Қырыққабат дақылының өнімділігіне органикалық тыңайтқыштардың әсері

КІРІСПЕ
1 Әдебиеттерге шолу
2 Зерттеу жүргізген аймақтың климат және топырақ жағдайлары
3 Қырыққабат дақылының биологиялық ерекшелігі мен өсуру технологиясы
3.1 Қырыққабат дақылының биологиялық ерекшелігі
3.2 Қырыққабат дақылының өсуру технологиясы
4 Тәжірибенің әдістемесі мен бағдарламасы
Қырыққабат – екі жылдық өсімдік. Бірінші жылы жуан, қысқа сабағын, жапырақтарын және қауданын, екінші жылы гүл өркендерін, бұршаққындарын және тұқымдарын қалыптастырады. Сабақтың ішкі жағындағы бөлігін ішкі (өзек) оның сыртындағы төменгі бөлігін сыртқы зігірік деп атайды. Сыртқы зігірігі қысқа (10-15 см) сұрыптар жеңіл. Құрғақ құмды жерлерге, ал ұзын зігіріктілері (25 см асатындар) ылғалды шымтезекті және су жайылмасындағы, биік түптеуге болатын топырақтарға бейімделген және олардың өнімін машинамен жинауға болады.
Қаудан - өте ұлғайып өскен ұштық жабық бүршік. Оның пішіні әр түрлі – шар, сопақша, шошақ тәрізді және жайпақ болады. Сұрпына және өсу жағдайына байланысты қауданның салмағы 0,5 тен 20 кг дейін болады. Қауданның түсі ақ, сарғыш, ақ сары, жасыл сары болы мүмкін.
Қырыққабаттың жемісі – ұзындығы 8 см дейін болатын екі ұялы бұршаққын. Тұқымдары ұсақ, диаметрі 1,5 мм жуық, түсі ашық сұрдан қара қоңырға дейін өзгереді. 1000 дәннің массасы 2,5-4 г. Қырыққабаттың жекелеген түрлерін тұқымдарының сыртқы түрі бойынша ажырату өте қиын.
Қырыққабат – топырақ құнарлығына талап қойғыш өсімдік. Оған ең жарамды саздық, ылғалды жақсы ұстайтын топырақтар, сондай-ақ құнарлы өзен жайылмалары. Ол қышқыл топырақтарда нашар өседі. Ең қолайлысы – топырақ ерітіндісінің реакциясы сәл қышқылдау (рН -6) болғаны дұрыс. Жоғары өнімді қырыққабат қоректік заттарды мол сіңіреді, кеш пісетін сұрыптары ерте пісетіндерге қарағанда, топырақ құнарлығына жоғары талап қояды.
Қырыққабат гектарынан 800 ц өнім бергенде топырақтан 220-230 кг азот, 60-70 кг фосфор, 200-220 кг калий сіңіреді. Бұл бидайдың 30 ц/га өнімге шығарған заттарынан 2,5 есе жоғары. Қырыққабат жапырақтары қарқынды өсу кезеңінде көбірек азотты, ал қауданы қалыптасқанда фосфор мен калийді сіңіреді.
Қазіргі кезде қырыққабат әлемде 800 мың га жерге өсіріледі. ТМД елдері оны өсіруде бірінші орында: жылдағы егіс көлемі 250 мыңдай га. Ерте пісетін сұрыптарының орташа өнімділігі – 100-200 ц/га, кеш пісетіндерінікі – 300-400 ц/га. Бәр қауданның массасы 16 кг дейін болады. Қазақстанда қырыққабатты 15 мың га артық жерге өсіреді. Негізгі егістіктері Алматы, Оңтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында орналасқан. Қазақстанның солтүстігінде қырыққабат 3,4 мың га жерде өсіріледі. Шаруашылық тұрғыдан алғанда егістіктің 65%-ы үй маңайындағы шаруашылықта орналасқан. Ең жоғары өнімділік шаруа қожалықтарында және үй маңайындағы жерлерде. Қазақстанда ең жоғары өнімділікті Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында (260-275 ц/га) жинауда.
        
        Қырыққабат дақылының өнімділігіне органикалық тыңайтқыштардың әсері
ДИПЛОМДЫҚ ЖҰМЫС
мамандығы 5В080800 – ... және ... – екі ... өсімдік. Бірінші жылы жуан, қысқа ... және ... ... жылы гүл ... ... ... ... Сабақтың ішкі жағындағы бөлігін ішкі (өзек) оның
сыртындағы төменгі бөлігін сыртқы зігірік деп атайды. Сыртқы зігірігі ... см) ... ... Құрғақ құмды жерлерге, ал ұзын зігіріктілері (25
см асатындар) ылғалды шымтезекті және су ... биік ... ... ... және ... ... ... жинауға
болады.
Қаудан - өте ұлғайып өскен ұштық жабық бүршік. Оның пішіні әр ... ... ... шошақ тәрізді және жайпақ болады. Сұрпына және өсу жағдайына
байланысты ... ... 0,5 тен 20 кг ... ... ... түсі ... ақ сары, жасыл сары болы мүмкін.
Қырыққабаттың жемісі – ұзындығы 8 см ... ... екі ұялы ... ұсақ, диаметрі 1,5 мм жуық, түсі ашық сұрдан қара қоңырға дейін
өзгереді. 1000 дәннің массасы 2,5-4 г. ... ... ... ... түрі бойынша ажырату өте қиын.
Қырыққабат – топырақ ... ... ... өсімдік. Оған ең жарамды
саздық, ылғалды жақсы ұстайтын топырақтар, сондай-ақ ... ... Ол ... ... ... өседі. Ең қолайлысы – топырақ
ерітіндісінің реакциясы сәл қышқылдау (рН -6) ... ... ... ... қоректік заттарды мол сіңіреді, кеш пісетін сұрыптары ерте
пісетіндерге қарағанда, топырақ ... ... ... ... гектарынан 800 ц өнім бергенде топырақтан 220-230 кг азот,
60-70 кг ... 200-220 кг ... ... Бұл ... 30 ц/га ... ... 2,5 есе ... Қырыққабат жапырақтары қарқынды өсу
кезеңінде көбірек азотты, ал қауданы ... ... мен ... ... ... ... 800 мың га ... өсіріледі. ТМД елдері
оны өсіруде бірінші орында: жылдағы егіс көлемі 250 мыңдай га. Ерте ... ... ... – 100-200 ц/га, кеш ...... ц/га. Бәр ... массасы 16 кг дейін ... ... 15 мың га ... ... ... ... егістіктері Алматы,
Оңтүстік Қазақстан және Шығыс ... ... ... солтүстігінде қырыққабат 3,4 мың га ... ... ... алғанда егістіктің 65%-ы үй маңайындағы шаруашылықта
орналасқан. Ең ... ... ... ... және үй ... ... ең ... өнімділікті Алматы және Шығыс Қазақстан
облыстарында (260-275 ц/га) жинауда.
Ақ қауанды қырыққабаттың ерекшелiгi қысқа ... ... көп ... ... ... және қоректiк заттарды қарқынды пайдаланатын
өсiмдiк. Оның көшетi егiстiкке отырғызылған соң алғашқы айында баяу ... ... 8‚5% ... 6‚7% ... және 7‚5% ... ... Ал ... кезде өзiнiң өсiп-жетiлуi кезiнде қажет болатын азот‚ фосфор‚
калийдiң 85%-тiн пайдаланады.
Зерттеудің ... ... ... ... ... көбеюiне және тезiрек пiсуiне әсер етедi. Әсiресе көңге қосымша
азот және шамалы ... ... ... беру өте ... Сол ... көң берiлген алғы дақылдан соң отырғызу да оның өнiмiнiң ... әсер ... ... ... ... микроэлементтердiң пайдасы
үлкен. Мәселен‚ мырыш әсерiнен капуста өз бойына ... ... ... Бор ... оның ... ... қырыққабат өсiмдiгiне қолданылатын тыңайтқыш мөлшерi оның
сортына‚ өнiм шамасына‚ топырақтағы ... ... ... ... және топырақ типiне байланысты.
Зерттеудің мақсаты: Ғылыми негізделген тыңайту жүйесін құру арқылы
өсірілетін дақылдардың өнімділігі мен ... ... ... ... ... ... материалдық және ... ... ... ... ... ... дақылдары қоректiк заттарды көп пайдаланады. ... ... ... заттардың қорының мол болуын ұнатады.
Көкөнiс дақылдарының iшiндегi қоректiк ... ... ... ... пияз ... ал қияр, редис аз мөлшерде пайдаланады. Тағы
ескеретiн жай көкөнiс ... жеке ... ... ... ... емес. Мәселен, сәбiз, асханалық қызылша‚ пияз ... ... аз ... ... ... ... ... басқа
көкөнiс дақылдарына қарағанда фосфор элементiн көп қажет етедi.
Көкөнiс дақылдарының кұлiнiң 60%-тi ... ... ... ... ... амин ... ... сияқты органикалық заттардың
синтезделуiне ... ... ... ... ... калий
мөлшерi 1‚5%-тен төмендегенде оны қажетсiнедi. Ал ... ... 2‚5% ... көп ... калийдi қажетсiнбейдi. Басқа ... ... ... мен қияр ... көп ... ... дақылдарының топырақ ерiтiндiсiнiң концентрациясына төзiмдiлiгi
бiрдей емес. Қырыққабат‚ ... ... ... ... ... ... төзiмдiлiгi қияр мен пиязға қарағанда
жоғары. Көкөнiс ... үшiн ... ... ең қолайлы
концентрациясы 0‚02-0‚05%.
Көкөнiс дақылдары өздерiнiң биологиялық ерекшелiктерiне сәйкес қоректiк
заттарды әртүрлi ... ... ... ... ... ... жөнiндегi 85-
кестеде келтiрiлген деректер жергiлiктi жағдайды және ... ... ... ... ... ... мiндеттi тұрде
негiзге алынуы тиiс.
Қырыққабат – қырыққабат (Brassica) туысына ... ... ... ... ... ... ... және айрықша дәмімен
ерекшеленетін қырыққабат Жер шарының барлық ... ... 8 түрі ең ... ... ... кәдімгі қырыққабат, савой
қырыққабаты, түсті қырыққабат (цветная капуста), ... ... ... ... ... ... және ... Қырыққабаттың жапырақтары бір сабақтың ... ... ... ... бөлігіндегі жапырақтары үлкен, біршама
қалың, етті, жиі орналасқан, ал сабақты бойлай шыққан жапырақтарының ... ... ... ... отаны анықталмаған. Дегенмен, А.
Декандольдің айтуынша, Ұлыбритания, ... ... және ... бұл ... ... ... ... мүмкін.
Болжаулар бойынша, қырыққабатты Ежелгі Европалықтар б.з.б. 50-100 жылы
кроманьондықтар және неандертальдықтар тағам ... ... ... ... ... теңізі және Батыс Европа саналады. Ең
бірінші қырыққабат туралы мәліметтерді грек жазушысы ... ... ... ... Оның айтуы бойынша египеттіктерге қырыққабат ... ІV ... ... ... ... қазбалар нәтижесінде, қырыққабатты адамдар тас дәуірінің
соңында өсіргенін зерттеген. Б.з.б. көне ... 5000 жыл ... ... оны ... деп ... Содан бастап Египетте, Греция,
Римде таралған. Ол (капуста – Brassica) – капуста тұқымдасына ... ... және көп ... ... ... ... саналады. Негізінен, капуста
туысына жататындар: шалқам, ... ... т.б. ... Оның ... ... ... олар өзара будандастыру, сұрыптау ... ... ... ... ... ... ... жерде өсіріліп, өнімі
жинап алынады. ... ... ... ... мен Жерорта теңізі
жағалауларында кездеседі. Қырыққабаттың мынандай түрлері бар: қауданды,
савойя, ... ... ... ... ... ... капусталар.
Бұлардың ішінде түсті және Пекин капусталарынан басқалары түгелдей дерлік
екі жылдық ... ... ... түрлері де жарық сүйгіш, суыққа
төзімді. Ал енді ыстыққа төзімділері: жапырақты және кольраби деп ... ... ... мен ... ... қасиетті тағам деп санаған. Оны әр
түрлі ауруларды және жараларды емдетуге қолданған. Қырыққабаттың қауданы
Батыс Еуропада 12-16 ғасырларда ... ТМД ... ... ... ... ... ... Оны бірінші етіп Кавказдықтар қолдана бастаған
[3].
Тағам табиғатын, дәрумендер пайдасын зерттеушілер ... ... ... ... ... ... оның жұмысшыларға ерекше
күш-қуат бергенін ... ... ... ... 200 жыл ...... ... қоректік құндылығын жақсы білген. Ежелгі гректер мен
римдіктер де қоректік құндылығы мен емдік ... үшін ... ... ... ... Қырыққабат бірінші жылда қауданды ... жылы жаңа ... ... болып, қауданы баяу өседі және ... ... ... ... ... ... қана сан ... түрлі. Бұл
оның басты ерекшеліктерінің бірі. Бұл ... ... ... өз ... ... ... ... таралғандығымен өзіне алып,
елге кеңінен танылған. Оны ас әзірлеуге қосқанымен, ашытуға, қалбырлауға,
балғын ... ұзақ ... ... ол ... ... ... Мамандар жасы ұлғайған адамдарға қырыққабаттың осы түрін жеуге
ақыл-кеңес береді. Себебі, оның құрамында фосфор, кальций тәрізді ... бар. ... ... де қырыққабат адам ағзасына өте пайдалы.
Бұл мамандардың ғылыми қорытындысы [4].
Дәрігер-ғалымдардың пікірінше, күн ... ... ас ... ... ісіктің алдын алады, адамның тәбетін ашады. ... ... ... болып келеді. Ол құндылық оның құрамындағы қанттың, ақуыздың,
дәрумендердің және тағы ... ... мен ... ... Қырыққабаттың құрамында қант, минералды тұздар (кальций,
калий, ... ... ... ... протеаза, А, В1, С, P, К, В6 және
тағы басқа дәрумендер бар. ... ... ... оны пісіріп, қуырып,
ашытып, тағамдарға қосып және табиғи күйінде жейді. Қырыққабаттың шырыны
асқазан, бауыр ... ... әсер ... дәрі ... ... ... (қуырылмаған, қайнатылмаған) жиі ... ... ... зат ... реттеп, денеде май жиналуын болдырмайды.
Бұған қоса дем алу жүйесі, анемия, демікпе ауруларын емдейді [5].
Крестгүлділер тұқымдасына жататын бұл ... ... ... С, Р, В1, В2, В6, К, Д ... ... ... тұздар, көмірсу, белок т.б. пайдалы заттар көп. Оның құрамындағы
тартронды қышқыл ... ... ... Қырыққабат – С дәруменінің
негізгі көзі болып табылады. Оның 100 гр шикі ... күз және ... ... 70 ... дейін аскорбин қышқылы болады. Кеш ... ... 74 ... ... ... С дәруменінің адамға
тәуліктік қажеттілігі 70мг-нан 10мг-ға дейін ... ... С ... ... ... картоп, апельсин, лимон және
мандаринмен бәсекеге түседі. Әсіресе, ... ... ... ... ... көп мөлшерде кездеседі [6].
Қырыққабаттың тағамдық құндылығы өте жоғары. Оның құрамында 50-ге жуық
химиялық элементтер кіреді. Олар ... ... дәм ... ... қалпында
(қуырылмаған, қайнатылмаған) жиі қабылданған жағдайда қырыққабат ... ... ... ... май ... ... ... қоса дем алу
жүйесі, анемия, демікпе ... ... ... ... С дәруменінің мөлшері 41 мг/кг болады. Ол
басқа да ... мен ... бай ... ... ... Р ... ... рибофлавин, ниоцин, пантотен қышқылы, фоли қышқылы (0,9-1,9
мг/кг), каротин (0,3 мг/кг), биотин (0,024 мг/кг), К ... ... ... пиродоксин (1,2 мг/кг) инозит сияқты заттар кездеседі [8].
Қырыққабаттың құрамы азот тектес заттардың болуымен ... ... шикі ... 1,9-2,7 % ... Кеш ... ... ... қанттың орташа мөлшері 4,3% құрайды [2].
Соңғы кездегі мәлімет бойынша Қазақстандағы қырыққабат ... ... мың га. ... ... ... ... күйінде қалуда. Картоп басқа
дақылдарға қарағанда агрономиялық тұрғыдан өте тиімді ... ... егіс ... көптеген дақылдарды картоптан кейін орналастырған
қолайлы, қырыққабат еккен жер арамшөптерден таза ... және ... ... ... қайырымы мол дақыл.
Қырыққабатты Қазақстанның барлық облыстарында өсіруге болады, өскен
ортасына өте көп ... ... ... ... ... ... немесе
басқа да табиғат апаттарына байланысты халықты азық-түлікпен қамтамасыз ... ... ... ... ... ету оның ішінде: мал өнімдері ... ... және т.б.) және ... ... ... дақылдар мен майлы да-
қылдар және дәнді бұршақ дақылдар және т.б.) өз ... ... ... ... ... та ... кеңінен тараған дақыл-
дардың бірі болып табылады.
Негізінен қырыққабат дақылының 70%-ы жеке шаруашылықтар мен саяжайларда
өсірілуде, яғни ... ... мен ... пайдаланбастан
өсіріледі.
Дүниежүзіндегі халқының саны бойынша алдыңғы қатарда тұрған Қытай ... мен Үнді ... ... ... көп ... оның ... ... назарда ұстауда.
Қырыққабаттың егіс көлемі әр жыл сайын артып отыр. ... ... ... және аса ... ... қымбат
емес дақылдардың бірі болып табылады. Қазірі кезде дүние ... ... ... жерге отырғызылып, одан 21,7 млн. тонна өнім жиналады (орташа
өнімділігі 160,6 т/га). Халықтың қажеттілігін өтеу үшін ... ... ... болуы керек.
Дүниежүзіндегі халықтардың басым бөлігі азықтың жетіспеушілігін айқын
сезініп отыр. Бұл біздің республикамызда да ... ... ... ... ... ... етіп ... жоқ. Әсіресе бағасы арзан
және сапалы қырыққабаттың жетіспеушілігі маусым ... ... ... өнімінің өсуіне кедергі жасайтын 2 себепті атап ... яғни ... ... ... ... мен ... ... минералдық қоректену болып табылады.
Ауылшаруашылық дақылдарынан, оның ішінде қырыққабат дақылынан мол ... өнім ... үшін ... тиімді қолдану маңызды рөл атқарады.
Қазіргі жағдайда тыңайтқышсыз ... ... ... ... ... ... Сондықтан игерілген ауыспалы егісте тыңайтқыштарды қолданудың
тиімді жүйесін пайдалану картоп түсімін арттырудың шешуші ... ... ... ... ... мол ... ... барлық топырақ аймағында тыңайтқыш қолдану ... ... ... ... ... [2].
Картоп – аса бағалы ауыл шаруашылығы дақылы. Елімізде жыл сайын 160-170
мың га алқапта ... осы ... ... ... өнімділігі әр жылдың
ауа райы ... ... 12-15 т/га ... ... отыр.
Қазақстанның соңғы жылдары көптеген мол өнімді сорттардың болуына (2011
жылға жалпы 63 ... оның ... ... 30 сорт ... ... дамуына (қазіргі кезде ... 30-ға жуық ... ... ... ... ірі ... ... жоғары
өндірісті ауыл шаруашылығы техникаларымен жабдықталуына қарамастан, картоп
өнімділігі елімізде әлі де ... ... ... ... келеді. Екпе
дақылдардың, оның ... ... ... өнім ... ... әсер ... ... Бірқатар факторлардың ішінде
маңызды орынды агротехнология ... ... ... ... ... ... және жүзеге асырылады. Ерекше бөліп ... ... – ол ... ... ... негізінен алғанда суармалы алқаптарда
өсіріледі.
Қырыққабат өсімдігін жер ... 3 ... ... ... және оны ... әлемнің 150 елі айналысады. Оның өсу аймағы
полярлы Финляндиядан Эквадор және Кенияның биік тауларына дейін созылады.
Биологиялық ерекшелігі ... ... ... ... қатарына
жатады және олар жоғары температураға қарағанда төмен температураны жақсы
көтереді [9]. ... ... ... ... температурасы – 7-80С,
түйін түзуіне – 16-180С, ал сабақтарының өсуі мен ... – 20-210С ... ... ... ... 290С болғанда
түйіннің өсуі толық, ал 400С болғанда өсімдіктің фотосинтез ... ... ... ... ... стратегиялық қажетті ауыл
шаруашылығы өсімдігі. Өндіру көлемінің молдығына қарамастан ... ... оны ... ... жылдық көлемі республика
халқының сұранысын өтей ... ... ... ... әрі құрғақ климатына отандық және шет ел селециясының мол өнімді
сорттары төзімді болмай, ... ... ... мен түйіндерінің
сапасы жоғалып, әріқарай пайдалануға ... ... ... ... селекциялық оригинатор-мекемелерінен ... ... ... ... ... жаңалап отыру өнімнің
қымбаттауына әсерін тигізеді. Соңғы ... ... ... ... картоп сорттарына сұраныс өсуде. Осыған орай, мол ... ... ... ... және ауруларға төзімді, өндірістік қайта
өңдеуге жарамды картоп сорттарын шығару алға қойылып отыр.
Қырыққабатта ... май ... жоқ ... де ... ... ... май тектес заттар көп мөлшерде кездеседі, олар органикалық
қышқылдармен ... ... тән дәм және иіс ... ... ... ... ... төмен адамдарға ұсынады және де
калийдің көп ... ... ... ... адам ... ... пен натрийді шығаруға жақсы көмектеседі [9].
Қырыққабаттың жапырақтары бір ... ... ... ... ... бөлігіндегі жапырақтары үлкен, біршама қалың, етті, жиі
орналасқан, ал сабақты бойлай шыққан жапырақтарының ... ... ... Қырыққабаттың кеш пісетін сорттарының диаметрі 25-45 см. ... ... ... ... ... ... ... келеді.
Көбінесе қаудан тегіс ... ... және ... тәріздес пішіндер аз
кездеседі [10].
Кеш пеісетін қырыққабатта 20-25 жайылған жапырақтары пайда ... ал ... ... ... құрайды. Сабақтың астыңғы жағында
жапырақтар пайда болып, олар тігінен орналасады. Олар белсенді ... ... ... Егер ... ... өсуі жалғаса берсе, қаудан
жарылуы мүмкін. Ішкі ... ... ... ... хлорофил
түзілмейді, сол себептен олар этилирлі болып келеді [11].
Қырыққабаттың егу үлгісінің ... ... 60-70 см. Ал ... арасы 70-60 см болуы қажет. Агротехникалық үрдісі де ерте пісетін
қырыққабаттікіндей. ... ауа райы ... ... тамыз
айының соңында немесе күн енді суытқанда жинайды. Тұқымды 3-4 см тереңдікте
себеді, мөлшері гектарына 1,2-1,5 кг. ... 70×20 см ... 11 ... 93% ... 20 ... 88% ... ... отырғызу әдісіне байланысты болғанын дәлелдеген [12].
Қырыққабатты қатарлап, шашып, ленталы, төртбұрышты және ... ... Булы ... және жылы ... ... ... ... себу тәсілін қолданады. Қатарлап себу ... ... 45,60,70 см ... ... ... әдіс – бұл ... қатарлардан
құралған, қатардың ленталарды құрауы [13].
Ауа райының қолайсыз жағдайларында танапты суару кешкі уақыттан бастап
суаруға ... ... ... жылуды өзіне жақсы сақтайды, булану кезінде
жылуды жоғалтпайды. ... ... ... ... ... ... ... [14].
Барлығына ортақ сипат –қырыққабат жарық сүйгіш және суыққа төзімді.
Өсуіне ... ... 15 – 18°С. ... ... ... +16 +18ºС. Жақсы өнім топырақ ылғалдылығы 60-80%, ауа
ылғалдылығы 75-90 % ... ... ... ... ... ауру мен ... ... Сол себептен –
уақтылы арамшөптерді жою, өртеу немесе ... ... тыс ... жасау
керек. Осы агротехникалық шараларды орындап, қырыққабатты аурулардан ... ... ... ... ... капуста шыбыны, капуста
қоңыр көбелегі, капуста ақ көбелегі, капуста бітесі, т.б. жиі кездеседі;
аурулары: ... ... және ... ... ... бітесі бір вегетациялық кезеңінде 15 немесе одан да көп
ұрпақ береді. Олар өнімді 86,3 % азайтып, ... ... С ... және ... да ... ... күрт төмендетеді [16].
Көптеген ғалымдардың айтулары бойынша қырыққабат сорттары әр ... ... ... ... ... ... [17].
Қырыққабат қаудан түзу фазасынан бастап қоректік заттарды қабылдауы
күрт жоғарлайды, екінші вегетациялық кезеңінде ... 84,4%, ... және ... 84,0%-н ... ... ... [18].
Зерттеу нәтижелері бойынша, кеш пісетін қырыққабаттың ... ... ... күніне 10 кг/га –дейін қабылдайды [19].
Қырыққабаттың жоғарғы өнімін алу үшін ... ... ... ... ... азот ... беру ... топырақтың типіне және
жоспарланған өнімге байланысты болып келеді. 1 м2 4-6 кг көң немесе 8-10 ... ... ... ... ... ... кеш ... Подарок сорты 10 т өнім құрау үшін 28,5-тен 35,7 кг азот,
10,4-тен 12,7 фосфор және 37,2- ден 47,9 кг ... ... ... ... көрсетілгендей, шалғынды топырақтарда кеш
пісетін қырыққабаттың Заводская сорты 10 т өнімді ... үшін ... ... 48 кг ... сай ... керек [22].
Көптеген авторлардың зерттеулері дәлелденген, шымды- ... ... ... ... ... кеш пісетін
қырыққабаттың өнімі жоғарлайды [23].
Қарашіріндісі аз топырақтарда қырыққабатты өсірген кезде ... ... ... ... ... ... керек. Ол
өнімді жоғарлата ғана қоймай , сапаны да жоғарлатады [24].
Мәліметтер бойынша қарашіріндісі аз ... ... пен ... ... ұштастырып бергеннен кеш пісетін қырыққабаттың өнімі
48-ден 71,9 т/га –дейін болуы мүмкін [25].
Зерттеулер ... ... мол ... минералды
тыңайтқыштарды берген кезде қырыққабат тез және жақсы өсетінін дәлелдеген
[26].
Кеш пісетін қырыққабаттың сорттарына азот ... ... ... ... ... тиімділігі аз болған. Ал, ең жоғарғы
өнім натрий силитрасын бергенде байқалған [12].
Қырыққабаттың барлық вегетациялық ... ... ... ... көп ... беруінің әсерінен, әсіресе азот
қолданғанда [27].
Шетел авторлардың зерттеулері бойынша, азотты көп ... ... ... өнім ... ... ... 500- 750 ... [28].
Фосфорды аз беруіне қарамастан(40-120кг/га), оның жетіспеушілігі,
әсіресе вегетацияның ... ... ... ... және ... кері ... тигізеді [29]. Фосфорды (90-200 ... ... ... 10-30% -ға өскенін байқаған [30].
Калий ең басты элемент болып саналады, ауа райының ... ... ... қоректік заттардың басқа мүшелерге таралуын жақсартады [31].
Калий ... ... азот ... ... ... ... бірнеше есе көбірек беру керек [32].
Жайылма топырақтарда, зерттеулер бойынша ... ... мен ... ... ... 100-120 ... мөлшерде беру қажет
[33]. Авторлардың мәліметтеріне жүгінсек, тыңайтқыштың 90-нан 180 кг/га
және азоттың ең ... ... ... өнімділігі 5,3 т/га
көбейгенін байқады,ал тыңайтқыштың 270 кг/га мөлшерін бергенде өнім ... ... ... ... ... ... жабайы түрлері, қызылша секілді “ тұзды
суды пайдаланады ”. Натрийдің орнын ... ... ... ... ... керісінше өнімнің сапасын арттырады [35].
Қара топырақтарда жүргізілген зерттеулерде, калий ... аз ... ... ... ... ... ... бұны топырақ
құрамындағы алмаспалы калийдің көп мөлшерде болуымен байланыстырған [22].
Ақ қауанды капустаның ерекшелiгi ... ... ... көп мөлшерде
органикалық заттар тұзетiн және ... ... ... пайдаланатын
өсiмдiк. Оның көшетi егiстiкке отырғызылған соң алғашқы ... баяу ... ... 8‚5% ... 6‚7% ... және 7‚5% ... пайдаланады. Ал бас
жарған кезде өзiнiң өсiп-жетiлуi кезiнде қажет болатын ... ... ... ... ... картоп-көкөнiс шаруашылығы институтының
суармалы ашық қара ... ... ... ... ... бойынша тыңайтқыш мөлшерi артқан сайын капуста өнiмi де өседi.
Мысалы‚ гектарына N60-100 P60 K45-60 ... оның өнiмi 44 ... ... P60-90 K70-100 қолданғанда 64 пайызға жоғарылаған [36].
Қырыққабатқа органикалық тыңайтқыш қолдану оның өнiмiнiң көбеюiне және
тезiрек пiсуiне әсер етедi. ... ... ... азот және ... мөлшерде
фосфор қосып беру өте тиiмдi. Сол сияқты ... көң ... ... соң ... да оның өнiмiнiң артуына жақсы әсер етедi.
Қырыққабат ... ... ... ... пайдасы
үлкен. Мәселен‚ мырыш әсерiнен капуста өз бойына аскорбин қышқылын көп
жинайды. Бор қолдану оның ... ... ... ... ... тыңайтқыш мөлшерi оның
сортына‚ өнiм шамасына‚ топырақтағы қоректiк ... ... ... және ... типiне байланысты.
Жылыжайда өсiрiлетiн көкөнiс дақылдарына ең ... ... ... ... ... ... мочевина‚
аммоний селитрасы‚ калий сульфаты‚ калий селитрасы жатады. ... ... ... ... ... болмауы керек [37,38].
Жылыжай көкөнiс өсiмдiктерiнiң азот және ... ... осы ... пайдалану коэффициентi 70-80%. Фосфор
тыңайтқышының құрамындағы фосфорды пайдалану коэффициентi 30-40% ... ... ... дақылдарына құрамы әртүрлi топырақ
пайдаланылады. Қазақстан жағдайында негiзiнен аймақтық ... ... ... боз) ... Бұл ... ... тең. Қара
топырақта 10‚ боз топырақта 3%-ке ... ... ... болады. Сiңiру
комплексiндегi катиондардың 70-80%-тi кальций‚ ... ... ... ... бұл ... жеке өздерiн қолдану арқылы мол өнiм алу
мұмкiн емес. өйткенi жылыжайға арналған топырақтың су ... ... ... тұрушылық және сiңiру қабiлетi жоғары болуы тиiс. Сонымен қатар
құрамында ауру тудыратын ... ... ... Топырақтың қатты‚ сұйық‚
газ бөлiктерiнiң арақатынасы 1:1:1 ... ... ... ... ... жасалынады. Топырақ құрамындағы ауа 15-20%-тен аз болмауы
керек. Жылыжай ... ... ... ... ... ... заттардың мөлшерiне қарай бағаланады [40].
Негiзгi тыңайтуға арналған қоректiк элементтердiң мөлшерiн белгiлейдi.
Негiзгi тыңайтқыш берiлген соң ... ... ... мөлшерiн
анықтайды. Егер олардың концентрациясы шектi мөлшерден жоғары ... ... ... ... ... ... дақылдарының көшетiн 4-5 апта өткен соң ұстеп
қоректендiредi. ... ... ... ... ... ... ... нәтижелерiне сүйене отырып белгiлейдi. Алайда әрбiр
үстеп қоректендiруде бiр шаршы метрге берiлетiн азот 5 грамнан‚ калий 5-10
грамнан көп ... ... Қияр мен ... өсiмдiктерiн жылы сая
жағдайында 5-8 рет үстеп қоректендiредi [41,42].
Жылыжай өсмiдiктерiн микроэлементтермен қоректендiру ... ... өнiм ... ... ... Микротыңайтқыштарды негiзгi
тыңайтуда 3-5 жылда бiр рет бередi.
Қырыққабатқа күзде көң және фосфор, калий тыңайтқышын, ал азотты ... ... ... ... 40 т/га көң ... ... 61 т/га ... Басқа варианттармен салыстырғанда бұл жоғарғы көрсеткіш [43,44].
2007-2008 жылдары Москваның ... ... ... ... ... ... өнімі бақылау вариантында 36,7 т/га
болса, борлы тыңайтқыш енгізген вариантта 56,8 т/га ... ... ... ... азот ... қосып қолдану көкөністердің
өнімділігін арттырады. Мысалы, ақ қауданды қырыққабаттың ерте ... ... N60-240 ... 22,0-25,2 т/га дейін, кеш ... ... ... т/га ... ... ... пісетін қырыққабатта азоттың жоғары нормалары (180-240 кг/га ... ... ... ... ... ... 1,7-1,85 ... рұқсат етілген нормаға (500 мг/кг) жетті [58-63].
Құрғақшылық жағдайда, ыстық климатта қырыққабаттың (Ликуришка, Судья,
Завадовская және т.б) және ... ... ... ... 9,
Ладожская және т.б) сияқты сорттар осындай табиғат жағдайында жақсы өнім
бере ... ... ... да ... ... 1954 ... олар ... агротехниканың нәтижесінде жоғарғы өнім ала алады [64,
65].
Зерттеулер ... ... ең ... ... жүйелері
топырақтың жоғарғы қабатына жақын орналасқан сорттар жатады [66].
Осмостық қысымның жоғары болуына ... ... ... ... көп ... ... тиімді болып келеді [67-70].
Ғалымдар әрбір сортты ... ... сол ... ... ... ... Бұл ... дақылдың ... және ... ... ... тиіс ... Зерттеу жүргізген аймақтың климат және топырақ жағдайлары
Тәжірибе жүргізілген ауданның орны және климаттық топырақ жағдайы.
Тәжірибе Сарыағаш ауданы, ... ... ... 2015 жылы
жүргізілді. Атакент ауылдық округы Сарыағаш ... 3 км ... ... Батыс жағалауында жайласқан. Сарыағаш ... ... ... Жазы ... ... және ... ... келеді. Қысқы дәуірі
қысқа болып температура күшті ауытқылап тұрады. ... ... ... ... құм және ... ... ... Сонымен шығыс жағы тау алды
қырға ұласып кетеді. Қыс айларында абсолют ... ... 200 С ... Жаз айларында шілде және тамызда ауаның көп жылдық максималды
температурасы сол ... 440 С ... ... және ... айлар және көп жылдық орташа температурасы
жауын-шашын көрсеткіштері 1 кестеде көрсетілген. Кестеде көрсетілгендей
орташа ... ... ... +3,90 С, ал ... ... +27,50 ... ... ауа ылғалдылығы шілде айында 48% дейін төмендейді. Қыс
айларының ұзақтығы 102 күн, ал жаз ... 120 ... ... ... күндер қараша- наурыз, жаз айларында жауын әдетте болмайды., жаусада
өте кем мөлшерде жауады. Жаз, күзде жауын шашын ... ... ... ... ... ... және ... айларында жауып өтеді. Атакент
ауылдық округының топырағы типтік (кәдімгі) сұр топырақ және суармалы болып
есептеледі.
Кәдімгі сұр ... ... ... 400 ден 600 ... дейінгі биіктікте
тау алды тегістіктерді иеленеді (Панков 1935, Разанов 1951).
С.А ... (1949), М.А ... (1935) және А.Н ... ... ... сұр ... жалпы қасиеттері төмендегідей.
Қарашірік қабатының күшсіз болуы, ... ... ... күшсіз ыдырауы, минералды каллоидтардың өте кем мөлшерде болуы,
кальциймен өте тығызды болуы. Ыза сулары 5-6 ... ... ... ... ... қарашірік мөлшері 1,3 -1,8% дейін, жалпы азот ... ... сұр ... ... ... ... мөлшері 0,15-0,20%
дейін жетеді. Жалпы калий мөлшері 1,5-3,0% аралығында болады. ... ... ... ... ... ... барады. Кәдімгі сұр
топырақта жоғары қабатында сортаңқыл кем болады. Кейбір кәдімгі суармалы
аудандарда ... ... және ... ... ... ... ... қарашірікке тапшы болуы оның биологиялық ағзаларға байлығы және
түрлілігі. Олар өсімдік қалодықтарын шірітіп одан әрі қарай жай окис ... алып ... сұр ... ... азот мөлшері 5-7% дейін органикалық азот
болып, олар өлі ағзалар және тірі ... ... ... ... жалпы азоттың 93-97% минералды есептеледі.
Минералды азот түрі негізінде нитратты және ... ... ... ... ... азот тыңайтқышы нитратты түрге дейін өзгеріп
барады. Механикалық құрамы біріңғай және жылжымайтын орташа суглинки, ... ... ... ... ... ... түйіршігі 46%
айдалмайтын қабатты 48% құрайды.
Кесте 1
Метеорологиялық жағдай 2015ж
|Айлар ... ... |Ауа ... |Ауа ... |
| ... | | |
| ... |
|2 N1P1K1 ... |
|3 N2P2K2 ... |
|4 N3P3K3 ... ... ... көң ... ... ... мөлшері: 5% N,
2,5%, Р2О5 және 6% К2О; азот тыңайтқышы ретінде – ... ... ... ... ... ... қос суперфосфат (42%, Р2О5), калий тыңайтқышы
ретінде –хлорлы калий (60%, К2О) берілді.
Тәжірибе 4 варианттан тұрады, ... 4 ... ... ... –67,2 м2 (4,2 м х 16 ... ... ... фенологиялық бақылаулар мен биометриялық
өлшеулер жүргізілді.
Топырақ үлгісінен мынадай көрсеткіштер анықталады (сурет 4-11).
1. Қара шірінді мөлшері – Тюрин ... ... ... ... ...... әдісі бойынша;
3. Алмаспалы калий мөлшері- жалынды фотометр әдісі бойынша;
4. Нитрат азот мөлшері- Грандвальд-Ляжу әдісі бойынша.
Сурет 1. ... ... ... 2015 ж.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
"Органикалық химия."10 бет
«ОРГАНИКАЛЫҚ ЖЫЛУТАСМАЛДАҒЫШТАРМЕН ЖЫЛЫТЫЛАТЫН АЭС БУГЕНЕРАТОРЛАРЫНЫҢ КОНСТРУКЦИЯЛЫҚ СҰЛБАСЫ» ЗЕРТХАНАЛЫҚ- ПРАКТИКАЛЫҚ САБАҒЫН ӨТКІЗУГЕ АРНАЛҒАН ӘДІСТЕМЕЛІК НҰСҚАУ9 бет
Ауыспалы егісте өсірілген мақта қозасының өнімділігіне тыңайтқыштар қолдану жүйесінің әсері48 бет
Ауыспалы егістерде топырақтағы органикалық заттардың баланысын есептеу13 бет
Ақуыз - аминқышқылдарынан құралған органикалық зат6 бет
Ақуыз - органикалық дүниенің материалдық негізі15 бет
Бірқатар кремний органикалық гидрофобизаторлар жөнінде анықтамалық деректер8 бет
Каспийдің химиялық, органикалық заттармен ластануы13 бет
Кремнийлі тыңайтқыштардың күріш дақылының өнімділігіне әсері49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь