Сырым Датов басшылығымен жасалған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі

I. Кіріспе
1. 1783 жылғы шаруалар көтерілісі
2. Көтерілістің негізгі қозғаушы күші

II. Негізгі бөлім
1. Игельстром реформасы
2. Сырым Датов ерлігі

III. Қорытынды
Е.И. Пугачевтың басшылығымен болған, қазақтар оған белсенді қатысқан 1773-1775 жж. Шаруалар соғысы басып-жаншылғаннан кейін жеті жылдан соң 1783 ж. Кіші жүзде шаруалардың көтерілісі тағы бұрқ ете қалды. Көтерілісшілерге ру ағаманы Сырым Датов басшылық жасады.
Бұл қозғалыстың феодалдық пен отаршылдыққа қарсы сипаты болды, ол 1773-1775 жж.шаруалар соғысының жалғасы еді. Осы көтерілістен кейін қазақтарға жер мен су проблемаларын ішінара болса да шешіп алудың сәті түсті. 1775 ж. 7 қарашадағы жарлығымен, Сыртқы істер коллегиясы қазақтарға қысқы уақыттары Жайық пен Еділ өзендері аралығындағы, Каспий теңізі жағалауындағы, Ембі, Сағыз өзендері ауданындағы жайылымдарды пайдалануға рұқсат етті. Бірақ , патша үкіметінің бұл көнімпаздығы амалсыздықтан туған еді, сондықтан аймақтағы позициясын нығайтуына қарай ол осы жеңілдіктерін жоюға немесе шектеуге талпынды. Қазақтардың жер мен суға деген құқығының кеңейтілуіне Орал казактарының әскері белсенді қарсы шықты. 1782 ж. 27 желтоқсан да үкіметтің жоғарыда көрсетілген аудандарға қыста мал айдауға қазақтардың ол жерлерді тек жалға алған жағдайында ғана рұқсат етілетіндігі туралы жарлығы шықты. Орал казактары бұл жарлықты өз мүдделеріне пайдаланып, казак жерлерінің қазақтарға жалға берілуіне тиым салды. Бекіністің Орал желісінде кордондық күзет күшейтілді, оның үстіне жалға алатын жері үшін қазақтар ақысын төлеумен бірге, аманаттарын қалдыруға тиісті еді.
Пугачевтың шаруалар соғысына қазақтардың қатысуына Кіші және Орта жүздердегі тәуелділік қатынастардың одан әрі ыдырауы маңызды себеп болды. Айталық, Кіші жүзде Нұралы хан мен сұлтандар көтерілісшілерден бірте-бірте іргелерін аулақ салып, патша үкіметін қолдау позициясына көшті. Қазақ ақсүйектері арасында көтеріліске сенбеушілік пен өшпенділік арта түсті, мұның өзі феодалдық бытыраңқылықты күшейтті.
2. Қазақстан тарихы очерктер
(А.К. Ақышев, М.Х. Асылбеков) Алматы «Дәуір»
баспасы 1994 ж

3. Қазақстан тарихы (9 сынып)
(Ж.Қ. Қасымбаев) Алматы «Рауан» 1997 ж
        
        Тақырыбы: Сырым Датов басшылығымен жасалған
Кіші жүз қазақтарының көтерілісі
Жоспар:
I. Кіріспе
1. 1783 жылғы шаруалар көтерілісі
2. Көтерілістің негізгі қозғаушы күші
II. Негізгі бөлім
1. Игельстром ... ... ... ... ... ... басшылығымен болған, қазақтар оған белсенді қатысқан
1773-1775 жж. Шаруалар ... ... ... жеті ... соң ... Кіші жүзде шаруалардың көтерілісі тағы бұрқ ете қалды. Көтерілісшілерге
ру ағаманы ... ... ... ... ... феодалдық пен отаршылдыққа қарсы сипаты болды, ол 1773-
1775 жж.шаруалар соғысының жалғасы еді. Осы көтерілістен кейін қазақтарға
жер мен су ... ... ... да ... ... сәті ... 1775 ... қарашадағы жарлығымен, Сыртқы ... ... ... ... ... пен Еділ ... аралығындағы, Каспий ... ... ... ... ... ... пайдалануға
рұқсат етті. Бірақ , патша үкіметінің бұл көнімпаздығы амалсыздықтан туған
еді, сондықтан аймақтағы позициясын нығайтуына ... ол осы ... ... ... ... Қазақтардың жер мен суға деген құқығының
кеңейтілуіне Орал ... ... ... ... шықты. 1782 ж. 27
желтоқсан да үкіметтің жоғарыда көрсетілген аудандарға қыста мал ... ол ... тек ... ... ... ғана рұқсат етілетіндігі
туралы жарлығы ... Орал ... бұл ... өз ... ... ... ... жалға берілуіне тиым салды.
Бекіністің Орал ... ... ... күшейтілді, оның үстіне жалға
алатын жері үшін қазақтар ақысын төлеумен бірге, ... ... ... ... соғысына қазақтардың қатысуына Кіші және Орта
жүздердегі тәуелділік қатынастардың одан әрі ыдырауы маңызды ... ... Кіші ... ... хан мен сұлтандар көтерілісшілерден бірте-бірте
іргелерін ... ... ... ... ... ... көшті. Қазақ
ақсүйектері арасында көтеріліске сенбеушілік пен өшпенділік арта түсті,
мұның өзі феодалдық бытыраңқылықты күшейтті. ... ... мен ... Пугачев көтерілісіне әр түрлі көзқарасы ХVIII ғ. ... ... мен ру ... ... ... және ХVIII ... аяғында хандық биліктің күйзелуіне әкеп соқты. Нұралы
ханның кіші жүздегі ... ... ... ... ... өзі ... ... халық бұқарасының қайтадан көтеріліп, Кіші жүзде ... ... ... ... ... алып ... ж. көктемінде қазақтардың Орал бекінісі ... ... ... ... пен Ерболат бастаған қазақ жасағы Гирьяль
бекінісіне шабуыл жасап, ... ... ... ... ... ... ... қарайғы жерде тама руының ағамандары Қадыр ... ... ... әрекет жасады. Олар Красногор бекінісі мен Татар
қыстағына шабуыл жасауға дайындалып жүрді.
Орынбор коменданты Ладыменский далаға орынборлық ... ... ... мен ... ... ... 1500 ... отрядын жіберді. Қазақ жасақтары
Харитоновтың отрядына табанды қарсылық көрсетті, бірақ қазақтардың тастан
қалап тұрғызған ... сол ... баса ... ... ... ... 56 адам қазына жұмыстарын атқаруға жіберілді.
Қазақтардың бекіністері мен сауда керуендеріне шабуылдары ... ... ... ... өзі ... ... ... кетуіне әкеп соқты. Қарғай бекінісіне шабуыл жасалды, ... ... ... ... ... ... ... Әсіресе Орск
бекінісі мен Нижнеуральск дистанциясы аудандарындағы әрекеттер белсенді
жүргізілді. Серкеш руынан шыққан атаман ... ... ... ... ... ... жоқ жекелеген әрекеттер еді. Сол кезде ... ... ... руының ағаманы Сырым Датов келді. Орыс жазба
материалдарында Сырым Датов туралы ... ... Е.И. ... ... ... ... 1774 ж. Е.И. Пугачевтің әскерінде
қазақ ... ... ... Орал ... ... ... ... граф П.И.Панинге 1775 ж. 22 маусымдажеткізген хабарламасы
сақталған. Онда ол С.Датов туралы Е.И.Пугачев көтерілісінің ... ... ... деп хабарлайды. Бірақ 1776 жылдың күзінен ... ... бұл ... ... ... ... Орал казактары
әскріне қарсы күреседі. 1782 жылы ... ... ... ... ... ... ... тұтқынға алған болатын, 1784 жылдың
көктемінде оның қарындасыны үйленген Нұралы хан ... ... ... Оны ... алу соммасы 70 жылқыдан және ақшалай 350 сомнан тұрады.
1784 жылдың мамыр айынан Сырым ... ... ... мен ... ... Қазақ жастары Нижнеуральск желісі ауданында, ... ... ... ... ... ... ... Датовтың жасағында 1000
қазақ болды. Бұл кезде Сырым Датов Нұралы ханнан іргесін аулақ салды.
Дәл сол кездері ... ... ... ... ... Елек өзенінің бас жағына 237 орынборлық казактар мен 2432 башқұрттан
тұратын отрядты басқаруға генера –майор Смирнов жіберілді.
1785 жылы ... ... ... ... шайқастары
Нижнеуральск желісі ауданында одан әрі жалғасты. Сырым Датов – 2700,
старшина ... – 2000 және ... 1500 ... ... ... ... қарсы казактардың Орал әскерлері старшындары Колпаков ... және ... - ... ... ... ... үш ... Бұлардың соңғысы Сахарный бекінісі мен Антонов қамалына
шабулдаған Сырым ... ... ... ... жылдан бастап ру ағымдарының ... ... және ... ... ... ... ... патша үкіметінен Нұралы
ханды биліктен тайдыруды және Кіші жүзді басқару ісін жаңа ... ... ... Жүзді үш бөлікке немесе ордаға – ... ... ... етіп бөлу ... Олардың әр қайсысында ағамандар мен халық
жиналысы сайлаулары өткізілді. Қаракесек бөлігінде ағамандар болып Сегізбай
би, Байұлында – ... би, ...... ... ... ... барлық үш орданың кеңесшісі ... ... оған ... ... би мен ... би ... Ағамандар салтанатты жағдайда
патша үкіметіне адалдығына ант қабылдады. Осымен Қазақстандағы отаршылыққа
және феодалдыққа қарсы ... ... ... аяқталды.
Патша үкіметі ағамандар жиналысына шекаралық сот ұйымдастыруға келісім
беруді ұсынды. Мұның өзі дәстүрлі қазақ мемлекеттілігін жою жолындағы қадам
болған еді. ... ... сот ... ... ... қарады, оны
шешуді болашаққа қалдырды. Ағамандардың бір бөлігі хан ... ... хан ... ... ... ... үкіметінің алдына ... ... ... ... ... жылдың көктемінде Нұралы хан Кіші жүзден қуылды, сөйтіп, оны
Калмыковск бекінісіне жасырған патша өкіметі өз ... ... ... ... Кіші ... ... билікті ұйымдастырудың
жаңа формалары туралы мәселе тұрды. ... II ... ... ... ... реформаны мақұлдады. Нұралы хан Уфаға жіберілді.
О.А. Игельстром әлімұлы, байұлы, жетіру ... ... ... ... ... ... ұсынды. Сот кесімін орындаушыларды жалақы
алатын ... мен ру ... екі ... басқаруға тиісті болды.
Жүзде екі немесе үш қала, ... және ... ... ... салу ұсынылды. Бұл шаралар ... ... ... ... ... еді. ... жобасы ханды жүзден қуып
шығуды ескерді, бірақ император әйел жанында кеңес ... жаңа ... ... ... үзілді – кесілді қабыл алмады.
Даладағы ықпалдарынан айырылғылары келмеген хан мен ... ... мен дау – ... үдей ... ... ... ... олар
Сырым Датовты тұтқынға түсіріп, бүғаулап тастады, сөйтіп Уфадан Нұралы хан
оралмайынша оны өздерінде ... ... ... қабылдады. Қазақ қауымдарында
зор бедел ықпалы бар ... ... ... ... ... Орынбор
әкімшілігінде алаңдаушылық туғызды. Игельстром реформаны жүзеге ... ... ... сондықтан оны босату үшін батыл күш – ... ... жылы ... ... Датов тұтқыннан босатылды. Алайда, осы кезде ... Кіші ... хан ... сақталуын жақтайтын бөлігі күшейіп
кетті. Олар Қайыпты хан жариялады. 1786 жылы қыркүйекте ағамандардың ... Онда тек ... ... ... ғана ... ... оның
құрамында ықпалды рулардың өкілдері есептелмейтін қазақтың алты ру ... ... ... ... кұш ... ... ... төрағасы
прьемер – майор С. Петрушевич мүшелері секунд – майор И. Капустин, ... ... С. ... және М. Мырдабаев, башқұрт жорықтық старшыны
А. Аккулянов және ... ... ... З. ... ... ... орындаушыларға сайланғандардың арасында қазақтың ықпалды
ағамандары Тіленші, Жәнібек, Тілеп жүрді. Шекаралық ... ... өз ... үшін ... ... Олар жер ... ... пен
Еділ аралығындағы және Каспий теңізі жағалауындағы жеке ... ... ... ... жөнінде мәселе қойды. 1786 – 1787 ж.ж ... ... пен Еділ ... ... ... өтуі ... күзінде ағамандар қашып кеткен құлдарды жүзге кері қайтару жөнінде
де ... ... Ру ... бұл ... ... шын ... жалпы
халықтық мақсатты – қазақ мемлекеттілігін нығайту мен жер мәселесін шешуді
тарылтқандығын дәлелдеді. Генерал – губернатор Игельстром ... ... ... ... таратудың сәті түспейтіндігін мойындады. Рулардың бір
бөлігінде сот кесімін орындаушылар ... ... де ... ... Қайып хан тарапындағы хандық билік сақталып қалды. Сот кесімін
орындаушыларды құру ... ... ... шеттетуде өз ролін
атқарды. Бірақ нақты билік сот кесімін ... ... ал ... көшті. Бас ағамандар генерал – ... ... ... тиіс еді. Сот ... ... және ру
ағамандарының жұмыстарын қатар бақылай отырып, ...... ... ... хан ... ... келтіруден толық бас тартқыздыру үшін
пайдаланбақ болды. Бұл қадам өздерінің артықшылықтарын шектеген ... ... ... ... ... ... ... мен ағамандардың өздерінің мемлекеттік билікті
ұйымдастыру мәселесі бойынша ішкі тартыстары жалғасып ... ... ... ... мен ... хан, ... ру ... тәуелділік жүйесін қамтамасыз еткен тарихи қалыптасқан хан
билігін ... ... ... анық емес ... ... ... ең басты ағаман болып Сырым ... ... оның ... мен ... ... ... іс жүзінде
сақтап қалды. Ол 1785 – 1786, 1787 ж.ж. өзі ... ... ... ... берді. Сырым Датов жүздердегі мемлекеттік биліктің
тұрақтылығымен ... тек ішкі ... ғана ... ... ... саяси жағдайға да байланысты екенін жақсы ... ... ... қару – ... атты ... азық – түлікпен көмектесу, ... ... ... – Хиуа хандығының аймағынан көшіп – қонатын ... ... ... ... ... Бұл ретте ол өазақтардың ол
жерлерді иемденуге тарихи құқығы бар екендігін меңзеді, ... ... ... ... мал мен дүние – мүліктерін ... ... ... ж. ... ... ... ... басқарудың жаңа жобасын ұсынды.
Онда үкіметтің: хан билігін қалпына келтіру және Кіші жүзді алты ... ... ... ... ... етіп бөлу ... тілегін ескерді.
1790 жылы Сырым Датовтың 2000 серіктесі Илецк ... ... ... Ойыл ... ... ... Қазақ жасақтары, әсіресе 1796 жылы
малдың жаппай қырылуына әкеп ... ... ауыр ... ... ... жасады.
1797 жылы көктемде патша үкіметі көтерілісшілерге қарсы жазалау
отрядтарын ... ... ... Есім хан ... Кіші ... хан ... күрес шиеленісе түсті. Кіші жүздегі сұлтандар мен ру ағамдарын
татуластыру Сырым ... ру ... өз ... ... тобымен де, патша әкімшілігімен де бұрынғыдай ... ... ... ... ... ... ол Хиуа хандығына көшіп кетті.
Халық аузында ... ... ... ... Датовты 1802 жылы қазақ
сұлтандарының итаршылары у беріп өлтірген.
Көтерілістің негізгі қозғаушы күші ... және ... ... сұлтандардың және патша әкімшілігінің зорлық – ... ... ... ... ... Датов халық бұқарасының жер үшін
күресін ... ... ... ... оны ... ... алмастырып, ал
съездер аралығында билікті бас ... ... ... ... жаңа ... құруға талпынды.көтерілістің жеңіліске
ұшырауна көп ... ... ... қауымдық – рулық меншік ру
ақсүйектерінің қоныстарға иелік етуіне патша ... ... ... ... ... – 1797 ж.ж. ... ... шаруаларының феодалдық және отарлық
қанауға қарсы бағытталған, Кіші жүздегі хандық биліктің негіздеріне ... оның ... ... ... ірі ... ... әдебиеттер:
1. Қазақстан тарихы очерктер
(А.К. Ақышев, М.Х. Асылбеков) Алматы ... 1994 ... ... ... (9 сынып)
(Ж.Қ. Қасымбаев) Алматы «Рауан» 1997 ж

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кіші жүз қазақтарының Сырым Датов басшылыгымен жасаган көтерілісі (1783—1797 жж.)9 бет
Кіші жүз қазақтарының Сырым Датұлы басшылығымен жасаған көтерілісі15 бет
1836 – 38 ж. Бөкей ордасындағы шаруалар көтерілісі18 бет
1837-1847 жж. кенесары ханның басшылығымен болған көтеріліс10 бет
1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісіне байланысты туған өлең-жырлар44 бет
500 т жүзімді иістендірілген мускат шараптарына өңдейтін кішігірім шарап зауытының жобасы88 бет
«Жан күйзелісі жағдайында жасалған кісі өлтіру»61 бет
«Жәми ат-тауарих» шығармасындағы Орта және Кіші жүз негізін құраған ХІ-ХІІІ ғғ. түркі тайпаларының тарихы50 бет
Айнымалы сыйымдылықты конденсаторлар: ауа және сегнеторэлектрикті керамикадан жасалған конденсаторлар14 бет
Ана тілі сабақтарында кіші мектеп жасындағы оқушылардың қазіргі тәрбиесіндегі қазақ халық педагогикасының озық дәстүрлерін қолдану50 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь