струве и Д.Г. Редера. Москва. 1963
9.Хрестоматия по истории Древнего Востока . Москва. 1980. Часть 1-2.
10.Хрестоматия по истории Древнего мира/ Под ред. В.В Струве. М., 1950. Ч. 1. Восток
11.История Востока. 1 том. Восток в древности. Москва. «Восточная литература» РАН. 1999
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 ХАММУРАПИ ЗАҢДАРЫНА ЖАЛПЫ СИПАТТАМА
2 ХАММУРАПИ ЗАҢДАРЫНДАҒЫ ... ... ... Ману ... ... ... жалпы сипаттамасы:Хаммурапи заңдары тарихта өте үлкен орын
алатын заңдар жинағы.Оның алдыңғы заңдарға қарағанда, бұл заңда біраз ... ... ... қарастырылып отырған мәселеге ... ... ... ... ... ... отбасылық қатынастар туралы
баптарға көп тоқталдым.Жұмысымды таныстыру ... сол ... ... ... ... ... өзектілігі:Хаммурапи заңдары тарихта алғаш ... ... ... ... ... қалды.Хаммурапидің заңдар жинағы сонау
ерте замандағы шумерлік заңдар Ур-Намму,Липит Иштардың, сондай-ақ Билалам
заңдарының,Эшнун ... ... ... ... табылады.Бұл заңның
өзгелерден ерекшелігі олардың жүйелі етіп жасалуында ... ... ол ... рет бір ... ... жүзінде заңы болып, сол
заманның аса қуатты,ірі мемлекеті Вавилонда тәртіпті қоғам орнауына ... ... үшін ... да ... ... іс
жүзінде Вавилон сияқты алпауыт мемлекеттің ... ... ... ... Дерек көздері мен жалпы Хаммурапи заңдарының өзіне сүйене
отырып, ол заңның ... алар орны мен ... ... ... және бұрыс жақтарын анықтау.
Міндеттері: 1.Хаммурапи заңдарымен көпшілікті жалпы таныстырып ... ... ... ... ... баптарға жекелеп тоқталу;
3. Отбасылық қатынастар туралы баптардың зиянды және ... ... ... ... ... құқығының маңызды ескерткіштерінің бірі
болып табылатын Хаммурапи патшаның заңдар жинағы жазылған ескерткішін ... ... ... ... археологиялық экспедициясы нәтижесінде
тапқан. Оны Вавилон ... ... ... ... ... жазылған қара бағананың жоғарғы бөлігінде тақта патшалық
құрып отырған күн ... ... ... ... ... тізе ... патшаға осы заңдар жинағын тапсырып ... ... ... ... ... құдайдан шыққанын көрсетеді деген ойды
білдіреді.Кіріспе мен ... ... ... жазылған және онда
Хаммурапи патшаның жетістіктері туралы, патша заңдары жоғарыдан жіберілген
әділ де өзгермейтін заңдар екендігі ... ... ... ... ... бейнесі бейнеленген жерден бөлек жазылған 282 баппен
толтырылған.
Бізге 282 бап түгелдей ... оның тек 247 ғана ... ... жаулап алған эламиттердің патшасы өз ерліктерін жазу ... ... ... керек.Бертін келе олар атақты Ашшурбанапалдың
кітапханасынан табылған жазба деректер және сол Сузы мен ... да ... ... ... қалпына келтірілуде. Заңдар тілі-аккадтың
классикалық диалекті.Хаммурапи заңдарының алғашқы бес бабы сот ... ... ... ... ... куә ... қатаң жазаланатын болды.Бұның бәрі ... ... ... ... әсер етті.Ал 6-25 ... жеке ... ... ... ... ... ... үшін негізінен
өлім жазасы берілген. Олардан кейінгі 26-41 ... ... мен ... ... 42-126 ... жер, ... қарыз
беру, кепілдік беру мәселелерінің заңдық жүйелері сипатталған.127-194
баптарда отбасы, ... бала ... алу ... ... ... ... денесін зақымдағаны, қорлағаны үшін
берілетін жазалар ... ... ... ... ... ... ... айтылады. Соңғы
бес бапта құлдарды сатып алу мәселесі сөз ... ... ... ... ... әлі ... ... зерттеп білген ғалым жоқ.Бірақ олар ... өз ... ... Н.Д Флиттнер,Т. Драйверлер айтып өтеді.
Негізгі бөлім
Хаммурапи – Вавилон патшасы (1792-1750жылдар)-Вавилонды басқарған
бірінші ... ... ... ... оның есімімен тығыз
байланысты.Өзі билік жүргізген 35 жыл ішінде әскери күш пен ... ... ... ... ... және орта ... ... тұсында тауар-ақша қатынастары, жеке меншік,
құлиеленушілік өсті,мемлекет орталықтандырылды,патшалық өкімет билігі
нығайды, ... ... ... аса маңызды ескерткіші-Хаммурапи
заңдары.
Ежелгі Вавилон қоғамы ... ... ... үш ... яғни ... ... ... патша адамдары (мушкенум), құлдар
(вардум).Патша ... шын ... ... ... еді: ... ... еркін адамдарға да саналды, ал төменгі
қатарындағылары тек ... ғана ... орын алды және ... сәл ғана ... Басқалай айтқанда, еркіндік пен ... жер мен ... ... өте көп еді. ... ... өмірін, намысын және жеке ... ... яғни ... ... ... ... ал ... келгенде мушкенумның байлығын жоғары қоятын, себебі оның
байлығы патша ... ... ... ... да көп нәрсеге
мүдделі болды. Мәселен ... ... ... құлы ... ... ... ... ондай некеден туылған ... ... ... ... ... ... ... өзімнің заңды балаларым
десе ... ... соң олар көп ... ... ... ... ... заңды балаларым деп танымаса да, ... ... ... әйел мен оның ... еркін деп танылады.
Сырт елден сатылып әкелінген құл ... ... соң, ... ... ... шықса, бостандыққа жіберілуі тиіс.Еркін адамдарды
сыйламай, өзінің құлдық дәрежесін жоғары ... ... ... ... кесу ... жазалайтын еді. Біреуге қарыз адам құлдыққа үш
жылға оған өзі ... ... оның құлы және үй ... ... ... ... туған адам да біреуге қарызданса үш ... ... ... бір ... ... алу болатын.Қарызға
ақша берушілер қарыз адамдарды күшпен ... ... ... ... әдетте сауда агенттері (тамкарлар) еді.Олар
мемлекеттік шенеуніктер ... ... бір ... ... ... ... Әрбір қалада осы ... ... ... ... ... сондай-ақ мемлекетке қарыз
ақшаларын реттеп отыратын әкімшілік ... ... ... ... және ... көмекші шамалулар арқылы
жүргізді.Шамалулар- әр елге ... ... ... ... бір ... ... ... жинау болатын.Хаммурапи заңдары қарыз
алушыларды қарыз берушілердің қахарынан ... ... ... қарыз уақытысын созып, ал ... ... ... ... ... да ... ... ауыстыуға мүмкіндік берген.
Ауыршаруашылығы Месопотамияда үлкен маңызға ие ... ... ... оған ... мән ... негізгі түрі
кішігірім жұмыстар болды, ірі жер ... өз ... ... ... ... өңдетіп немесе өз жерлерін жалға ... ... ... адам ... ... ... ... еді.Егер табиғат апатына байланысты жер өңделмей, егін шықпай
жатса ... алу ... ... ... ... суландыру
жүйесінің қауіпсіздігін қамтамассыз ету ... ... ... ... айып ... және кіші ... ... ... берілетін, олар ... ... ... ... бір малға бірдеңе болса соған жауап ... ... ... кең ... еді, ... ... қатар еркін адамдар да
жалданатын.Хаммураппи заңдарында көптеген ... ... ... ... мал ... ... ... кірпіш басушы, ұста, етік ... ... орта ... ... басқа қара жұмыс жасаушылар төмен айлық ... ... ... алған:Мәселен, егін себу немесе егінді жинау ... ... ... ... үшін ... ... ... жұмысшылардың айлығы сол өзі ... ... ... ... ... ... жету керек еді./11., стр. ... ... ... және ... ... заңдарында әртүрлі қылмысқа, яғни өз ... ... жеке ... қол сұғу, жеке басқа тиісуге ... ... ... өлім ... ... қылмыстарда көптеп
қолданылады.Кейбір аса ауыр қылмыстар үшін анасымен бірге өртеу ... ... ... ... ... ... Талион принципі
бойынша береді.Мәселен, ұрлық жасаған ... ... кесу ... ... ... Месопотамияның заңдық деректерінде
ертеден белгілі, бірақ бұл принцип ... ... ... ... ... ... ... өткізілді.Бұдан қарап біз іс тек
жәбірленуші жақтың шағымдануынан ... сот ісі ... ... ... екі жақ ... позицияларын барынша
дәлелдеуге тиісті. Процесс бойынша ... ... ... ... ... ... ... отырған.Шешімдер мен үкімдер
ауызша шығарылды.Негізгі дәлелдемелерге куәгердің ... ... ... ... егер ... дәлелдеуге куәгерлер болмаса,
құдай сотына жүгінген.Құдай сотының екі түрі ... сулы ... ... атынан ант беру. Сулы ордалия, яғни кінәі адам суға ... ол ... ... ... оны ... өздерімен бірге
алып кетеді. Ал егер ол ... аман ... ол ... емес болады.
Құдай атынан ант ... ... біле тұра ант ... ... ... ... Сондықтан ешкім кінәлі болып тұрып, құдай
атынан ант ... ... ... кінә қою да аса ауыр ... ... ... бойынша жазаланатын./5., стр.218-223/
Хаммурапи заңдарында ... ... ... мән
беріледі.Себебі ол Вавилон қоғамының маңызды бөлігі ... ... ... ... ғана заңды неке деп аталды.Некелік ... ... ... ... ... ... ауызша жасалады.Тек
кейде бір жағдайларға байланысты жазбаға түсіріліп ... ... ... және егер ... ... ... шөп ... оған
өлім жазасы берілетін. (129 бап).Хаммурапи ... ... ... ... ... ... ... жекелеп
қарастырылып өткен.Бірақ, ер адамдарға өздерінің күңдерімен ... ... ... ... деп ... ... берілді. Кей
жағдайларда, мәселен, әйелі ауру ... бала ... ... жрицаға үйленсе немесе ... ... ... ... адамға басқа әйел алуға ... ... Егер ер адам ... немесе жалпы бай әйелге үйленсе, бала туу ... ... алу үшін ... шарт жасалатын. Жалпы некенің ... яғни ... ... ... бар ... ... жолмен
алып, аталарының культін ұстану қажет. Олай болмаған ... ... ... ... ... ... ... заттарды бөлу мәселесі біраз қарастырылған: ... ... мал ... ... ... ... ... туралы; әйелінің мүлкі ... ... ... қыз
жасауының ақшасы қалың мал ... көп ... ... ... ... туралы ақшамен сатып ... неке ... ... ... Хаммурапи заңдарында мұрагерлік мәселесіне
үлкен мән ... Мұра ... тек ... ... екі рет
қатты ренжіткен жағдайда болатын. Егер ... бала ... ... ... оның туған әке-шешесімен рұқсатымен ... және ... ... ... асырап алуға ... ... ... заңдарындағы отбасылық қатынастарға байланысты баптар (126-
195 баптар)
127-бап. Егер кімде-кім біреудің ... ... ... оның ... ... онда ол ... соттың алдында ұрып-соғып,
басындағы ... ... алып ... ... Егер біреу әйел алып,онымен келісім- шарт ... ... әйел оның ... емес.
129-бап. Егер біреудің әйелін ... ер ... ... жатқан
жерінен ұстап алса, оны суға ... ... Егер ... ... ... кешірсе, онда патша да өз құлын кешіреді.
130-бап. Егер ... ... ... ... алып ... ... әлі ... қосылмаған, әкесінің үйінде жүрген болса, ... ... ер адам оның ... ... ... оны ... ... керек. Ал әйел ақталуға тиіс.
131-бап. Егер ... ... ... ... ... ... ... болғанын көрмесе, әйелі құдайға ант ... өз ... ... ... Егер бір әйелге сенімсіздікпен кінә ... ... ... ер ... ұстап алмаса, онда әйел өз ... ... ... түсуі қажет.
133-бап. Егер адам ... ... оның үйі, өмір ... ... болса, әйелі күйеуі босағанша, өзінің пәктігін сақтау ... ... ... ... ... Ал егер әйел ... ... біреудің босағасын аттап қойса, онда оның ... ... ... ... ер адам ... ... оның үйінде өмір ... ... ... ... ... ... аттаса, ол әйел
кінәлі емес.
135-бап. Егер ер адам ... ... оның ... ... ... ... ... босағасын аттап, ... ... ... ... ... ... әйел өз ... қайтуға тиіс. Ал
балалар әкесінде қалуы керек.
136-бап.Егер кімде-кім өз ... ... ... ... кетсе, содан
кейін әйел басқа біреудің босағасын аттап, ... ... ... ... қайта алам десе, ... ... ... ... ... Егер ... өзіне бала туып берген шугетумды немесе
бала ... ... ... ... ... ... онда ол ... қайтаруы тиіс, сондай-ақ жердің, бақтың, ... ... ... (ол балаларын асырау үшін), ол балаларды өсіріп болған ... ... ... бір ... ... ... тиістісін
алуына болады.
138-бап. Егер кімде-кім бала ... ... ... ... ... оған қалың малына тең күміс және өз ... ... ... ... ... соң ғана ол ... тастап кете алады.
139-бап. Егер қалың мал берілмеген болса, күйеуі әйеліне бір ... ... ... Егер ол ... ... онда ол оған 1\2 мина ... ... .
141-бап. Егер өз күйеуінің үйінде ... ... әйел өз ... ... ақша ... өз үйін ... ... ... онда оның кінәсін мойындату керек.Егер күйеуі : - Мен ... онда ол ... ... бермей жіберсе болады. Ал
егер ... -Мен оны ... , онда ол ... әйел ... ... ... өз ... үйінде күң болып, жүретін болады.
142-бап. Егер әйелі күйеуін жек көріп ... ... ... оның ісі ... ... қаралуы керек, егер әйел ... ... ... әйелін сыйламаса, онда ... ... ... ... ... ... ... кете беруіне болады.
143-бап. Егер әйелі кінәлі болып, күйеуін сыйламай, ... ... суға ... ... Егер бір ер адам ... үйленіп, ол оған күң беріп,
содан кейін күйеуі ... ... соң, ол ... ... ол ... ... жоқ. Ол шугетумге үйленбеу керек.
145-бап. Ал егер ер адам ... ... ол оған ... ... болмаса, ол шугетумге үйленем десе, оған ... бар. ... ... оны үйіне әкелсе болады. Бірақ, ол ... ... Егер ер адам ... ... ол күң ... одан ... соң , күң ... теңесе бастаса, онда надитум оны
бала туып ... ... оны ... сата ... бірақ ол
оған күңдік белгі салып, күңдердің қатарына қосып ... ... Егер ол күң бала ... оны ... ... болады.
148-бап. Егер кімде-кім әйел алып, ол қатты ауру ... және ... әйел алам ... ол ауру ... ... ... тиіс, ол
қаласа күйеуінің үйінде тура ... және ... ... оны ... Ал егер ол ... тұрғысы келмесе, күйеуі оған ... ... ... ... ол ... кете ... болады.
150-бап. Егер күйеуі әйеліне жер, бақша, үй ... ... ... ... бірге мөр басылған құжат берсе , онда ... соң, оның ... ... ... алмайды, ал әйел
өзінің артында қалатын мүлкін ... ... ... ... болады,
ал ағасына бере алмайды.
151-бап. Егер бір әйел өз күйеуінің ... ... өз ... ... берушісі әйелін ұстамау керек деген қағаз жазып беруге
мәжбүрлесе, егер ... ... ... қарызданған болса, онда
қарыз беруші оның әйелін ұстай ... ... әйел ... ... ... болса, онда оның да қарыз берушісі
оның күйеуін ... ... ... Егер әйел ... ... ... онда ... қарыз
пайда болса, онда екеуі бірігіп ... бір әйел ... ер адам үшін өз ... ... ... ... де өлтіру керек.
154-бап. Егер ер адам өз ... ... ... онда оны ... қуу ... ер адам өз ... келін алып, баласы онымен қосылып,
кейін әкесі ... ... ... онда оны ... суға
тастау керек.
156-бап. Егер ер адам өз ... ... ... ... ... ... әкесі келінінің жанына ... ... онда ... ½ мина ... және ... өз ... ... әкелген
ақшасының бәрін қайтаруы тиіс. Содан соң ол қыз ... ... ... ... ... бір ер ... әкесі өлген соң, анасының қасына ... онда ол ... ... ... Егер бір ер адам ... ... соң, өгей ... қосылып
қойса, онда оны туған әкесінің ... қуу ... Егер ер адам ... ... ... қалың малын апарып
беріп, келіскеннен кейін, оған ... ... ол өз ... ... -Мен сіздің қызыңызға үйленбеймін,-десе, қайын атасы ... алып қала ... Егер бір ер адам ... ... ... қалың малын апарып
беріп , келіскеннен кейін, ... ... ... Мен саған қызымды
бермеймін,-десе, онда ол ... ... ... ... ... ... ... тиіс.
161-бап. Егер ер адам ... ... ... ... ... ... соң, басқа біреу одан да көп қалың мал ... ... ... ... әкелгенге :-Сен менің қызымды алма ... онда ... ... ... екі ... ... тиіс.Сонымен бірге екінші
адам да оның ... ... ... Егер ер адам ... әйелі оған балалар туып беріп, кейін
әйел ... ... ... оның ... қайтар дей алмайды, себебі
ол оның балаларына тиісті.
163-бап. Егер ер адам ... ... ... ... әйелі қайтыс
болса, одан кейін қайын атасы қалың ... ... ... әйелінің
жасауын сұрай алмайды.Себебі қыздың ... тек ... ... Егер қайын атасы оған қалың малды ... онда ... ... ... ... малына сәйкес ақшасын алып, қалғанын
әкесінің ... ... ... Егер ... өз ... ... ... жер, бақша, үй
беріп және оған мөр ... ... ... кейін әкесі өлген соң,
ол бала ... ... ... одан ... ... ... ... тең бөліседі.
166-бап. Егер кімде-кім ... жасы ... ... әйел ... ... кейін әкесі өлген соң мұраны бөлісерде, кіші ұлға
өз еншісінен ... әйел алу үшін де ... беру ... Егер ... ... әйелі оған балалар туып берсе, кейін ол
қайтыс болса, одан ... ол ... ... ол ... ... туған соң,
кейін әкесі ... соң, ... өз ... ... ғана ... ал әкесінің мұрасын ортақ бөлуі керек.
168- бап. Егер ... өз ... ... ... келмей, сотқа
айтса, сот ол істі қарап, егер баласы ... ... онда ... ... ... Егер ол бала әкесін бір рет ... ... сот оның ... ... ал егер екі рет ... ... онда бала
мұрагерліктен айрылады.
170-бап. Егер бір адамға әйелі балалар туып ... ... ... ... де ... туып ... және әкесі оларды өзінің көзі тірісінде :-
Менің балаларым,- десе, ... ... ... соң , олар ... мүлікті түгел бөлісуге тиісті.
171-бап. Егер әкесі көзі ... ... ... ... өз
балаларым демесе , онда ... ... ... ... ... жоқ, бірақ оның өзі мен балаларына бостандық беріледі.
Сондай-ақ әйелі ... ... ... ... ... ... басқан қағазы бар) алып, күйеуінің үйінде ... ... ... ... ... ... өлген соң, мұра тек
оның балаларына тиесілі.
172-бап. Егер оған ... ... ... ... әйел өз ... ... ... күйеуінің мұрасынан бір мұрагер сияқты мұра
алуға құқылы.
Егер ... оны ... ... келсе, сот ол істі қарауға ... оның ... ... тиіс.Ол әйел күйеуінің үйінен кетуге
міндетті емес. Егер сол әйел кеткісі ... ... ... мұраны
ол балаларына тастап, тек әкесінің ... ... ... ... және оны қалаған ер адам ... алса ... Егер сол әйел ... ... ... одан ... ... кейін
қайтыс болса, әйелдің жасауын алдыңғы және ... ... ... Егер ол әйел ... ... бала ... онда ... алдыңғы балалары алады.
175-бап. Егер сарайдың немесе мушкенумның құлы ... ... ... ол қыз ... бала туса, ол құлдың қожайыны оның балаларын
құл қылуға ... ... Егер ... ... ... құлы еркін адамның қызын
алса және қыз ол ... ... өз ... келсе, кейін ол екеуі
қосылған соң олар үй ... өз ... ... ... ... ... ... қыз өз жасауын өзіне алады, ал екеуі отбасы ... ... ... тең ... ... қыз, ... ... қожайыны
алады.
Ал егер еркін адамның қызының жасауы болмаса, үйіндегі бар затты тең
бөліп, ... қыз, ... ... қожайыны алады.
177-бап.Егер жас балалары бар әйел келесі бір адамға күйеуге ... ол ... ... шықпауы тиіс. Ол екінші адамға күйеуге
шыққанда, сот оның ... ... ... ісін ... ... және
оның үйін оның келесі күйеуі ... ... тиіс және ол ... ... ... ... Олар үйді ... балаларды өсіру
керек. Заттарын күміске сатуға болмайды, сатып алғандар оны ... ... Егер ... ... ... ... әкесі жасау беріп,
құжат жазып беріп, ол ... ол өзі ... соң өзқ ... ... беру ... ештеңе айтылмаса, оның әкесі өлген соң
оның ағалары оның жері мен ... ... ... Ал оның ... оны ... ... және ... қамтамассыз етіп отыруы тиіс.
Ал егер ағалары оған дән, май, ... ... ... ... өз жері мен бағын жер ... ... ... ол жер ... ... тұрса болады. Ол әкесі ... жер, ... өзі ... ... ... оны сата ... себебі ол тек ... ... Егер ... ... ... зикрумға әкесі жасау беріп,
оған құжат ... ... ол ... өзі ... соң қызы ... бергенін не істеймін десе де өзі ... деп ... ... қыз өз ... өзі не ... десе де өзі ... ... оған ... ... ... ... Егер әкесі надитум немесе зикрум болып ... ... ... әкесі өлген соң, ол оның ... бір ... ... ... ... өзі тірі ... пайдаланса болады, ол өлген
соң оның ... ... ғана ... Егер ... ... ... кадиштум немесе ... ... ... ... ал бірақ ол қызына жасау ... ... ... соң, қыз өз ... ... 1/3 ... яғни
өзінің мұрасын алып, өзі тірі кезінде пайдаланса ... ал ... ол тек оның ... тиісті.
182-бап. Егер Вавилон құдайы Мардуктың надитумы қызға, әкесі ... ... ол өзі ... соң ... ... ... 1/3 бөлігін ала алатындығы туралы көрсетпей, ... ... онда ол қыз оған ... ... ол қыз өз ... ... ... десе де құқылы.
183-бап. Егер ... ... ... қызын күйеуге беріп және ... ... ... ол ... ... соң мұра ... қатыса
алмайды.
184-бап. Егер әкесі өзінің шугетум қызын ... ... ... ... , онда ... ... соң, оның ағалары мұрадан қызға жасау
беріп, қызды ... ... ... ... ... баланы өз қарауына алып, оны
бағып-қағып өсірсе, ол баланы одан ... ... Егер ... кішкентай баланы асырап алып, ал ол ... ... ... ол өз ... ... ... ... немесе зикрумның өгей баласын ... ... Егер ... ... ... асырап алып, оған ... ... , онда ол ... алынған баланы ешкім ... Егер де ол ... ... ... өз ... ... ол өз туған әкесінің үйіне қайта ... Егер ... ... ... ұлын ... ... қоспаса, онда ол бала өз үйіне ... ... Егер ... ... ... ... ол оның үйінде
жұмыс жасап жүрсе, кейін олардың ... ... ... ... өгей ... ... құғысы келсе, ол бала ол ... құр ... ... ол сол ... мүлкінің 1/3 бөлігін ... ... жер, бақ , үйді ала ... Егер ... ... зикрумның асырап ... ... ... ... ... Сен ... әкем ... менің анам емессің,- десе, оның тілін кесу керек.
193-бап. Егер ... ... ... ... ... ... ... үйін танып, өзін өсірген ата-анасын жек ... ... ... ... үйіне кетіп қалса, онда оның ... ою ... Егер ... өз ... ... ... ал ол ... соның қолында өліп қалса және ... оны ... ... ... онда ол ... ... оны ... оның кеудесін кесу керек. /1.,стр. 125-155./
Кейбір термин сөздерге түсініктеме:
Тамкар- сауда ... әр елге ... ... жасаушы, тамкарлардың көмекшілері
Сикль- 8 грамм
Мина- 500 грамм
Талант- 30 килограмм
Талион принципі- ежелден келе ... ... ... адамдардың дене
мүшесіне зақым келтіру арқылы ... ... ... ... ... абыз әйелдер.
Ману заңы
Ману заңы бойынша шарттар мен міндеттемелер
Жинақтыңмазмұнынакөңілаудараотырып, қылмысәрекеттерінүштүргебөлугеболады:
жекетұлғағақарсыбағытталған,
мүліккеқарсыбағытталғанжәнеотбасынақарсыбағытталған.
Үндіқұқығынажалпысипаттама. ЕжелгіҮндімемлекетіндетарихи-
құқықтыққайнаркөзретінде – МануЗаңдары (б.э.д. ІІ ғ. – б.э. ІІ ғ.)
жәнеКаутильяАртхашастралары ... І ғ. – б.э. І ғ.) ... ... ... ... ... Ману Заңы (Ману –
миф құдайы )болыптабылады. Бұлзаңныңжазылғаныннақтыуақытыбелгісіз. ... ІІғ. ... ІІғ. ... Заңы 2685 баптардантұрады.Құқықтықмазмұннегізінен ҮІІІ және ІХ
бөлімдердекөрсетілген. МануЗаңыныңеңмаңыздысы –
варналыққұрылымныңқалыптасуы. Бұлжердедіниілімбойыншаәрварнаныңпайда болу
туралы; варнаныңәскери-кәсіптікмінездемесікөрсетіледі;
әрварнаныңтағайындалуытуралы; жоғарғыварнаныңүстемдігітуралыайтылған.
Заңнегізгіжекеменшіктіңтүрінжердептаниды. Мемлекеттіңжерқорынпатшаның,
қауымның, жекеадамныңжерлеріқұрайды.
Мемлекеттіңбүкілжеріпатшаныңжекеменшігіндеболғанжоқ.
Патшажерденжекеменшікиеленушіретіндеемес,
мемлекетмүддесінқорғаушыретіндесалықалыпотырған. МануЗаңыбойынша,
егерпатшасалықтыжинап, мүдделерінқорғамаса, ондаолтозаққабарадыдейді.
Міндеттемелер. Ману ... ... ... ... сақтауғажәнет.б. арналған.
Артхашастра мен Ману заңықарыздықміндеттеменіорындалуынатиімдітәсілретінде
– залог институтын (Артхашастраның ІІІ тарауы 12 бөлімі 11, 12 баптар)
енгізеді.
ЕжелгіҮндістандажердіжалға ... беру ... ... да ... ... беру
шартықарастырылған.
Шарттыңкейбіртүрлерінреттеуүшінзаңжалпығабірдейережелербекітеді. Ману
заңындакелтірілгензалалдантуындайтынміндеттемелертуралыайтылған.
Некежәнеотбасықұқығы. ЕжелгіҮндістанқоғамынапатриархалдыотбасытән. Күйеуі-
отагасы. Әйелкүйеуінежәнеұлдарынатолықтәуелдіболған.
Некемүліктікшартсипатты,
яғникүйеуөзінеәйелдісатыпаладыжәнеоныңжекеменшігіболыпсаналды.
Отбасымүлкітолығыменотағасыныңбилігіндеболған. 299 бапқасәйкес
«бұзақықылықжасағанәйелін, баласын, құлын,
шәкіртінжәнетуғанінісінарқанменжәне бамбук шыбыкпенұруғақұқығы бар».
Ману заңыжоғарғыдхармағасайерлі-зайыптыларарасында
«өлерөлгенгедейінтолықсенімділік» боладыдепжариялайотырып,
күйеужігіткебірнешеәйелалуғажәнеажырасуынарұхсатбереді.
Барлықмүліколардыңортақигілігі, ... ... ... ... пен ... ЕжелгіҮндіқұқығында, солтәрізді Хаммурапи
заңындақылмыстық-құқықтықнормаларжалпықұқықтықтыйымдарданжекебөлінбеген.
Ману заңындақылмыстүсінігісолуақытқабайланыстыөтежоғарытанылған,
жазатүріқылмысжасағанжағдайынабайланыстытағайындалған.
Біраққылмыстүсінігітолығыменқалыптаспаған Ману заңында да,
КаутильяАртхашастраларында да деликт пен
қылмысарасындаайырмашылықшегіанықталмаған. Заңдакінәніңнысандары
(қасақанажәнеабайсыздық), қылмыстыңқайталануы, қылмысқақатысушылық,
жәбірленушініңжәнекінәлініңкасталықтегінеқатыстықылмысауыртпалығыайқындалған
.
Ману заңы
Уикипедия ... өту: ... ... заңы (санскритше манавадхар-машастра) — үнділердің жеке және қоғамдық
өмірдегі мінез-құлқын, жүріс-тұрысын анықтайтын ежелгі діни-құқықтық
нормалар жиынтығы. Үнді ... ... оны ... арғы атасы Ману
құрастырған. Тарихи деректер бойынша Ману заңын шамамен б.з.б. 2 — б.з. 2 ... ... діни ... ... ... ... ... Ману заңының мазмұны құқық мәселесінен өзге дін, саясат, әдеп
мәселелерін, яғни ежелгі Үндістандағы ... ... ... ... Ману заңы 12 ... ... 2 652 шумақты өлең сипатында
санскрит тілінде жазылған. Заңда ... яғни ... ... ... ... олардың мұрагерлік-кәсіптік сипаты нақтылы
көрсетілген. Ману заңы бойынша, брахмандар — абыздар ([[дінбасылар[[),
кшатрилер — ... ... ...... ... ...... Тіршілікті жаратушы Брахма құдайы брахмандарды өз
аузынан, кшатрилерді қолдарынан, вайшилерді белінен, ал шудраларды
өкшесінен жаратты делінген. Брахмандар ең биік ... ... ... іс
кшатрилердің құзырында болса, вайшилер жер өңдеумен, мал өсірумен,
қолөнермен және саудамен айналысуға, ал шудралар осы варналарға қызмет
етуге тиісті болды. Варнаның бірінен ... ... ... ... Ману
заңында жеті түрлі меншік құқығының пайда болу жолдары нұсқалған:
мұрагерлік, сыйға алу немесе олжа ... алу, ... алу, ... ... ... ... ... алу, қайырымдылық жасау. Ману заңында
патша өзіне қарастыларды қорғамай, салық салса, онда ол тозаққа барады
делінген. Қарызын тиісті ... өтей ... ... ... ... ... болды. Бірақ төм. кастаға жататын несиегер жоғ. касталық
борышқорды жұмыс ... ... ... ... ол ... біртіндеп
беріп отырды. Борышқор қайтыс болса, оның міндеттемелері баласына немесе
туысқанына көшті. Ману заңы ... әйел адам жас ... ... кейін
күйеуіне, ал күйеуі дүниеден озған соң балаларына бағынуға міндетті болды.
Ер адам өзінен төмен варнадан әйел алуға ерікті болғанмен әйел ... ... ... ... ... ... тыйым салынды. Шудраның брахман
әйел алуы сорақы күнә болып есептелді. Отбасы мүлкін қожайын басқарды.
Қожайын өлген соң дүние-мүлік не әр ... ... не ... ... Үлкен балаға қалған жағдайда ол басқа балаларды ... ... мұра ... ... ... ... ... өз үлесінің төрттен
бірін беруге тиіс болды. Заңда патша жауларына қызмет көрсету, қала
қорғанын, қала қақпасын бүлдіру секілді мемлекеттік ... ... ... ... ұрлыққа түскен адамға тағайындалатын жаза — екі қолын да
кесіп, шанышқыға отырғызу. Бір рет ... ... ... ... ... ... ... үшін қол мен аяқ кесілді, үшінші рет ұрлық жасаған
адамға өлім жазасы берілді. өрлықты көре тұра айтпаған адам да жазаға
тартылды. Ал ... ізін ... ... ... ... жазаланды. Адам
өлтірушіге де өлім жазасы тағайындалды. Жоғ. сот қызметін патша мен
брахмандар атқарды. ... және ... іс ... ... ... сот ... жарыспалы түрде өтті. [1]
Брахманизм идеологиясы көптеген  заң жинақтары: дхармасутр  мен 
дхармашастарлардан  тұрады. Мысалы,  б.з.д. II  ғасырда  Ману  заңдары
жазылған. Онда варнаның  ... ... ... ... ... ... Ману заңы бойынша патша брахмандарды мойындауы керек. Ману
заңында жазалауға ерекше  мән берілген.  Таяқтауға  дейін  жаза  қолдану
бар.
Брахманизм идеологиясын сынаушы буддының ... ... ... ... YI  ... Ол  ... ... билікті  жүргізуші, заң
шығарушы деген  ұғымды теріске  шығарады. Будды  теңдікті жақтады. 
Буддизм  идеологиясы гуманизмге, адамгершілікке,  өзге адамды сыйлауға,
зұлымдыққа зұлымдықпен жауап ... ... ... ... мен  көлеміне  шек қою, азайту көзделген. Заңдылықты бағалау
көзделген. Буддизмнің  кемшілігі -  жоғарғы дәрежеге  ... ... ... ... міндет деп қоюында (нирвана). Нақты саяси-
құқықтық  құбылыстарға  жеткілікті мән бермеуінде жатыр. Соған қарамастан,
буддизм актуалды ағым. Ашокидің ... ... ... ... ... 268-
232 жылдар) Индия  бірікті де буддизм  мемлекеттік  дінге айналды. Буддизм 
Оңтүстік – шығыс  Азияның  басқаелдерінетарады.
Қорытынды.
Бүгінгі баяндамамның ... ... ... ... ... ... ... құрылымы. Заңның қайдан және
кімнің, қай жылы ... ... ... ... ... ... Вавилондық қоғамның ерекшелігі - ... ірі жер ... мен құл ... ... жер қоры дін ... жерлерін мемлекеттің меншігіне
айналдырудан және ... ... ... ... ... алудан құралады. Қоғамның екінші ерекшелігі – патшалық билік
пен жеке ... ... ... ... ... сақталуында еді. ... ... тап ... ... және жеке меншіктің қарауындағылар ... ... ... құл ... қатты дамыған жоқ, ... ... ... Бұл ... кейбір жеке және заттық
құқықтар берді.
Хаммурапи заманында Вавилонда ... ... тән ... Ел ... ісі ... тәртіпте бір ... ... ... жоғарғы билік заң шығарушы, орындаушы, сот және ... ... ... ... ... Ел ... ісінде патша
күрделі және бір орталыққа бағынған төрешілдік аппаратқа ... бір айта ... ... ... құқығы діни ... онда ... ... та ... ... ол ... қаталдық үстем кезде жазылған еді. Ал оның ... ... көп ... Себебі Шығыс елдеріне тән қаталдық заңның ... ... ... ... мүддесін көздеп жазылуына кері ... Ал ... ... ... ұзақ сақталуының себебінен
елдегі саяси құқықтық ұлы ... ... ... ... ... кесіліп отырды. Ал Батыс ... ... ... ... ... еді. Онда ... жеке ... сұғылмауына ерекше назар аударылып, ... жеке ... ... ... ... ... елдерінің заңында таптық
ерекшелік, ... ... ... ал ... ... заңдарында
азаматтық өміршең сипат тән деп қате ... ... ... ... пен ... ... ойлар бірінде өте ертеде пайда
болса, екіншісінде одан көп кеш ... оның ... ... ... турдегі ежелгі
түрлері қалыптасқан патриархтық, отбасының маңызы ол ... әлі ... ... ... жоқ.. ... ... мен ... ежелгі
түрлері қорғалды. Патриархты ... ... ... не ... ал ... ... мүшесі оған шексіз бағынып отыруға
міндетті еді. Әкеге шексіз ... ... ол өз ... ... жүргізді. Көп әйел алу ... да ... ... ... ... ... айтарым, әрине, Хаммурапи заңдарының
тарихта алар орны ... Сол ... ... өмір ... ... бастап пайда болған заңдар ... ... ... ... ... ... Сондай-ақ ол заңдар ... ... ... ... бір ... тәртіп орнады. Дегенмен, ол кезде
заңдар өте ... ... ... еді. Сол ... біздің
бүгінгі күнгі ... ... ... бар деп ... ... қарастырған отбасы туралы ... ... ... ... құл ... ... ... жазылған
«Заманына сай талабы» ... әр ... әр ... тән ... ... ғана тән заңдары болады. Хаммурапи
заңдары да өз ... яғни құл ... ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1.Хрестоматия по ... ... ... ... ... РАН. 1997
2.Васильев Л.С. История Востока 1 том. Москва «Высшая школа» 1994
3.Струве В.В. ... ... ... ... В.И. ... Древнего Востока. Москва. 1953
5.История Древнего Востока. Часть І. Месопотамия/ Под ред. И.М ... ... В.А. ... ... и Вавилон исторический. Москва.
1971
7.Флиттнер Н.Д. Культура и искусство ... и ... ... по ... ... ... Под. Ред В.В. Струве и ... ... ... по ... Древнего Востока . Москва. 1980. Часть 1-2.
10.Хрестоматия по ... ... ... Под ред. В.В ... М.,
1950. Ч. 1. Восток
11.История Востока. 1 том. ... в ... ... ... РАН. 1999

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі вавилон патшалығының өрлеуі. Хаммурапи заңдары бойынша Ежелгі Вавилонның экономикасы мен әлеуметтік дамуына талдау жасау32 бет
Хаммурапи заңдары12 бет
Хаммурапи заңдарына жалпы сипаттама8 бет
Ежелгі Вавилон патшалығының өрлеуі. Экономикасы мен әлеуметтік дамуына талдау жасау102 бет
Ежелгі Шығыс елдерінің құқықтық мұралары11 бет
Жер заңдары14 бет
Рим құқығындағы 12 кесте заңдары18 бет
Экология заңдарын бұзудың түсінігі мен белгілері.10 бет
Электрондық құжат және электрондық цифрлық қолтаңба11 бет
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь