Сезім жөнідегі түсінік

І. Жалпы бөлім:
Сезім жөнідегі түсінік
ІІ. Негізгі бөлім:
А) Сезім ерекшеліктері
В) Сезім қызметтері
С) Сезім негіздері
Д) Сезім түрлері
ІІІ. Қорытынды бөлім:
Сезімдердің адамның жан.дүниесін суреттеуі
Қоршаған ортада кезіккендердің бәрі адамда оларға деген қандай да бағамдау қатынасы мен сезімдер пайда етеді. Олардың бірі ұнап – қуантса, екіншісі – қапаландырып, жеккөрушілік тудырады. Сезім түрі сан-алуан. Төңіректегі нысандардың жеке қасиеттері мен сапаларының өзі де адамның белгілі сезіміне себепші болады. Сезім ауқымы өте кең: өкініш пен қанағаттану, қуаныш пен қорқыныш, таңдау мен жиіркену – мұндай сезім түрлерін шексіз келтіруге болады. Сезім – бұл адамның қоршаған болмыс заттары мен құбылыстарымен қатынас жасауынан туындаған әрқилы формада көрініс беретін толғаныс, күйзелістері. Адам сезімі тіршілік үшін керекті де пайдалы қасиет. Ұлы ғұлама Ә.Науаи «Сезімсіз адам –кесек, махаббатсыз адам –есек», - деген екен. Көп сезімдерге адамның өзі құштар.
Психологтар көп заманнан бері осы сезім мәселесінің төркінін ашумен айналысуда. ХVІІІ-ХІХ ғасырларда бұл сұрақ төңірегінде ортақ көзқарас пайымдалмады, дегенмен интеллектуалистік теория бағыты кең өріс алды. Бұл бағыт мәні – адамдағы барша органикалық көріністердің негізі психикалық құбылыстардан деген тұжырымнан шығарылды. Неміс психологы Гербарттың пікірінше барша сезімдік дүниенің ірге тасы елестер деп саналды. Бұл теорияға орай сезім-елестер арасындағы байланыстарға сай қарама-қайшылықтарға жауап ретінде жүзеге келеді.
Неміс ғалымы В.Вундт та осы бағытты қолдады, бірақ оның тұжырымдары эклектикті, яғни әртүрлі психологиялық қарама-қарсы көзқарастарды қалай болса, солай қоса салуға негізделген еді. Оның пікірінше эмоция – бұл алдымен сезімнің елес жүрісіне тікелей ықпал етуімен сипатталатын адамның ішкі өзгерістері, ал кей жағдайда, ішкі өзгерістердің сезімге әсері. Ал органикалық процестер-эмоцияның салдары ғана.
«Жалпы психология» Адаммұратова Алматы 1996
«Жалпы психология» Жарыбаев Қ. (оқулық) Алмыты 2004
«Ұлттық психология» Елікбаев Н.
«Жалпы психология» Тәжібаев Т.
«Инженер қызметінің педагогикасы мен психологиясы» оқу әдістемелік құралы Ғ.И. Әбдиева алматы 2003
«Психология» Немов Р.С. М 1996
«Психология» под ред. Дружинина В.Н. С-Петербург 2001
        
        Жоспары:
І. Жалпы бөлім:
Сезім жөнідегі түсінік
ІІ. Негізгі бөлім:
А) Сезім ерекшеліктері
В) ... ... ... ... ... ... Қорытынды бөлім:
Сезімдердің адамның жан-дүниесін суреттеуі
Сезім
Сезім жөнінде түсінік
Қоршаған ортада кезіккендердің бәрі ... ... ... ... ... қатынасы мен сезімдер пайда етеді. Олардың бірі ұнап – ...... ... ... ... түрі сан-алуан.
Төңіректегі нысандардың жеке қасиеттері мен сапаларының өзі де ... ... ... болады. Сезім ауқымы өте кең: өкініш пен
қанағаттану, қуаныш пен ... ... мен ... – мұндай сезім
түрлерін шексіз келтіруге болады. Сезім – бұл адамның ... ... мен ... ... ... ... әрқилы формада
көрініс беретін толғаныс, күйзелістері. Адам сезімі тіршілік үшін керекті
де пайдалы ... Ұлы ... ... «Сезімсіз адам –кесек, махаббатсыз
адам –есек», - деген екен. Көп сезімдерге адамның өзі құштар.
Психологтар көп ... бері осы ... ... ... ... ... ... бұл сұрақ төңірегінде ортақ көзқарас
пайымдалмады, дегенмен интеллектуалистік теория бағыты кең өріс ... ... мәні – ... ... ... көріністердің негізі психикалық
құбылыстардан деген тұжырымнан шығарылды. Неміс психологы ... ... ... ... ірге тасы елестер деп саналды. ... орай ... ... ... сай ... ... ретінде жүзеге келеді.
Неміс ғалымы В.Вундт та осы бағытты қолдады, бірақ оның тұжырымдары
эклектикті, яғни әртүрлі ... ... ... ... ... қоса салуға негізделген еді. Оның пікірінше эмоция – бұл
алдымен сезімнің елес ... ... ... ... ... ... ... ал кей жағдайда, ішкі өзгерістердің сезімге әсері. Ал
органикалық ... ... ... ... заман тарихы У.Джемстің 1884 жылғы жарияланған «Эмоция
деген не» атты мақаласынан басталды. У.Джемс ... ... ... ... ... ... туындау себебі – сыртқы ... ... ... ішкі ыырықсыз жүрек толғаныстарынан болатын
адамның кейіп өзгерістерінен. Осы ... ... ... бәрі ... ... ... Сонымен, эмоция салдары болған
дене шетіндегі органикалық өзгерістер, ғалымдар ойынша, сезімдер себебіне
ауысады. Осыдан ... ... ... ... ... мысалы, ұнамды эмоцияға тән әрекеттерді әдейі жасаумен қажет
болмаған қасірет сезімін басуға ... ... ... бірқанша қарсы көзқарастар пайда етті. Негізгі сын
айтқан У.Кеннон әртүрлі сезімдерге байланысты жауап әрекеттер ... ... ... олар ... ... ... қасиеттеріне сай келе
бермейді.
Психологтардың үлкен тобы сезімді жай-күйлік қалып аймағынан ... әсер ... ... оқиғаға болған жауап әрекеті деп танығанды
жөн көреді. Мұндай түсінік Ч,Дарвин ... де ... бір ... ... тобы ... ... ... ақыл-
ой (когнитив) мүмкіндіктерімен байланыстырады. Олар ішінде Л.Фестингердің
сана үйлесімсіздігі теориясы өз алдында. Бұл б көзқарастың мәні: адам ... ... ... бірі ... қарсы екі пайым ортасында таңдау
ете алмай, ... ... ... Яғни ... ... ... ... пайда болады. Ал іс-әрекеттің нақты
нәижесі мен көзделген ниет өзара сәйкес келсе, адамда ... ... ... ... құтылудың екі жолы бар: 1) өз ниетіңді шындыққа
сәйкес өзгерту;2) ниетке сай болатындай әрекеттің жаңа жолдарын іздестіру.
Сонымен ... ... ... сезімдік кейпін оның ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Адам сезімі дара тұлғалық қасиет. Осыған орай әр адам ... ... зат не ... өзінше баға беріп, белгілі бір, ... ... ... ... ... ... жеке ... мәнді
сипатын білдіреді.
Сезімдер адамның қоршаған дүниеге қатынасын ғана білдіріп қоймастан,
ол жөніндегі ақпарат көзі де ... ... Бұл ... нысан бейнесі
эмоцияның танымдық тарапы болады да, ал сол мезеттегі адам кейпі сезімнің
субъектив элементін танытады.
Сезімдер адамның ... ... ... ... ... сол қажет-тілікті қанағаттандыруға бағытталған ерекше қызметіне орай
сезімдер екі ірі ... ... ... – қажет заттардың объектив
мазмұнына жаңа, айрықша мән қосып, оларды қанағаттандыру ... ... ... ... ... ... ... болуы үшін аса
қажетсіну және оған сай ... ... ... ... ... серпінісі
қажеттілікпен үйлесе келе, іс-әрекеттің бастауын береді, оған ынталандырады
және бағыт-бағдарлы жетекшісіне айналады. Осылайша мұндай ... ... ... түседі. Бұл эмоциялар психологияда жетекші ниеттер
аталған. (В.КВилюнас).
Екінші эмоциялы құбылыстар тобына – жетекші ниет, яғни басталған ... ... ... ... ... сезімдер кіреді. Бұлар ... ... ... не кедергі болған жағдайларға, жеткен
нәтижелерге немесе қалыптасқан не ... ... ... ... сипаттайды. Мұндай сезімдік толғаныстар жетекщі ниеттерге
негізделгенінен әдейі немесе ... деп ... ... ... ... алда ... ... бір түрлі сезім туындатса, енді сол кедергі
жаудан құтылуда пайдалы болуымен екінші бір ... ... ... яғни ырықты
сезімдер нақты жағдайға, сол сәттегі өмірлік маңыздылыққа орай мән алады.
Сонымен, сезім екі себептен пайда болады, біріншісі – ... ... ... ... ...... осы нысанның тиісті
қасиеттерін түсініп, оны санада бейнелеу қабілеті. Объектив және субъектив
жағдайлардың ... ... ... ... ... ... баға
беруімен қатар жеке эмоционал көзқарасының себептері ашылады.
Сезімдердің өзіндік ерекшелігі олардың қарама-қарсылықты сипатынан
көрінеді.
Сезімдерге ғана тән аса ... ...... ... ( интегралды)
келуі. Сезім бүкіл денені билеп, адам кейпін ... ... ... ... ... басын бір сәтте біріктірумен сезім өздігінен организмге
пайдалы, не зиян ... ... ... ... ... сигнал әсер
орны мен дененің жауап әрекеті айқындалмай жатып та санаға жетуі ... және ... бір ...... ... тіршілік
әрекеттермен тікелей байланыста болуы. Сезім ықпалынан адамның ішкі тән
қызметтері ... ... ... ... ие. Олар ... ... ... мән-мағынасы мен көріну ... ... ... дамуымен сезімдер де өзгеріп барады. Сезім ұдайы қозғалыста болып,
тұрақты және ауыспалы элементтердің ... ... ... ... желісінде, бір жағынан- бір ізді қысқа ... ... ... ... ... ... жету, сөну, екінші жағынан-әртүрлі
толғаныстар түйдегінен түзілген ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... ... ... бір біріне қайшы келген екі
бағытта беріледі(В.Вундт).
Көп түрлілігі мен ... ... ... жете ... ... ... емес. Бұл жағдай өз сезіміңді суреттеп, айтып беру үшін сөз
жеткізе алмауда байқалады: ... ... мәні ... ... ... ... ... қызметтері
Адам сезімдері ұзаққа созылған филогенетикалық даму тарихына байланысты
көптеген ерекше смипаттағы қызметтерді атқаратын болды.
Сезімнің бейнелеу қызметі ... ... баға ... ... ... ... ағзаны билеуінен, сезім арқылы біз қандай да
әсердің пайдалы не ... ... оның ... ... ... бір ... ... байқап, жауап не қорғаныс әрекетке ... ... ... орай адам ... ... ... топшылайды,
заттар мен құбылыстарға қажеттігіне қарай баға береді. Бұл тұрғыдан мсезім
ақпарат алды ... ... ... міндетін атқарады. Денеде пайда болған
күйзеліс жайсыздығы адам қажеттіліктерінің қалайынша қанағаттандырылып
жатғандығы, ... ... ... ... ең ... неге назар
аударылуы керек екендігі жөнінде субъектіге ақпарат жеткізеді.
Сезімнің ақпараттық не бейнелеу ... ... ... ... ... ... Алда ... мәселенің шешілу
жолына бағыт беретін де осы ... ... ... ... ... үшін керек заттың бейнесі көрініп, содан
заттың өзіне деген ... ... ... ол өз ... адамды әрекетті
орындауға итермелейді.
Тікелей қатысына байланысты сезім қуаттау, қолдау қызметін ... ... ... ... ... ... ... оқушы
санасында жеңіл қабылданып, ұзақ уақыт есте сақталады. Табыс не сәтсіздік
сезімдері ... ... ... ... күш, қуат ... не оны ... жіберуі мүмкін.
Белгілі сәтте маңыздылау қажеттілікті таңдау барысында ... ... ... ... ... ... ... сезімнің ауысу қызметін іске қосылып, эмоция адамды қандай да
талғамға бағыттайды. ... және ... ... және ұят ... ... оның өз ... –талабына сай келу, келмеуін барластырумен
адам көздеген ... сол ... ... ... ... ... ... қызметімен сыбайлас эмоцияның икемдесу
қызметін де атап ... жөн. ... ... ... тіршілік
иелерінің өз қажеттілігіне орай келген жағдайларды анықтау құралы ... ... Дер ... ... ... болған эмоциядан жануар
қоршаған ортаға икемделу ... ... ... қызметі де адам өмірінде үлкен маңызға ие.
Ым-ишара, дене ... ... ... ... ... өз
толғаныстарын, қоршаған орта заттары мен құбылыстары жөніндегі өз қатынас-
талғамын ... ... ... ... ... сезім аймағында сезім арқылы адам өзін қоршаған
сыртқы ортаға не ішкі жан ... ... ... ... ие.
Сезім негіздері
Сезімдер организмде жүріп жатқан ерекше процестермен байланысқан.
Бұл процестердің көзі ... ... ... ... ... ... дене әрекет-қимылына әсер етеді.
Алайда, адам организімінің ... ... ... жүйесінің
қызметіне тәуелді. Осы жүйенің қозуынан бүйректен адреналин ... ... дене ... ... ... ... оларды
шектен тыс тән қуатын жұмсауға дайындайды.
Сезімдердің пайда болуы мен қалыптасуында үлкен ми ... ... ... атқарады. Ми қабығы эмоция ... мен ... ... ... ... өз ... алады, қабық асты
орталықтарын тежеумен, оларға ... ... ми ... ... тыс қозу туса ... ... жайғасқан ми
бөліктері ырықсыз әрекетке келіп, адам өзінің әдеттегі ұстамдылығынан
айырылады. ... ми ... ... ... ... себептен күшті әрі
тұрақты эмоционалдық күйзелісте болады.
Сезімнің негізгі ... ... ... бастауын ми
қабығында ала отырып, төмендегі қабық асты орталықтарына ... ... ... ... аймақтарын қоздырса, жағымды эмоция
туып, ... сол ... ... қалау сыңайын танытады. Бұл ... ... ... ... Ал ... бір ми ... ... жануар тынышсызданып, қиналған күй көрсеткен, осыдан мұндай
жүйке жүйесі қиналу орталығы аталған. Осы ... ... сол ... ... ... ал оң ... шарында жайсыз сезімдер өріс
алатыны дәлелденген.
Адамның эмоционалдық өміріне қуат беруші жүйке ретикулярлы ... ... ... ... ... ... ... ала отырып,
ретикулярлы формация оларды өңдеп, бас миының үлкен ... ... ... ... ... сигналдық жүйенің маңызы үлкен.
Толғаныс тек ... ... ... ... ол үшін сөз бен ойдың
ықпалы күшті. Тоғаныс тек ... ... ... ... ол ... бен ... ... күшті.
Екінші сигналдық жүйенің бірінші сигналдық жүйемен біртұтастық
байланысынан адам өз сезімдері мен олардың қоғамға сай ... ... ... ... ... ол ... ... сияқты қоғамдық сипатқа ие.
әрқандай ... өзі ... ... айналдырған әдептілік,
кішіпейілділік, тәрбиелік шектері әртүрлі. Адамдардың жиі ... ... ... байиды, бір түрге бірігіп, сан-алуан ... ... ... ... ... ... сезім білдірудің
формалары мен олардың қолданымы нақты ... ... ... ... объектісін құрайды.
Сезім түрлері
Адам сезімінің көріністері әрқилы: қарқынды да ұзаққа созылған, ... ... ... ... қысқа мерзімді – болуы мүмкін. Сонымен бірге,
сезімдер тереңдігі, саналылығы, тектілігі, пайда болу және сөну ... ... даму ... бағыты, көріну тәсілі т.б. жағынан әрқилы
сипатта келеді. ... ішкі ... ... мен ... ... де ... толғаныстарға байланысты сезімдер екі ... ... ... ... ... ... ұнамды сезімдер;
тіршілік қажеттіліктердің орындалмауынан қанағаттанбау кейпіне түсіретін
жағымсыз сезімдер. Орындалып жатқан ... ... ... ... және ... келеді.
Көріну әлпетіне орай сезімдер келесідей түрлерге жіктеледі: көңіл-
күй, кейіп, эмоция, аффект, стресс, ... ... ... ... жан ... ... қоршаған ортаға әсерленіп қана қоймай,
оның құпияларын ... ... ... ... ... адам сезімінің
жоғары деңгейдегі саналы әрекетін, эстетикалық ... мен ... ... ... ... ... ... деңгейлі
сезімде-дің ақыл-ой, эстетикалық және моральдық-адамгершілік ... ... ... ... Адаммұратова Алматы 1996
«Жалпы психология» Жарыбаев Қ. (оқулық) Алмыты 2004
«Ұлттық психология» Елікбаев ... ... ... ... ... ... мен психологиясы» оқу әдістемелік құралы
Ғ.И. Әбдиева алматы 2003
«Психология» Немов Р.С. М ... под ред. ... В.Н. ... 2001

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның сезімдік сферасының дамуы22 бет
Сезім жөнінде түсінік16 бет
Бала асырап алудың түсінігі,тәртібі10 бет
Жанұядағы әйел құқығы19 бет
Иоганн Гербарттың педагогикалық теориясы7 бет
Кінәнің абайсыздық нысаны21 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды нәрсенің өлшемі формасы мен массасы туралы түсініктерін дамыту ерекшелігі34 бет
Мемлекеттік символдар арқылы патриоттық сезімін қалыптастыру46 бет
Организім реактивтілігі және оның патологиядағы мәні5 бет
Психиканың рефлекторлық сипаты6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь