Қараталақ ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартулар мен белгілер
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және оларды жою ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2Қараталақ ауруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.3 Қоздырғыштың төзімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
1.4 Індеттік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.5 Дерттенуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19
1.6 Өтуі мен симптомдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
1.7 Балау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22
1.8 Емі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
1.9 Дауалау және күресу шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
3 Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі болады.
Осы жағдайлар «Ветеринария туралы заңның» талқыланып, 1995 жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол уақыттың барлық талаптарына жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды. Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің нарықтық дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып, төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
- мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды. Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды. Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды. Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
- ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға шығарылған, бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
- ветеринария саласында жұмыс атқаратын мелекеттік өндірістер саны анықталған.
- ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
- осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі 1995 жылы қабылданған заңға қарама-қайшылық туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін «Ветеринария туралы заңды» қайта талқылап, қабылдануының себебі болды.
- жаңа «Ветеринария туралы заңның» мақсаты - ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту, жануарлар өнімдерін, шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін, халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен қатар бірінші, экономикалық орталық құру.
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т., Алматы, 1999. -1 95б.
2 Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-125б.
3 Бердімұратов Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 Әмірбек Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Әмірбек Е.Алматы, 2006. -179б.
5 Ілиясов Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К./ Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ішесің: /Төлеуіш Ж. Шымкент, 2007.-198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Оқулық Алматы, 2006.- 166б.
8 Конопаткин А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А., Москва, Колос , 1984.-282 б
9Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.- 126б.
        
        Аннотация
пәнінен жазылған "Қараталақ ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар" тақырыбына жазылған курстық жұмыс 30 беттен тұрады. ... ... ... ... ... ... ... техникалық қауіпсіздік, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімі қамтылды.
Мазмұны
Нормативтік сілтемелер ... ... мен ... ... Негізгі бөлім ...........................................................................................................10
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен ... ... ... ... алу және ... жою...............................................................10
1.2Қараталақ ауруы ..................................................................................................14
1.3 Қоздырғыштың төзімділігі.................................................................................17
1.4 Індеттік ерекшеліктері........................................................................................18
1.5 Дерттенуі..............................................................................................................19
1.6 Өтуі мен симптомдары......................................................................................20
1.7 Балау.....................................................................................................................22
1.8 Емі ...
1.9 ... және ... шаралары.........................................................................23
2 Өзіндік зерттеу..................................................................................................25
3 Техникалық қауіпсіздік..............................................................................................28
Қорытынды.................................................................................................................29
Пайдаланылған ... ... ... - ... ... бактериялар
Аэробты - оттегі бар жерде өсетін бактериялар
Анаэробты - оттегі жоқ ... ... ... ... - ... зертханалық жануарларға жұқтыру арқылы диагноз қою
ЕПА - ет - пептонды агар
ЕПС - ет - ... ... - ... ... ... - преципитация реакциясы
Ф.7.04-03
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... тақырыбы:_____________________________________________
Мамандығы:_________________________________________________
Орындаған ... аты ... ... ... аты - ... ... атағы)
Жұмыс ____________
бағасы
бағасына қорғалды
________2016ж.
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты - жөні ... - жөні ... - ... 2016ж.
Ф. 7. 05 - 04 ... атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
______________________________кафедрасы
... ... ... ... ... _______________________________
(тегі,аты-жөні)
--------------------------------------------------------------------------------
Жұмыс тақырыбы ______________________________________________
--------------------------------------------------------------------------------
Бастапқы мәліметтер __________________________________________

Курстық жұмыстың мазмұны
Орындалу
мерзімі
Көлемі ... ... ... 1.__________________________________________________________
2.__________________________________________________________
3._____________________________________________________________
Тапсырма берілген күні _________жұмысты қорғау күні________________
Жұмыс жетекшісі _________________________________________________
(қызметі, ... - ... ... ... ...
( ... студенттің қолы)
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ... ... ... ... түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет ... ... ... Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі болады.
Осы жағдайлар талқыланып, 1995 жылы ... әсер ... ... ТМД ... ... ... күші бар және сол уақыттың барлық талаптарына жауап беретін ... ... бірі ... Ол ... ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің нарықтық дамуына негіз болды.
Ветеринариялық ... ... ... жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып, төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
* мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату ... ... ... ... дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды. Ол мемлекетегі қызметтегі ... ауыл ... және ... ... ... қамтыды. Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
* ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға шығарылған, бұған өте қауіпті ... ... ... ... ... және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
* ветеринария ... ... ... мелекеттік өндірістер саны анықталған.
* ветеринариялық препараттарды ... ... ... өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
* осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі 1995 жылы ... ... ... ... және ол 2002 ... 10 шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін қайта талқылап, қабылдануының ... ... жаңа ... - ... ... ... ... өнімдерін, шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін, халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен ... ... ... ... ... ... қадағалау қызметін жақсарту үшін бір жағынан ветеринарияның барлық саласын лицензиялайтын институттың құрылуы; ал екінші жағынан ... ... ... ... ... ... ... сақтау жұмысымен айналысатын бүкіл мемлекет территориясындағы барлық субъектілерді ... және ... ... ауыл ... дейін инсректорлық вертикаль құрылады.
* заңның халықаралық ветеринарлық талаптарға ... ... ... ... ... сауда ұйымы құрамына кіруіне себеп болады.
Қараталақ - жіті ... өлі ... ... ... ... ... ... жұқпалы ауру. Бұл ауру малдаң әр түлігінде өзінше аталып келді. Топалаң атауы негізінде қой мен ... тән. ... - ... ... ... ... сиырда - қарасан немесе қарабез ... ... ... ... ... ... ауру/, түйеде - шелек немесе ақ шелек, адамда - күйдіргі немесе текті сібір жарасы.
Курстық жұмыстың мақсаты - ... ... ... ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын зерттеу [1,2].
1 Негізгі бөлім
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және ... ... және ... ... жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу жөніндегі міндеттері
Жеке және ... ... ... Республикасының ветеринария саласындағы заңдармен белгіленген жануарлар ауруларының алдын алуды және мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктердің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ветеринариялық ережелерді ... ... ... және әкімшілік-шаруашылық іс-шараларды жүзеге асыруға;
+ Зоопарктердегі, цирктердегі, омарталардағы, аквариумдардағы жануарларды қоса алғанда, жануарлардың ветеринариялық ережелер мен ... ... ... ... және пайдалануын жүзеге асыруға;
+ Аумақты, мал шаруашылығы қора-жайларын, сондай-ақ жемшөпті, жануарлардан ... ... мен ... ... және ... ... ... ветеринариялық-санитариялық ережелер мен нормативтерге сәйкес ұстаған, қоршаған ортаның ластануына жол бермеуге;
+ Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді ұстауға, ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекеттік ветеринариялық қадағалау объектілерін орналастыру, салу, қайта ... және ... беру ... ... ... ... кезінде зоогигиеналық және ветеринариялық талаптарды сақтауға;
+ Ауылшаруашылық жануарларын бірдейлендіруді және оларға ветеринариялық паспорттарды рәсімдеуді қамтамасыз етуді;
+ Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау ... ... ... ... ... ... төлдер, олардың сойылғаны мен сатылғаны туралы хабарлауға;
+ Ветеринариялық мамандарға олардың талап етуі ... ... ... мен ... ... жүзеге асыру үшін жануарларды беруге;
+ Бірнеше жануар кенеттен өлген, бір мезгілде ауырған немесе ветеринариялық мамандарға хабарлауға және ... ... ... ... ауру деп күдік келтірген жануарларды оқшаулап ұстау жөнінде ... ... ... ... ... ... қадағалау бақылайтын жүктерді ветеринариялық тексеру үшін кедергісіз беруге;
+ Ветеринариялық инспекторлардың жануарлардың және адамның денсаулығына қауіп төндіретін мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ... ... ... ... орындауға;
+ Союдың алдында ветеринариялық тексеру жүргізбей жануарларды өткізу үшін ... және ... ... ... мен ... ... ... жасамай өткізуге жол бермеуге;
+ Ветеринариялық мамандарға өздерінің қызметтік міндеттерін орындауына жәрдем көрсетуге;
+ Жаңа, жетілдірілген ветеринариялық препараттарға жасалған ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік органмен келісуге міндетті.
Ветеринариялық іс-шаралар
1.Ветеринариялық іс-шаралар:
* ануарлар мен ортақ ауруларды қоса ... ... ... пайда болуы мен азықтан улануының алдын алу, жануарлардың, ... ... ... мен ... ... ... жемшөп пен жемшөптік қоспалардың ұсталынуының Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету ... ... ... ... ... өткізілетін іс-шаралар;
* Шектеу іс-шараларын немесе карантинді қоса алғанда, жануарлардың аса қауіпті ауруларын жою және ... ... ... алу ... ... ... және ... пунктте жүргізілетін іс-шаралар болып бөлінеді.
* Ветеринариялық іс-шараларды ұйымдастыру мен жүзеге асыру тәртібін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... жеке және ... ... оны ... ... болып табылады.
Шектеу іс-шаралары және карантин
* Шектеу іс-шаралары ... ... ... жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда, тиісті аумақтық бас мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ... ... ... ... белгіленеді.
* Жануарлардың шектеу іс-шаралары немесе карантин белгіленетін жұқпалы ауруының тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді.
* Ветеринариялық іс-шаралары кешені өткізілген ... ... ... ... ... ... ... шешімді тиісті аумақтың бас мемлекеттік ветеринариялық инспекторының ұсынуы бойынша жергілікті атқарушы орган ... ... ... ... ... ... ұсынуы бойынша жергілікті атқарушы органның шешімімен карантин тақтартылғаннан кейін Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарында көзделген жағдайларда шектеу іс-шаралары белгіленуі мүмкін.
Ветеринариялық ... ... ... Індет ошақтарын жою және жануарлардың Қазақстан Республикасының үкіметі бекітетін тізбеге енгізілген аса қауіпті ауруларының таралу қауіпінің ... алу ... ... ... ... отыратын ветеринариялық препараттардың республикалық қоры болып табылады.
* Ветеринариялық препараттардың республикалық қоры бюджеттік бағдарламалар шеңберінде сатып алынған ... ... ... ... ... препараттардың түрлері бойынша қордың нормативін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
* Ветеринарялық ... ... ... ... мен ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринариялық нормативтер
* Ветеринариялық нормативтер (ветеринариялық, ветеринариялық-санитариялық ... ... ... ... немесе ветеринариялық-санитариялық факторды жануарлардың және адамның денсаулығына, қоршаған ортаға қауіпсіздігі тұрғысынан сипаттайтын көрсеткіштердің жол беруге болатын сандық немесе сапалық мәнін ... ... ... ... Республикасының ветеринария саласындағы заңдарына сәйкес жүргізілетін зерттеулер негізінде белгіленеді.
* Ветеринариялық нормативтер індеттердің объективті және ... ... ... ... қолайлы жағдайда қол жеткізуге арналған ветеринариялық іс-шаралардың көлемі мен ... ... ... ... ... пайда болу, таралу және оларды жою мүмкіндіктерін болжау үшін негіз болып табылады.
* Ветеринариялық нормативтерді ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді және олар ... ... ... ... ... жеке және ... ... үшін міндетті болып табылады.
Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді алып қою, жою, залалсыздандыру(зарарсыздандыру) және өңдеу
* Жануарлардың және адамның денсаулығына ... ... ... ... ... ... мен шикізат, олардың қауіптілік дәрежесіне қарай, ветеринария саласындағы уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... бекіткен тәртіппен міндетті түрде алып қоюға және жойылуға, не алып қойылмай міндетті ... ... және ... ... ... және ... денсаулығына ерекше қауіп төндіретін жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты міндетті түрде алып қою және жою ... ... аса ... ... ... ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
* Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін жануарларды, жануарлардан ... ... мен ... ... ... ... пен жемшөптік қоспаларды алып қоймай-ақ, міндетті түрде залалсыздандырлуға және өңдеу жүргізілетін жануарлар ауруларының тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... Жеке және ... ... ... және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты алып қою және жою ... ... ... ... ... Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен өтеттіруге құқығы бар.
Азаматтардың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау
Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді ұстауды, ... ... ... ... ... ... тасымалдау мен өткізуді жүзеге асыратын азаматтардың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау тәртібін Қазақстан Республикасының азаматтардың ... ... ... ... ... ... уәкілетті орталық атқарушы органымен келісе отырып, ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ауылшаруашылық жануарларын, базарларды, мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын ... ... ... ... өңдеу және өткізу жөніндегі ұйымдарды бірдейлендіру
+ Ауылшаруашылық жануарлары ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен ... ... ... мен ... жөніндегі ветеринариялық дауалаудың жүзеге асырылуын бақылау мақсатымен әрбір жануарға қадағалау ... ... ... ... ... ... ... жануарларды өндіру, дайындау, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты, ветеринариялық препараттардың, жемшөп пен ... ... ... ... және ... ... ұйымдар мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктердің Қазақстан Респулликасының ветеринаария саласындағы заңдарының талаптарына сәйкестігін ... ... ... ... ... және ... өндіру, дайындау, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты, ветеринариялық ... ... пен ... ... сақтау, өңдеу және өткізу жөніндегі ұйымдарды бірдейлендіру тәртібін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер және ветеринария ... ... мен ... ... арттыру жөніндегі қызметі
Ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер
* Жануарларды пайдалану рәсімдерін, сондай-ақ ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер жүргізілетін үй-жайлар мен аумақтарды қоса алғанда, ветеринария саласындағы ... ... ... Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына сай болуы керек.
* Ғылыми-зерттеулер нәтижесінде әзірленген немесе жетілдірілген ветеринариялық препараттардың, жемшөп пен ... ... ... ... сәйкестігін анықтау мақсатымен олар байқаудан өткізілуі тиіс.
* Микроорганизмдердің Қазақстан Республикасында бар, сондай-ақ ... ... ... ауруларының диагностикасы кезінде алынған штаммдарды ветеринарияда пайдаланатын сақтаулы микроорганизмдер штаммдарының Ұлттық коллекциясында сақталуы тиіс ... ... ... - жіті ... өлі ... күйдіргі тектес қабыну ретінде байқалатын жұқпалы ауру. Бұл ауру ... әр ... ... ... келді. Топалаң атауы негізінде қой мен ешкіге тән. ... - ... ... ... ... ... - қарасан немесе қарабез ... ... ... ... ... дербес ауру/, түйеде - шелек немесе ақ шелек, адамда - күйдіргі ... ... ... жарасы.
Қараталақ қоздырғышының таяқшаларының ұзындығы 5 -- 6микрон, ені 1,0 -- 1,5микрон. Бұл аэробтар Грам әдісімен де, сондай-ақ анилин бояуларының ... ... де ... ... материалдарда көбінесе қос-қосынан немесе тізбектеліп орналасады, организмде капсула құрайды. Капсуланы жасанды түрде алуға болады. Ол үшін ... ... қан ... қан ... ... ... ... Топырақ пен өсімдіктерде де таяқшалар бактериялық спора құрады.
Қабылдағыштығы. Қараталақ ауруына, көбінесе ірі қара жылқы, қой, түйе, ешкі, бұғы жиі ... ... ит, ... ... сол ... ... ... қараталақпен сирек ауырады. Қараталаққа адам да шалдығады. ... ... ... ... өңдегенде немесе терісін сойған кезде жұғады.
Караталақ ауруының жұғу жолдары мен көздері. Аурудың негізгі жұқтырғыш көздері -- ауру мал мен ауру ... ... ... ... суат пен ... сондай-ақ ауырған малдың қанын соратын маса, сона, шыбын-шіркей арқылы да жұғуы ықтимал.
Аурудың белгілері. Аурудың жасырын кезеңі 2 -- 5 күнге ... Ауру ... ... ... және ... түрде өтуі мүмкін.
Ауру кенеттен келгенде малдың миына қан кетіп, ол күрт жығылады, денесі құрысып - ... ... ... ... ... тік шегінен қара қан кетіп, тынысы тарылады. Бірнеше сағаттан кейін ауру мал өледі.
Ауру жіті немесе жітілеу түрінде өткенде малдың қызуы 40 -- 420C ... ... тек ... 5 -- 6 ... ... ... ... келе бастайды. Ауру мал қимылсыз, күйзеліп, кейде албырттанып жатады.
Көз ... ... ... де, ұрт, ... ... ... кетеді. Іші қатып, соңынан өтеді. Қараталақпен ауырған ... ... әр ... қанталаған іріңді сарғыш ісіктер пайда болып, кейде оның түбінен бетін іріген ... ... жара ... ... ... түрі 5 -- 7 ... ... ауру кезінде, әсіресе, ірі қараның ауруы екі-үш аптаға созылуы ықтимал. Ал ... ... ... ... ... ... ... құлақтарының төңірегі, тамақ-таңдайы мен басы мойнынан бастап, кеуде-төсіне дейін ісініп ... ... ... тарылуының зардабынан ішкі кілегей қабықтары көгеріп, терісінің сыртқы ... ... ... таңбалар пайда болады. Ауру мал көбінесе тынысы тарылып өледі.
Ет қоректі жануарлардың қараталақ ауруы ішек пен қарынның жіті қабынуы тәріздес өтеді де, ... ... ... ... ... беретін терідегі ісіктер мен таңбаланған сом түйіндер сирек байқалады.
Патолого - анатомиялық өзгерістер. Қараталақтан ... ... ... қарап - бақылау арқылы немесе қанын микроскопиялық ... ... біле ... ... ... ... ... анықтайды. Әдетте өліктің сіресіп қатқан денесінде аурудың белгісі білінбей, кілегей ... ... ... тесіктерінен қара қан ағады. Терінің ішкі клеткалары сарғайыңқырал, қанталап тұрады да, арқа ... ... мен ... аумағы және көмейдің айналасы білеуленіп тұрады.
Лимфатиялық түйіндері қанталап ісінеді, көкбауыр да ұлғайып, айнала шеті тарамданып, ұлпа жантік ... ... ... мен ... ... ... ... бұлшық еті босап кеткен. Ішектердің кілегей қабаты, жұқа кілегей қабықтары ісініп қанталаған. Ішек түтігінің ішіндегі қатпарлы табақшалар мен ірі ... шар ... ... ... келген ісіктер байқалады да, оның бетінде тілмеленіп ұйысқан жара пайда болады. Аурудың өкпесі мен миы қанға толып кетеді ... ... Жіті ... созылмалы қараталақ сырқатын байқап болжағанда аурудың клиникалық көрсеткіштерін (қызуының жоғарылығы, ісінуі, инфильтраттануы, көршиқандануы, несеп пен нәжістің ... ... ... Мұны микроскапиялық, бактериологиялық және биологиялық зерттеулер жүргізу арқылы ... ... ... ... ... ... алып зерттеп болған соң, оны Романов әдісі бойынша (су тектес көксұр) бояйды. Егер ... ... ... ... ... ... ... жылтыр қауырсынды қарасұр таяқшалар көрінеді.
Бактериологиялық зерттеу әдісі ... ... ... уыт жіберу арқылы жүргізіледі. Қараталақ ауруының қоздырғышын желімге (желатин) уколмен еккен ... ... арша ... ... ал ... ... пробирка шынының түбінде 16 -- 18 сағаттан соң, ақ мақта тәріздес тұнба пайда болады.
Биологиялық зерттеу жүргізгенде өлген малдың ... ... ... ... қанды немесе суспензияны теңіз шошқасының терісі астына -- 0,2 мл мөлшерімен немесе ақ ... 0,03 мл ... ... Егер ... ауруының қоздырғышы бар болса, суспензия немесе қан егілген зертханалық жануарлар 24 -- 36 ... ... ... ... ... ... ... малдын терісінен тұнба преципитация реакциясын пайдаланады. Бұл үшін зерттелінетін ... ... ... ... Мұны қараталақ ауруына қарсы қолданатын сыворотка тұндырмасының үстіне ұйытады. Ал бұл екі ... ... ... ақ ... ... ... -- (заттың химиялық өзгерісі) оң реакцияны көрсетеді.
Емдеу. Қараталақпен ауырған ... ... үшін ... ауруына қарсы қолданылатын гипериммунды сыворотка қолданылады. Мұны тәулігіне бір мәртеден мына мөлшерде: ірі кара мен ... 250 -- 300 мл, қой мен ... 50 -- 75 мл ... астынан егеді.
Мұнымен қатар, қараталаққа қарсы сывороткаға қоса, ауру малдарға мынадай мөлшерде пенициллин жіберуге болады: ірі қараға -- 1 млн. ЕД, уақ ... әр ... -- 200 мың ЕД ... ... орнына биомицинді де қолдануға болады. Бұған қоса гамма-глобулин атты арнайы ... ... ... және ... ... шаралары. Қараталақ ауруынан сақтану үшін малға жақсы санитарлық жағдай жасалынады. Утильзаводтар мен биотермиялық шұңқырларды және ... ... ... ... үнемі таза сақтап, сонымен қатар малдардың өлексесін дер кезіңде алып кету қажет.
Мал емдейтін пункттерде ауру шыға қалған жағдайда, бұл ... ауру ... ... ... ... ... ... шығар алдында қараталаққа қарсы қолданатын СТИ вемесе ГНКИ вакцинасы егіледі. Мұнымен қатар, сазды жайылым мен ... ... ... Ағын су ... ... құдық қазылып немесе су тосқауылдары жасалынады [1,3].
Қараталақ аурулары жаңадан пайда ... ... ... ... , ... ... картасы жасалынады. Қараталақ пайда бола қалған жерде аурудың неден шыққаны анықталынады, содан соң ауру мал тұрған қора-жайды ... мен ... ... , сондай-ақ жемшөп қалдықтарын және шаруашылық құрал-жабдықтарды пайдалануға дереу тиым ... ... ... ... орын ... шаруашылықта карантин қойылады. Қараталақ ауруынан өлген малдардың өлігін, олардың жеген жемшөп қалдығымен, ауру малды күту кезінде ... ... ... өртеп жібереді. Ауру мал тұрған жердің қыртысын 20 ... ... алып ... ... ... малдың дене қызуын өлшеп білгеннен кейін, оларды екі топқа бөледі:
1) ауру және күдікті мал;
2) ауру ... мал . ... ауру ... және ... бөлек ұстап, қараталаққа қарсы сывороткамен қоса пенициллинмен немесе биомицинмен емдейді. Ауру мал тұрған қора-жайды, күтуші адамдар ... ... ... ... ... қара малына вакцинаны қылқа мойынынан, ал қой мен ешкіге, шошқаға санының ішкі жағынан егеді.
Әр-әр жерден қараталақ ауруы шығып жатқан энзоотиялық ... мал ... тиым ... ... карантин ең соңғы мал өлгеннен кейін 15 күн өткен соң немесе ауырғандары толық жазылған соң ғана ... ... ... көп бұрын белгілі. Ертедегі араб дәрігерлері "парсы күйдіргісі", ал грек және рим ... ... ... деп ... Орта ... ... ... індет ретінде көптеген Европа және Азия елдерінде байқалып тұрды. Ресейде аурудың "сибирская язва" аталуы ... ... ... ... ... және ... /1758/ адам мен малда осы дерттін ғылыми сипаттамасын беруіне байланысты болатын.
Қараталақ қоздырушысын Германияда Поллендер /1849/, Францияда Райне мен ... /1850/ ... ... қанынан тапты. Бұл микробтың қоректік ортадағы таза өсіндісін 1876 ж. Р.Кох бөліп алды да, оның ... ... ... ... /1881/ ... ... ... осы микробтың әлсіретілген өсіндісі арқылы вакциналау мүмкін екендігін тәжірибе жүзінде дилелдеді. Бұл әдіспен вакцина дайындауды Ресейде П.С.Ценковский /1883/ іске асырды. 1944 ж. Н.Н. ... СТИ ... ал 1956 ж С.Г. ... пен ... ГНКИ гидроокись аллюминий вакцинасын ұсыңды.
Қараталақ дүние жүзінде көптеген елдерде байқалып тұрады.
Қоздырушысы - ірі /3-10x1-1,5 мкм/ қозғалмайтын ... ... ... ауасы бағалы таяқша. Жануар организмінде және табиғи белогі мол қоректік ортада қауашақ түзеді және бұл қасиет уытты ... тән. ... ... ... ... ... ... 15-42°С температура аралығында спора түзеді [1,2,3].
Сойылмаған өлекседе спора түзілмейді де, ... ... ... өліп ... ... түзу арқылы бұл микроб түр ретінде сыртқы ортада ... ... ... алынған жағында бациллалар жеке-жеке немесе жұптанып, ... ... ... ... ... ... ... тізбектегі таяқшалардың шеті шорт кесілгендей, болмаса тіпті аздап дөңестеніп бітеді, ал тізбектің өзі бамбук таяғы сияқты бунақтанып ... ... ... ... жақсы өседі. ЕПА ( пептон агарында/ өскенде R-формасына тән ... ... сүр ... ... шеті жырымдалған колониялар ЕПС /ет пептон сорпасында/ пробирканың түбінде ұлпаланған бір шөкім мақтаға ұқсас тұнба береді.
Ет - ... ... ... ... ... ... тәріздес өседі. Пенициллин ... ... ... домаланып, шарға ұқсайды. "Меруерт моншағы құбылысы" деп ... бұл ... ... ... қою үшін ... ... тән ... аса сезімтал ү-МВА деп аталатын бактериофаг /авторлары Я.Е. Коляков пен В.А. ... ... ... ... [2,3,4].
1.2 Қоздырғыштың төзімділігі
Микробтың вегетативтік түрі әртүрлі қолайсыз жағдайларға төзімсіз. Сойылмаған шіріген өлекседе 7 тәулікте ыдырайды. 60° С ... 15 ... ... - ... - қол, тура түскен күн сәулесінен бірнеше сағаттан соң өледі. ... ... ... тез ... ... -10º кезінде 24 күн, ал -15° С ... етте 15 ... ... сақталады.
Споралары өте төзімді. Олар шіріген ... ... ... суда ... ... топырақта ондаған жылдар сақталады. Ет пен ... ... ... ... ... ... ... Құрғақ ыстық ауада 120-140° с ... ... тек 2-3 ... кейін, ал 120° С жағдайындай автоклавтау 5-10 мин. өткенде, кайнату 15-30 мин сон, ... ... 10 %-ті ... ... 1 %-ті ... екі ... өткен соң өлтіреді, ал хлорлы дезинфектанттар күштірек әсер етеді [2,3,4,5].
1.3 Індеттік ерекшеліктері
Қараталаққа қой, ешкі, бұғы, сиыр, жылқы, түйе, ... сүт ... ... аса ... ... ... төзімді де, бұл аурумен созылмалы түрде аурады. Ет қоректілер /ит, мысық/ басқалардан төзімді. Мысалы топалаңмен ауырту үшін үй ... ... 2 ... тері астына жіберу жеткілікті, ал итке ол үшін 1 млн спора енгізу қажет.
Бір ... ... ... мал тұкымдарының топалаңға ... ... ... ... ... ... тұқымдары еуропалық тұқымдардан әлдекайда төзімді. Сібірде өсірілетін сиырдың жергілікті ... бұл ... ... ... ... Сондай-ақ далалық, қызыл ... , ... ... ... ... болады.
Қараталаққа әртүрлі жастағы жануарлардың бейімділігін салыстырғанда мынандай заңдылық байқалады. Өте бейім жануарлардың жас төлі /қозы, ... ... ... ... ... әлдеқайда төзімді. Керісінше бейімділігі аз жануарлардың жас төлдері ауруға тез шалдығады. Ересек кезінде ауырмайтын жануарлар жаңа туған кезінде ... ... ... ... ... ит ... де, жас ... өте сезімтал. Бұл ауруға адам да шалдығады.
Қараталақтың қоздырушысының бастауы - ауырған жануарлар. Олар бациллаларды ... ... ... ... ... ... ... әсіресе өлер алдында жануардың ... ... ... ... сұйықтықта көп болады. Қоздырушының ең басты ... ... - ... ... малдың өлексесі. Оның барлық мүшелері мен ұлпаларында бациллалар мейлінше көп. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... қоздырушының спора түзуіне жағдай жасайды, сүйтылған топырақ пен басқа да сыртқы ортадағы заттарды жаппай ... ... алуы ... ... ... ... союдың да қаупі мол. Сойылған малдың еті, терісі, қаны, ... ... ... ауру ... ... апарылады. Қоздырушының таралуына етқоректі жануарлар мен жыртқыш құстар да белгілі дәрежеде қатысады. Олар өздері ауырмаса да ... ... ұзақ ... бойы ... ... ... ... [4,5,6].
Топыракка түскен топалаңнын спорасының тағдыры топырақтың түріне байланысты. Микробтын ұзақ сақталуына гумусы мол, рН-ы бейтарап топырақ аса қолайлы. Мұндай жағдайда ... ... мен ... ... ... түрге ауысуы мүмкін. Спораның топырақта ұзақ сақталуы топалаңның тұрақтылығын қалыптастырады. Бұрынғы уақытта микробпен ластанған аймакта су және жел эрозиясының, ... ... жер қазу ... ін қазатын жануарлардың тіршілігінін, өсімдіктердің өнуінің нәтижесінде микроб топырақ бетіне шығып, одан баска жерге апарылуы ... ... ... ... ауру жұғу каупі туады.
Қараталақ негізінен алиментарлық жолмен жұғады. Қоздырушы микроб жануар организміне ауру жайлаған жайылымда ... ... су ... түседі. Оның денеге бойлай енуіне ауыз бен жұтқыншақтың кілегей қабығынын, зақымдануы, ... ... ... гастроэнтерит жағдай туғызады. Организмнің төзімділігі жүдеген, ыстыққа ұрынған, авитаминозға шалдыққан кезде күрт ... ... ... ... ... ... болмайды. Әсіресе қой коздырушы микроб бар шаңмен тыныс алғанда топалаңға шалдығуы ықтимал.
Қан сорғыш жәндіктер /сона, ... көк ... көп ... ... ... ... де жұғуы мүмкін. Соналардың қоздырушы микробты ауру малдан ғана емес өлекседен, ластанған су мен ... да ... ... жұғу ... ... ... ерекшеліктеріне негіз болады. Әдетте ауру жылдын жылы мезгілдерінде, малды шөбі сирек және куаң жайылымдарда жайғанда байқалады. Бірақ топалаң ... ... ... жем - шөп, ауырған малдан алынған ет-сүйек ұны арқылы ауру қыс кезінде қорадағы малда да ұшырасьш қалады [1,2,5,6].
1.4 Дерттенуі
Зақымданған ... ... пен тері ... ... ауру ... ... агрессиндері мен экзотоксиндері арқылы енген жеріндегі дененің қорғаныс күштерін бейтараптап, өсіп-өнеді де, сөл жүйесіне өтіп, сөл түйініне, одан соң ... ... да ... тұтылады. Сөл арқылы бүкіл денеге жайылып, лимфалық макрофагтық жүйенің элементтерінді бекітіледі. Бациллалар әсіресе көкбауырда шоғырланып, онда ... ... ... ... Дерттену процесінде бацилланың қауашағын құрайтын заттары, бөліп шығаратыи экзотоксині мен протеаза ... ... әсер ... ... ... қоздырушысының фагоцитозға ұшырауына тосқауыл болады, ал микроб бөліп шығарған улы заттар оны бекіткен ... ... ... ... тағы да қан ... ... септицемия мен интоксикацияның өрлеуіне әкеліп соқтырады. Гипоксия байқалып, қышкыл-сілті тепе-теңдіп ... қан ұю ... ... ... ... аса уытты микробпен қағынса бірден септицемия /өлі тию/ байқалады да, мал бірер ... ... өліп ... ... денеге тері арқылы енсе, сол орыны қанталап ісінеді де, карбункулға /күйдіргі/ айналады. Карбункул бірден емес, кейіннең, ауру қоздырушысының қан ... ... де ... Бұл ... ... өніп - ... токсинді бөледі де, организмді уландырады. Алдымен таяудағы қанталап, ісініп, одан ... ... өтіп ... мал ... ... [3,6].
1.5 Өтуі мен ... өтуі ... ауырған жануардың төзімділігі не уттылығына, мөлшеріне, денеге енген болады. ... ... ... ... 1-3 ... негізгі екі түрі бар: өлі тиген және күйдіргілі (карбунулездік/. Күйдіргі ... ... дерт ... орын ... байланысты топалаңның тері, ішек, өкпе, ангина түрлері болады. ... ... ... түрде ауруды сипаттау үшін ... ... ... ... шалдыққан жануардың бір ғана мүшесі не ұлпасының дерттенуі өте сирек құбылыс. Алғашқында күйдіргі ретінде білінген ауру сепсиске айналып, ... ... ... дененің әр жеріне күйдіргі шығуы мүмкін. Бірнеше мүшеде орны шектелген зақымданудың ... ... жиі ... ... аса жіті және ... ... жітіден төмен өтеді. Созылмалы түрі ... ... ... жіті ... негізінен қой мен ешкіде, сирегірек жылқы мен сиырда байқалады. Ауырған мал кенеттен, аурудың клиникалық белгісі ... ... өліп ... ... жағдайда қой ентігіп, дрілдеп-қалшылдап кейде, орнында секіріп барып құлайды да, ... ... ... өледі. Мұрны мен аузынан қанды көбік ағып ... ... мен сиыр ... одан ... тез басылады. Ентігіп, солығын баса ... дем ... ... жиі ... кілегей қабықтары көкшілденіп, дене ... 41-42 С ... ... ... ... кейде бірер сағат өткен соң ауырған малдың талықсып, ... ... ... жаны ... ... жіті ... кезінде сиыр мен жылқыда дененің қызуы көтеріліп (41С ... ... алу мен ... соғуы жиілеп, бұлшық еттері дірілдейді. Мал ... ... ірі қара ... ... ... сауын сиырлардың сүті қайтады [1,5]. ... ... ... ірі ... таз қарны ... ... іш ... не керісінше қан аралас іш өтіп, несепте қан байқалады. Жануар тез ... ... ... кілегей қабықтары көгеріп, қанталай бастайды. Жұтқыншақ маңында, мойынында, әукесінде, қарын астында ... ... бола ... Аузы мен ... ... ... қанды жалқақ байқалады. Ауру белгілері білінгеннен соң 2-3 күн ... мал ... Жан ... ... мұрны мен аузынан қанды көбік шығады.
Ауру жітіден төмен өрбігенде /6-8 ... ... ... ... ... ... ... де, оқтын-оқтын байқалмай да кетіп, мал жазылып кеткендей әсер туғызады. Бірақ артынша оның жағдайы қайтадан нашарлап, ақыры ... ... ... ... ... ... негізгі белгісі -жануардың арықтауы. Тек сойылғаннан сон, ұшаны қарағанда, ... ... ... ... ... ... және жұтқыншак бездерінің қабынуы байқалады, топалаңға күдік туады. Бұл аурудың ангиналык түріне сәйкес ... ұзақ ... дерт ... ... ... ... ангина мен фарингит арқылы білінеді. Жануардың алқымы ісіп, жұтынуы қиындап тынысы тарылады, жөтел пайда болады.
Аурудың үзікті түрі ... ... ... ... ... де, ... мал ... кетеді.
Қараталақтың аса жіті және жіті түрлері негізінен септицемия ретінде өтеді, ал жіті және сәл жіті ... ... ... ... Бұл ... ... әр жерінде, әсіресе баста, кеудеде, іш аймағында ... ісік ... ... - ... ... ... және ауырғыш болып, біраздан соң ауырмайтын салқын былқылдақ күйге ауысады. Ісіктін. ортасы ... ... ... ... түрі септицемиямен қабаттасып /әсіресе жылқыда/, түйнеме болып /тышқаншық ... ... іш ... қанды іш өтуте ұласады.
Өкпедегі түрі ауырған малдың қауырт өрбитін қанды пневмониясы мен жіті ... өкпе ... ... ... Патологоанатомиялык өзгерістер. Қараталаққа күдіктенгенде өлексені союға тиым салынады. Бірақ кей жағдайда жануардын тірі кезінде мұңдай күдік тумайды да, ауруға тән ... ... ... ... ... жаруды тоқтатып, сыртқы ортаның ауру қоздырушысымен ластануын ... ... ... ... ... ... малдың өлексесі тез бүлінеді, әдетте иістеніп, сіресуі болмайды немесе ... ... ... ... қанды сұйық, кейде қан ағады. Әр жерінде, көбінесе, жағының астында, мойынының төменгі ... ... мен ... ... ісік болады. Қаны қара қошқыл түсті, ұйымайды. Сыпырылған терінің ішкі жағы қоңыр қызыл түсті. Шелдегі қан ... ... ... ... әр жерінде жалқақ пайда болады. Мұндай ... ... ... және өкпе ... да ... Сірі ... көп жері ... Сөл түйіндері ұлғайып шүйгінденіп, қанталап тұрады. Көкірек және ... ... ... сарысу іркіледі. Барлық үлпершек ұлпалар толыққанды болады [3,5,6].
Көкбауыр шектен тыс ұлғайып, оның пульпасы жұмсарады, кесілген ... ... ... мол ... ... ... Бірақ кей жағдайда көкбауырда айтарлықтай өзгеріс болмауы да мүмкін. Бауыры әдетте болбырап, бүйрек қанталап тұрады. Жүрек ... қара ... ... ... эндокард қанталаған, өкпелері домбығып, плевралары қанталаған. Бронхалар мен кеңірдектін іші қанды көбікке ... Ал ... ... ... ... ... қанталайды, аурудын ішектегі түрі кезінді-әр жерінде қанды жалқақ болады.
Шошқанын өлексесін сойғанда миндалиңдерінде, жақ асты, ... ... сөл ... ... өзгерістер табылады. Жұтқыншақ пен көмейдің айналысындағы ұлпаларда қанталаған жалқақтар болады.
Ауру аса жіті ... ... ... топаланға тән паталогоанатомиялық өзгерістердің болмауы мүмкін екенін естен шығармау ... ... ... қою үшін ... ... ... ... клиникалық белгілері, өлексені көрудің нәтижелсрі ескеріледі. Жайылым маусымында бұрын сау емес территорияда, не болмаса жер қазу ... ... соң, ... ... сел, ... ... ... кенеттен өлуі қараталақтан күдік тудырады. Бұнымен қатар аурудың өте қатты ... ... ... күйдіргі шығу білінетіндігі ескеріледі.
Сонымен бірге өлексенің тез бұзылуы, сіресуінін білінбеуі, табиғи тесіктерінен қанды сора ағуы ... ... ... ... Бұл күдіктердің негізінде күттірмейтін жедел шаралар қолға алынады. Бірақта түпкілікгі диагноз ... ... ... ... жаңа ... құлағының көк тамырындағы қаннан даярланған калың жағындыны жібереді. Қан алған кезде терінің тілінген орнын қариды. ... ... ... бекітпейді. Егер шыны болмаса, бірнеше тамшы қанды борға, гипске, ағаш көміріне, ... ... ... ... ... болмаған жағдайда тексеруге кесіліп алынған құлақты жібереді. Ол үшін астынғы құлақтың түбін екі жерден байлап, арасынан кеседі. Тілінген жерді қарын ... ... ... ... ... ... ... металл қорапқа, банкіге немесе мықты жәшікке салып, кісі ... ... ... Лажсыз сойылған малдан ең лайықты материал - көк бауыр, шошқадан жақасты және жұтқыншак сөл түйіндері.
Зертханада ең ... ... ... Капсуламен коршалған өзгеше ірі таяқшалардың болуы топалаңға алдын-ала ... ... ... ... да, бұл туралы шаруашылықты және ауданды бақылайтын ветеринариялық қызметке ... ... Бұл ... ... диагноз ауру қоздырушысынын, таза өсінін бөлу арқылы расталуы керек. Ол үшін тексерілетін материалды коректік ортаға себеді және лабораториялык жануарларға ... ... ... өзіне тән қасиеттері бойынша /козғалмайтын, гемолиздік белсенділігі жоқ, оң ... ... ... ... ... ... ... еруі айқындалады. Бациллаларды бұдан да тезірек иммунофлуоресценция әдісі бойынша табады. Бөліп алынған микробтың уыттылығын анықтау - міндетгі шарт ... ... ... ... ... лабораторияға терінің /10x10 см/ немесе ағзалардың кесіндісін ... ... ... ... ... ... ... арқылы бактериологиялық нәтижесі теріс болған жағдайда да диагаоз қоюға болады Лажсыз сойылған ... етін ... ... топалаңға тексеру қажет. Медицина практикасыңда адамды, ал соңғы кезде ветеринарияда шошқаны тірі ... ... ... аллергені /антраксин/ арқылы тері сынамасын қолданып, тексереді [1,3,4,6].
Ажыратып балау. ... ... ... ... пен ... ... жануарларда қатерлі домбығудан, пироплазмоздардан, лейкоздан, уланудан, тышқаншықтан, ... күн ... және ... ... ... ...
1.7 Емі
Диагнозы қойылған соң ауырған малды жедел оқшаулап, емдеуге кіріседі. ... үшін ... ... қан ... мен ... қолданылады. Бұл дәрмектерді тері астына, бір орынға 25-30 мл, жылқы мен ірі қараға 100-200 мл, қой, ... ... 50-100 мл ... ... ... ... көк ... жібереді. Қолданылар алдында дәрмектерді су қобдиында 37-38°С дейін ... ... ... үшін ... тері астына 0,5-1мл жіберіліп, 15-30 мин соң ... ... Қан ... қабаттастырып пенициллин немесе стрептомицин пайдаланса нәтижесі жоғары болады. Сауыққан малды 14 күн ... соң ... ... ... ... ... ұзақ уақытқа берік иммунитет пайда болады. Белсеңді жасанды иммунитет қалыптастыру үшін СТИ тірі ... ... ... ... 10 күн кейін қалыптасып, бір жылға дейін ... ... ... үшін ... ... қан ... қолданады. Оның әсерінен қалыптасқан иммунитеттің ұзақтығы 14 күн. Бұл препарат шұғыл түрде дауалау үшін және емдік мақсатта қолданылады. Соңғы жылдары ... ... ... ... ... вакцина қолданысқа енгізілді [2,3,5,6].
1.8 Дауалау және күресу шаралары
Қараталақ дауалаудың басты бағыты бейім жануарларды ... және ... ... /бұрын қараталақтан мал өлген, ондай маддьщ өлексесі көмілген/ жерлерді толық есепке алу және сауықтыру, санитариялык ... ... ... Малды бақылаусыз союға жол бермей, өлексені жоюды және зарарсыздандыруды жолға ... ... ... шикізат өнімдерін дайындау, тасымалдау және емдеу кезіңде ретті санитариялык бақылаудың, мал фермаларында, мал айдайтын жолдарда, жайылымдарда, ... мол ... ... және ... ... ... ережелердің қатаң сақталуының маңызы зор.
Мал фермаларын салуға өткен уақытта ... ... ... жер ... ... ... ... мал өлексесі көмілген, мал өнімдерін сақтайтын және өңдейтін кәсіпорыңдар болған жерлерге де мал қора-жайларын салуын болмайды. Бұрын мал ... ... ... биотермиялық апандар, мал иірілген жұрттар мен котамдар қоршалып, айналасына - тікеңді бұталар ... егер ... ... шаруашылық қажетіне жарату мұқтаждығы туған жағдайда топырақты бактериологиялық тексеруден ... ... ... ... ... ... ... суландыру, қазу жұмыстарын жүргізбеген жөн, ал аса қажет жағдайда арнайы санитариялық эпидемиологиялык мекемелердін келісімін алу ... ... ... ... ... ... ... /оған Қазақстаннын басым бөлігі жатады/ жыл сайын барлық бейім жануарлар вакциналанады. Ал қауіп жоғары ... деп ... ... ... жылына екі мәрте жүргізіледі [6,7].
Қараталақ шыққан індет ... ... де, ол елді ... мен ... ... ... ... , орын ауыстыруға, етке союға, мал өнімдерін жинауға және ... тиым ... ... мал ... ауырған және күдікті жануарлар оқшауланып, емделеді. Сауыққан соң 14 күннен кейін ... ... ... сау малды бірден егеді. Ауырған және күдікті сиырдың сүті зарарсыздандырылып, құртылады. Шартты түрде сау ... сүті тек ... соң ғана ... ... ... ... ... өлексесін соймайды, көмуге тиым салынады, міндетті түрде өртейді. Өлексе жатқан ... 10% ... ... ... ... немесе 4% формальдегид, 5% хлорлы ертіндімен дезинфекциялаңды. Ауру малдың тезегі де өртеледі. Топырақты және жүнді дезинфекциялау үшін ... мен ... ... ... ... ... болады.
Карантин ең соңғы ауырған мал сауыққан соң немесе ... сон, егер ... ... ... ... 15 күн ... соң ... [2,3,6,7,8].
2 Өзіндік зерттеу
Курстық жұмысты орындауда өзіндік зерттеуде қараталақ ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын зерттедім. ... ... ... ... ... ... сақтану үшін малға жақсы санитарлық жағдай жасалынады. Утильзаводтар мен биотермиялық шұңқырларды және малдардың өлігін көмген орындарды үнемі таза сақтап, сонымен ... ... ... дер ... алып кету қажет.
Мал емдейтін пункттерде ауру шыға қалған жағдайда, бұл арадағы ауру жұғатын малдардың барлық ... ... ... ... ... ... ... қолданатын СТИ вемесе ГНКИ вакцинасы егіледі. Мұнымен қатар, сазды жайылым мен шабыңдық ... ... Ағын су ... ... ... ... ... су тосқауылдары жасалынады.
Қараталақ аурулары жаңадан пайда болған жерлер есепке алынып , аурудың эпизоотологиялық картасы жасалынады. Қараталақ ... бола ... ... аурудың неден шыққаны анықталынады, содан соң ауру мал тұрған қора-жайды қашар мен жайылым жерлерді , сондай-ақ жемшөп қалдықтарын және шаруашылық ... ... ... тиым ... ... қараталақ ауруы орын тепкен шаруашылықта карантин қойылады. Қараталақ ... ... ... ... ... ... ... қалдығымен, ауру малды күту кезінде пайдаланған құрал-жабдықтарымен қосып өртеп жібереді. Ауру мал ... ... ... 20 сантиметрдей аударып алып тастап, дезинфекция жүргізеді.
Барлық малдың дене қызуын өлшеп білгеннен кейін, оларды екі топқа ...
1) ауру және ... мал;
2) ауру ... мал. ... ауру малдарды және күдіктілерін бөлек ұстап, қараталаққа қарсы ... қоса ... ... ... ... Ауру мал ... ... күтуші адамдар ұстаған құрал-жабдықтар, киім-кешектер дезинфекцияланады.
Ірі қара малына ... ... ... ал қой мен ... ... санының ішкі жағынан егеді.
Әр-әр жерден қараталақ ауруы шығып жатқан энзоотиялық кезеңде, мал союға тиым ... ... ... ең соңғы мал өлгеннен кейін 15 күн өткен соң немесе ауырғандары толық жазылған соң ғана ... ... ... көп ... ... Ертедегі араб дәрігерлері "парсы күйдіргісі", ал грек және рим ғалымдары "текті күйдіргі" деп атаған. Орта ғасырларда топалаң ... ... ... көптеген Европа және Азия елдерінде байқалып тұрды. Ресейде аурудың "сибирская язва" аталуы Сібірде қызмет еткен дәрігерлер А.Эшке және Н.Ножевшиков /1758/ адам мен ... осы ... ... ... ... байланысты болатын.
Қараталақ қоздырушысын Германияда Поллендер /1849/, Францияда Райне мен Давен /1850/ өлген малдың қанынан тапты. Бұл микробтың қоректік ортадағы таза ... 1876ж. ... ... алды да, оның ... ... анықтады. Л.Пастер /1881/ бірінші болып жануарларды осы микробтың әлсіретілген өсіндісі арқылы вакциналау мүмкін екендігін тәжірибе жүзінде дилелдеді. Бұл ... ... ... ... ... /1883/ іске ... 1944ж. Н.Н.Гинзбург СТИ вакцинасын, ал 1956ж. С.Г.Колесов пен басқалар ГНКИ ... ... ... ұсыңды.
Қараталақ дүние жүзінде көптеген елдерде байқалып тұрады.
Қоздырушысы - ірі /3-10x1-1,5 мкм/ қозғалмайтын грамоң, спора түзетін ауасы бағалы ... ... ... және ... ... мол ... ... қауашақ түзеді және бұл қасиет уытты штамдарына тән. Өсуіне қолайсыз жағдайда, ауадағы оттегінің қатысуымен, 15-42°С температура ... ... ...
Сойылмаған өлекседе спора түзілмейді де, өлексе шірігенде микроб өліп қалады. Спора түзу арқылы бұл микроб түр ... ... ... ... Патологиялық материалдан алынған жағында бациллалар жеке-жеке немесе жұптанып, сирек жағдайда қысқа ретінде орналасады. Боялған жағында тізбектегі таяқшалардың шеті шорт ... ... ... ... ... бітеді, ал тізбектің өзі бамбук таяғы сияқты бунақтанып ... ... ... ... жақсы өседі. ЕПА (пептон агарында/ өскенде R-формасына тән жатық, күнгірn сүр түсті, бұжырланған, шеті ... ... ЕПС /ет ... ... пробирканың түбінде ұлпаланған бір шөкім мақтаға ұқсас тұнба береді.
Ет - ... ... ... ... ... шырша тәріздес өседі. Пенициллин қосылған ЕПА-да өскенде домаланып, шарға ұқсайды. "Меруерт ... ... деп ... бұл қасиеті топалаңға диагноз қою үшін пайдаланылады. Өзіне тән ... аса ... ... деп ... ... ... ... пен В.А.Байрак лабораториялық диагностикада қолданылады.
Қорытынды диагноз қойғанға дейін профилактикалық және емдеу ... ... ... мал ... температурасы тексеріледі.
2. Қараталақ ауруына күдікті малды оқшаулайды.
3. Ауданның бас мал ... және ... ... орындарына (СЭС) осы жайында хабарлады.
4. Барлық мал басына және үш айдан жоғары малдарға ... ... ... саууға болмайтындығы ескертіледі.
6. Малдарды жәндіктерден әсіресе қан сорғыш жәндіктерден қорғау шараларын жүргізді.
7. Өлген сиыр өлексесін өртейді.
8. Мал қиын, төсеніш және ... ... ауру ... ... ... жояр алдында 10%-қ ыстық натрий ерітіндісімен ылғалдап, өрт қауіпсіздік ережелерін сақтай отырып, сол ... ... ... ... ... ... ... қоршауларды өртейді.
9. Топырақты құрғақ хлорлы әкпен залалсыздандырады.
Қараталаққа диагноз толық қойылғаннан кейін емдеу және профилактикалық шараларды жүргізу үшін жоспар ... ... сау емес деп ... ... ... жариялады.
Қолайсыз территорияда карантин шарты бойынша мына жағдайларға ... ... ... ... ... ... және шығаруға, шығаруға және кіргізуге,
- Мал өнімдерін және ... ... ... және ... ... ... ... топтауға,
- Ауру малдардың сүтін пайдалануға,
- Малды етке жіберуге,
- Өлген малдарды союға және терісін сыпыруға,
- Қолайсыз фермаға ... ... осы ... көліктің кіруіне.
- Барлық малдарды тексеріп болған соң, оларды екі топқа бөледі -
- Бірінші топқа - ... ... ... ... ... ... бар, ... болған, карбункулды аурумен ауырған малдар жатады.
- Екінші топқа - сібір жарасына күдікті, яғни ауруға сезімтал, қалған ... ... топ ... - ... қарсы сыворотканы салып емдеуге жіберді, сонымен қатар гаммаглобулин және антибиотиктермен емдеді. 14 күннен соң клиникалық ... ... ... ... ... вакцина салды.
Екінші топ жануарларын - қараталаққа оның ... ... ... ... ... қауіпсіздік
Мал шаруашылығындағы жұмысшылар арнайы және санитарлық киімдермен қамтамасыз етіледі. ... киім - бұл ... ... химиялық және биологиялық факторлардың әсерінен корғайтын құрал. ... ... ... , комбинезон, алжапқыш, қолғап, етік, резеңке шұлықтар жатады. Химиялық дезинфектанттардың зиянды әсерінен қорғану үшін жұмысшыларға алжапқыш, қалпақ, резеңке етік, ... ... киім ет ... ... ... ... ... микробпен ластану мүмкіндігінің алдын алушы құралдың бірі. Санитарлык киімге ақ, тегіс мақта-матадан тігілген халат, қалпақ, орамал жатады. Ауру малмен, өлексемен, ... ... ... ... ... ... аурулардьщ жұғу қаупі төнеді. Аса қауіпті ауруларға топалаң, маңқа, туберкулез, бруцеллез, құтырық, бүзаутаз және т.б. ... ... ... істеуге 18-ге толмағандар, жүкті және бала емізетін әйелдер жіберілмейді. Қызмет көрсетушілерге арнайы киімнің сыртынан басқа киім киуге. мал кора ... ... ... және ауру ... ... пшкі ... ... болмайды.
Қызмет көрсетушілер ауру малды күту барысында міндетті түрде арнайы киім кию керек, бұл киім жұмыс біткен соң зарарсыздандырылады. Жұмыс ... соң, ... ... ... ... өз ... ... Жұмысшылар киімі құрамында 100-150 мг\л белсенді хлоры бар ерітіндімен зарарсыздандырады. Зарарданған қи мен өлекселерді резеңке етік, қолғап, ... киіп ... Бұл ... ... ... ... әбден зарарсыздандырады. Халат, алжапқыш, орамалдарды аптасына 1 рет 1 пайыз сілтілі ерітіндіге немесе 2 ... сода ... ... қояды, соңынан 30 минут қайнатып, сабынмен жуады.
Қызмет көрсетушілер толық ... ... ... соң ғана ... жіберіледі. Жұмысшылар 3 айда 1 рет, сауыншылар айына 1 рет ... ... ... және 6 айда 1 рет ... бен ... ... жұмыстарға ветеринарлар, санитарлар, механизаторлар, жүргізушілер және малшылар қатысады, олар дезқондырғылармен және дезинфекциялық ерітінділермен жүмыс істеу және қауіпсіздік ережелерін ... ... ... ... ... ... кейін жайларды
6-24 сағатқа жауып қояды . Мұндай жағдайда болмайды>> деген ескертпе жазулар ілінеді. ... мен ... ... тексеруге, емдеуге арнап салынған, жақсы жабдықталған пункттер ... ... ... соң, ... ... жұмыс орындарын тазартыпжинап, ертеңгі күнге дайындап қою керек.
Аптасына бір рет міндетті түрде ... ... ... ... керек.
Қорытынды
Қорыта айтқанда, шаруашылықта қараталақ ауруы шыққан жағдайда ... ... - алу ... ... ... ... ... аурулардың қоздырғышы жұғуынан қорғау;
- шаруашылықта сырттан мал әкелуді және оларды ветеринарлық маманның рұқсатынсыз шаруашылық ішінде араластыруға тиым салу;
- шаруашылықта сырттан ... ... ... - ... ... ... пайдалануға тиым салу;
- шаруашылықта бөгде адамның кіруіне тиым салу;
- шаруашылықта жаңа әкелінген малды 30 күн ... ... ... ... ... және ... жердің аумағында бақылаусыз малдың болуына тиым салу;
- ... ... және ... арналған құралдарды, мал өнімдерін өндіретін орындарды және шикізатты сақтайтын орындарды, ... ... мал ... ... коп жиналатын жерлерін ветеринарлық-санитарлық тұрғыда таза ұстау;
- малдар ... ... ... және ... қораларды дер кезінде дезинфекция, дезинсекция, дезакаризация және дератизация жасау;
- азықтандыруда, күтіп ... және ... ... ... - ... және ... ережелерді орындау.
Қолайсыз территорияда карантин шарты бойынша мына жағдайларға рұқсат етілмейді: - Малдардың барлық түрлерін кіргізуге және шығаруға, ... және ... Мал ... және ... өнімдер дайындауға және шығаруға,
- Шаруашылық ішінде малдарды топтауға,
- Ауру малдардың ... ... ... етке ... ... малдарды союға және терісін сыпыруға,
- Қолайсыз фермаға ... ... осы ... ... ... ... ... тексеріп болған соң, оларды екі топқа бөледі -
- Бірінші топқа - ... ... ... ... температурасы бар,
тимпания болған, карбункулды аурумен ауырған малдар жатады.
- Екінші топқа - қараталаққа ... яғни ... ... ... барлық
малдар.
Бірінші топ жануарларына - ... ... ... ... ... жіберді, сонымен қатар гаммаглобулин және антибиотиктермен емдеді. 14 күннен соң клиникалық ... ... ... ... ... салды.
Екінші топ жануарларын - қараталаққа оның қолданылуы туралы нұсқауы ... ... ... тізімі
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т., Алматы, 1999. -1 95б.
* Кононов И.В. ... ... ... И.В. ... ... ... ... Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б. 4 ... Е. ... ... ... ... оқу ... жоғары оқу орындары үшін, /Әмірбек Е.Алматы, 2006. -179б.
5 ... Б.К. ... ... жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К./ Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. ... аман ... май ... ... Ж. Шымкент, 2007.-198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария - ... ... ... ... оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Оқулық Алматы, 2006.- 166б.
8 ... А.А. ... и ... ... ... ... для ... /Конопаткин А.А., Москва, Колос , 1984.-282 б ... ... ісін ... Ауыл ... жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. - Алматы, 2009.- ... 7. 04 - ... ... ... және ... ... ... Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
> жоғары мектебі
кафедрасы

Кафедра меңгерушісі
_____________________
(қолы,аты - жөні)
_______________2016ж.
Курстық жұмысты қорғау
Хаттамасы №____
______________________________________________________пәні
студент_____________________________тобы_________________________
Курстық жұмыс ... ... ... ... ... жауап алынды: ... ... ... ... ... балл (60 ... _____, ... бағаланды (40 мүмкіндіктен)_____балл.
Сомалық баллы______
Жұмыстың бағасы____________
Курстық жұмыс жетекшісі____________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Қорғау күні__________2016ж.
Нормативтік ... ... ... ... ... құжаттарды қолдануға сілтемелер жасалған:
МЖМБС 2.104 -2006 КҚБЖ (ЕСКД).Негізгі жазбалар.
МЖМБС 2.301 -68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601 -2006 КҚБЖ ... ... 2.304-81 КҚБЖ ... ... 2.701-84 КҚБЖ ... мен ... қойылатын жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ (ЕСКД).Әріптік белгілеу.
Қысқартулар мен белгілер
% - пайыз
кг - килограмм
г - ... - ... ... - ... - жылу

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ибараки ауруы3 бет
Трематодтар15 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»37 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
«Шин-Лайн» балмұздақ фабрикасында технологиялық қондырғыларды санитариялық өңдеу57 бет
«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь