Құс тұмауына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Белгілер мен қысқартулар
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... 10
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және оларды жою ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2Құстың тұмауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.3Қатерлі құс тұмауы қоздырушысы, індеттік көрсеткіштер ... ... ... ... ... ... .17
1.4 Қазақстанда болған құс тұмауы, оны балау, алдын алу шаралары мен күресу шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
1.5Аурудың жұғу жолдары мен зардаптары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
3 Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... .31
Қорытынды ... ... ... ... .32
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі болады.
Осы жағдайлар «Ветеринария туралы заңның» талқыланып, 1995 жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол уақыттың барлық талаптарына жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды. Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің нарықтық дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып, төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
- мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды. Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды. Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды. Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
- ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға шығарылған, бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
- ветеринария саласында жұмыс атқаратын мелекеттік өндірістер саны анықталған.
- ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
- осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі 1995 жылы қабылданған заңға қарама-қайшылық туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін «Ветеринария туралы заңды» қайта талқылап, қабылдануының себебі болды.
- жаңа «Ветеринария туралы заңның» мақсаты - ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту, жануарлар өнімдерін, шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін, халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен қатар бірінші, экономикалық орталық құру.
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -195б.
2 Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-125б.
3 Бердімұратов Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 Әмірбек Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. Алматы- 2006. -179б.
5 Ілиясов Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К. Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Алматы - 2006.- 166б.
8 Конопаткин А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А. Москва, Колос , 1984.-282б.
9 Қатерлі құс тұмауын балау туралы зертханалық әдістеме көрсеткіш. Қазақстан Республикасының ауыл шаруашылығы министрлігі, 2005.
10 Қатерлі құс тұмауын алдын алу және оны жою шараларын жүргізу туралы ветеринариялық ережелер (Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрлігі, 2006.
11 Кутумбетов Л.Р. «Жаршы» 2007 №7 «Қазақстанда болған қатерлі құс тұмауы»
12 Тасболатқызы А.О. Қазақ ғалымдары құс тұмауының дәруін тапты» Айқын, 2007.- 6 маусым
13Тілегенова И.Т. «Құс тұмауы неге дүрлікті» Денсаулық 2006-6
14Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.- 126б.
        
        Аннотация
«Ветеринария ісін ұйымдастыру» пәнінен «Құс ... ... ... ... бойынша жазылған курстық
жұмыс 33 ... ... ... ... бөлімі, негізгі бөлім, өзіндік ... ... ... ... ... тізімі және
қамтылды.
Белгілер мен қысқартулар
Г-грамм
Сағ-сағат
Мм-миллиметр
Квт-киловольт
Кг-килограмм
О-градус
Мкм-микрометр
Км-километр
Т-тонна
М/с-метр/секунд
млн - миллион
т.б. - тағы ... ... мен ... ... ... ... ... оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың
алдын алу және ... құс ... ... ... ... болған құс тұмауы, оны балау, алдын алу ... ... жұғу ... ... Өзіндік
зерттеу.....................................................................
...................................28
3 Техникалық қауіпсіздік .................31
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... құжаттарды қолдануға
сілтемелер жасалған:
МЖМБС 2.104 -2006 КҚБЖ (ЕСКД). Негізгі ... 2.301 -68 КҚБЖ ... 2.601 -2006 КҚБЖ ... ... ... 2.304-81 КҚБЖ ... Сызбалық шрифттер.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ (ЕСКД). Схемалар.Түрлері мен типтері. Орындауға
қойылатын жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ ... ... ... ... және ... ... ... Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік университеті
__________________________кафедрасы
___________________________________пәні бойынша
Курстық жұмыс
Пәні _______________________________________________________
Жұмыс ... ... аты ... аты ... ... атағы)
Жұмыс ____________
бағасы
бағасына қорғалды
«_____»________2016ж.
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты – жөні
Комиссия:
_______________
қолы,аты – ...... ... 7. 05 – ... ... ... Қазақстан Мемлекеттік Университеті
______________________________кафедрасы
«Бекітемін»
Каф.меңгерушісі __
«____»_____2016ж.
№____Тапсырмасы
___________________________________пәні бойынша курстық жұмыс
Студент _______________________________
(тегі,аты-жөні)
Жұмыс тақырыбы ______________________________________________
Бастапқы мәліметтер __________________________________________
|№ ... ... ... | ... | ... |
| | ... ... ... |
|1 | | | |
|2 | | | |
|3 | | | |
|4 | | | |
|5 | | | |
|6 | | | ... ... ... күні ... ... күні________________
Жұмыс жетекшісі _________________________________________________
(қызметі, тегі,аты – жөні, қолы)
Тапсырманы орындауға қабылдаған_______________________________
( күні,
студенттің қолы)
Ф. 7. 04 – 06
Қазақстан ... ... және ... ... ... Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
« _______________________________________» жоғары мектебі
«_________________________________________» кафедрасы
«Бекітемін»
Кафедра меңгерушісі
_____________________
(қолы,аты – жөні)
_______________2016ж.
Курстық жұмысты ... ... ... ... _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі сұрақтарға жауап алынды:
1.________________________________________________________________
2.________________________________________________________________
3.________________________________________________________________
Курстық жұмысты орындау кезінде алынған балл (60 мүмкіндіктен)
_____, ... ... (40 ... ... ... ... ... мүшелері________________________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Қорғау күні__________2016ж.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ... ... ... ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен
өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын
толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ... ... ... ... көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке кәсіпкерлік
саласының дамуына кедергі болады.
Осы ... ... ... ... ... 1995 ... әсер ... қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол уақыттың барлық
талаптарына жауап ... ... ... бірі ... Ол ... бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және ... ... ... ... ... ... ... жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған ... ала ... ... ... ... ... ... қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы
қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды. ... ... ... ... ... ... жүйе құрылды.
Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл округына және базарға дейінгі
аумақты қамтыды. Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... саласы бәсекелестік ортаға
шығарылған, бұған өте ... ... ... ... ... және ... ... инфекциялық ауруларды жою
жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
- ветеринария саласында жұмыс ... ... ... ... ... ... ... барлық ... ... ... және ... ... нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ... осы ... ... бәрі 1995 жылы қабылданған заңға қарама-
қайшылық туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға
сай келетін «Ветеринария ... ... ... ... ... ... жаңа ... туралы заңның» мақсаты - ветеринарлық-санитарлық
жағдайды жақсарту, ... ... ... ... ... өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін,
халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен
қатар ... ... ... ... ... ... ... жақсарту үшін бір жағынан
ветеринарияның барлық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қадағалау пунктерінде тексерілетін жүктерді
дайындау, өңдеу, сақтау жұмысымен ... ... ... ... ... қамтиды және мемлекеттік
ветбөлімнен ауыл ... ... ... ... ... ... ... ветеринарлық талаптарға жауап беруі, Қазақстанның
Бүкіл әлемдік сауда ұйымы құрамына кіруіне себеп болады.
Қатерлі (аса зардапты) құс тұмауы ... ... ... ... ... залалды, өте жұқпалы вирустық ауру. Аталып отырған тұмау
басқа мал ... мен ... ... ... мен адам баласында
кездесетін кәдіміі түмау сияқты халықаралық ... ... ... ... ... ... қоздырушылардың себебінен
туындайды. Осы вирустар ... ... және ... ... сай А, В, С ... ... ... ... ... А ... жатады [1,2].
Курстық жұмыстың мақсаты – құс ... ... ... ... ... ... ... ауруларының, оның ішінде жануарлар мен ... ... ... алу және оларды жою
Жеке және заңды тұлғалардың жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар
мен адамға ... ... ... алу ... ... және ... ... Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы
заңдармен белгіленген жануарлар ... ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ветеринариялық
ережелерді сақтай отырып, ветеринариялық және әкімшілік-
шаруашылық іс-шараларды жүзеге асыруға;
2) Зоопарктердегі, ... ... ... қоса алғанда, жануарлардың
ветеринариялық ережелер мен нормативтерге ... ... және ... ... ... ... мал шаруашылығы қора-жайларын, сондай-ақ
жемшөпті, жануарлардан алынатын ... мен ... және ... ... ... ... мен ... ұстаған, қоршаған ортаның ластануына жол
бермеуге;
4) Мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ... пайдалануға, дайындауға, сақтауға,
өңдеу мен өткізуге байланысты мемлекеттік ветеринариялық
қадағалау объектілерін орналастыру, салу, қайта ... ... беру ... ... ... кезінде зоогигиеналық және ветеринариялық
талаптарды сақтауға;
5) ... ... ... және оларға
ветеринариялық паспорттарды рәсімдеуді қамтамасыз етуді;
6) Мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... алынған жануарлар, туған төлдер, олардың сойылғаны
мен сатылғаны туралы хабарлауға;
7) Ветеринариялық мамандарға ... ... етуі ... ... мен ... ... ... асыру
үшін жануарларды беруге;
8) Бірнеше жануар кенеттен өлген, бір мезгілде ауырған
немесе ветеринариялық ... ... ... мамандар келгенге дейін ауру деп күдік
келтірген жануарларды ... ... ... шаралар
қолдануға;
9) Ветеринариялық инспекторларға мемлекеттік ветеринариялық
қадағалау бақылайтын жүктерді ветеринариялық тексеру
үшін кедергісіз беруге;
10) Ветеринариялық инспекторлардың жануарлардың және ... ... ... ... ... ... жүктерді залалсыздандыру, өңдеу
жөніндегі талаптарын орындауға;
11) ... ... ... тексеру жүргізбей
жануарларды өткізу үшін союға және сойғаннан кейінгі
ұшалары мен ... ... ... ... жол ... Ветеринариялық мамандарға өздерінің ... ... ... ... ... ... ветеринариялық препараттарға
жасалған ғылыми-техникалық құжаттаманы ... ... ... органмен келісуге
міндетті.
Ветеринариялық іс-шаралар
1.Ветеринариялық іс-шаралар:
1) ануарлар мен ортақ ауруларды қоса алғанда, жануарлар ауруларының
пайда ... мен ... ... ... алу, ... ... өнімдер мен шикізаттың, ... ... пен ... ... ... ... ... саласындағы заңдарының
талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету мақсатында ветеринариялық-
санитариялық тұрғыдан қолайлы аумақта өткізілетін іс-шаралар;
2) ... ... ... карантинді қоса алғанда, жануарлардың
аса қауіпті ауруларын жою және олардың ... ... ... ... ошағында және қолайсыз пунктте жүргізілетін іс-
шаралар болып бөлінеді.
1. ... ... ... мен ... ... тәртібін
ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді, жеке
және заңды тұлғалардың оны ... ... ... ... ... және ... Шектеу іс-шаралары немесе карантин жануарлардың жұқпалы аурулары
пайда ... ... ... ... бас ... ... нұсқауы бойынша, жергілікті атқарушы
органның шешімімен белгіленеді.
2. Жануарлардың шектеу іс-шаралары немесе карантин ... ... ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік орган бекітеді.
3. Ветеринариялық іс-шаралары кешені өткізілген жағдайда, шектеу ... ... ... ... ... ... тиісті аумақтың
бас мемлекеттік ветеринариялық инспекторының ұсынуы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік ветеринариялық инспекторларының
ұсынуы бойынша жергілікті атқарушы органның шешімімен карантин
тақтартылғаннан ... ... ... ... ... ... ... шектеу іс-шаралары
белгіленуі мүмкін.
Ветеринариялық препараттардың республикалық қоры
1. Індет ... жою және ... ... ... ... тізбеге енгізілген аса қауіпті ауруларының таралу
қауіпінің алдын алу кезінде пайдаланылатын, ... ... ... препараттардың республикалық қоры болып
табылады.
2. Ветеринариялық препараттардың республикалық қоры ... ... ... ... ... ... жасалады. Ветеринариялық препараттардың түрлері бойынша
қордың нормативін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік
орган белгілейді.
3. Ветеринарялық ... ... ... ... мен
пайдалану тәртібін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік
орган белгілейді.
Ветеринариялық нормативтер
1. ... ... ... ... немесе зоогигиеналық нормалар) ветеинариялық немесе
ветеринариялық-санитариялық факторды жануарлардың және ... ... ... ... ... ... жол беруге болатын сандық немесе сапалық мәнін
белгілейді.
2. Ветеринариялық нормативтер Қазақстан ... ... ... ... жүргізілетін зерттеулер негізінде
белгіленеді.
3. Ветеринариялық нормативтер індеттердің объективті және негізделген
монитарингін жүргізу, ветеринариялық-санитариялық қолайлы жағдайда
қол ... ... ... ... ... ... жоспарлау, сондай-ақ жануарлар ауруларының пайда болу,
таралу және оларды жою мүмкіндіктерін болжау үшін ... ... ... ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік орган бекітеді және олар ... ... ... асыратын жеке және заңды тұлғалар үшін міндетті
болып табылады.
Мемлекеттік ... ... ... ... алып қою, ... және ... Жануарлардың және адамның денсаулығына қауіп төндіретін
жануарлар, ... ... ... мен ... ... дәрежесіне қарай, ветеринария саласындағы уәкілетті
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде алып қоюға және жойылуға, не
алып қойылмай міндетті түрде залалсыздандырылуға және ... ... және ... денсаулығына ерекше қауіп төндіретін
жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты міндетті
түрде алып қою және жою ... ... аса ... тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін
жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен ... ... ... пен ... ... ... ... түрде залалсыздандырлуға және өңдеу
жүргізілетін жануарлар ауруларының ... ... ... ... ... бекітеді.
4. Жеке және заңды тұлғалардың жануарлардың және ... ... ... ... ... ... өнімдер мен шикізатты алып қою және жою салдарынан
өздеріне келтірілген залалды Қазақстан Республикасының ... ... ... ... бар.
Азаматтардың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау
Мемлекеттік ... ... ... ... ... пайдалануды, өндіруді, дайындауды, сақтауды, өңдеуді, ... ... ... ... ... ... ... мен адамға
ортақ аурулардан қорғау тәртібін Қазақстан Республикасының азаматтардың
денсаулығын сақтау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті
мемлекеттік орган белгілейді.
Ауылшаруашылық жануарларын, базарларды, ... ... ... ... өндіру, дайындау, сақтау, өңдеу және өткізу
жөніндегі ұйымдарды бірдейлендіру
1. Ауылшаруашылық жануарлары ветеринария саласындағы ... ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі ветеринариялық
дауалаудың жүзеге асырылуын бақылау мақсатымен әрбір жануарға
қадағалау жүргізуге ... ... ... ... ... ... ... дайындау, жануарлардан алынатын
өнімдер мен шикізатты, ветеринариялық препараттардың, жемшөп
пен ... ... ... ... және ... ... мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын
жүктердің Қазақстан Респулликасының ветеринаария саласындағы
заңдарының талаптарына ... ... ... ... ... және ... өндіру, дайындау, жануарлардан
алынатын өнімдер мен шикізатты, ветеринариялық препараттарды,
жемшөп пен жемшөптік ... ... ... және ... ... ... тәртібін ветеринария
саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган ... ... ... және ветеринария мамандарын
даярлау мен олардың біліктілігін ... ... ... ... ... ... пайдалану рәсімдерін, сондай-ақ ветеринария саласындағы
ғылыми-зерттеулер жүргізілетін ... мен ... ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына сай
болуы керек.
2. Ғылыми-зерттеулер нәтижесінде ... ... ... ... ... пен ... ... нормативтерге сәйкестігін анықтау мақсатымен олар
байқаудан өткізілуі тиіс.
3. Микроорганизмдердің Қазақстан Республикасында бар, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... штаммдарды ветеринарияда ... ... ... Ұлттық коллекциясында сақталуы тиіс
[14].
1.2Құстың тұмауы
Құстың тұмауы (grippus avium) – септицемия, ... ... және ... ... ... ... жұғымтал ауру. Құс тұмауының
вирустары құстарда, жылқыларда, шошқаларда ... ... ... суда ... ... қаз және т.б. ... әдетте құс тұмауымен
ауырмайды, бірақ індеттің таралу көзі ... ... Үй ... ... ... ... ауру ... түрде өтіп, құстардың өліміне
соқтырады.
Тарихи деректер. Ауруды алғаш рет ... ... (1880ж) ... ... ... ... ... бірқатар елдерде байқалып, құстың
европалық немесе кәдімгі обасы деп аталды. Аурудың ... ... 1901 жылы ... ... ал 1951 жылы бұл ... ... ... анықталды да, ауру тұмау деп аталатын болды.
Құс тұмауын адамдардың алғаш жұқтыруы 1997 жылы ... ... құс ... ... Н5N1 түрімен 189 адам науқастанып, 6 адам қайтыс
болған. Н5N1 вирусының 2003 жылы басталған індеті Оң түстік – ... ...... ... ... ... ... Кореяда, Тайландта, Тайвань мен Жапонияда тараған. Бүкіл дүние
жүзілік денсаулық ... ... ... ... 2003 ... бері ... 100 – ден аса адам сырқаттанған. Олардың жартысынан көбі өлген.
Ресми деректер бойынша 2005 жылдың жетінші айында әлемде құс ... 67 адам ... ... 60-ы – ... 4-і – ... ...... оның ішіде 25 адам өлген. Аталған кеселге негізінен 25
жасқа дейінгі жастар ... ... ... ... ... ... Кореяға импортталған үйрек
етінен құс тұмауы вирусының Н5N1 түрі табылған.
«Құс тұмауының» А, В деп ... ... ... ... Н5 ... ... аса ... болып табылады. Ол алғаш кезде ұзақ уақыт адамға
қауіпсіз саналып келген.
Тұмаудың А ... түрі ... қоса ... ... жылқыларда,
тюльендер мен киттерде болуы ықтимал. «Құс ... ... ... ... ... ... және адамдар арасында айналысқа түспейді деген
ұстаным ... ... ... қауіптісі Н1, Н2, Н3 және N1, N2 ... ... Атап ... жайт құс ... жабайы құстар арасында ауру
туғызбағанымен, үй құстарын қырып салады. Ол ... ... ... ... ... құстармен байланыстың салдары адам үшін қайғылы
аяқталуы ғажап емес.
Құс тұмауының қоздырушысы – ... A ... virus ... ... ... ... РНК бар, сүтқоректілер мен
құстарға ортақ тұмау вирусының тобына жатады.
Табиғатта кең тараған бұл ... ... ... арасынан,
анықталмаған себептерден кейбіреулері доминанттық басымдылыққа ие болып
жаппай қоздырады. ... ... ... зардартылығы әр түрлі
болады да, ... ... түрі мен ... ... ауру ... Вирустың
мутациялық өзгерістерге ұшырауына байланысты оның вируленттілігі күшейген.
Сыртқы ортада ... ... ... Н5N1 ... ... 70ºС – тан төмен
температурада көптеген жылдар бойы сақтала алады. Бірақ ол жақсы пісірілген
кезде жойылатыны анықталған. Төменгі температура мен ... ... ... дейін сақталады. 5% тұз қышқылы, 4% ... 3% ... әк, ... ... 5% ... қышқылы ерітінділері вирусты 5 минут ішінде
бейтараптайды.
Індеттік ерекшеліктері. Құстардың тұмауы эпизоотия және энзоотия түрінде
байқалады. ... ... үй, ... және ... ... ... ... штамдары ауырмаған жыл құстарынан, әсіресе ұя басатын
жерлерінде бөлініп алынады. Үй және ... ... ... ... ... тән ... вирустарының штамдары айналымда болады.
Шаруашылыққа құс тұмауының вирусы жеммен, құрал – ... ... ... мен құс етін ... ыдыстар қауіпті. Алдымен
балапандар немесе күйі нашар ересек құстар ауырады. Пассаждан өтіп, күшейіп
алған вирус ... күйі ... ... да ... ... Вирус тыныс
жолы, ауыз, тері асты, бұлшық ет арқылы енгізгенде ауру ... ... ауру ... ... жолдары арқылы беріледі.
Ауру қоздырушысының негізгі бастауы – ауырған және ауырып жазылған (2
ай вирус алып жүреді) құстар. Вирус денеден ... ... мен ... және ... бөлінеді. Аурудың таратушы факторлары
шаруашылықтағы кемірушілер, мысық, ... ... ... ... ... ... ... енген соң жылдам көбейіп, қанға өтеді
де, эритроциттерге жабысып бүкіл денеге тарайды. ... ... ... ... ... Қоздырушы денені жайлаған кезде лимфоидты
ағзалар зақымдынып, организмнің ... ... ... ... өзі
вирустың одан әрі көбейіп, виремияның өрбуіне ... ... ... ... ... ... ... болып, құс организмі уланып, одан өлімге
әкеп соғады.
Өтуі мен симптомдары. Жасырын кезеңінің ұзақтығы 2 – 5 күн. ... ... ... сора ... Эксудат алғашында серозды –
катарлы болып, кейіннен серозды – ... ... ... сора ... айналасында тобарсып кеуіп, құстың тынысы қиындайды. Синусит және
синовит байқалады. Кей жағдайда ... ... ... ... ... ... жұмыртқалауын тоқтатады, бірақ жазылған соң ... ... ... мүшелерінің зақымдануымен қатар ауырған
құстарда дияреяның симптом комплекстері байқалады. Саңғырығы сұйылып, ...... ... ... ... ... ... байқалады, құс бір
орында айналшықтап, мойыны мен қанаттары дірілдейді. Аурудың клиникалық
белгілері онша ... ... өтуі де ... ... ... құс тұмауының белгілері кәдімгі тұмаумен
ауырғандағыға ұқсастықтан бастап, көз ... ... ... ... қатер төндіретін ауыр сырқаттар ... ... ... ауру ... ... Ол кәдімгі тұмаумен ауырғандағыдай:
дененің қызуы көтеріледі, адам ... ... ... еттері ауырады,
жөтеледі, тамағы ауырады, т.с.с. Инкубациялық кезең үш күннен аспайды.
Вирус ... ... ... анықталмайтындықтан, диагноз
өте кеш қойылуы ықтимал. Сондықтан сырқат асқынып үлгереді. Оның салдары
аса ауыр. Адам вирусты ... 6-8 күн ... – ақ ... ...... ... Аурдың ұзақтығына байланысты
әртүрлі болуы мүмкін. Негізінен жұтқыншақ, мойын, кеуде және ... ... ... жалқақтар кездеседі. Тері астында, ... ... ішкі ... ... ... жекелеген қанталаулар
ұшырайды. Екінің бірінде ринит, фарингит және конъюктивит, одан да ...... ... ... ... ... ... перитонит, перикардит, бронхит,
аэросаккулит, өкпенің домбығуы, ішкі ағзаларда қанның іркілуі, ... ... ... ... ... әсіресе мида болатын
өзгерістер: гемморагиялық менингит, шашыранды қанталау, ошақты домбығу,
мидың ... осы ... ... Індеттік ерекшеліктері, клиникалық және ... ... ... тек ... ала ... қоюға болады. Қорытынды
диагноз қою үшін ауру жіті ... ... ... ... ... ... миы,
т.б. алынған патологиялық материалды зертханаға жібереді. өлекседен
материалды ... ... ... ... тез ... алып,
суықпен немесе 50% глицеринмен консервілейді. Тауықтан серологиялық тексеру
үшін қанды екі ... ... ... ... ... ... бар ... әдеттегі жолмен даярлап, буферлі ерітіндімен езіп,
1 мл сұйыққа 5 мың ӘБ ... ... 9 – 12 ... ... эмбрионының
алантоис қуысына жібереді. 48 сағат өткен соң аллантоис сұйығын алып, оны
вирусқа гемагглютинацияны тежеу ... ... ... ... ... көп ... торша өсінділерін жұқтырады. Биосынама қоюүшін 2 –
4 айлық балапанға 0,5 – 1 мл патматериал езіндісін бұлшық ... ... ... 5 күн ... ... аурудың белгілері байқалып, кейде өліммен тынады.
Егер вирустың уыттылығы төмен болса, 4 – 10 ... ... ... ... ... ... байқалмайды [1,2,3].
1.3Қатерлі құс тұмауы қоздырушысы, індеттік көрсеткіштер
Қатерлі (аса зардапты) құс ... ... ... ... ... түрлеріне залалды, өте жұқпалы вирустық ауру. Аталып
отырған тұмау басқа мал ... мен ... ... ... мен ... ... ... түмау сияқты халықаралық таксономиялық
айқындауыш бойынша Orthomyxoviridea ... ... ... ... ... Осы ... ... құрамдарының
және биологиялық қасиеттерінің ерекшеліктеріне сай А, В, С ... ... ... ... А ... ... кіретін құс тұмауының вирустық қоздырушылары ... ... ... атты ... құрамасының өзгешеліктеріне қарай
16 және нейраминидаза атты белоктық құрамасының өзгешеліктеріне байланысты
9 түрге бөлінеді. Айтылған белоктарды өзара ... үшін бас ... ... ... және N ... ал олардың түрлері цифрлармен
(Н1-16 және N1-9) белгіленеді. Барлық тұмау вирусының ... ... ... ... ... ... және ... көрсетуі бойынша ... ... ... ... ... айқындалатын тұмау ... ... ... аса ... құс тұмауын тудыратын вирустардың
қатарына көбіне, осы күнге дейінгі ... ... ... Н5 және Н7 ... белгіленетін қоздырушы түрлері
жатады. Олардың ішінде Н7N1 және Н7N7 формулаларымен белгіленетін екі ... ... 80-ші ... ... жиі ... үй ... ... көп
қырғын тудырып отырды. Сол уақыт аралығында құс ... және ... ... ғылыми деректердің жеткіліксіздігінен вирустың бұл екі
түрі қоздырған ауруды тұмаудан ерекшелеп, құс обасы деп ... ... ... ... ... құс ... мен құс ... бір екені анықталды да, олар жәй тұмау және аса ... ... ... бөлектендірілді. Кейбір тұмаулардың аса ... ... оны ... ... ... ... гемагглютининнің
тізбек құрамындағы амин қышқылдарының ағза ... ... ... ... ... ... орналасуына байланысты екені анықталды және
де сол ... ... орны ... екені көрсетілді. Ауру қоздырушысының
гемагглютининіндегі ажырау ... ... ... ... ... ... ... әсерлердің салдарынан өзгеруі мүмкін. Сондықтан бұндай
жағдайда вирустың зарарлығы мен қауіптілігі де өзгеріске ... ... ... аса ... түрге ауысу жағдайы өткен ғасырдың соңғы
жылдарында бірнеше рет анық ... ... ... вирустың залалдығы
төмен Н7 N1 түрі 9 айдан соң қатерлілігі жоғарылап, құстарды ... Ал ... осы ... ... ... Н5 N 2 түрі 6 ... соң
аса қатерлі түрге көшіп, ауырған құстардың 90 ... ... ... және ... ... ... ... салдарынан пайда
болған аса қатерлі құс тұмауының, ... ... ... ... арасында жаппай таралып, оларды қырғынға ұшырату қаупі төмен. Бұл
қауіптілік ... ... тек ... ғана бағынышты. Бірақ, аса
қатерлі құс тұмауының пайда ... адам ... ... ... ... тікелей ықпал ететіні анық. Қатерлі құс тұмауы вирусының адамдарға
деген заладдығы мен қауіптігі, яғни ... ... ... ... ... ... (реассортанттану) салдарының арқасында
адам ағзасында, немесе кейбір малдар (шошқалар) мен ... ауру ... ... жай тұмау вирустарының ... ... ... күрт ... ... ... ... осындай реассортациялық өзгеріске түсіп, ... ... және ... ... тудырған бірнеше жағдайды
мысалы ... ... ... Ол аты шулы ... ... ... ... Қазіргі күндегі зерттеулердің нәтижесінде ... ... ... гендерінің құрамына адам тұмауы
вирустарымен қатар құс тұмауы вирусының да ... ... ... анықталып отыр. Өткен ғасырдың басынан бастап, осы қазірге дейін
адамдар мен ... ... ... және эпизоотиялық маңыздарымен
айқындала көрініп экономикалық және әлеуметтік тұрғыда ғасыр тарихында зор
әсер қалдырған құс тұмауы вирусының ... өріс ... ... және ... ... ... ... зерттеулер
жүргізілген.
Қоздырушылардың геномдық тізбектерін қазіргі кездегі арнайы
әдістердің ... ... ... барлығының құрамында құс тұмауы
вирусының гендері анықталған. Бірақ, олардың ішінде ... ... құс ... вирусының гендерінің құрамаларымен ... ... да ген ... ... Ал ... ... болған
тұмаулардың қоздырушыларының құрамы таза құс ... ... ... ... Осы ... ... сай тұмау алғашқы ... ... ... кеңінен тарап, оларды көп қырғынға ұшыратса, таза
құс тұмауы вирусы тудырған ... ауру ... ... үй ... кездесіп, тек кейбір жағдайларда ғана адамдарды ауруға шалдықтырып
отырған.
Арнайы деректердің көрсетпелеріне қарағанда 1997 жылы ... ... ... ауру ... ... ... ... ауырған
адамдардың 30% қаза болса, соңғы Н5N1 вирусының салдарынан 2003 ... ... ... ... ... панзоотиялық індетте бұндай
көрсеткіш 50% шамасынан асып отыр. Таза құс тұмауының вирусы ауру ... ... ... ауыр дертке шалдықтырғанымен, бұндай тұмаудың
адамнан адамға ... ... ... осы ... ... ... жоқ.
Бұл вирустың адамнан адамға жұғу қасиеті оның геномыңда реассортанттың
өзгерістің болуына ... ... деп ... күні ... ... ... ... болжауына қарағанда, реассортанттық вирустың пайда
болуына, қатерлі құс тұмауы вирусының адамның немесе ... ... ... ... ... ... кезінде адамның, немесе жануарлардың
ағзаларын қосарлана көбеюі тікелей себепші ... деп ... ... ... ... құс ... індеті өршіген кезде туындайтыны айдан
анық. Сондықтан қатерлі түмаудан аддын ала ... мащ ... ... сақтау үйымы, халықаралық індеттік бюро және әрбір
мемлекеттің ... ... ... ... ... ... ... пайда болу жағдайларын тіркеуге алып, мұқият сараптап
отырады. Осы мәліметтердің ішінде ... құс ... ... ... ... ... ... Кестеде келтірілген дере осы
аурудың соңғы 50 жылға таяу ... ... есе ... ... ба ... ... ... түмауы қоздырушысының реассортанті түрі пайда
болу қаупінің жоғарылай түскенін ... ... ... ... адам баласы арасында кәдімгі адам тұмауы
қоздырушысының ... ... ... ... де ... жоқ. Ал ... ... адамдардың жаппай қыруға шалдығып ... ... ... ... бола ... және де оған ... күнде
құс арасында өршуі басыла қоймай келе ... ... ... ... ... ... көрсеткіштері дәлел. Бұл вирус 1997 жылы
кездескен Н5N1 және 2003 ... ... ... Н7N7 қүс ... ... ... тек ... арасында жыдцам тарап, тек кейбір
жағдайларда ғана адамдарды ауыр ... ... ... Қазіргі күнге
дейін бұл қүс түмауының вирусының салдарынан 200-ден аса адам ... ... ... ... Бүл ... ... ажарлық жағдай, ол осы ауырған және
аурудың салдарынан өлген адамдардың басым көпшілігі тек Оңтүстік Шығыс ... ... тағы бір ... - ... ауырған адамнан басқа адам
баласына ... ... орай және ... кездескен 3 пандемиялық түмау
қоздырушыларының геномдық өзгешеліктеріне қарай отырып, қүс түмауының адам
арасында қауштілігі оны ... ... ... озгешелік пайда
болғанда артады деуді сснімді айтуға болады. Ал сол ... ... қай ... жөне ... ... ... ... уақытта әлі
толығынан анықтала қоймай отыр.
Бірақ қазіргі күні Н5N1 түрдегі қүс түмауы нирусының геномдық ... ... өте ... ... деп ... ... орай ... сақтау үйымы 2004 жылдан бері адамзатты құс тұмауының ... алып қалу ... ... алдын алу және онымен күресу
шаралары мен шараларын игеруге барлық ... ... ... ... ... өзгеріске түсе қалған жағдайда, кейбір ғалым
тұлғалардың болжамы бойынша, адам баласына келтірер ... ... ... аурумен қамтиды [1,3,5,6].
1.4 Қазақстанда болған құс ... оны ... ... ... мен ... ... құс ... 2005 жылдың тамыз айында ... ... ... ... ... ... үй құстары арасында пайда
болып, оларды өлім-жітімге ұшыратты. Тұмау, ... ... ... ... ... арқасында, алғаш орын ... асып өріс ала ... ... ... ... ... болып, ауыл маңайларындағы
көлшіктер мен өзендердегі жабайы қүстардың мекендерін төңіректеген ... ... ... ... түмаудың жабайы қүстармен Қьггай
елінен келіп енгенін анықтады. Індетпен күресу шарасы ретінде ауру ... ... ... сол ... жақындаған деген үй құстарының
барлығы, ветеринарлық-санитарлық төртіптерді сақтай отыра, ... ... ... ... ... Ауру пайда болған төңіректер
вирустан залалсыздаңдыру әрекеттерінде шалынды, ауру ... өңір ... ... ... ... Қолданылған арнайы шаралардың
арқасында қатерлі тұмау еркін өріс ала ... ... ... ... ... ... ... ошақтарында жойылды жөне де өндірістік түршдағы қүс
шаруашылықтары аурудан аман қадды. Халықты ауру туралы хабардар ету ... ... ... ... ... ... ... және мамандар
кеңесі ретінде ауызша-жазбаша ... ... ... ... қауіптілігіне аудару ішін мүндай шаралар осы күнге ... ... ... ... құс ... ... құстармен таралып
отырғаны 2006 жылдың ерте көктемінде осы тұмаудың ... ... ... 6 ... ... өлексесін ұшыратқанда тағы белгілі болды
ды. ... бұл ... және ... ... ... мемлекетіміздің басқа
аймақтарында құстары арасында қатерлі тұмау кездескен жоқ. ... ... ... жөн. Онымен күресу шараларын жүгізуде ... ... оның ... істеген әрекеттерінің және қазіргі кезде қолданып
жатқан шараларын ерекше атап, тоқтап ... ... Бұл ... ... тұрғындарының да қосып жатқан үлесі мол. Олай деп айтатын
себебіміз, осы ... ... құс ... ... ... эпизоотиялық
қасиеттерімен таралуы өмірде шаған жағдай, сондықтан да өткен жағдайлардан
сабақ ретінде алатын үлгілер болған. Сондықтан жаңа аурумен ... ... ... ... өндірісі және ... ... өз ... мен ... және ... ... ... Ол жерде індетпен күресте қажырлы еңбегімен ... ... ... 4 ... ... ... ветеринарлық
мамандары, республикалық ветеринарлық зертхананың, мониторинг ... ... ... және Ауыл ... ... ... Білім және Ғылым министрлігінің ұлттық ... ... ... ... ... Оның ... құс
шаруашылықтарының мамандары мен тұрғын халық аса ... ... ... ... ... колдана да, орындай да білді [1,6,8,9,10].
1.4Аурудың жұғу жолдары мен ... ... ... ... елдерін елеңдетіп отырған өзекті
мәселенің бірі — құс ... ... ... Құс ...... жеке ... (штаммдары) арқылы (А1 тобына жататын Н және N топ тармақтары)
қатерлі ... ... Бұл ... ... ... қүстар, ал кейбір
кезде шошқалар ғана ауырады. Қүс тұмауы басқа жабайы және үй жануарларывда
тіркелмеген. Құс ... ... ... үй ... ... екі
түрлі белгісі байқалады. Оның біріншісі — аурудың жеңіл түрі. Бұл кезде
құстардың қауырсындары ... ... ... және ол ... ... қоймайды. Құс тұмауының екінші түрі — тез жұғатын қатерлі түрі. Бұл
құстардың жеке топтарының (популяцияларының) арасында тез ... ... ... ауыр зақымданып, екі тәулік ішінде ... ... ... ... ... ... әсер ... тұмауы туралы алғашқы жазба деректер XVIII ғасырдың соңында
Италияда (1878 ... ... құс ... ... атпен жарияланды. Құс
тұмауының вирустар арқылы таралатыны 1900 жылы анықталды. Ал, 1956 ... құс ... ... ... ... ... ... жататындығын
дәлелдеп берді.
Құс тұмауын қоздыратын вирустар — вирустардың А ... ... ... Құс ... вирусының полиморфты
вибрионы екі түрлі антигендік жиынтықтан тұрады. Оның сыртқы қабаты V ... ... (Н) және ... (К) ... тұрады. Ал
ішкі қабаты вирус «ядросындағы» 5-антиген затынан тұрады да, ол ... ... ... ... белгі болып есептелінеді. Құс ... ... ... ... дамиды. Вирус сыртқы ортаға құстың
саңғырығымен шығып, біраз уақытқа дейін өзінің тіршілік қабілетін жоймайды.
Бұл вирус ... ... ... және ... хлорлы
заттардың әсерінен тіршілігін тез ... ... ... бөлме
температурасында вирус 70 күнге дейін тіршілік қабілетін сақтай алады. Ал
саңғырығы ... ... ... ... 18-20 ... бойы, ол саңғырық
ішінде +4'С 82 күнге дейін тіршілігін жоймайды. Температураны 70°С көтеріп
қыздырған ... ... ... ... ... Күн ... ... тез арада әсер етеді.
Құс тұмауы вирусының әсер етуі ... ... ... әсер ... ... ... болады. Егерде вирус штаммдарының әсері
қатерлі ... ... құс ... түгелдей 80-100% ауырып,
олардың 10-90% ... ... ... ... Құс ... ... көбіне айдары, терісі, бұлшықеттері көгереді, үсак кантамырлар
жарылады, қүс дірілдеп рстсіз ... ... ... сал болып
козғалмай жатып алады. Ал, су құстары суда айналшықтап ... ... ... ... адамнан адамға берілмейтіні анықталған. ... ... ... ... ... су құстары - үйрек, қаз т.б.) арқылы
таралады. Құс ... ... ... осы аурумен ауырған кұстар өте
қауіпті болып ... ... ... ... құс ... ... ай ... дейін өз тіршілігін сақтай ... ... да, ... ... ... тез ... өлтіріп, оларды жағып жібереді және
құс орындарын формалин ерітінділерімен өңдейді. Бұл кезде ... ... киіп ... ... ... 16 НА ... және 9NА (нейраминидаза)
қосындыларынан тұратын вирустар көбіне суда ... ... ... ... құс ... ... ... жағдай жасалады.
Қазіргі кезде құс тұмауының қатерлі тобының таралуына Н5 және ... әсер ... ... ... ... бұл ... де қатерлі екендігі және олар қүстар арасыада тез таралатыны ... ... Көп ... ... ... су қ9стары к9с түмауының жеңіл
деңгейдегі ... ғана үй ... ... ... ... ... ... Ал, соңғы ғылыми зерт-теулер қүс түмауьш тарататын вирустардың
қатерлі деңгейдегі ... (Н5N1) ... суда ... жыл қүстары арқылы
да таралатындыгы нақты түрде анықталды.
Құс тұмауы вирустары бір құс фабрикасынан екінші құс фабрикасына жеке
құстарды ... ... ... адамдардың киімдері арқылы, кейде құрал-
жабдықтар, көліктер арқылы да таралады. Жоғары дәрежелі жұқпалы қасиеті бар
кұс тұмауының вирустары ... орта ... өз ... ұзақ ... ... ... ... отыр. Мысалы, жұқпалылығы жоғары дәрежедегі
Н5N1 вирусы құс саңғырғында температура 40С жағдайға тіршілігін 35 ... ал 370С ... 5-6 ... ... ... ... ... тұмауы вирусының жоғары деңгейдегі катерлі штаммдарының
таралуында жыл ... ролі ... ... ... толғандырып отыр.
2005 жылы көкек айының соңында орталық Қытай еңіріндегі ... ... ... ... дсңгейдегі қатерлі Н5N1 вирусы аркылы 6000-нан
астам жабайы жыл қүстары-пың кырылып қалғаны анықталды. ... да, ... ... аударатын жолдары отетін мемлсксттердің кобі қүс түмауы-
ның әкелстін зардаптарына үшырау мүмкіндігі бар. ... 2006 жылы ... ... құс ... ... ... канының күрамынан
Қытайда қырылған жыл құстарының вирус тобына дәлме-дәл сәйкес келетін Н5№ А
тобына жататын вирустар табылды.
2003 жылы ... ... ... Н5N1 вирусынын жоғары
деңгейдегі катерлі ошағы қазіргі кездс Еуропаның біраз мемлекеттеріне де
таралып, ... ... ең ірі әрі ең ... ... ... ... ... вирусы Азиядағы тоғыз мемлекеттс ... ... ... ... Лаос ... - демократиялык
рсспубликасында, Индонезияда, Қытайда және Малайзияда) тіркелді. Осы ... ... ... яғни ... ... және ... ... қүс түмауының ошақтары біржола жойылды.
2005 жылдың шілде айыньщ соңында құс тұмауының вирусы (Н5N1) ... ... және ... ... ... елді ... үй ... мен жабайы құстарға жүқкдңдығы байқалды. Дәл осы
мсзгілдс ... ... де кұс ... ... (Н5N1) ... ... да ... жылы қазан айында құс тұмауының дәл осы топқа ... ... ... және ... байқалды. 2005 жылы желтоқсан айының
бас кезінде ... ... ... үй ... ... тіркелді.
1959 жылдан бері қарай Н5N1 ... ... ... ... казірге дейін 24 рет тіркелген, оның 14-і ... он ... ... ... ... ... штаммдарының өзіне ғана тән белгілері
бойынша олардың әрқайсысы белгілі бір ... ... ғана (не ... ... ... не шошқада, не жыланда, не түленде) ауру қоздыруға
бейімделгендігі анықталған. 1959 жылдан бері құс ... ... ... ... 10 рет қана ... Қүс ... ... А тобына жататын
жүздеген вирус штаммдарының тек төртеуі ғана Н5N1, Н7N3 Н9N2 және ... ауру ... ... ... Осы ... ... штаммдары-ның
ішіңде адамға ең қатерлісі - Н5N1 вирусы деп есептелінеді. ... оның ... бар: ... - ... дейін Н5N1 вирусы ауырған адамдарда ең көп
тіркелген, екіншіден сол ... ... ... ... осы Н5N1 ... табылған. Бұл вирус штаммдарынан адамдардың өлімі үш рет ... жылы ... күс ... ... ... ... ... Екінші рет тағы да 2003 жылы Н5N1 ... ... ... 2 адам тіркеліп, бірсуі өлді. Ал үшінші рет 2004 жылы кұс тұмауы
вирусының ауру қоздыруынан өлген ... ... мен ... да
тіркелді.
Дүниежүзінің 10 мемлекетінде кұс тұмауы вирусымен ауырған ... ... ... тек ... ... 38 адамның ауырғандығы
жонінде нақтылы деректер бар. 2003 жылдан ... ... ... 235 адам ... оның 137-сі емірмен қоштасқан.
Құс тұмауы вирусы жалпы түмауды коздыратын ... А ... 1933 жылы ... ... ... ... ... Кристофср
Эндрюс, Патрик Лэйдлоу түмау қоздыратын вирустардың А тобын ашты.
Құс тұмауының вирусы адамға қандай ... ... ... ... занды
сұрақ туатыны белгілі. Дүние жүзіндегі кұс тұмауы вирусы ... ... ... ... бүл ... үй ... етін ... жеу кезінде
немесе ауырған күс қанын ішу ... ... ішкі ... ... ... ... ... Құс тұмауының А ... ... ... ауа немесе түкірік аркылы жүкпайтыны толық анықталған. Азияның
онтүстік-шығыс елдерінде (мысалы, ... ер ... жаңа ... үй
құстары-ның қанын ішу дәстүрі бар.
2004 жылы Қазакстаннын солтүстік аумақтарымен шекаралас Ресейдің
Омбы, Челябі, ... ... ... ... ... ... ... елу оқиғшіары тіркеліп, оларды тексеру барысында күс түмауы
вирусынан ... ... Ал, 2005 жылы ... ... ... ... ... және Талапкер елді мекендеріңде «құс
тұмауы» тіркеліп, одан 6000-нан астам үй ... ... ... ... ... бәрі де ... уакытта «құс тұмауына» қарсы шараларды колға
алып, сақтық жұмыстарына дайын түру ... ... ... қүрлығындағы жыл күстарының көктемде ... ... ... ... үшып ... басты аймағы болып
есептелінеді. Жалпы алғанда, Ортальік. Азия аумағынан жыл күстарының төрт
ірі қоныс аудару жолы ... ... ... Бүл аумакта орналаскан
ірі алты мемлекеттің (Ауғанстан, Әзербайжан, Қытай, ... ... ... бәрінде де «кұс тұмауы» тіркелген. Сондықтан да құс тұмауының
келешекте жаппай кеңінен таралуына ... ... ... ... ... алдын алу шараларын қолға алу бірінші ... ... ... ... ... ... жыл ... солтүстікте Финляндия мен
Якутия аралығына, ал онтүстікте Оңтүстік Африка мен Малайзия ... ... ... ... ... ... ... болып отыр.
Қазақстандағы бірден-бір қүстарға сақина салу орталығы Жамбыл облысындағы
Шақпақ-ата асуында ... ... ... ... ... жыл сайын
жүз мындаған ... ... ... ... қандай аймақтарға қоныс
аударатынын арнайы зерттеп отырады. Қазақстанда ... ... ... ... 46 ... ... таралатындығы анықталған.
Қазіргі ғылыми деректер бойынша Қазақстан аумағында құстардың 503
түрі кездесетіні белгілі. Оның 90 түрі - ел ... ... ... яғни ... шығатын құстар болса, 381 түрлі құстар біздің
еліміз ... ... ... ... ұшып ... ... жатады. Ал, 68
түрі елімізге ұшып келіп, ... ... ... 29 түрі ... ... ... ... Тағы 3 түрлі құстардың тіршілігі әлі ... деп ... ... бәрі де ... құс тұмауының таралуына
жағдай жасай-тыны белгілі. Сондықтан да, оған қарсы үнемі сақтык ... ... ... ... күн ... ... ... жылдан басталған құс тұмауы вирусының Азия жоне Еуропа жсріндс
кеңінен таралуы 200 млн-нан ... үй ... ... ... ... ... ... стті. Ал, бүдан келетін экономикалық шығын ондаған
миллиард долларды күрайтынын ессп-теп шығару киын ... ... ... уақытта жаппай пандемияға айналып кетпеуінің
алдын алу барлык. ... ... ... ... ... ... ... аурудың жер бетінде ауқымды аумак-тарды кеңінен камтып тез арада
таралып ... ... ... ... ... ... құс ... қарсы
колданылатын бірден-бір тиімді дәрі-дормек мүлде жок. Жыл сайын жалпы
түмауға ... ... ... қүс түмауының вирусына әсер ете алмайды.
Дегенмен де, көптеген мемлексттсрде қүс түмауына карсы ... ... ... ... ... жалпы тұмауға қарсы қазіргі ксзде скі дәрі қолда-
нылады. Оның бірі — ... ... ... — озельтамивир
(коммерциялык атауы Тамифлю), ал екіншісі — занамивир (коммерциялық ... деп ... Бүл ... ... ... вирустарынан таралатын
аурулардың жеңіл түрдс өтуіне және ... ... ... ғана септігін
тигізеді. Құс тұмауының А тобына жататын Н5N1 вирусына қарсы ... ... дәрі — ... Бүл дәрі Ресейде лицензиядан өткен
және оны бүкіләлемдік дәрігерлер қауымы мойындап отыр. Жақында ... ... адам ... аса ... құс тұмауының Н5N1
вирусына қарсы вакцияна ойлап табылғаны ... ... ... таратты.
Мамандардың пікірі бойынша құс ... ... 2007 ... ... ... ... ... Ал, француздық бір компания ... ... екпе ... ... ... ... ... жүзіне
хабар таратып үлгерді. Қалай болғанда да ... ... құс ... ... ... ... адамға жұғатын жаңа штаммы пайда ... ... ... қауіппен алаңдап отыр. Құс тұмауы вирусына ... ... ... ... үш мемлекеті ғана - Ресей, Қытай және
Голландия ғана шығарып отырғаны белгілі. Үй ... кұс ... ... вакцина егу шаралары көптеген мемлекеттерде кеңінен жүргізілуде.
Бұқаралық ... ... ... бізге
белгісіз "құc ... ... ... оның ... ғана ... ... ... да қауіп-қатер төндіргені, тіпті өлім-жітімге
соқтырғаны туралы мәліметтер жариялана бастағаннан бері ел ... ... ... жай ... өзі ... ... ... белгілі жайт. Қандай да ... ... ... ... бұл ... кез ... адам біледі. Ретіне қарай, ол жөнінде
толық ақпарат алып, оның алдын алуға әрекет жасайды.
Сонымен құс тұмауы ... ... ... Оның ... ... неде? Біз неге дүрліге бастадық?
Бұл дерт негізінен ... ... ... ... ... ... ... ауырады, ал жабайы құстар арасында бұл ауру ... ... ... рет құстар арасында пайда ... ... ... ... ... оның ... тек құстарға ғана тән болған. Кейін
1997-1999 және 2003-2005 жылдары бұл індеттің өршуінен оның ... да ... ... бола ... ... оның салдарынан біраз
адам өлген де.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ... (ДДҰ) ... 2003 ... ... ... ауру ... 109 адамның өмірін
қиған екен.
Мамандардың айтуы бойынша, ... ... ... ... болған
вирустардың 1997 және 2003 ... ... ... - ... ... яғни ... қоздыруы күшті деген сез. Сондықтан оны тоқтату
да қиын.
Бізге жеткен мәліметтерден белгілісі, қазір құс ... ... ... ... ... 180 адам ... шалдыққан. Оның 97-сі қайтыс
болған делінеді. 12.04.2006 жылғы дерек бойынша әлемде құс ... ... ... ... 93, ... 6, ... 23, Әзірбайжанда
8, Қытайда - 16, Египетте - 4, Турцияда - 12, Таиландта - 22, Иракта ... бұл ... ... ... ... ... себеп — көктемде
Маңғыстау облысындағы ... ... ... ... құс ... табылуы. Демек, кесел бізге де жетті деген сөз. Бұл, ... ... ... Сондықтан, еліміздің төтенше жағдайлар
министрлігі, Санитарлық-эпидемиологиялық ... ... және ... Ауыл ... ... ... ... комитеті, Ішкі істер министрлігі және т.б. құзырлы мекемелер аталған
дерттің алдын алу шараларына бірден кірісіп кетті. ... ... ... құстары вакциналармен егілуде. Бұл мақсатта Ресейден 9 млн-дай доза
сатып ... Елді ... ... мектеп оқушыларына бұл індет
туралы жан-жақты мәлімет жеткізуге, алдын алу шараларына ... ... ... ұшып ... ... үш жүзден астам түрі бар екен.
Аяқтарына белгі салынған ... ... 46 ... болатындығын
айтсақ, күдіктенбеске амал жоқ. ... суда ... ... яғни ... ... ұшып ... қайдан келетіні ұзақ уақыт
түпкілікті зерттелінбеген. Дегенмен қолда бар деректер Батыс ... ... ... ... ... ал ... ... мен
су маңында мекендейтін басқа құстардың ... ... ... Малайзияға дейін созылатындығын көрсетеді.
Індеттің таралуында, яғни оны үй құстарына жұқтыруда қара қарға,
сауысқан және имек ... ақ ... ... ... ... да ... зор ... аталған құстар ауруға шалдығып, әлсіреген немесе
өлген құстарды шоқып жеп, аурудың басқа құстарға ... ... бола ... қауіптенетіндігін білдіріпті басылым беттерінде бұл індетке бей-жай
қарамайтын әуесқой аңшыларымыз. Жаны бар сөз. Бүл ... ... ... де, ... де ... яғни ... жері жоқ
екендігін ел біледі.
«Әзірге Қазақстан Республикасында құс ... ... ... ... - дейді Қазақстан ... ... ... қадағалау комитетінің карантиндік ... ... ... бас ... ... ... ... тұмауының өршуін жою және алдын алу шараларының бірлескен жоспарын
жасау туралы ... ... ... мен Ауыл ... ... қабылдаған 2005 жылдың 12 тамызындагы №514/406
бұйрығы бар. Осыған орай бұл ... ... ... ... алдын
алуда біраз істерді қолға алды. Вирусқа қарсы осельтамивир деген препаратты
сатып алу мәселесі шешілді. Қолайсыз аймақтардан келгендерді ... ... ... ... ... темір жолда, автоөткелдерде
санитарлық-карантиндік пункттер тізбегі жасалып, іске кірісті. Келгендердің
дене қызуын анықтау үшін Астана, Алматы, Ақтөбе және ... ... ... ... ... бұл дерттің алдын алу ... ... ... ... ... республикамыздың үлкен-үлкен құзырлы
мекемелері де ... ... ... ... анықталынбайды. Сондықтан
ауру кеш анықталуы мүмкін. Ал сезік аларлық белгілерінің барлығы кәдімгі
тұмаудың ... Құс ... ... ... ... нақты вакцинациялық
препараттар әлі табыла қойған жоқ. Бірақ тұмауға қарсы бұрыннан қолданылып
келе жатқан вакциналардың ... жоқ ... ... ... ... адам ... ... үшін жасалған дәрілер аталған індет жүга
қалған жағдайда тиімді болатындығын ... ... ... және ...... ... тежейтін) сезімтал екендігі
белгілі болды. Бұдан басқа, ... ... да ... ... ... де тиімді делінеді. Занамивир немесе
осельтамивир ... ... да ... ... ... ... айтылуда. Бірақ, мұның бәрі ойдағыдай бола ... ... Ең ... ... адамдарға жұғуына жол ... ... ... ... орындауда мен құс тұмауына ... ... ... ... құс ... 2005 ... ... айында Солтүстік Қазақстан, Шығыс
Қазақстан, Ақмола, Қарағаңды облыстарында үй құстары арасында пайда болып,
оларды өлім-жітімге ... ... ... департаментінің індетке
қарсы ұйымдастырған шараларының арқасында, алғаш орын алған төңіректерден
асып өріс ала ... ... ... ... ... ... ауыл ... мен өзендердегі жабайы қүстардың мекендерін төңіректеген ... ... ... зертгеулер түмаудың жабайы қүстармен Қьггай
елінен ... ... ... ... ... ... ретінде ауру шыққан
елді мекендердегі ауырған, сол ... ... ... үй құстарының
барлығы, ветеринарлық-санитарлық ... ... ... түгелдей
қырылып, арнайы пештерде ертелініп жойылды. Ауру пайда болған төңіректер
вирустан залалсыздаңдыру әрекеттерінде ... ауру ... өңір ... ... әрекеттермен жабылады.
Елімізде кездесіп отырған құс тұмауының жабайы құстармен таралып
отырғаны 2006 жылдың ерте ... осы ... ... ... өңірінен 6 жабайы аққудың өлексесін ұшыратқанда тағы белгілі болды.
Бірақ бұл жерде және қазіргі таңға дейін мемлекетіміздің басқа ... ... ... ... кездескен жоқ. Қатерлі тұмаудың алдын алуда
жөн. ... ... ... ... ... ... мен ... істеген әрекеттерінің және қазіргі кезде қолданып жатқан
шараларын ерекше ... ... ... ... Бұл ... ... ... да қосып жатқан үлесі мол. Олай деп ... осы ... ... құс ... бұндай ерекше эпизоотиялық
қасиеттерімен таралуы өмірде шаған жағдай, сондықтан да өткен жағдайлардан
сабақ ретінде ... ... ... ... жаңа аурумен күресті дұрыс,
тиімді ұйымдастыру отанымыздың өндірісі және ... ... өз ... мен ... және ... арқасында іске
асты.
Қатерлі құс тұмауымен күресте, жіті ... ... аса ... ... ... ... дер кезінде дұрыс балау маңызды орын ... ... ... анықтау қолданылатын қарсы шаралардың дүрыс және
тиімді бағытта жүргізілуіне ... ... ... ... ... құс өсіруші қожалықтардың ауруды балау өрекетгеріне мүкият көңіл бөліл,
қажет кезінде соларды дүрыс қолданғандары абзал.
Негізінде құс ... ... ... ... Ол үшін арнайы
талаптар мен қағидаларға сәйкес шаралар жүргізіп, керекті әдістерді қолдану
керек. Ауруды балау жолдарын анықтап, ... ... ... ... ... мемлекеттік тапсырма бойынша ветеринария саласындағы Ұлттық
мониторинг және референттік орталық мамандарының қүрастыруымен ... ... ... ... ... Осы ... қүс ... анықтау үшін шдетгік, клиникалық, патанатомиялық ... ... ... ... ... ... ... жұқпалылығы мен
таралу шапшандығына, ауырған және өлген ... ... ... ... ... ... ... жабайы қүстардың қоныстауына,
басқа шекаралас елді мекендердегі ... ... ... аударып, сол
мәліметтерді сарапқа салу қажет.
Құс тұмауының жұқпалылығы өте ... ауру ... ... ондаған, жүздеген километр қашықтыққа ... ... ... ... ... ... ... арасында өлім 90-100
пайызға жетіп жығылады. Құс ... үй ... ... үнді қүстарының арасында жіті түрде жаппай қырғынға ... де. ... ... ... ауру ... ... ... мүмкін.
Клиникалық және патанатомиялық зерттеу барысында аурудың көзге түсер
белгілерін жэне өлген құстың ішкі ағзаларындағы өзгерістер ... ... ... ... ... тэн ... ... олардың
беягісіз жаппай қырылуын, жемге тәбеттерінің төмендеп ... ... ... ... дене ... жүрістерінің өзгеруін, терг: асты тканьдарының ісінуін,
терісінің кегеруін және ... ... ... ... Қүетың ішкі
ағзаларында айтарлықтай көзге түсер іезгерістер кездесе бермейдіжене кейбір
аурудың аса жіті ... ... ... ... ... өзгерістер байқалмауы да мүмкін.
Осы келтірілген алдын ала зертгеулердің нәтижесіне сәйкес қүс ... сол ... ... ... үшін ... зерттеулер
қолданысқа түседі.
Қатерлі құс тұмауының алдын алу және ... ... ... Ауыл ... ... ... ветеринария
департаменті мен ветеринарлық ғылыми-зерттеу институтының ... ... ... ережелік құжаттамасының талаптарына сай
жүргізеді.
Осы ережелерге сәйкес, құс ... ... алу үшін ... ... іңдетінің өрісін бақылап отырады, қоныс аударушы және
синантропты жабайы құстар арасында мониторингтік ... ... ... ... анықтайды, індеттің республика өңірінде пайда ... ... ... аумақтарда қүстарьш ауруға ... ... ... ... ел ... қаупі туралы
қүлақтандырып, үй құстарына арналған арнайы шараларды қолдану ... ... ... ... қадағалайды, жабай қүстарға деген аңшылықты
реттейді, құс тұмауы пайда болған, ауру өріс алған елдерден қүсты және ... ... ... ... ... ... қарамай тұмауы мемлекетімізде пайда бола
қалған жағдайда ауырған, ауруға шалдығуы мүмкін ... және қүс ... ... ... ... ... 8 км ... бар үй күсы атаулы
өлтіріліп, арнайы пештерде өртеу арқылы ... Ауру ... ... ... енгізіледі, оның сыртындағы радиусы 25 км төңіректегі ... ... ... ... ... тиым ... және қажет
деген жағдайда қорада ұстайды. Осындай көшіп-қонуға ... ... ... 50 км ... ... да ... ... тыйым, шектеу
ережелері індетгік ошақтағы ауру және оның ... ... ... ғана ... ветеринарлық органдардың шешімімеп күшін
жояды.
Қатерлі құс түмауының алдын алу, ауруды балау, онымең күресу ... ... ... ... сай ... ... ... мемлекеттік кәсіпорындар мен мекемелер қызмет етуде.
олардың қатарына Ауыл ... ... ... ... ... С.Сейфуллин атындағы Агротехникалық университет,
Ұлттық мониторинг және ... ... ... ... Білім және ғылым министрлігіне қарасты вирусология және
микробиология институты, Ұлттық биотехнология ... және оның ... ... ... ... ... келтірілген кәсіпорындар
мен мекемелер арнайы мемлекеттік бағдарламалардың тапсырмалары бойьшша
диагностикалық препараттар мен вакциналарды өндіріп ... ... ... ... ... ... ... мен шарттарын қүрастыру ... ... ... етіп ... ... ... құс ... алдын алу үшін ветеринария
департаменті тұмау іңдетінің өрісін бақылап отырады, қоныс аударушы ... ... ... ... ... ... жүрізіп олардың
індеттік қауіптігін анықтайды, індеттің ... ... ... ... жағдайда қажетті аумақтарда қүстарьш ауруға ... ... ... ... ел ... қаупі туралы
қүлақтандырып, үй құстарына арналған арнайы шараларды қолдану туралы қаулы
шығарып, ... ... ... ... қүстарға деген аңшылықты
реттейді, құс тұмауы пайда болған, ауру өріс алған елдерден ... және ... ... ... ... Техникалық қауіпсіздік
Малдардың қора жайларын тазалап, ... ... ... өрт ... ... биологиялық
препараттардан, аурулардан сақтануын жіті қадағалау;
Мамандардың стерильді құрал - ... ... ... тағы ... ... ... ... қадағалау;
Техника қауіпсіздігі ережелерін қадағалау;
Ауру шыққан жағдайда ауру ... ... ... сау ... ... қадағалау.
Малдың жұқпалы ауруларымен жұмыс жасағанда қауіпсіздік ережелерін
сақтау- қоғамдық және адамның жеке ... ... ... үшін ... және малдың ауруына, өлуіне жол бермеуге бағытталған аса ... ... ... ережелерімен танысу үшін әкімшілік оларға алғашқы,
жұмыс орнындағы ... ... ... ... нұсқаумен барлық жұмысқа жаңадан келген адамдар танысады. Оның
мақсаты жұмысқа келген ... ... ... ... және кәсіпорынның
ішкі тәртібімен таныстыру.
Жұмыс орнындағы нұсқауды топ ... ... ... ... ... ... игерудің бастамасы болып табылады.Малмен
тікелей ... ... ... жеке ... ... таныстырады.
Мал шаруашылығындағы жұмысшылар арнайы және ... ... ... ... бұл ... ... химиялық және
биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын құрал. Арнайы киімге кеудеше,
комбинезон, алжапқыш, қолғап, етік, резенке, шұлықтар ... ... ... жанасу нәтижесінде жұмысшыларға кейбір
антропозоонозды ... жұғу ... ... Аса қатерлі ауруларға
топалаң, маңқа, туберкулез, бруцеллез, құтыру, бұзаутас және т.б. аурулар
жатады.
Улы ... ... ... ең кемі 18 ... ... ... ... дәрілермен жұмыс істеу ережелері жөнінде нақтылы нұсқау
алған және ... ... ... ... ... ғана ... беріледі.
Жас өспірімдер, жүкті және баласын емізіп жүрген әйелдер кейбір аурумен
ауырып жүрген адамдар мұндай жұмысқа қабылданбайды.
Улы химикаттармен жұмыс ... ... ... су ... ... ... Тамақты жұмыс аяқталғаннан кейін немесе үзіліс кезінде ғана ішуге
болады, бірақ міндетті түрде ... ... ... беті-қолды мұқият
сабындап жуу керек.
Дезинфекциялау шараларын атқаруға міндетті адамдар жұмыс ... ... ... таса ... ... ... ... тұмауы – септицемия, домбығу, тыныс және ас
қорыту мүшелерінің зақымдануымен ерекшеленетін жұғымтал ауру. Құс тұмауының
вирустары құстарда, ... ... ... ... ... суда ... ... қаз және т.б. құстар ... құс ... ... індеттің таралу көзі болып табылады. Үй құстары ... ... ... ауру жасырыны түрде өтіп, құстардың өліміне
соқтырады.
Табиғатта кең ... бұл ... ... ... ... ... ... доминанттық басымдылыққа ие болып
жаппай қоздырады. Вирустың көптеген варианттарының зардартылығы әр ... да, ... ... түрі мен ... ... ауру тудырады. Вирустың
мутациялық өзгерістерге ұшырауына байланысты оның вируленттілігі күшейген.
Індеттік ерекшеліктері, клиникалық және патологоанатомиялық ... ... тек ... ала ... қоюға болады. Қорытынды диагноз қою
үшін ауру жіті өткен кезде өлген ... ... ... миы, т.б. алынған
патологиялық материалды зертханаға ... ... ... ... Өлекседен материалды тез арада алып, суықпен немесе
50% глицеринмен консервілейді. ... ... ... үшін ... ... ... ... әртүрлі кезеңінде алады.
Қатерлі тұмаудың пайда болуына және төңіректеп ... ... ... ... ... ... ... себепші. Аурудың
адамдарға деген залалдығы мен қатерлілігі және оның эпидемиялық ... ... ... ... мүмкін. Қатерлі құс тұмауы еліміздің өңірінде үй
құстары арасында 2005 жылдың ... ... ... ... ... 2006
жылдың ерте көктеміңце бой көрсетті. Пайда болған ауруды ветеринарлық
мамандар етек ... дер ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының (өңірі құс тұмауынан аман, бірақ
аурудың жабайы құстар арқылы ... ... ... болу ... ... ... ғылыми-практикалық негізде ауруды балау, алдын алу және
онымен күресу шаралары ... ... ... ... кәсіпорындар мен мекемелердің мамандарының зерттеулері
нәтижесінде құрастырылу үстінде.
Жеткен жетістіктерді болашақта ... ... ... құс ... ... ... пайда болу, оның табиғатта сақталу, індеттің өрістеу
заңдылықтарын анықтау, жаңа вакциналық және ... ... ... басқа бағыттар тұрғысында) ... ... ... жоспарлап, жүйелі түрде жеделдете жүргізу қажет. Бүл үшін қатерлі
құс тұмауы проблемаларын ... ... ... көңіл бөліп,
жеткілікті қаржы бөлінгені абзал.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Сайдулдин Т. ... ... ... ... оқу орындары үшін
/Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -195б.
2. Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. ... ... ... ... Ж. Ірі қара ... оқу ... жоғары оқу орындары
үшін /Бердімұратов Ж. ... ... 1976. - ... Әмірбек Е. Жануарлар ... ... оқу ... ... оқу ... үшін ... Е. ... -179б.
5 Ілиясов Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу ... ... ... ... /Ілиясов Б.К. Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ... ... Ж. ... ... Е.И. ... және инфекциялық аурулар ветеринария –
санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу ... үшін ... ... - 2006.- 166б.
8 Конопаткин А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник
для ... ... А.А. ... Колос , ... ... құс ... ... ... ... әдістеме көрсеткіш.
Қазақстан Республикасының ауыл ... ... ... Қатерлі құс тұмауын алдын алу және оны жою шараларын жүргізу туралы
ветеринариялық ережелер (Қазақстан Республикасының Ауыл ... ... ... Л.Р. ... 2007 №7 «Қазақстанда болған
қатерлі құс тұмауы»
12 ... А.О. ... ... құс тұмауының дәруін тапты»
Айқын, 2007.- 6 ... И.Т. «Құс ... неге ... ... 2006-6
14Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары
оқу орындары студенттеріне арналған ... ... Д.Е., ... ... Т.И. ... 2009.- 126б.
Анықтамалар
Қатерлі (аса зардапты) құс ... ... ... ... барлық түрлеріне залалды, өте жұқпалы вирустық ауру.
Дезинфекция – микроорганизмдерге қарсы шара
Дератизация – кеміргіштерге қарсы шара
Инактивация – вирустардың жұқпалылығын ...... ... ... ... тұру ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биелерге арналған қора-жайларға қойылатын ветеринариялық- санитариялық және гигиеналық талаптар, малдарды күтіп-бағу жағдайлары жәнеоларды жақсарту шаралары тақырыбында жазылған17 бет
Мал қоралары мен шаруашылық аумағын ветеринариялық-санитариялық ережеге сай тәртіпке келтіру30 бет
Үй жұмысын орындауға көмек, көптеген мысалдар мен нақты ережелер (қазақ тілі)101 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
"Қазақстандағы ветеринария қызметі және ҚР «ветеринария туралы» заңы"6 бет
''SC Food'' ЖШС-нің ірі қара мал бұзаутазын алдын алу және онымен күресу шаралары.14 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»29 бет
Ірі қара малдарының гигиенасы6 бет
Ірі қара финнозы20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь