Ежелгі үнді философиясы. Жайнизм және буддизм

I. Кіріспе
II. Ежелгі Үнді Философиясы
а) Жайнизм
б) Буддизм
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер тізімі.
Қазіргі Үнді және Пакистан жерінде дүние жүзіндегі ең көне өркениеттің түрі қалыптасқан. Мұнда б.д.д. III мыңдық аралықта мәдениеттің түрлі тармақтары көрініс тапқан. Көне Үнді мәдениеті өркениеттің Харап және Кушано-Гуптың кезеңдерін қамтиды. Осы өңірдегі негізгі көшпенді тайпалар-арийлар б.д.д. II-I мыңыншы жылы екі рет қоныс аударған. Олардың соңғы рет Пенджабе өлкесінен Ганга өзенінің бойына көшіп қонуы Үнді мәдениетіне үлкен толқын ендірді. Зәулім сарайлар мен сәнді храмдар салынды, үй жиһаздары түрлі түс пен өрнекке безендірілді, ән мен билердің түрі көбейді. Б.д.д. I мыңыншы жылдары көптеген қалалар мен мемлекеттер қалыптасады. Осы кезде табыну, қарғау, рәсім салт әндері мен гимндарының жинақтары біртіндеп жарық көреді. Сырттан келген шапқыншылықтар қаншалықты жиі және қауіпті болса да, ондай қысымдар үнді шарушылығын, мәдениетін, дінін, өнерін жоя алмады,қайта оған араласып, сіңсіп жатты.
Осы көне дәуірдің ескерткештері көптеген соғыстардан – парсы патшасы Дария 1-ң, Александр Македонскийдің, гундардың және т.б. шапқыншылығынан аман қалып, бүгінгі ұрпақтарға жеткен. Бүгінгі ұрпақтардың сол көне дәуірдің көптеген ескерткіштері мен мұраларын тамашалауға мүмкіндігі бар.
Көне болса да, үнді мәдениеті ғасырлар бойы өзінің жалпы сипатын, сабақтастығын және өзіндік ерекшелігін сақтап қалды. Ол дегеніміз үнді мәдениеті тарихи кеңістікте тұйық күйде қалмаған. Үнді мәдениеті өзге, көршілес елдердің мәдениетімен әрдайым байланыста болды. Сол байланыста үнді мемлекеттері бірде күшейіп, бірде әлсіреп, ыдырап жатса да, үнді мәдениеті өзіндік ерекшелік пен сабақтастықты сақтап қалған.
Оған үнді халқының рухани мәдениеті, діни философиялық мұрасы, салт дәстүрлері шешуші рөл атқарды.
1. Молдабеков Ж., Қасабек А. Шығыс философиясы - Алматы, 2001
2. Ж. Алтай, А.Қасабек «Философиялық тарихы».
3. Ғ.Есим «Философия тарихы».
        
        Жоспар:
I. Кіріспе
II. Ежелгі Үнді Философиясы
а) Жайнизм
б) Буддизм
III. Қорытынды
IV. Пайдаланған әдебиеттер ... Үнді және ... ... ... ... ең көне ... қалыптасқан. Мұнда б.д.д. III мыңдық аралықта мәдениеттің түрлі
тармақтары ... ... Көне Үнді ... өркениеттің Харап және
Кушано-Гуптың кезеңдерін қамтиды. Осы өңірдегі негізгі көшпенді ... ... II-I ... жылы екі рет ... ... Олардың соңғы рет
Пенджабе өлкесінен Ганга өзенінің бойына көшіп қонуы Үнді мәдениетіне үлкен
толқын ендірді. ... ... мен ... храмдар салынды, үй жиһаздары
түрлі түс пен өрнекке безендірілді, ән мен ... түрі ... ... ... ... көптеген қалалар мен мемлекеттер қалыптасады. Осы кезде
табыну, ... ... салт ... мен гимндарының жинақтары біртіндеп жарық
көреді. Сырттан келген шапқыншылықтар қаншалықты жиі және қауіпті болса да,
ондай қысымдар үнді ... ... ... ... жоя ... ... сіңсіп жатты.
Осы көне дәуірдің ескерткештері көптеген соғыстардан – парсы патшасы
Дария 1-ң, Александр Македонскийдің, гундардың және т.б. ... ... ... ... ... Бүгінгі ұрпақтардың сол көне
дәуірдің көптеген ескерткіштері мен мұраларын тамашалауға мүмкіндігі бар.
Көне болса да, үнді ... ... бойы ... ... сипатын,
сабақтастығын және өзіндік ерекшелігін сақтап қалды. Ол дегеніміз ... ... ... тұйық күйде қалмаған. Үнді мәдениеті өзге,
көршілес елдердің мәдениетімен ... ... ... Сол байланыста
үнді мемлекеттері бірде күшейіп, бірде әлсіреп, ... ... да, ... ... ... пен ... сақтап қалған.
Оған үнді халқының рухани мәдениеті, діни философиялық ... ... ... рөл ... Үнді ... жыл ... үш ... жыл бұрын Ежелгі Үнді жерінде
қауымдық қоғам ыдырап, оның орнына құлдық қоғам қалыптаса ... ... ... үнді ... төрт ... ... ... брахмандар (абыздар),
кшатрийлер (әскербасылар), вайшьилер (ауқатты шаруалар) және шудралар
(құлдар). Әр ... ... ... топ ... да, әр ... ... тиесілі орын алды және өздеріне ғана тән дістүрлі мамандықтары болды.
Мысалы, брахмандардың ... - ой ... ... - әскери қызмет,
вайшьилерге - ауыл ... қол өнер ... ... ... - қара ... қана ... ... Үнді қоғамының осы даму кезеңіне
сай мифологиялы, философиялық көз қарастары да қалыптасты. Олар негізінен
Үнді мәдениетінің ескерткіштері Ведаларда ... б.д.д 1500ж) ... төрт ... ... ... - құдайларға арналған гимндер жинағы;
2. Брахман - самхитті түсіндіретін әртүрлі ... ... ... ... ... ... брахманға тән ритуалдардың орнына
құдайларды іштей сыйлап құрметтеу, олар туралы ойланып толғану
сияқты көзқарас;
4. ... ең ... ... ... ... варналарды бір
біріне қарсы қоюдан гөрі, ... ... ... ... ... арқылы жоққа шығаруға болады ... ... ... асты ... ... ... негізінде мәңгі мәңділік - әлеммен тең деп барлық заттар
дамып өскен. Олай болса, Брахман – бар ... ... ... және олардың соңы. Брахман екі түрлі болады. ... ... ... өмір ... бірақ жойылып кетуі мүмкін, ал екіншісі –
жойылмайды, өлмейді, қозғалыста болады және ... ... ... ... ... – жалқы. Кейбір жағдайларда брахманмен қатар,
синоним ретінде, Атман ұғымы да қарастырылады. ... ...... дене ... ... ... жағынан сияқты. Рухты ... ... ... ал ... қосылып, барлық денелердің ішкі бастамасы,
негізі және соңы болады. Атман тек бастама ғана емес, ол – ... ... ... жаратушы. Брахман және атманмен қатар тұрған ұғымдардың бірі –
пуруша және «мен». Пуруша ... – ол ... адам ... ... ... бастапқыда пуруша түрінде болып, «мен әлемді жаратамын» ,
- деп: ... ... ... бөлшектерін, өлімді, суды жаратты. Осыдан, біз
атманның саналы ... ... ... ... ... ... деп түсінгенде ғана адам өзін құдаймен, бүкіл әлеммен тең деп түсінеді.
Ал «мен» - бір бөлек, брахман, атман - бір ... деп ... ... , ... ... Ал, егер атманды танып - білсек, барлығын да
білгеніміз. ... ... ... өте ... ... ... құрбандық шалғаннан гөрі , құрбандық шалу ... ... ... Өмірдің ең басты мақсаты - тірі кезінде атман - ... - ... Өмір ... ... ... тыныштық тауып, алдап – арбаусыз ой кешіп, атманды түсініп
білген адам ... ... ... ... әлемдік құрылымға айналады.
Упанишадта жаннын көшіп – қону ... ең ... ... ... Қайта қайта
айналып келетін жанның сансар тырнағынан құтылу үшін аскеттік өмір ... ... ... алуы ... шарт ... саналады.
Ведалар негізінде қалыптасқан философиялық ілімдер сол Ведалардың
беделін мойындау - мойындамауына байланысты әр түрлі бағыттарға бөлінеді:
жайнизам, буддизм, даршандар, ...... ... т. ... ( «жина» - жеңімпаз ). ... ... ... ... деп ... ... жинағында берілген (б.д.д.
IIIғ.). Жайнизм сансарға (жаннын бір ... ... ... ... ... жаза заңдылығы), және мокшаға (жанды қасіреттен азат ... ... ... мақсаты – қасірет деп түсінген өмірден азат ... ... ... ... құдайларға құрбандық шалып өзіне қаратуға
болмайды. Жанның бұрынғы өмірде жасаған келеңсіз істерінің салдарын осы
өмірде жеңуге ... Ол үшін ... ... қажет.
Жайналықтар әлемді тіршілігі бар және тіршілігі жоқ (аджива) әлем
атомдардан (ану) тұратын материядан (пудгала) ... Олар бір ... ... алады. Оларға, сонымен қатар, ... ... ... орта және ... жатады.
Тіршіліктің жаны бар. Керек десеңіз, жердің де жаны бар. Жанның ... ... Егер ауа, су, жер, от, ... тек қана ... ... ... адамдарға сезім мүшелері арқылы түйсіну тән. Жалпы
алғанда, тіршілік мәңгі, бірақ ол материалдық ... ... ... ... бөлініп кетеді де, бір ... ... ... ... ... ... пен ... жоқтардың арасын толығымен
алшақтатса, карма біріктіреді, сөйтіп, мәңгі әлемдік процесс жүріп жатады.
Карманың өзі көп ... ... Оның бірі ... ... бізді дүниеге
әкелген жанұямызды айқындаса, екіншісі ... ... ... пен ... жоқтарды біріктірудің негізі болып есептелетін
құштарлыққа, ләзаттануға қатынасты айқындайды.
Ал сансардан азат болу үшін «үш ... ... ... ... ... шынайы білім, дұрыс сенім.
Дұрыс сенім – тиртханкалар деп аталатын жиырма төрт әулиенің іс-
әрекетіне сену ... ...... шындықты, сабырлықты, өзіне қаталдықты,
салмақтылықты т.б. сақтау.
Ал шынайы білім – жанның сезім ... мен ақыл – ойға ... ... Мұндай танып – білу процесінде жан қарастырып отырған
заттармен ... ... Ал ... ақыл - ой ... ... кедергі жасайды. Танымның үшінші түрі өз тарапынан үш ... ... ... – жан ... және ұсақ ... ... сатысында - өз бойындағы адамдарға деген ... ... ... жан адамдардың қазіргі және өткен кездегі ... ... ... ... ал ... сатысында – азат болған жанға
көрегендік қасиет, абсолюттік ... ... ... , әлем ... ... бірі орналасқан көп
қабаттан тұрады. Төменгі екі қабатында - әзәзіл(перілер), ортаншы қабатта –
жер, келесі ...... ал ең ... ... ... ... ... Шындап келгенде, жайналардың пікірінше, құдай жоқ, оның
бар екендігі туралы келтіріліп жүрген ... бәрі ... ... да ... емес, жиырма төрт тиртханкараға (әулиелер) және
джиндарға сену керек.
Жайнизм кейінірек келе ... және ... ... екі ... ... ... Үндістанда қазірдің өзінде де көптеген адамдар
сенеді.
Буддизм. Бұл философиялық ағымның шығу ... ... ... (б.д.д. 563 – 483 ж.ж.) есімімен ... ... ... ... өмір – ... Адам ... ... сатыдан тұрса да
аурудан, кәріліктен, өлімнен құтыла алмайды. Оған құдайға шалған құрбандық
та көмектесе алмайды. ... ... ... - бір жолы – ... бір ... бір ... ауысып отыруы) толық азат болу. Ол үшін адам
төрт түрлі ақиқатты білуі қажет:
1. өмір - қасірет. Өмірге келу, кәрілік, ... ... ... көрген
нәрсеңнен айрылу, қажетіне жете алмау т.б. – осылардың бәрі – қасірет;
2. қасіреттің ... ... ... ... қасіреттің пайда болу себебі - ... ... ауға ... ... ... ... құштарлықтардан құтылу арқылы оны жеңуге
болатындығына сену;
4. құштарлықтан құтылу жолдарын білу. ... ... ... ол үшін ... ... ... бұлжытпай орындау арқылы жанды
таза ұстауға тырысу қажет. Олар:
1. дұрыс жол - төрт ... ... ... дұрыс шешім - төрт ақиқатқа өз өмірін өзгертуге бағытталған ерік
- ... ... сөз - ... ... ... босқа жамандамау , балағат
сөз айтпау;
4. дұрыс іс - әрекет ешқандай тіршілік ... ... ...... ... ... ... тұрмыс қалпы - адал еңбек етуді әдетке айналдыру;
6. дұрыс күш – жұмсау құмарлықпен, ... ... ... ... ой - ... бұл ... ... алдамшы, уақытша екенін
түйсінуден арылу.
Дұрыс жинақтала білудің өзі төрт сатыдан тұрады:
1. ойды төрт ... ... ... ... осы төрт ақиқатқа сену. Ол біздің жанымыздың ... ... ... ... ... ... - ... өз денеңді сезінуден арылу;
4. толық сабырлық және талғаусыздық жағдайға жету. Соңғы сатыны
Будда «нирвана» деп атайды. Нирвана - ... ... ... ... өзгерген түрі. Тек Нирвананың мокшадан айырмашылығы, мокша жанды
қасіреттен о дүниеде азат ... ... бұл ... азат ... ... ... адамды архат (қадірлі, құрметті, сыйлы адам) деп атайды.
Нирвана, архат жағайына жеткен ... ... ... де болады. Олай болса,
Нирвана – ең ... ... ... ... ... ... ... бойынан бүкіл
әлемдік көрініске ауысады. Әлемдегі ... ... оны ... ... және ... болуынан себебі жоқ. Әлемдік нирвананы сезім мүшелері
арқылы қабылдау мүмкін емес, оны тек қана дұрыс жолмен жүрген, ақыл ... ... ... ... адам ... біле алады.
Біздің дәуірімізге дейін ғасырда ... ... ... ... Кейінірек келе, ол дінге айналып, екі ағымға бөлініп
кетті. Хинаяна - ... ... деп ... ... ағым ... ... ... Махаяна - «Үлкен шеңбер» деп аталатын ағым
архаттан гөрі «бодхисатваны» пір ... ... - ... ... ... ... ... талпынып жүрген адам. Ол білгір адамнан гөрі дін
уағыздаушы адамға көбірек ұқсайды. өзінің ерлігімен, ... ол ... ған ... өз ... ... жете ... бәрін
құтқарады. Сөйтіп, Нирвана өзінің бұрынғы мағынасынан айырылып, «жұмақ»
ұғымға пара – пар ... ... ... Үндістанның өзінен гөрі одан тыс мемлекеттерде
көп кездеседі ( ... ... ... ... т.б.). Ал ... ... ... брахманизм басады да, буддизмдегі Будда Вишну құдайдың бір
көрінісі ... ... ... үнді ...... және ... ... индуис емес теистер мен атеистердің, жалпы үнді ... әр ... ... ... Үнді ... пәні мен ... бірақ ұқсас дәстүрімен көзге түседі. Үнді философиясында әр
бағыттағы ағымдар көп. Олар ... ... ... ... ... бір біріне ұқсай бермейді. Үнді ... ішкі ... ... ... ... ... да бұлар үнді
философиясында әрбір ағым өзінше негізін ... ... бір ... философиясы батыс дәстүрі мен философиясына төзімділік
танытты, ... ... ... ... ... ... ... тізімі
1. Молдабеков Ж., Қасабек А. Шығыс философиясы - Алматы, 2001
2. Ж. ... ... ... ... ... ... тарихы».

Пән: Философия
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет
Ежелгі үнді философиясы11 бет
Шығыс философиясына сипаттама5 бет
1950 - 1980 жылдардағы КСРО-ның халықаралық қатынастар жүйесіндегі Үндістанмен байланысы61 бет
«Қасымханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Әз Тәуке ханның «Жеті жарғысы». Үндістандағы «Ману заңы»12 бет
Англияның үндістандағы отарлық саясаты45 бет
Бабырдың үндістанда билігін орнатуы12 бет
Буддизмдегі әдептілік қағидалар6 бет
Буддизмнің қалыптасуы мен дамуы19 бет
Ежелгi Үндi және Ежелгi Қытай философиясы17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь