Қой диктиокаулезіне қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Белгілер мен қысқартулар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1Негізгі бөлім ...10
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және оларды жою ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2 Диктиокаулез ауруына жалпы сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.3 Қой мен ешкі диктиокаулезы (өкпе қылқұрт ауруы) ... ... ... ... ... ... ... ... ..22
1.4 Қой мен ешкінің протостронгилидозы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
1.5 Шошқаның метастронгилезі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 24
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
3 Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі болады.
Осы жағдайлар «Ветеринария туралы заңның» талқыланып, 1995 жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол уақыттың барлық талаптарына жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды. Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің нарықтық дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып, төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
- мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды. Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды. Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды. Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
- ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға шығарылған, бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
- ветеринария саласында жұмыс атқаратын мелекеттік өндірістер саны анықталған.
- ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
- осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі 1995 жылы қабылданған заңға қарама-қайшылық туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін «Ветеринария туралы заңды» қайта талқылап, қабылдануының себебі болды.
- жаңа «Ветеринария туралы заңның» мақсаты - ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту, жануарлар өнімдерін, шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін, халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен қатар бірінші, экономикалық орталық құру.
1Сабаншиев, М.С. Паразитология және жануарлардың инвазиялық аурулары: оқулық жоғары оқу орындары үшін / М.С.Сабаншиев, Т.Т. Сүлейменов - Алматы: 2003. - 135б.
2Горегляд, Х.С. Ветеринарно-санитарная экспертиза с основами технологии, переработки продуктов животноводства: учебник для вузов / Х.С. Горегляд –Москва:Колос, 1981.-134с.
3Житенко В.И. Справочник по ветеринарно - санитарной экспертизе: учебное пособие для вузов / В.И. Житенко - Москва: Колос, 2001.- 189с.
4Колоболотский, П.В. Биохимические методы исследования в лабораториях мясоконтрольной станции: учебник для вузов / П.В. Колоболотский - Москва, 1965.-157с.
5Шуклин, Н.Ф. Ветеринарно - санитарная экспертиза стандартизация и сертификация продуктов: учебник для вузов / Н.Ф.Шуклин, С.Кырыкбайулы -Алматы: 2003. - 186 с.
6Макаров, В.А. Практикум по ветеринарно-санитарной экспертизе: учебник для вузов / В.А. Макаров - М: 1987.-154с.
7Телеуғали, Т.М. Малдәрігерлік санитариялық сараптау және мал шаруашылығы өнімдері технологиясы мен стандарттау негіздері: оқулық жоғары оқу орындары үшін / Т.М.Телеуғали, С. Қырықбайұлы – Алматы: 1998.-185б.
8 Белов, С.М. Справочник по качеству продуктов животноводства: учебное
пособие для вузов / С.М.Белов, А.Г.Мысин - Москва:Колос, 1986. - 126с.
9Малмақов, Н.И. Қой өсіруші фермердің шағын анықтамалығы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / Н.И.Малмақов - Алматы: 2002. – 175б.
10Бейсенов, Б. Қой аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / Бейсенов Б. Алматы, 1988. - 160б.
11Фельдштейн, М. А. «Малға көрсетілетін жедел жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / Фельдштейн, М. А. Алматы, 1977. - 135б.
12 Бердімұратов ,Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / Алматы, Қайнар, 1976.- 111б.
13Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.- 126б.
        
        ‎  ‏Аннотация

«Ветеринария ісін ұйымдастыру‎»‏пәнінен‭ ‬«Қой ... ... ... ...... ... бұл ... ‬жұмыс‭ ‬нормативтік сілтемелер,‭ ‬анықтамалар,‭ ‬қысқартулар мен белгілер,‭ ‬кіріспе,‭ ... ... ... ... ... қауіпсіздігі,‭ ‬пайдаланылған әдебиеттер тізімінен‭ ‬тұрады.‭
Курстық жұмыс‭ ‬30‭ ‬беттен тұрады.
Белгілер мен қысқартулар
Курстық ...... ... мен ... ... ‬-‭ ‬метр‭
м/с‭ ‬–метр/‭ ‬секунд
%‎ ‏-‎ ‏пайыз
°С‎ ‏-‎ ‏температура
г‭ ‬-‭ ‬грамм
кг‭ ‬-‭ ‬килограмм
Анықтамалар
Курстық жұмыста‭ ‬ төмендегідей анықтамалықтағы терминдік аталымдар ... ... ‬-‭ ... ... ... қойдың және ірі қараның үлкен және орташа бронхыларын,‭ ‬кеңірдегін зақымдайды.‭
Гельминтология‭ ‬-‭ ‬паразит құрттардың ... ауру ... ... ... ететін ортасын,‭ ‬адамға,‭ ‬малға,‭ ‬өсімдікке келтіретін алуан түрлі‭ ‬зиянын,‭ ‬емдеу жолдарын,‭ ‬күресу шараларын зерттейді.
Гельминтоз‭ ‬-ішқұрттары немесе гельминттер тудыратын ... ... ... ... қара ... құрттар,‭ ‬ұзындығы‭ ‬11‭—‬мм,‭ ‬ұра мүшелері керісінше өсіп жетілген,‭ ‬ол ... уақ ... және ... ... ‬оларды құрайтын жүйелерін зақымдайды.‭
Протостронгилидтер‭ —‬ірілеу жұмыр құрттар,‭ ‬ұзындығы‭ ‬24‭—‬мм,‭ ‬қоңыр,‭ ‬ұрасы жақсы өсіп ... ‬ол ... ұсақ және ... ... ... ... ... жұмыста‭ ‬келесі‭ ‬нормативтік‭ ‬құжаттарды‭ ‬қолдануға‭ ‬сілтемелер‭ ‬жасалған:
‎ ‏МЖМБС‭ ‬2.104‭ ‬-2006‭ ... ... ... ... ... ‬-68‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Форматтар.
‎ ‏МЖМБС‭ ‬2.601‭ ‬-2006‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Пайдалану‭ ‬құжаттары.
‎ ‏МЖМБС‭ ‬2.304-81‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Сызбалық‭ ‬шрифттер.
‎ ‏МЖМБС‭ ‬2.701-84‭ ... ... ... ... ... ... ‬Орындауға‭ ‬қойылатын‭ ‬жалпы‭ ‬талаптар.
‎ ‏МЖМБС‭ ‬2.321-84‭ ... ... ... ......
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
‎__________________________‏кафедрасы
‎___________________________________‏пәні бойынша‭ ... ... ... ... ... ... аты ... ... ... аты‎ –‏жөні,ғылыми дәрежесі,‭ ‬атағы‭)
Жұмыс‭ ____________
бағасы
бағасына қорғалды
‎«_____»________‏2016ж.
Норма бақылау:
‎_______________
қолы,‭ ‬аты‭ –‬жөні‭
Комиссия:
‎_______________
қолы,‭ ‬аты‭ –‬жөні‭
_______________
қолы,‭ ... ... ... ‬2016‭ ‬ж.‭
Ф.‭ ‬7.‭ ‬04‭ –
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
‎______________________________‏кафедрасы
«Бекітемін‎» ... ... ... бойынша курстық жұмыс
Студент‭ _______________________________
(тегі,‎ ‏аты-жөні‭)
Жұмыс‎ ‏тақырыбы‭ ... ... ... ... ... ...
(парақ саны‎)
1
2
3
4
5
6
Ұсынылған әдебиеттер:‭ ‬1.‭__________________________________________________________
2.‎__________________________________________________________
.‎_____________________________________________________________
Тапсырма берілген күні‭ _________‬жұмысты‭ ‬қорғау күні‭________________
Жұмыс жетекшісі‭ _________________________________________________
(қызметі,‎ ‏тегі,аты‭ –‬жөні,‭ ‬қолы‭)
Тапсырманы орындауға қабылдаған‭_______________________________‬
( ... ... ... ‏7.‎ ... ... ... және ... министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
‎ « ... ... ... ... ... ... –‏жөні‭)
_______________2016ж.
Курстық жұмысты қорғау
Хаттамасы‭ №____
______________________________________________________пәні
студент‭_____________________________‬тобы‭_________________________
Курстық жұмыс тақырыбы‭ _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі ... ... ... ... ... ... ... алынған‭ ‬балл‭ (‬60‭ ‬мүмкіндіктен‭) _____‬,‭ ‬қорғау бағаланды‭ (‬40‭ ‬мүмкіндіктен‭)_____‬балл.
Сомалық баллы‭______
Жұмыстың бағасы‭____________
Курстық ... ... ... ... күні‭__________‬2016ж.
Кіріспе

Тақырыптың өзектілігі.‭ ‬Еліміздің тәуелсіздігінің‭ ‬10‭ ‬жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп ... ... ... ... ... және ... толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады.‭ ‬Ол жеке кәсіпкерлік саласының ... ... ... ... «‬Ветеринария туралы заңның‭» ‬талқыланып,‭ ‬1995‭ ‬жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол ... ... ... ... ... алғашқы құжаттардың бірі болды.‭ ‬Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің ... ... ... ... ... ... қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып,‭ ‬төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
мемлекеттік ... ... ... шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды.‭ ‬Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды.‭ ‬Ол ... ... ... ... ... және ... дейінгі аумақты қамтыды.‭ ‬Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға ... ... өте ... ... ... ... ... ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын ... ... ... ... ... ... өндірістер саны анықталған.
‎ ‏ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ... ... ... ... бәрі‭ ‬1995‭ ‬жылы қабылданған заңға қарама-қайшылық туғызады және ол‭ ‬2002‭ ‬жылдың‭ ‬10‭ ‬шілдесінде жаңа талаптарға сай ... ... ... ... ‬қайта талқылап,‭ ‬қабылдануының себебі болды.
жаңа‭ «‬Ветеринария туралы заңның‭» ‬мақсаты‭ ‬-‭ ... ... ... ‬жануарлар өнімдерін,‭ ‬шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін,‭ ‬халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы ... ... ... ... ... ‬экономикалық орталық құру.
мемлекеттік қадағалау қызметін жақсарту үшін бір жағынан ветеринарияның барлық саласын лицензиялайтын ... ... ‬ал ... ... ... ... ... ‬тексерілетін жүктерді дайындау,‭ ‬өңдеу,‭ ‬сақтау жұмысымен айналысатын бүкіл мемлекет территориясындағы ... ... ... және мемлекеттік ветбөлімнен ауыл аймағына дейін инсректорлық вертикаль құрылады.
заңның халықаралық ветеринарлық талаптарға жауап беруі,‭ ‬Қазақстанның Бүкіл әлемдік сауда ұйымы құрамына ... ... ... ... мен ешкі ... (‬өкпе қылқұрт ауруы‭)‬.‭ ‬Өкпе қылқұрт ауруы қой мен ешкінің‭ ‬гельминтоздарының ішінде көп кездесетін қатерлі бір ... ... ... ... ... ... зор.‭ ‬Бұл дерттен көптеген төл қырылып қалуы да мүмкін.‭ ‬Індетке‭ ‬шалдыққан малдың қоңы төмендейді,‭ ‬түліктің өсу ... ... ... ет,‭ ... ... нашарлайды.
Өкпеде ұрғашы қылқұрттар ішінде‭ ‬жетілген тірі личинкалары бар жұмырткалар салады,‭ ‬олар‭ ‬жануар жөтелгенде кілегейлі шырышпен сыртқа ... ... ... ... ... түсіп,‭ ‬сілекеймен мал ішіне‭ ‬енеді.‭ ‬Мал ішегіне ... ... ... ... ... араласып жайылымдарды ластайды.‭ ‬Қоршаған‭ ‬ортада қолайлы жағдайда олар екі ... ... ... ... ... жүқпалы сатысына дамиды.‭ ‬Қылқұрттың өсіп-жетілуіне ауа райы күшті ықпал етеді.‭ ‬Күн салқындағанда балаңқұрттың‭ ‬дамуы баяулайды,‭ ‬дала температурасы‭ ‬12-15°С‭ ‬болса личинка‭ ‬6‭ ... ... ... ... ... ... ‬жетілсе,‭ ‬ал‭ ‬4-6°С-та‭ ‬18‭ ‬күнде өседі‭ ‬[1,2‭]‬.
Курстық жұмыстың мақсаты‭ ‬– қой диктиокаулезіне қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын‭ ‬зерттеу.
1‎ ‏Негізгі бөлім‭
1.1Жануарлар ... ... ... ... мен ... ... аурулардың алдын алу және оларды жою
Жеке және заңды тұлғалардың жануарлар ауруларының,‭ ‬оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың ... алу ... ... және ... тұлғалар:
Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдармен белгіленген жануарлар ауруларының алдын алуды және мемлекеттік ветеринариялық‭ ... ... ... ... ... ... ... ережелерді сақтай отырып,‭ ‬ветеринариялық және‭ ‬әкімшілік-шаруашылық іс-шараларды жүзеге асыруға‭;
Зоопарктердегі,‭ ‬цирктердегі,‭ ‬омарталардағы,‭ ‬аквариумдардағы жануарларды‭ ‬қоса алғанда,‭ ‬жануарлардың ... ... мен ... ... ... ... және пайдалануын жүзеге асыруға‭;
Аумақты,‭ ‬мал шаруашылығы‭ ‬қора-жайларын,‭ ‬сондай-ақ ... ... ... ‬өнімдер мен шикізатты сақтауға және‭ ‬өндеуге арналған‭ ‬ғимараттарды ... ... мен ... сәйкес‭ ‬ұстаған,‭ ‬қоршаған ортаның ластануына жол бермеуге‭;
Мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау бақылайтын жүктерді‭ ‬ұстауға,‭ ... ... ... ... ‬өңдеу мен‭ ‬өткізуге байланысты мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау ... ... ... ‬қайта жаңғырту және пайдалануға беру кезінде,‭ ‬сондай-ақ оларды тасымалдау кезінде зоогигиеналық және ... ... ... ... ... және ... ветеринариялық паспорттарды рәсімдеуді‭ ‬қамтамасыз етуді‭;
Мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау органдарына жаңадан сатып алынған ... ... ... ... ... мен сатылғаны туралы хабарлауға‭;
Ветеринариялық мамандарға олардың талап етуі бойынша диагностикалық зерттеулер мен вакцина егуді жүзеге асыру‭ ... ... ... ... кенеттен‭ ‬өлген,‭ ‬бір мезгілде ауырған немесе ветеринариялық мамандарға хабарлауға және ветеринариялық‭ ‬мамандар келгенге дейін ауру деп ... ... ... ... ... жөнінде шаралар‭ ‬қолдануға‭;
Ветеринариялық инспекторларға мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау бақылайтын жүктерді ветеринариялық тексеру‭ ... ... ... ... жануарлардың және адамның денсаулығына‭ ‬қауіп төндіретін мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау ... ... ... ... жөніндегі талаптарын орындауға‭;
Союдың алдында ветеринариялық тексеру жүргізбей жануарларды‭ ‬өткізу‭ ‬үшін союға және ... ... ... мен ... ... ... ... ‬өткізуге жол бермеуге‭;
Ветеринариялық мамандарға‭ ‬өздерінің‭ ‬қызметтік міндеттерін орындауына жәрдем көрсетуге‭;
Жаңа,‭ ‬жетілдірілген ветеринариялық препараттарға жасалған‭ ... ... ... ... ... ... органмен келісуге міндетті.
Ветеринариялық іс-шаралар
1.Ветеринариялық іс-шаралар:
ануарлар мен ортақ ауруларды‭ ‬қоса алғанда,‭ ‬жануарлар ауруларының пайда болуы мен азықтан улануының алдын алу,‭ ‬жануарлардың,‭ ... ... ... мен шикізаттың,‭ ‬ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік‭ ‬қоспалардың‭ ‬ұсталынуының‭ ‬Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы ... ... ... ... ету ... ветеринариялық-санитариялық тұрғыдан‭ ‬қолайлы аумақта‭ ‬өткізілетін іс-шаралар‭;
Шектеу іс-шараларын немесе карантинді‭ ‬қоса алғанда,‭ ‬жануарлардың аса‭ ‬қауіпті ауруларын жою және олардың таралуын ... алу ... ... ... ... ‬қолайсыз пунктте жүргізілетін іс-шаралар болып бөлінеді.
Ветеринариялық іс-шараларды‭ ‬ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... орган бекітеді,‭ ‬жеке және заңды тұлғалардың оны орындауы міндетті болып табылады.
Шектеу іс-шаралары және ... ... ... карантин жануарлардың жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда,‭ ‬тиісті аумақтық бас мемлекеттік ветеринариялық инспекторының ... ... ... ... ... ... ... шектеу іс-шаралары немесе карантин белгіленетін жұқпалы ауруының тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді.
Ветеринариялық іс-шаралары кешені‭ ‬өткізілген жағдайда,‭ ‬шектеу іс-шараларын ... ... ... ... ... ... аумақтың бас мемлекеттік ветеринариялық инспекторының‭ ‬ұсынуы бойынша жергілікті атқарушы орган‭ ‬қабылдайды.
Тиісті аумақтардың мемлекеттік ветеринариялық инспекторларының‭ ‬ұсынуы бойынша жергілікті атқарушы органның ... ... ... ... ... ... ветеринария саласындағы заңдарында көзделген жағдайларда шектеу іс-шаралары белгіленуі мүмкін.
Ветеринариялық препараттардың республикалық‭ ‬қоры
Індет ошақтарын жою және жануарлардың‭ ‬Қазақстан Республикасының‭ ‬үкіметі ... ... ... ... ‬қауіпті ауруларының таралу‭ ‬қауіпінің алдын алу кезінде пайдаланылатын,‭ ‬үнемі жаңартылып отыратын ветеринариялық препараттардың республикалық‭ ‬қоры болып табылады.
Ветеринариялық ... ... ... ... ... ... сатып алынған ветеринариялық препараттар көлемінен жасалады.‭ ‬Ветеринариялық препараттардың түрлері бойынша‭ ‬қордың нормативін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ‬қалыптастыру мен пайдалану тәртібін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ‬ветеринариялық-санитариялық немесе зоогигиеналық нормалар‭) ‬ветеинариялық немесе ветеринариялық-санитариялық факторды жануарлардың және адамның денсаулығына,‭ ... ... ... ... ... көрсеткіштердің жол беруге болатын сандық немесе сапалық мәнін белгілейді.
Ветеринариялық нормативтер‭ ‬Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарына сәйкес жүргізілетін зерттеулер негізінде белгіленеді.
Ветеринариялық ... ... ... және ... монитарингін жүргізу,‭ ‬ветеринариялық-санитариялық‭ ‬қолайлы жағдайда‭ ‬қол жеткізуге арналған ветеринариялық ... ... мен ... жоспарлау,‭ ‬сондай-ақ‭ ‬ жануарлар‭ ‬ ауруларының пайда болу,‭ ‬таралу және оларды жою ... ... ... ... болып табылады.
Ветеринариялық нормативтерді ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді және олар ветеринария саласындағы‭ ‬қызметті жүзеге ... жеке және ... ... ‬үшін міндетті болып табылады.
Мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау бақылайтын жүктерді алып‭ ‬қою,‭ ... ... ... ... және ... денсаулығына‭ ‬қауіп төндіретін жануарлар,‭ ‬жануарлардан алынатын‭ ‬өнімдер мен шикізат,‭ ‬олардың‭ ‬қауіптілік дәрежесіне‭ ‬қарай,‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті ... ... ... ... ... ... ‬Үкіметі бекіткен тәртіппен міндетті түрде алып‭ ‬қоюға және жойылуға,‭ ‬не ... ... ... ... ... ... ... тиісі.
Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше‭ ‬қауіп төндіретін жануарларды,‭ ‬жануарлардан ... ... мен ... ... түрде алып‭ ‬қою және жою жүргізілетін жануарлардың аса‭ ‬қауіпті ауруларының тізбесін ветеринария ... ... ... ... ‬ұсынуы бойынша‭ ‬Қазақстан Республикасының‭ ‬Үкіметі бекітеді.
Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше‭ ‬қауіп төндіретін жануарларды,‭ ‬жануарлардан алынатын‭ ‬өнімдер мен ... ... ... ... пен ... ... алып‭ ‬қоймай-ақ,‭ ‬міндетті түрде залалсыздандырлуға және‭ ‬өңдеу жүргізілетін жануарлар ауруларының тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді.
Жеке және заңды тұлғалардың ... және ... ... ... ... ... жануарларды,‭ ‬жануарлардан алынатын‭ ‬өнімдер мен шикізатты алып‭ ‬қою және жою салдарынан‭ ‬өздеріне келтірілген залалды‭ ‬Қазақстан Республикасының‭ ... ... ... ... ... бар.
Азаматтардың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан‭ ‬қорғау
Мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау бақылайтын жүктерді‭ ‬ұстауды,‭ ‬өсіруді,‭ ‬пайдалануды,‭ ‬өндіруді,‭ ... ... ... ... ... ... ... асыратын азаматтардың денсаулығын жануарлар мен‭ ‬адамға ортақ ... ... ... ... ... азаматтардың денсаулығын сақтау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын уәкілетті орталық атқарушы органымен келісе отырып,‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ауылшаруашылық жануарларын,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬дайындау,‭ ‬сақтау,‭ ‬өңдеу және‭ ‬өткізу жөніндегі‭ ‬ұйымдарды бірдейлендіру
Ауылшаруашылық жануарлары ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген ... ... ... ... мен ... ... ... дауалаудың жүзеге асырылуын бақылау мақсатымен‭ ‬әрбір жануарға‭ ‬қадағалау жүргізуге мүмкіндік ... ... ... тиіс.
Базарлар,‭ ‬жануарларды‭ ‬өндіру,‭ ‬дайындау,‭ ‬жануарлардан алынатын‭ ‬өнімдер мен ... ... ... ... пен ... ... сақтау,‭ ‬өңдеу және‭ ‬өткізу жөніндегі‭ ‬ұйымдар мемлекеттік ветеринариялық‭ ‬қадағалау бақылайтын жүктердің‭ ‬Қазақстан Респулликасының ветеринаария саласындағы заңдарының талаптарына сәйкестігін ... ... ... ... және ... ... ‬дайындау,‭ ‬жануарлардан алынатын‭ ‬өнімдер мен шикізатты,‭ ‬ветеринариялық препараттарды,‭ ... пен ... ... ... ... ... ... жөніндегі‭ ‬ұйымдарды бірдейлендіру тәртібін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринария саласындағы‭ ... және ... ... ... мен ... ... ... жөніндегі‭ ‬қызметі
Ветеринария саласындағы‭ ‬ғылыми-зерттеулер
Жануарларды пайдалану рәсімдерін,‭ ‬сондай-ақ ветеринария саласындағы‭ ‬ғылыми-зерттеулер жүргізілетін‭ ‬үй-жайлар мен аумақтарды‭ ‬қоса алғанда,‭ ... ... ... ... ... ...... саласындағы заңдарының талаптарына сай болуы керек.
Ғылыми-зерттеулер нәтижесінде‭ ‬әзірленген немесе жетілдірілген ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік‭ ‬қоспалардың ... ... ... ... ... олар байқаудан‭ ‬өткізілуі тиіс.
Микроорганизмдердің‭ ‬Қазақстан Республикасында бар,‭ ‬сондай-ақ‭ ‬ғылыми-зерттеулер нәтижесінде,‭ ‬жануарлар ауруларының диагностикасы кезінде алынған штаммдарды ветеринарияда пайдаланатын сақтаулы ... ... ... ... ... ... ... ‏Диктиокаулез ауруына жалпы сипаттама

Қоздырғышы‭ ‬—жұмыр құрттар ... ... ... ақ ... ‬жіп тәрізді,‭ ‬қалың,‭ ‬қысқа спикуласы бар гельминттің ұзындығы‭ ‬3‭—‬см.‭ ‬Ол шөп ... ... ... және ірі ... ... және орташа бронхыларын,‭ ‬кеңірдегін зақымдайды.‭
Шығу және жұғу жолдары.‎ ‏Мұны ... ... ... диктиокаулюстар.‭ ‬Оның ұрғашысы малдың тыныс органдарының қуысына өздерінің жұмыртқаларын салады.‭ ‬Ол қақырықпен ауызға ... де,‭ ... оны ... ... ... ... ... шығып,‭ ‬нәжіспен бірге сыртқа тарайды да инвазиялық кезеңге ... ... ... ‬ірі қарада‭ ‬3‭—‬күнге одан да көпке дейін‭) ‬өсіп-өнеді.‭ ... ... ... ... тез ... ... өрмелеуге қабілетті көп жылжи алмайды,‭ ‬нәжісті су ... ғана ... ... ... ... личинкасы бар суды ішіп,‭ ‬шөпті жегеннен жұғады.‭ ‬Личинкалар ең алдымен лимфа ... ... де ... ... ... ... ‬тыныс жолдарының қуысына барады.‭
Диктиокаулюстардың өмірінің ұзақтығы‭ (‬2‭ ‬айдан бір жылға және одан да көпке дейін‭) ‬ең алдымен малды ... ... және ... ... ... ... болып есептеледі.‭ ‬Ауру июнь‭ —‬июльде білініп,‭ ‬август‭ —‬сентябрьде‭ ‬ ең ... ... ... ... ... ... ... бұзаулары ауырады‭ ‬[1,2‭]‬.
‎ ‏Аурудың белгілері.‭ ‬Аурудың бірінші және тұрақты белгісі ... ... ... және мал ауырсынады‭)‬,‭ ‬тыныс алуы қиындайды,‭ ‬танауынан ұйыма-кілегейлі су ағады.‭ ‬Тыңдап қарағанда ауыр сырыл естіледі,‭ ‬әр жерін ... ... ... ... ... байқалады.‭
Мал әбден қалжырайды,‭ ‬көбінесе‭ ‬жатады,‭ ‬денесінің қызуы‭ (‬42°С‭) ‬көтеріледі,‭ ‬арықтап,‭ ‬қан азая бастайды,‭ ‬аяқтары,‭ ‬жақ астындағы бос жерлер іседі.‭ ... ... ... ... ... ... айналады.‭ ‬Ауру ұзаққа,‭ ‬кейде бірнеше айға созылады.‭
Мал әбден арықтап,‭ ‬көтерем болғанда өліп қалады немесе тұншығады.‭ ‬Қоңды ... ауру аз ... ... белгісіз өтеді.
Сойып қарау.‭ ‬Өлексе әбден арықтаған,‭ ‬қаны азайған,‭ ‬өкпесі үлкейген,‭ ‬қан құйылған‭; ‬өкпенің диафрагмалы бөлігінде эмфизема,‭ ‬ателектаз,‭ ‬катаральды-десквамативті бронхит және ... ... ... ... ... ... ... диагноз аурудың клиникалық белгілеріне және нәжісте личинканың ... ... ... ... ... үшін ... ... ‬12‭ ‬сағаттың ішінде тексеру ұсынылады.‭ ‬Аллергиялық диагноз қоюды пайдалануға болады.‭ ‬Өлгеннен ... ... ... ... ... қарай және осы ауруға тән патологиялық‭ ‬-‭ ... ... ... қойылады.
‎ ‏Емдеу.‭ ‬Диктиокаулезде емдеу үшін иодтың сулы ерітіндісін‭ (‬1‭ ‬г кристальды иод,‭ ‬1,5‭ ‬г иодты калий және‭ ‬1,500‭ ‬мл су‭) ... ... ... ... ‬бір жасқа дейінгі қозыларға және лақтарға‭ ‬5‭—‬мл,‭ ‬бір жастағыларына‭ ‬10‭ ‬мл,‭ ‬ересектеріне‭ ... ... ... ... ‬6‭—‬12‭ ‬айлығына‭ ‬50-70‭ ‬миллилитрден кеңірдек ішінен бір ... ... ... тәуліктен кейін осы мөлшерде екінші өкпесіне жіберіледі.‭
Ерітіндіні енгізу үшін ... ... бір ... жантайта,‭ ‬30-40°С бұрыштата жатқызады.‭ ‬Осыдан кейін ерітінді инесінің ұзындығы‭ ‬3‭ ‬сантиметр шприцпен кеңірдектің жоғарғы үштен бір бөлігіне жіберіледі.‭ ‬Ерітіндіні ... ... шыны ... ... және дене ... ... қыздырады.‭ ‬Дегельминтизация қажет болған жағдайда кемінде‭ ‬12-15‭ ‬күннен кейін қайталайды‭ ... ... бір ... ... ... ‬г және бұзауға‭ ‬0,‭ ‬0,5‭ ‬г мөлшерінде ... ... ... ... ... ‬Препаратты‭ ‬1:5‭ ‬қатынасындай‭ ‬жұмсақ суға ерітіп,‭ ‬қойға күніне бір рет екі ... ... үш ... тері ... ... ... ... бір килограмына‭ ‬0,025‭ ‬г мөлшерінде арасына‭ ‬24‭ ‬және‭ ‬48‭ ‬сағат салып үш күндей тері астына циазид қолданылады.‭ ‬Сондай-ақ ... да қой мен ... ... ... ... мал ... ‬1‭ ... ‬0,125‭—‬,250‭ ‬г мөлшерінде арасына‭ ‬24‭ ‬және‭ ‬48‭ ‬сағаттан салып тері астына енгізеді.‭ ‬Қойды иодты алюминийнің түтінімен топтан ... ... ... ... ... белгісіне қарай емдеп,‭ ‬малды бағып-күту жағдайын жақсартады.
‎ ‏Профилактика және күрес шаралары.‭ ... ... ... бұзаулардан және ересек малдардан бөлек ұстап,‭ ‬бөлек бағады‭; ‬қой үшін бөліктерге бөлінген өрістерде бағу жүйесі қолданылады,‭ ‬жайылым участогын‭ ‬6‭ ‬күн ... ... ... да,‭ ‬үш ... ... осы өріске қайтадан оралып отырады.
‎ ‏Жоспарлы‭ ‬профилактикалық‭ ‬дегельминтизация‭ ‬жүргізіледі:‭ ‬күзде барлық қой‭ (‬жайылымға шықпаған ... ... ... осы жылы ... ... ... ‬-‭ ‬қорада бағуға қойылғаннан кейін‭; ‬көктемде‭ —‬барлық қой‭ (‬осы ... ... ... ... ... ... жылы ... бұзаулар жайылымға шығарардың алдында дегельминтизацияланады.‭
Қажет болған жағдайда ... ... ‬25‭ ... ... ... рет қайталайды.‭ ‬Мұнымен бір мезгілде жайылымның,‭ ‬суаттың,‭ ... ... ... ... ‬Малға жайылым кезінде еркін топтау әдісімен фенотиазинді тұзға немесе азыққа қосып мына дозада береді:‭ ‬қозыларға‭ —‬,5‭ ‬г,‭ ‬сақа қойлардың әр ... ... ... ... ... ... ‬2‭ ... ‬Ересек қалпына жету үшін‭ ‬құрт бірнеше сатыдан өтеді.‭ ‬Өкпені жайлаған ұрғашы қүрттар алдымен‭ ‬жұмыртқа салады.‭
Мал жөтелген кезде олар қақырықпен‭ ... ... ... ... ‬Оны мал қайтадан жұтады.‭
Ішекте‭ ‬жұмыртқадан балаңқұрт босайды.‭ ... ірі ... ... ... ... ... ‬жайылым отын,‭ ‬шөп пен‭ ‬суды,‭ ‬мал қораларын және т.б.‭ ‬жерлерді ластайды.‭ ‬Сыртка‭ ‬шыққан балаңқұрттар бастапқы кезде малға ... ... ... ауруға шалдықтыру үшін олар екі рет түлеуге тиіс.‭ ‬Ал‭ ‬олар түлеу үшін ауаның жылылығы мен ылғалдылығы белгілі бір дәрежеде ... ... ... ... жылылықга олар‭ ‬3‭ ‬тәулікте түлейді.‭
Күн салқындаған сайын түлеу мерзімі де‭ (‬11‭ ‬тәулік,‭ ‬кейде одан да ... ... ... ... райы ... ... ‬личинканың түлеуі үшін‭ ‬5-7‭ ‬күн керек.‭ ‬Ауаның температурасы‭ ‬10°С-тан төмен не‭ ‬30°С-тан жоғары‭ ‬болса,‭ ‬балаңқұрт жүқпалы сатысына дейін ... ... ... ... ... ... ... немесе‭ ‬сумен бірге жүтып зақымданады.‭
Мал денесіне енген‭ ... ... ащы ... ішкі ... ... өрі сөл‭ ‬жене қан тамырлары арқылы өкпеге ауысады.‭ ‬Мүндайда олар‭ ‬қан қылтамырларын тесіп шығады да,‭ ‬алдымен альвеолалар‭ ‬мен ... ... ... соң ... мен кеңірдекке‭ ‬ығысады.‭
Мал жұтқан кезінен бастап есептегенде ұрпақ‭ ‬сатысынан ересек құртқа айналуына шамамен‭ ‬25-26‭ ‬күн‭ ‬керек.‭ ... ... ... денесінде тіршілік етуі‭ ‬2‭ ‬айдан‭ ‬1‭ ‬жылға дейін созылады.‭ ‬Ал оның өмір сүру мерзімінің‭ ‬үзақтығы,‭ ‬ең ... ... ... мен ... ... ... ... байланысты.
Эпизоотологиясы.‭ ‬Ірі караға ауру әдетте жайылымда‭ ‬жұғатынын атап көрсеткен жөн.‭ ‬Мал үшін ... ... ... ... қауіпті болып саналады.‭
Балаңқүрттар жануар‭ ‬денесіне ену үшін нәжістен бөлініп шығуы тиіс.‭ ‬Бұған жауын-шашын,‭ ... ... шық ... қолайлы жағдай‭ ‬туғызады.‭ ‬Себебі,‭ ‬олар ылғалды қи-тезектен шапшаңдықпен‭ ‬шыға бастайды.‭ ‬Әдетте олардың қозғалысы баяу келеді.‭
Ал‭ ‬жауын-шашын күндері балаңқұрттардың көпшілігі ... ... ... ... ‬Олардың жайылымға тарауы да‭ ‬біркелкі емес,‭ ‬бүл жалпы алғанда‭ ‬-‭ ‬шөптің биіктігіне,‭ ‬тәулік‭ ‬мерзіміне,‭ ... ... ... ... ‬жағдайларға байланысты олар түнде және таңертең су ... мен ... ‬-‭ ... ‬ішіндегі шөпте көбірек‭ ‬ұшырайды.‭
Жаз айларында жайылым отын жайлаған личинкалар құрғақшылықтың,‭ ‬күн сәулесінің‭ ‬және ыстықгың әсерінен жұқпалы сатыға жетпей-ақ‭ ... ... ... күн ... ... ... ‬алаңдарда олардың көпшілігі тіршілік қабілетін жоймайтыны‭ ‬анықталған.‭ ‬Қыста,‭ ‬кейбір личинкалар қар атында қыстап шығып,‭ ‬көктемге ... ... ... ... ... ‬ықтимал.‭ ‬Бірақ бұлардың саны өте аз,‭ ‬сондықтан‭ ‬эпизоотологиялық мәні ... ... ... ... ... бір ... ... бұзау‭ ‬-‭ ‬тайыншалар үшін,‭ ‬кейде тіпті ересек мал үшін қатерлі ... ... сақа ... ауру ... ... өтеді‭ ‬[1,3,4‭]‬.
‎ ‏Кейбір деректерге қарағанда ірі қара диктиокаулезы‭ ‬екі рет өршиді.‭ ‬Оның бірі-көкек,‭ ‬май айлары‭; ‬бүл кезде‭ ‬көбінесе ... ... ... ... ... ...
Бірақ‭ ‬аталған уақытта дерттің өршуі нематода балаңқұрттарының‭ ‬қыста жұққандығынан емес,‭ ‬керісінше күзде жайылымнан‭ ‬пайда болғанын растайды.‭
Екінші рет ... ... ... ... ... ... ... айларына дейін созылады.‭ ‬Жаз-күз маусымында өкпе қылқұрт ауруы ... ... мен ... жас ... ... ... ‏Аурудың өрбуі.‭ ‬Балаңқұрттар жануар денесін шарлап‭ ‬жүріп,‭ ‬ішектің,‭ ‬қан мен сөл тамырларының,‭ ‬өкпенің және‭ ‬баска мүшелер мен‭ ‬ұлпалардың түтастығын бұзып,‭ ... жол ... ... ... бір ... тууына‭ ‬себеп болады.‭
Ал ересек қүрттар ауатамыршаларды бітеп,‭ ... ... ... дейін әкеп соғады.‭
Ал,‭ ‬құрт тым көп болса,‭ ‬олар шоғырланып,‭ ‬ірі ауатамырларын ... ... ... тастап,‭ ‬малды тұншықгырып өлтіруі мүмкін.
‎ ‏Диктиокаулезге шалдыққан жануардың өкпесі ғана‭ ‬қабынып қоймайды,‭ ‬сондай-ақ ауру асқынған кезде оның‭ ‬денесіндегі зат алмасу ... де ... ... оттегі‭ ‬жетіспейді,‭ ‬қоректік заттардың қорытылуы нашарлайды,‭ ‬бұдан‭ ... қара ... ... ... ... ‬жүйке жүйесі күйзеледі,‭ ‬яғни дерттің сыртқы белгілері‭ ‬күшейе түседі.
Сырт белгілері.‭ ‬Өкпе қылқүрт ауруы‭ ‬1‭ ... ... ... ... әрі ... ‬1‭ ... ‬2‭ ‬жасқа дейінгі бұзауда сирек,‭ ‬ал ересек малда өте сирек кездеседі.‭ ‬Оның белгілері тыныс‭ ‬ алу ... ... ... және ... ... ... ... әр түрлі.‭
Аурудың клиникасын екі түрге‭ ‬бөлуге болады:‭ ‬өкпе құрттан ауатамырларының қабынуы‭ ‬-‭ ... және ағза ... мен ... ... ‬-‭ ‬бронхопневмония.
‎ ‏Бронхит.‭ ‬Малдың жалпы күйі бір қалыпты.‭ ‬Азықты‭ ‬қалыпты мөлшерде жейді,‭ ‬қоңы төмендемейді,‭ ‬тіпті мал‭ ‬семіруі ... ... ... байырғы қалыпта.‭ ‬Тыныс‭ ‬алуы да әдеттегідей,‭ ‬кейде жөтелгені жиілейді.‭
Ауық-ауық‭ ‬танауынан су ағады.‭ ‬Жөтелі бастапқыда сирек,‭ ‬қақырық‭ ‬түспейді,‭ ‬ауру ... ... ... ... ... ... ... ‬Өкпесін тыңдағанда‭ ‬-‭ ‬әлсіз,‭ ‬құрғақ немесе‭ ‬шамалы дымды сырыл естіледі.‭ ‬Өкпенің әр ... ... ... ... ... ... бар жоғы байқалмайды.
‎ ‏Бронхопневмония.‭ ‬Ауру көбінесе ұстамалы түрде‭ ‬байқалады.‭ ‬Ауырған жануар селқос қимылдайды.‭
Азыққа‭ ‬төбеті шаппайды,‭ ‬ал ұстама кезінде ... ... ... ... ... ере ... ... ‬-‭ ‬әлсін жата береді,‭ ‬арықтайды.‭ ‬Температурасы‭ ‬39,5-40°С-қа дейін көтеріледі.‭
Оқтын-оқтын тыныс алуы жиілейді,‭ ‬демігеді,‭ ‬кейде‭ ‬тұншығып ес‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ауыздың,‭ ‬көздің‭ ‬қызыл еті көгеріп кетеді.‭ ‬Танауынан жиі-жиі су ағады,‭ ‬жөтелі жиілейді,‭ ‬жөтелгенде ... ... ... ... ‬Тілін салбыратып,‭ ‬солғын жүреді,‭ ‬аузынан сілекейі‭ ‬шұбырады‭ ‬[1,2‭]‬.‭
Өкпені тыңдап тексергенде,‭ ... ... ... ... ‬Өкпені саусақпен соғып қарағанда‭ ‬8-9-қабырға‭ ‬аралыганда қабынған жер байқалады.‭ ‬Жүрегінің соғуы‭ ‬жиілейді,‭ ‬жүрек сазы айқын немесе шамалы көмескілеу‭ ‬болып ... ... ... ... ‬1,5-2,5‭ ‬айға дейін‭ ‬созылады.‭ ‬Ұстама кезінде кеңірдекке шоғырланған құрттар‭ ... ... ... ... ‬соның салдарынан жануардың тынысы тарылып өліп кетуі мүмкін.
‎ ‏Ауру асқынса өкпе тұтас кабынады,‭ ‬кейде оның әр‭ ‬жері ... ... ... орай ... күйі ... ... сыртқы белгілері айқындала түседі.‭
Түлік арықтайды,‭ ‬оның іші өтеді,‭ ‬тынысы тарылады,‭ ‬жиі-жиі қызуы көтеріледі.‭ ‬Өкпені ... ... ... ... ‬оның қабынған‭ ‬тұсынан ешқандай дыбыс бақалмайды.‭ ‬Осылай ауырған‭ ‬бұзаудың ... өліп ... ... ... ... көп ... ... ‬Өкпе‭ ‬ұлғайған,‭ ‬бозғылт түсті,‭ ‬оның кейбір тұстары‭ ‬қатыңқыраған‭ ‬-‭ ‬өр сипаттағы ошақгы гепатизация орындары.‭ ... ... ... және ... ... ... ... сөл бездері өте үлкейіп кеткен.‭ ‬Кеңірдек пен ауатамырлар іші ... ... ... ... ... ‬Ұсақ ауатамырлар көп жағдайда‭ ‬шырышты‭ ‬-‭ ‬ірінді заттармен бітеліп қалады.
Өкпенің құрт жайлаған жерін гистологиялық әдіспен‭ ... ... ... ... ... ... бронхтар мен ауатамыршалардың едәуір бүлінгені,‭ ‬ірі‭ ‬ауа‭ ‬тамырлардың мүжілгені,‭ ‬мұның салдарынан жараға‭ ‬айналған ұлпалар мен шоғырланған ақ қан түйіршіктерінің‭ ‬ұйысып,‭ ... ... ... түгелдей зақымданғаны‭ ‬байқалады.
Анықтау.‭ ‬Жоғарыдағы аталған клиникалық көріністер‭ ‬біліне тұрса да,‭ ‬бұған сүйеніп ... ... ... ... ... ... ... басқа ауруларда да‭ ‬кездеседі.‭
Жануардың қандай дертке шалдыққанын дәл білу‭ ‬үшін зертханада гельминтологиялық‭ ‬әдіспен өкпе‭ ‬қылқұрттарын табу керек.‭ ... ... ... ... ‬ірі қараның тік ішегінен алады.‭ ‬Әр малдан сынауға‭ ‬алынған нәжісті Берман аспабына салып,‭ ‬онда‭ ‬16-18‭ ‬сағат‭ ‬сақтайды.‭ ‬Аспапқа ... ... ... ... салады да,‭ ‬ал‭ ‬қорытындысын келесі күні таңертең біледі.‭
Егер түлікте диктиокаулез қоздырғышы болса,‭ ‬онда оның нәжісінен балаңқұрттар табылады.‭
Микроскоп ... ... ... тірі ... ... болады.‭ ‬Біраз күн жатып қалған нәжісті зерттегенде кұрттардың түлей‭ ‬бастағандығы,‭ ‬яғни ... ... ... ... ... ... ‬пайда болғандығы байқалады:‭ ‬бұл қабықтар‭ ‬әсіресе бас ... ... ... ... аңғарылады.
‎ ‏Ауру белгілері білінбеген ... ... ... ... ... ... ... тасымалдаушы және ауруға‭ ‬шалдыққан деп саналады,‭ ‬өйткені оның азығы мен күтімі‭ ‬сәл ... ... ... ... ... мүмкін.
‎ ‏Өлексенің неден ауырып өлгенін анықтау үшін кеңірдек‭ ‬пен ауатамырларды жарып,‭ ‬ішінен нематодаларды іздейді.‭ ... ... ... ... ... ... ... майдалап‭ ‬туралған өкпе ұлпаларын сумен шайып,‭ ‬тұндырады да,‭ ‬шөгіндіні микроскоп арқылы ... ... ... ... ... бірнеше дәрі‭ ‬-‭ ‬дәрмектерді пайдаланады.
‎ ‏Сулы йод ерітіндісі.‭ ‬Мұның құрамында‭ ‬1‭ ‬г қиыршықты‭ ... ... ‬г ... ... ... ... ‬г ... немесе‭ ‬қайнатылып сүзілген су бар.
‎ ‏Қолданар алдында ерітінді‭ ‬күңгірт ... ... ... ыдыста сақталады.‭ ‬Оны күні‭ ‬бұрын дайындап қоюға болмайды.
... ... ... ... ‬-‭ ‬20-50‭ ‬мл,‭ ‬6-12‭ ‬айлығында‭ —‬-70
мөлшерінде беріледі.‭ ‬Оның жылылығы‭ ‬20-37°С аралығында болуы тиіс.‭ ‬Ерітіндіні ұзындығы‭ ‬3см инелі‭ ... ... ... орта ... ... құяды.‭ ‬Әрине оны енгізер алдында қолданатын құралды‭ ‬зарарсыздандырады.
... құю үшін ... ... ... ... ‬30-40°-тай‭ ‬көтеріңкі ұстайды.‭ ‬Малды арнайы‭ ‬жасалған станокқа ... ... өте ... ‏Ерітіндіні алдымен бұзаудың оң жақ өкпесіне,‭ ‬сосын‭ ‬бір тәуліктей өткен соң‭ ‬сол жақ өкпесіне жібереді.‭ ‬Бұл әдісті-ауруға онша ... ... және дерт ... ... ... зертханада ғана өкпе құрт личинкалары бар‭ ‬екені анықталған бұзауларға қолданады‭ ... ... ... ‬-‭ ‬иіссіз,‭ ‬ақ түсті қиыршықты ұнтақ,‭ ‬суда жақсы ериді.‭ ‬Бұл дәрі ыстық су былауында‭ (‬ваннасында‭) ‬стерилді жасалған‭ ‬25‭ ‬проценттік‭ ‬ерітінді ... ... ‬2‭ ... ‬кг‭ (‬0,05‭ ‬г/кг‭) ‬есебінде үш рет‭ (‬1,2‭ ‬және‭ ‬4‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... әдіс орындауға жеңіл және‭ ‬оның әсері де ойдағыдай.
‎ ‏Локсуран‭ ‬(40‭ ‬проценттік дитразин цитратының судағы‭ ‬ерітіндісі,‭ ... ... ... ... ‬мл/10‭ ‬кг‭ ‬мөлшерінде‭ ‬3‭ ‬дүркін‭ (‬1,2және‭ ‬4‭ ‬-‭ ‬күндері‭) ... ... не‭ ... ет ... ... ... ‬-‭ ‬үш химиялық заттан тұрады‭ (‬дитразин,‭ ‬циазид,‭ ‬лимон кышқылы‭)‬.‭ ‬Аталған дәрмектер әрқайсысы үш‭ ‬бөлек полиэтилен қапшықта(пакетте‭) ‬сақталады.‭ ‬1‭ ‬л ... ... үшін ... ... ... ... (‬333‭ ‬г‭) ‬750‭ ‬мл дестилденген не қайнатылған суға ... ... ... ... ‬5‭ ‬минут қайнатады.‭ ‬Ерітіндіні бір тәулік бойы‭ ... ... ... ... және ... ... ... бір мезгіл малға‭ ‬1,5‭ ‬мл/10‭ ‬кг көлемінде мойын‭ ‬тұсынан тері астына жібереді,‭ ‬бірақ емдік доза ешқашан‭ ‬20‭ ... ... ... ... гранулят‭ ‬20%.‭ ‬Дәріні жекелей не топтау‭ ‬әдісімен ... ... ... екі дүркін қолданады,‭ ‬дәрілеу‭ ‬мезгілі‭ ‬1-5‭ ‬күн.‭ ‬Дозасы:‭ ‬салмағы‭ ‬100кг-ға дейін жануарға‭ ‬0,75г/10‭ ‬кг есебінде,‭ ‬ал ... ... ‬кг ... ... ... ‬Жеке бір басқа беретін дәрінің мөлшері‭ ‬15‭ ‬г-нан аспауға‭ ... ... ... үшін жасы мен ... ... ... ... (‬10-15‭ ‬бас‭)‬.‭ ‬Топқа‭ ‬арналған антигельминтті азықпен‭ ‬қосып‭ (‬бір басқа‭ ... ... ... ... ... ‬12‭ ... ашықтырған‭ ‬соң береді.
‎ ‏Мебенвет ... ... ... ... ... ... ... ‬г/кг есебінде жегізеді.
‎ ‏Панакур гранулятты да малға ... не ... ... ... ‬0,045‭ ‬г/кг мөлшерінде құрғақ жеммен берген жөн.‭ ‬Ауру асқынып,‭ ‬меңдеген шақта ... ... ... ... ... ... ... ‬Мұндай‭ ‬жағдайда антибиотиктер,сульфаниламидтер,‭ ‬т.б.‭ ‬беріп,‭ ‬алдымен түлікті біраз емдеп ... ... ... ‬ауру бұзауды сапалы азықпен қамтамасыз етсе,‭ ‬дәрінің
емдік‭ ‬әсері күшейе түседі.‭ ‬Тіпті,‭ ‬диктиокаулезға ұшыраған бұзауды ұдайы‭ ‬тойындырып отырса,‭ ‬ол ... ем‭ ‬-‭ ... ... ... кетеді.
‎ ‏Емдеу‭ ‬неғүрлым ерте,‭ ‬кесел асқынбай тұрып жүргізілсе,‭ ‬жануар аурудан тез‭ ‬сауығады.
... ... ... өкпе құрт ауруынан сақтау‭ ‬үшін жүргізілетін
шаралардың дәйекті жүйесі жасалған.‭
Ол‎ ‏үшін мал денесін қылқұрттан ... ... ... ... не басқа дәрілерді аз‎ ‏мөлшерде ұзақ беріп,‭ ‬гельминттерді дарытпау‭ (‬химиопрофилактика‭);
бұзауды‎ ‏жайылым мен лагерьде оқшаулап ... ... ... ... ‏ашық аулада бөлек ұстап күту‭;
өрісті алмастырып отыру т.т.‎ ‏сияқты дауалар жатады.
... ... ... қолданылатын‭ ‬шаралардың ішіндегі ең мәндісі және тәжірибеде жете‭ ‬тексерілгені‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... және ... шығысында жаздың аяғында және аздап қыста,‭ ‬ал оңтүстік‭ ‬-‭ ‬батыста‭ ‬-‭ ‬күздің аяғында жүргізіледі‭ ‬[1,3,5,6‭]‬.
... ... ... ... ... ‬сондай-ақ шет елдерде‭ ‬ірі қараның кейбір гельминтоздарына‭ ‬карсы әр түрлі азыққа,‭ ‬тұзға түрліше мөлшерде‭ ‬араластырылған фенотиазин,‭ ‬т.б.‭ ‬дәрілер қоспасы‭ ... ... ... ... бастап,‭ ‬3-4‭ ‬айлық‭ ‬бұзауларға күн сайын фенотиазин‭ ‬-‭ ‬тұз қоспасын‭ (‬ФТК‭) ‬1:9‭ ‬қатынасында‭ ‬1кг салмаққа‭ ‬12-14‭ ‬мг есебінде,‭ ‬былайша‭ ‬айтқанда әр жеке ... ... ... ... ... ... айына шейін үзбей қолданылады.
‎ ‏Бұзауларды оқшаулап бағу.‭ ‬Мүмкіндігінше бір жасқа‭ ‬дейінгі бұзауларды ірі ... ... ... ... ... ... ... жанастырмаған‭ ‬жөн.‭ ‬Ол үшін оларды‭ ‬оңаша жайылым мен қорада бағады.‭ ‬Өріске ... ... ... жеке ... ... ... сумен қамтамасыз‭ ‬етеді.
‎ ‏Төлді бөлек ұстап күту.‭ ‬Бұзауларды қорада және‭ ‬ашық аулада бөлек
ұстап күтіп,‭ ‬жайылымға шығармайды.‭ ... ... ... ... ... жан-жағы‭ ‬қоршалған жеке алаңға шығарады,‭ ‬онда әр төлге
кемінде‭ ‬10-15‭ ‬м2-ден келуі тиіс.
... ... ... ... ... ‬айналымына,‭ ‬оның белгілі бір ортада балаңқұрт сатысында‭ ‬өсіп-жетілгендігіне негізделген.‭ ‬Сондықтан жайылымды үнемі‭ ‬жаңартып,‭ ‬3-8‭ ‬тәулік сайын ауыстырып отыру ... ... ... ... ... болады.
‎ ‏Өкпе кылқұрт ауруы қой мен ешкінің‭ ‬гельминтоздарының ішінде көп кездесетін қатерлі бір ... ... ... ... ... орасан зор.‭ ‬Бұл дерттен көптеген төл қырылып қалуы да мүмкін.‭ ‬Індетке‭ ‬шалдыққан малдың қоңы төмендейді,‭ ‬түліктің өсу қарқыны ... ... ет,‭ ... ... ... ... ‬-‭ ... ‬тәрізді‭ ‬иреңдеген жіңішке ақ түсті нематодалар.‭ ‬Бұлар жануардың‭ ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ‬см,‭ ‬ұрғашысыныкі‭ ‬-‭ ‬5-10‭ ‬см спикулалары‭ ... ... ... ... ... ... дененің артқы‭ ‬жағына орналасқан.‭ ‬Жұмыртқасы сопақша,‭ ‬көлемі‭ ‬0,112-0,138‭ ‬х‭ ‬0,069-0,090‭ ‬мм.‭ ‬Жұмыртқадан босап шықкдн‭ ‬балаңқұрттың үзындығы‭ ... ... ... ... ... ... ‬құйрық түсы шошақтау‭ (‬конус‭) ‬болып бітеді,‭ ‬ал‭ ‬личинканың іші ұсақ түйірлерге толғандықтан ... ... ...... ‏Өкпеде ұрғашы қылқұрттар ішінде‭ ‬жетілген тірі личинкалары бар жұмырткалар ... ... ... жөтелгенде кілегейлі шырышпен сыртқа шығады,‭ ‬бірақ басым көпшілігі аузына түсіп,‭ ‬сілекеймен мал ішіне‭ ‬енеді.‭ ‬Мал ішегіне ... ... ... ‬малдың‭ ‬құмалағына араласып жайылымдарды ластайды.‭ ‬Қоршаған‭ ‬ортада қолайлы жағдайда олар екі ... ... ... ... ‬арасында жұқпалы сатысына дамиды.‭ ‬Қылқұрттың өсіп-жетілуіне ауа райы күшті ықпал етеді.‭ ‬Күн салқындағанда балаңқұрттың‭ ‬дамуы баяулайды,‭ ‬дала температурасы‭ ... ... ... ‬6‭ ... ... ... ‬15-17‭ ‬күнде‭ ‬жетілсе,‭ ‬ал‭ ‬4-6°-18‭ ‬күнде өседі.
‎ ‏ Зарарлағыш дәрежесіне жеткен балаңқұрттар шық‎ ‏түскен ... өте көп ... ... ... ... ... ... мал диктиокаулезге тез шалдығады.‭
Асқазан‭ ‬-‭ ‬ішекке ... ... ... ... ... ... қабаттарын тесіп,‭ ‬сөл торабына түседі,‭ ‬одан әрі қарай‭ ‬қанның кіші айналымы арқылы өкпеге келіп тоқгайды.‭ ‬Кеңірдек пен ... ... ... аралығында жынысы‭ ‬жетілген ересек қүрт сатысына ауысады.‭ ‬Қой мен ешкі‭ ‬денесінде өкпе қылқұрты‭ ‬2‭ ‬жылға дейін өмір сүреді‭ ‬[1,3,6‭]‬.
... ... мен ешкі ... ... ... ауруы‭)
Өкпе‎ ‏қылқұрт ауруы қой мен ешкінің‭ ‬гельминтоздарының ішінде көп кездесетін қатерлі бір түрі.‭ ‬Диктиокаулездың шаруашылықка әкелетін зияны орасан зор.‭ ... ... ... төл ... ... да ... ‬Індетке‭ ‬шалдыққан малдың қоңы төмендейді,‭ ‬түліктің өсу қарқыны тежеледі,‭ ... ет,‭ ... ... ... ... ‏-‎ ‏жіп тәрізді‭ ‬иреңдеген жіңішке ақ түсті нематодалар.‭ ‬Бұлар жануардың‭ ‬кеңірдегі‭ ‬мен‭ ‬ауа ... ... ... ... ‬-‭ ‬3-8‭ ‬см,‭ ‬ұрғашысыныкі‭ ‬-‭ ‬5-10‭ ‬см ... ... ... ... ... ... ... дененің артқы‭ ‬жағына орналасқан.‭ ‬Жұмыртқасы сопақша,‭ ‬көлемі‭ ‬0,112-0,138‭ ‬х‭ ‬0,069-0,090‭ ‬мм.‭ ‬Жұмыртқадан босап шықкан‭ ... ... ... ... ... ... ‬бүртігі бар,‭ ‬құйрық тұсы шошақтау‭ (‬конус‭) ‬болып бітеді,‭ ‬ал‭ ‬личинканың іші‭ ‬ұсақ түйірлерге толғандықтан реңі‭ ‬қарауытып тұрады.‭
Өсіп-өнуі.‭ ‬Өкпеде‭ ... ... ... ... тірі ... бар ... ... ‬олар‭ ‬жануар жөтелгенде кілегейлі шырышпен сыртқа шығады,‭ ‬бірақ басым көпшілігі аузына түсіп,‭ ‬сілекеймен мал ... ... ... ... ... ... ... ‬малдың‭ ‬құмалағына араласып жайылымдарды ластайды.‭ ‬Қоршаған‭ ‬ортада қолайлы жағдайда олар екі дүркін түлеп,‭ ‬6-7‭ ‬тәулік‭ ‬арасында жұқпалы сатысына дамиды.‭ ... ... ауа райы ... ... ... ... ... балаңқұрттың дамуы баяулайды,‭ ‬дала температурасы‭ ‬12-15°С болса личинка‭ ‬6‭ ‬күнде жетіледі,‭ ‬5-10°Сжылылықта‭ ‬15-17‭ ... ... ... ... ... ...... дәрежесіне жеткен балаңқұрттар шық‎ ‏түскен шөпте өте көп кездеседі.‭ ‬Шық түскен,‭ ‬суланған‭ ‬өсімдікті жеген мал диктиокаулезге тез шалдығады.‭
Асқазан‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ‬ішек қабаттарын тесіп,‭ ‬сөл торабына түседі,‭ ‬одан әрі ... ... кіші ... ... ... ... ... ‬Кеңірдек пен ауатамырларда‭ ‬1-2‭ ‬айдың аралығында жынысы‭ ‬жетілген ересек қүрт сатысына ауысады.‭ ‬Қой мен ешкі‭ ‬денесінде өкпе‭ ‬қылқұрты‭ ‬2‭ ... ... өмір ... ... ... ‏Қой мен ешкінің протостронгилидозы
Қоздырғыштары‭ ‬—мюллериустар‭ —‬жіп тәрізді қара жұмыр құрттар,‭ ‬ұзындығы‭ ‬11‭—‬мм,‭ ... ... ... өсіп ... ‬ол ... уақ ... және өкпенің ұлпаларын,‭ ‬оларды құрайтын жүйелерін зақымдайды.‭ ‬Протостронгилидтер‭ ... ... ... ... ... ... ... жақсы өсіп жетілген,‭ ‬ол бронхының ұсақ және орташа тармақтарын зақымдайды.‭ ‬Мұнымен қой,‭ ‬ешкі және күйіс қайыратын аңдар ауырады.‭ ... ... ... ‬ал ... ... оңтүстікте таралған.
Шығу және жұғу жолдары.‭ ‬Бұл аталған жұмыр құрттар аралық иелер‭ ... ... және тұщы ... ... ... ...
Тыныс жолдарының қуысындағы ұрғашылары салып кеткен жұмыртқадан личинкалар пайда болып,‭ ‬оны мал жетелгенде қақырығымен жұтып қояды да,‭ ... ... ... сыртқы ортаға шығады.‭ ‬Мұнда личинкалар моллюсканың аяғына ілігіп,‭ ‬онда инвазиялық ... ... ... ... ... ... ... ‬жылға,‭ ‬дейін сақталады.‭ ‬Малға ауру жайылымда шөппен бірге инвазиялы моллюскаларды немесе олардан шыққан жұмыртқаларды жеп ... ... ... ... ... ... өтіп,‭ ‬онда‭ ‬2‭—‬,5‭ ‬айдың ішінде жынысы толық жетілу сатысына дейін ... ... ең ... ... ... ... орманды‭ ‬-‭ ‬бұталы,‭ ‬қолатты жыралы және дымқылдылығы артып кеткен жайылымдар.‭
Жас малдарда ауру қара ... және ... ... ... бұл ауру малдың жасы өскен сайын жұққыш келеді,‭ ‬сондықтан бұл ауру жас ... ... ... малдарда жиі кездеседі.
Аурудың белгілері.‭ ‬Тыныс алуы жиілеп,‭ ‬өте ауырлайды,‭ ‬жөтелгенде сырыл естіледі,‭ ‬кілегей қабықтары азайған,‭ ‬әбден қалжыраған.‭ ‬Жас малдың өсуі ... ... ... ... ... өрши береді,‭ ‬созылмалы түрде өтеді,‭ ‬мал бірнеше ай бойы ... ... ... уақытта дене қызуы көтеріледі,‭ ‬ішек-қарын жолдарының катары байқалады.‭
Мюллериозде плеврит,‭ ‬өкпе қабынады,‭ ‬ал протостронгилидозда—бронхит және ... ... ... ... ... бірнеше күннен кейін мал өліп қалады.
Сойып қарау.‭ ‬Мюллериозда өкпе кеңейіп қан құйылған,‭ ‬өкпе тканы ошақты қабынған,‭ ‬өкпенің сүйір және жалпақ‭ ... ... ... ... және одан да ... сарғылт сұр түсті тығыз ошақтар,‭ ‬лимфа жүйелері іскен.‭ ... ... ... өкпеде үлкендігі түйреуіштің дөңгелек басынан бұршақ дәніндей‭ ‬ түйіндер кездеседі.‭ ‬Бұлар өкпенің жоғарғы жағымен бірге тканьның қалың арасында,‭ ... ... ... ... ... ... тыс ... және өкпе тканы жалқаяқты іріңдеп қабынған.
Ауруды анықтау.‭ ‬Тірі кезінде‭ ‬мал‭ ‬нәжісі личинкалардың ... және ... ... ... белгілеріне қарай қойылады.‭
Ал өлгеннен кейінгі диагноз‭ ... ... ... ... ‬байланысты:‭ ‬мюллериозда‭ —‬тканьды компрессорлы қарау арқылы‭; ‬протостронгилидозда‭ —‬уақтап туралған өкпенің кесектерін ... жуу ... ... ... ... ... дитразинмен дегельминтизациялайды.‭ ‬Ол үшін препарат диктиокаулездегі сияқты дозада немесе тері астына,‭ ‬бұлшық етке малдың салмағының‭ ‬1‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬0,002‭ ‬г эметиннің‭ ‬2‭ ‬процентті тұз қышқылының ерітіндісінің құрғақ препараты арасына‭ ‬2‭—‬күннен салып‭ ‬2‭—‬рет енгізіледі.‭ ‬Мал ақсап қалмас ... ... ... ... ... ... мен жауырынына қарай енгізу қажет.‭ ... және ... ... ‬Қой меи ешкіні загондап бағуды ұйымдастырып,‭ ‬сонымен бірге өрісті ауыстыруды моллюскадағы личинкалардың өсу мерзімін ескере отырып жүргізеді.‭
Енесінен ... ... мен ... осы жылы қой ... ... бағылады.‭
Малдың өрісін әрбір‭ ‬25‭ ‬күннен кейін алмастырып отырады.‭ ‬Бұған қоса ... ... ... және ... ... ... ... отырып күрес жүргізеді,‭ ‬қой мен ешкіге январь айынан бастап қыскы профилактикалық ... ... ... ... ...
Қоздырғыштары‭ ‬—жұмыр құрттар.‭ ‬Олардың ұзындығы‭ ‬15‭—‬мм‭; ‬жіңішке,‭ ‬ақшыл,‭ ‬еркегі‭ —‬жіп тәрізді,‭ ‬спикуласы ұзын.‭ ‬Ол шошқа өкпесінің артқы жағындағы бронхыны зақымдайды.‭ ... ... ... ... ... ... барлық жерлерге таралған.
Шығу және жұғу жолдары.‭ ‬Метастронгилюстар аралық ие‭ —‬жауын құрттары арқылы ... ... ... ... ... ... ... ‬қақырықпен бірге ауызға түсіп,‭ ‬оны шошқа жұтып жібереді.‭ ‬Бұдан кейін жұмыртқалар ... ... ... шығып отырады.‭ ‬Бұл жерде олар топырақпен бірге жауын құртының организміне түседі.‭
Жұмыртқадан пайда болған личинкалар инвазиялық ... ... да ... ... ... үш ... дейін сақталады.‭
Шошқаға ауру дымқыл жайылымнан және ... ... ... жауын құрттарын жеп қоюдан жаппай жұғады.‭
Личинкалар лимфа немесе қан арқылы бронхыға еніп онда жынысы өсіп-жетілген метостронгилюстер ... ... жаз ... ... өршіп,‭ ‬бұл қалпын қысқа дейін сақтайды.
Аурудың белгілері.‭ ‬Жөтел ұстамалы түрде өтеді,‭ ‬ауырсынады,‭ ‬демалысы қиындайды,‭ ‬танауынан сіңбірік ағады,‭ ‬әбден ... ... ... ... ... бозарады.‭
Ауру шамалы жұққанда белгісіз өтеді.‭ ‬Ауру күшті жұққанда белгілері анық білініп,‭ ‬1‭—‬,5‭ ‬айға дейін өршиді.‭ ... әрі мал ... ... ... ... ауру кілт ... қарау.‭ ‬Бронхының қабырғалары әбден бүлінген және инфильтрация,‭ ‬бронхы катаральды іріңдеп қабынған,‭ ‬альвеолярлы эмфизема‭; ‬бронхыда көптеген метастронгилюстар кездеседі.
Ауруды анықтау.‭ ‬Тірі ... ... ... ... және шошқа нәжісінен метастронгилюстардың жұмыртқалары табылуына қарай қойылады,‭ ‬ал өлгеннен кейінгі диагноз‭ —‬бронхыда қоздырғыштардың барлығына және өкпедегі өзгерістерге байланысты қойылады.
Емдеу.‭ ... ... бір ... ‬0,5‭ ‬мл мөлшерінде екі рет арасына‭ ‬2‭—‬күн салып кеңірдегіне йодтың сулы ерітіндісі қолданылады.‭ ‬Ерітіндіні дайындау және енгізу әдісі диктиокаулездегідей орындалады.‭ ... ... ... ... ... ... аузынан жіберуге болады.‭
Мал салмағының‭ ‬1‭ ‬килограмына‭ ‬0,4‭ ‬мл мөлшерінде дитразиннің‭ ‬25‭ ‬процентті сулы ерітіндісін арасына‭ ‬5‭ ... ... екі рет тері ... ... жақсы нәтиже береді.‭
Бронхысы қабынып асқынған жағдайда дитрозинді жіберуге ... ... ... ... ‬1‭ ‬килограмына‭ ‬0,6‭ ‬мл мөлшерінде пиперазиннің‭ ‬50‭ ‬процентті ерітіндісін де қолдануға болады.
Емдегеннен кейін малды дезинвазиялау мақсатымен бөлек-бөлек бағып ... және ... ... ... ‬2‭ ... ... ... шығарардың алдында‭ (‬іріктеп‭) ‬және күзде малды қолда-қорада бағуға қойғаннан кейін‭ (‬бір-бірлеп‭) ‬профилактикалық дегельминтизация жасайды.‭ ... ... ... беру ... ... бір ... ‬0,05г мөлшерінде пиперазин беріп азықтандырады.
‎ ‏Шошқаларды сызды,‭ ‬ойпатты жерлерге және жауын-шашынның артынан іле жаюға ... ... ... ... алаңдары үнемі тазаланып отырады,‭ ‬ал нәжістер биотермикалық ... ... ... ... ... ... ‬оларды шошқалар үш жылға дейін жайылмаған өріске шығарады‭ ‬[6,7,8,9,10,11,12‭]‬.
2‎ ‏Өзіндік зерттеу
Курстық жұмысты ... ... ... ... ... ветеринариялық-санитариялық іс-шараларына зерттеулер жүргіздім.
Қой диктиокаулезіне қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар
Бұзауды былтырғы туған бұзаулардан және ... ... ... ... ‬бөлек бағады‭;
қой үшін бөліктерге бөлінген өрістерде бағу жүйесі қолданылады,‭ ... ... ‬6‭ ... ... ... ... да,‭ ‬үш ... кейін осы өріске қайтадан оралып отырады.
‎ ‏Жоспарлы‭ ‬профилактикалық‭ ‬дегельминтизация‭ ‬жүргізіледі:‭ ‬күзде барлық қой‭ (‬жайылымға шықпаған ... ... ... осы жылы ... ... ... ‬-‭ ... бағуға қойылғаннан кейін‭;
көктемде‭ —‬барлық қой‭ (‬осы жылғы туған қозылардан басқасы‭) ‬және өткен жылы туған ... ... ... ... ... ...... ‬ жағдайда‭ ‬ дегельминтизацияны әрбір‭ ‬25‭ ‬күннен кейін бірнеше рет қайталайды.‭
Мұнымен бір мезгілде жайылымның,‭ ‬суаттың,‭ ‬азықтандырудың зоогигиеналық ... ... ... ... ... ... топтау әдісімен фенотиазинді тұзға немесе азыққа қосып мына дозада береді:‭ ‬қозыларға‭ —‬,5г,‭ ‬сақа қойлардың әр қайсысына—г,‭ ... ... ... ‬100‭ ‬килограмына‭ ‬2‭ ‬г.‭
Ересек қалпына жету үшін‭ ‬құрт бірнеше сатыдан өтеді.‭ ‬Өкпені жайлаған ұрғашы қүрттар алдымен‭ ‬жұмыртқа салады.‭ ... ... ... олар ... ‬бірге ауызға келіп түседі.‭ ‬Оны мал қайтадан жұтады.‭
Ішекте‭ ‬жұмыртқадан балаңқұрт босайды.‭ ... ірі ... ... бірге сыртқа шығып,‭ ‬жайылым отын,‭ ‬шөп пен‭ ‬суды,‭ ‬мал қораларын және т.б.‭ ... ... ... ... ... ... ... малға қауіпті емес.‭ ‬Малды ауруға шалдықтыру үшін олар екі рет түлеуге тиіс.‭ ‬Ал‭ ‬олар түлеу үшін ... ... мен ... белгілі бір дәрежеде болуы шарт.‭
Мәселен,‭ ‬25°С жылылықга олар‭ ‬3‭ ‬тәулікте ... ... ... ... ... ... де‭ ... ‬тәулік,‭ ‬кейде одан да ұзағырақ‭) ‬ұзара түседі.‭ ... райы ... ... ... түлеуі үшін‭ ‬5-7‭ ‬күн керек.‭ ‬Ауаның температурасы‭ ‬10°С-тан ... не‭ ... ... ... ... ... ... дейін өсіп-жетіле‭ ‬алмайды.
Бұзау түлеп жетілген балаңқұрттарды азықпен немесе‭ ‬сумен ... ... ... ... ... енген‭ ‬балаңқұрттар әуелі ащы ішектің ішкі қабығына,‭ ‬одан өрі сөл‭ ‬жене қан тамырлары арқылы өкпеге ауысады.‭ ‬Мұндайда олар‭ ‬қан қылтамырларын ... ... да,‭ ... ... ... ауа‭ ‬тамыршаларға,‭ ‬сонан соң ауатамырлар мен ... ... ... жұтқан кезінен бастап есептегенде ұрпақ‭ ‬сатысынан ересек құртқа айналуына шамамен‭ ‬25-26‭ ‬күн‭ ‬керек.‭
Өкпе құртының бұзау денесінде ... ... ‬2‭ ... ‬1‭ ... ... ... ‬Ал оның өмір сүру ... ‬үзақтығы,‭ ‬ең алдымен,‭ ‬бұзаудың азығы мен күтіміне,‭ ‬сондай-ақ физиологиялық күйіне байланысты.
Ірі қараға ауру ... ... ... атап ... ... ... үшін ... өріс,‭ ‬суат,‭ ‬жем-шөп қауіпті болып саналады.‭ ‬Балаңқүрттар жануар‭ ‬денесіне ену үшін ... ... ... ... ... ... ... ‬таңғы шық едәуір қолайлы жағдай‭ ‬туғызады.‭ ‬Себебі,‭ ‬олар ылғалды қи-тезектен шапшаңдықпен‭ ‬шыға ... ... ... ... баяу ... ‬Ал‭ ‬жауын-шашын күндері балаңқұрттардың көпшілігі жорғалап барып өсімдікке жармасады.‭ ‬Олардың жайылымға тарауы да‭ ‬біркелкі емес,‭ ‬бүл ... ... ‬-‭ ... ... ... ‬мерзіміне,‭ ‬ауа райына және‭ ‬т.б.‭ ‬жағдайларға байланысты олар түнде және таңертең су жағасы мен орман‭ ‬-‭ ‬тоғай‭ ... ... ... ... ... айларында жайылым отын жайлаған личинкалар құрғақшылықтың,‭ ‬күн ... ... ... ... ... сатыға жетпей-ақ‭ ‬қырылып калады.‭ ‬Бірақ күн түспейтін көлеңкелі,‭ ‬ылғалды‭ ‬алаңдарда олардың көпшілігі ... ... ... ... ... ... ... қар атында қыстап шығып,‭ ‬көктемге дейін өзінің өміршендігін сақгап қалуы‭ ‬ықгимал.‭ ‬Бірақ бұлардың саны өте аз,‭ ‬сондықтан‭ ‬эпизоотологиялық мәні ... ... ... қылқұрты,‭ ‬өсіресе бір жасқа дейінгі бұзау‭ ‬-‭ ‬тайыншалар ... ... ... ... мал үшін ... дерт.‭ ‬Әдетте сақа малда ауру жасырын түрде өтеді.
‎ ‏Кейбір деректерге қарағанда ірі қара диктиокаулезы‭ ‬екі рет өршиді.‭ ‬Оның бірі-көкек,‭ ‬май ... ... ... ‬көбінесе қыста туған‭ ‬8-12‭ ‬айлық бүзаулар ауырады.‭ ‬Бірақ‭ ‬аталған уақытта дерттің ... ... ... ... ... ... ... күзде жайылымнан‭ ‬пайда болғанын растайды.‭
Екінші рет кеселдің өрбуі шілде‭ ‬айында басталып,‭ ‬тамыз,‭ ‬қыркүйек ... ... ... ... ... өкпе ... ауруы негізінен тайыншалар мен бірен-саран жас бұзаулар арасында‭ ‬байқалады.
3Техникалық қауіпсіздік
Фермаларда ветеринариялық‭ ‬-‭ ‬санитарлык мәдениеттің жоғары‭ ‬болуына,‭ ... ... ... ... ... ... ‬құрылуы,‭ ‬жеке бастың гигиенасы мен арнайы киімдер мен‭ ‬залалсыздандырғыш ерітінділерімен қамтамасыз етілуі қажет.
Фермаға,‭ ‬барлық мал қора-жайларына,‭ ... ... ... ‬су ... және мал бағатын жерлер,‭ ‬сол сияқты ферманың барлық‭ ‬қондырғылары мен мүліктеріне үнемі зарарсыздандыру шараларын жүргізу қажет.‭ ‬Зарарсыздандыру ... ... ... ... ‬70°С сілтілі немесе‭ ‬1%-дық этафор ерітінділері қолданылса өте жоғары нәтиже‭ ‬береді.
Жұқпалы аурумен ауырған ... ... ... ... ... қолданылатын шаралардың басты элементі болып саналады.‭ ‬Осы‭ ‬мақсатта ветеринариялық емдеу мекемелерінде,‭ ‬шаруашылықтарда жүқпалы‭ ‬ауруларға ... және ... ... ... ... үшін‭ ‬арнайы инвазиялық бөлімдер,‭ ‬оқшауханалар ұйымдастырылуы қажет.‭ ‬Инвазиялық бөлім ветеринариялық емдеу мекемелерінде арнайы‭ ‬үйымдастырылуы қажет.‭ ‬Оған кіріп-шығатын арнайы жеке есіктер ... ... ... ... ... ... орнатылады.‭ ‬Бөлім‭ ‬жеке қол жуғышпен,‭ ‬сабынмен,‭ ‬дезинфекциялық ерітіндімен,‭ ‬құралдарды‭ ‬стерильдеуге арналған жабдықтармен қамтамасыз етіледі.
Ауру ... ... ... ... құрал-жабдықтар‭ ‬15‭ ‬минут қайнатылады.‭ ‬Егер мал изоляторға жіберілетін болса,‭ ‬байлауға‭ ... ... ... ... кіргізер‭ ‬алдында,‭ ‬малдың түяғы жуылып,‭ ‬тазаланады.‭ ‬Ауруға қойылған диагноз‭ ‬бойынша қайшылықтар болмаса,‭ ‬мал ... ... ... ... малды қабылдаған ветеринар маманы қолын‭ ‬жуып,‭ ‬алшапқышты,‭ ‬қолғапты т.б.‭ ‬жабдықтарды үнемі ауыстырып отыруы‭ ‬тиіс,‭ ‬мүмкіншілік ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ауруға шалдыққан малды тұрақты емдеуге арналған‭ ‬орын.‭ ‬Ветеринариялық заңдылықтарға сәйкес оны малдәрігерлік емдеу‭ ‬мекемелерінде,‭ ‬шаруашылықтарда ұйымдастырады.
Оқшауханада ауру ... ... және ... ... ... ... ... болуы тиіс.‭ ‬Ондағы мал серуенге шығарылмайды.‭ ‬Оқшауханада жүкті әйелдер,‭ ‬кәмелеттік жасқа толмаған жасөспірімдер‭ ‬жүмыс істеуіне тиым салынады.‭ ‬Ауру ... ... ... ... ‬жұқпалы аурулармен ауырған малдармен жүмыс істеу ережелері жайында‭ ‬вет-санитарлық минимумдарымен танысулары керек.
Оқшаухана мен ... ... ... ... су және ... ... қиы ... түрде арнайы бөгеттерде зарарасыздандырылып‭ (‬хлормен,‭ ‬сөндірілген әкпен немесе басқа да‭ ‬дезинфектанттармен‭)‬,‭ ‬тек сонан кейін ғана ... ... ... ... ‏Қорытынды
‎ ‏Қорыта айтсақ,‭ ‬диктиокаулезді жұқтырушы‭ ‬-‭ ‬ауру тасушы диктиокаулюстар.‭ ‬Оның ... ... ... ... ... ... ... салады.‭ ‬Ол қақырықпен ауызға түседі де,‭ ‬мал оны жұтып қояды.‭ ‬Ішекте олардан личинкалар шығып,‭ ‬нәжіспен бірге сыртқа тарайды да инвазиялық ... ... ... ... ... ... ‬3‭—‬күнге одан да көпке дейін‭) ‬өсіп-өнеді.‭ ‬Личинка‭ ‬өте жылжығыш,‭ ‬нәжістен тез ... ... ... ... көп ... ... ... су шайғанда ғана шығады.‭ ‬Бұлар малға инвазиялы личинкасы бар суды ... ... ... ... ... ең ... лимфа бездерінде өсіп-жетіледі де лимфогенді жолмен жылжып отырып,‭ ‬тыныс жолдарының қуысына ... ... ... ... (‬2‭ ... бір жылға және одан да көпке дейін‭) ‬ең ... ... ... жағдайына және азықтандыруға байланысты.‭ ‬Диктиокаулез маусымдық болып есептеледі.‭ ‬Ауру июнь‭ —‬июльде білініп,‭ ‬август‭ —‬сентябрьде ең ... ... ... ... ... ... ... бұзаулары ауырады.
‎ ‏Аурудың бірінші және тұрақты белгісі жөтел‭ (‬құрғақ,‭ ‬қысқа және мал ауырсынады‭)‬,‭ ‬тыныс алуы қиындайды,‭ ‬танауынан ұйыма-кілегейлі су ағады.‭ ... ... ауыр ... ... ‬әр ... қолмен соғып қарағанда күңгірт дыбыс байқалады.‭ ‬Мал әбден қалжырайды,‭ ... ... ... ... ... ‬көтеріледі,‭ ‬арықтап,‭ ‬қан азая бастайды,‭ ‬аяқтары,‭ ‬жақ астындағы бос жерлер іседі.‭ ‬Бұзаудың диктиокаулезі кейде өкпенің іріңдеп қабынуына айналады.‭ ‬Ауру ... ... ... айға ... ... ... арықтап,‭ ‬көтерем болғанда өліп қалады немесе тұншығады.‭ ... ... ауру аз ... диктиокаулез белгісіз өтеді.
‎ ‏Балаңқұрттар жануар денесін шарлап‭ ‬жүріп,‭ ‬ішектің,‭ ... мен сөл ... ... ... ... ... мен ... түтастығын бұзып,‭ ‬микробтарға жол ашады,‭ ‬сөйтіп екінші бір аурудың тууына‭ ‬себеп болады.‭ ‬Ал ... ... ... ... ... ... солуына дейін әкеп соғады.‭ ‬Ал,‭ ‬құрт тым көп ... ... ... ... ... ... ‬кеңірдекті бітеп тастап,‭ ‬малды тұншықтырып өлтіруі мүмкін.
Диктиокаулезге шалдыққан жануардың өкпесі ғана‭ ‬кабынып қоймайды,‭ ‬сондай-ақ ауру асқынған кезде оның‭ ‬денесіндегі зат ... ... де ... ‬Малға оттегі‭ ‬жетіспейді,‭ ‬қоректік заттардың қорытылуы нашарлайды,‭ ‬бұдан‭ ‬ірі қара арықтайды,‭ ‬температурасы көтеріледі,‭ ‬орталық‭ ‬жүйке жүйесі күйзеледі,‭ ‬яғни дерттің сыртқы ... ... ... ... ... ... ... және жануарлардың инвазиялық аурулары:‭ ‬оқулық жоғары оқу ... ... ‬/‭ ... ... ... ‬-‭ ... ‬2003.‭ ‬-‭ ‬135б.
2Горегляд,‎ ‏Х.С.‭ ‬Ветеринарно-санитарная экспертиза с основами технологии,‭ ‬переработки продуктов животноводства:‭ ‬учебник‭ ... ... ‬/‭ ... ... ... ‬1981.-134с.
3Житенко В.И.‎ ‏Справочник по ветеринарно‭ ‬-‭ ‬санитарной экспертизе:‭ ‬учебное пособие для вузов‭ ‬/‭ ... ... ‬-‭ ... ... ... ... ... ‬Биохимические методы исследования в лабораториях‭ ‬мясоконтрольной станции:‭ ‬учебник‭ ‬для вузов‭ ‬/‭ ‬П.В.‭ ‬Колоболотский‭ ‬-‭ ‬Москва,‭ ‬1965.-157с.
5Шуклин,‎ ‏Н.Ф.‭ ‬Ветеринарно‭ ‬-‭ ... ... ... и ... ... ... ... вузов‭ ‬/‭ ‬Н.Ф.Шуклин,‭ ‬С.Кырыкбайулы‭ ‬-Алматы:‭ ‬2003.‭ ‬-‭ ‬186‭ ‬с.‭
6Макаров,‎ ‏В.А.‭ ... по ... ... ‬учебник‭ ‬для вузов‭ ‬/‭ ‬В.А.‭ ‬Макаров‭ ‬-‭ ‬М:‭ ‬1987.-154с.
7Телеуғали,‎ ‏Т.М.‭ ‬Малдәрігерлік санитариялық сараптау және мал ... ... ... мен ... ... ... ‬жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/‭ ‬Т.М.Телеуғали,‭ ‬С.‭ ‬Қырықбайұлы‭ –‬Алматы:‭ ‬1998.-185б.
8‎ ‏Белов,‭ ... ... по ... ... ... ... ... для вузов‭ ‬/‭ ‬С.М.Белов,‭ ‬А.Г.Мысин‭ ‬-‭ ‬Москва:Колос,‭ ‬1986.‭ ‬-‭ ‬126с.‭
9Малмақов,‎ ... ... ... ... ... анықтамалығы:‭ ‬оқу құралы жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/‭ ‬Н.И.Малмақов‭ ‬-‭ ‬Алматы:‭ ‬2002.‭ –‬б.
10Бейсенов,‎ ‏Б.‭ ‬Қой‭ ... ... ... ... оқу ... үшін‭ ‬/‭ ‬Бейсенов Б.‭ ‬Алматы,‭ ‬1988.‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... жедел‭ ‬жәрдем:‭ ‬оқу құралы жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/‭ ‬Фельдштейн,‭ ‬М.‭ ‬А.‭ ‬Алматы,‭ ‬1977.‭ ‬-‭ ... ... ... ... қара ... ‬оқу құралы жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/‭ ‬ Алматы,‭ ... ... ... ... ісін ұйымдастыру:‎ ‏Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық‭ ‬/Арзымбетов Д.Е.,‭ ‬Орынтаев Қ.Б.,‭ ‬Қанатбеков ... ... ... ‬126б.

Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Белгілер мен қысқартулар
Кіріспе...............................................................................................................................8
1Негізгі бөлім‎ ‏...10
1.1Жануарлар ауруларының,‎ ‏оның ішінде жануарлар мен адамға ... ... ... алу және ... ... ... ... жалпы сипаттама...................................................14‭
1.3‎ ‏Қой мен ешкі диктиокаулезы‭ (‬өкпе қылқұрт ауруы‭)‬..................................22
1.4‎ ‏Қой мен ешкінің протостронгилидозы........................................................23
1.5‎ ‏Шошқаның метастронгилезі.........................................................................‭ ‬24
2‎ ‏Өзіндік зерттеу‭ ‬......................................................................................................26
3‎ ... ... ... тізімі............................................................................30
29
5
7

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биелерге арналған қора-жайларға қойылатын ветеринариялық- санитариялық және гигиеналық талаптар, малдарды күтіп-бағу жағдайлары жәнеоларды жақсарту шаралары тақырыбында жазылған17 бет
Диктиокаулезге шалдыққан қойлардың ветеринарлық – санитарлық жағдайы18 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
"Қазақстандағы ветеринария қызметі және ҚР «ветеринария туралы» заңы"6 бет
''SC Food'' ЖШС-нің ірі қара мал бұзаутазын алдын алу және онымен күресу шаралары.14 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»29 бет
Ірі қара малдарының гигиенасы6 бет
Ірі қара финнозы20 бет
Ауылшаруашылық малды азықта және мал азығына қойылаты санитариялық – гигиеналық талаптар10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь