Ордабасы қой тұқымының өсіп-жетілуі ерекшеліктері_

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 4
Мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Нормативті сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 5
6
Анықтама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.1.1 Қой шаруашылығындағы будандастыру нәтижелерінде пайда болған мал түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 10
1.1.2 Будандастыру мал тұқымдарының өнімділігін арттырудың негізгі әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.1.3 Етті.майлы өнімді құйрықты қойлардың биологиялық ерекшеліктері 15
1.1.4 Будандастыру нәтижесінде алынған жаңа Ордабасы қойтұқымы. 17
1.2 Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
1.2.1 Ордабасы қой тұқымының пайда болу, шығу ерекшеліктері ... ... ... .. 20
1.2.2 Ордабасы қой тұқымы қозыларының дене бітімдерінің өсу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 22
1.2.3 Ордабасы қой тұқымдарының ет өнімділігіне салыстырмалы сараптама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
1.2.4 Ордабасы қой тұқымдарының көбеюі мен таралу болашағы және сапалы ет өнімін алуға әсер ететін факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
2 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 36
Президент – ұлт Көшбасшысы Н.Ә. Назарбаевтың «...мемлекеттің, бизнестің және ғылымның өзара әрекетінің инновациялық әлеуетін арттыру қажет», - депкөрсеткен «Әлеуметтік – экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының негізгі бағыты»және «Қазақстан – 2050 стратегиясы» қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты халыққа жолдауларында агроөнеркәсіп кешені алдына – «Экологиялық таза өндіріс саласында ғаламдық ойыншы болуға» және жаңа ғылыми, технологиялық, басқарушылық жетістіктерді ескере отырып, мал шаруашылығындағы дәстүрлерімізді жаңғыртуымызға деген міндеттер қойылды[1]. Осы орайда дәстүрлі қой шаруашылығында жаңа тұқымдар алу арқылы тұтынушылардың ет өнімдеріне сұранысын тудыратындай жағдай жасау мәселелері бүгінде өзекті саналатыны хақ. Қой шаруашылығы-қазақ халқының ежелден айналысатын кәсібі.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қазакстан Республикасында ауылдық әлеуметтік экономикалық дамуын жеделдетудің стратегиялық бағытында жүзеге асырылып жатқан және болашақта атқарылуға тиіс шараларға сәйкес фермерлік және қожалық шаруашылықтарға қой өсіру, соның ішінде қазақтың қылшық жүнді қойы мен еділбай қойын, кейіннен шет елдік қиссар қойларымен будандастыру нәтижесінде алынған жаңаша қой түрі – ордабасы қой тұқымын, тек ордабасы қойы ғана емес сонымен қатар, басқа да қой тұқымдарын ғылыми негіздеу және олардың өнімділігін одан әрі жетілдіру.Сондай-ақ, қой өсіру саласы бойынша қысқа болса да нақтылы пікірлер айтумен ұсыныс жасау арқылы барынша көмек көрсету болып отыр.
Тақырыптың өзектілігі:Халықтың ет және ет өнімдеріне деген сұранысын қамтамасыз етуде қой шаруашылығының, әсіресе, оның етті-майлы бағытының алатын орны ерекше. Бұл тақырыптың өзектілігі қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойы мен шет елдік қиссар қойын будандастыру кезінде алынған жаңа етті қой тұқымы – ордабасы қойының өсу ерекшелігімен танысу, олардың тұқымдық қасиеттерін, өнімдік ерекшеліктерін байқау әрі көбею қабілетін анықтау.Сондай-ақ, жергілікті ордабасы қойлардың тірілей салмағын, төлдердің тез жетілгіштігін, ет өнімділігін арттыру мақсатында ғылыми-зерттеу және одан әрі жетілдіріп дамыту.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
-Қой шаруашылығындағы будандастыру нәтижесінде пайда болған мал түрлерімен танысу;
- ордабасы қойының генетикалық ерекшелігін байқау, зерттеу;
-ордабасы қой тұқымдарыныңаймақ бойынша көрсеткіштеріне талдау жасау және ет өнімділігіне салыстырмалы сараптама жүргізу;
-Болашақта олардың көбеюі мен таралуына жағдай жасау;
-Зерттеу жұмысының экономикалық тиімділігін анықтау.
1 Назарбаев Н.А. «Қазақстан – 2050 стратегиясы» қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты». – Астана, 2012. – 30 б.
2 Нұрғазы Қ.Ш. Мал шаруашылығы. // оқулық. Алматы, 2012. –Б. 47-48.
3ӘлібаевН.Н., Әжіметов Н.Н. «Жайылымдық қой шаруашылығын жүргізудің дәстүрлі технологияларын жаңғырту – қуаңшылықтағы малшаруашылығын дамытудың шешуші факторы» G-Global пікірсайыс алаңында жарияланған мақала.
4Сабденов Қ.С., Абдуллаев М., Құлтаев Б. Қой шаруашылығының технологиясы. – Астана: Фолиант, 2008. - 204 б.
5 Кансейтов Т., Омбаев А.М., Алибаев Н.Н., Паржанов Ж.А., Кансейтова Э.Т. Новая ордабасинская порода грубошерстных овец мясо-сальной продуктивности: методы выведения, современное состояние и перспективы развития // Рекомпендация. – Шымкент, 2014. – 19 с.
6 Абдошев Е.Д. Қазақтың қылшық жүнді құйрықты етті майлы еділбай қойының даму жолдарымен өнімділік көрсеткіштері және селекциялық-асылдандыру жұмыстарынан қысқаша анықтамалық. –Атырау: Ұлттық ғылы-ми-техникалық ақпарат орталығы, 2010. –23 б.
7Қанапин Қ., Ахатов А. Қазақтың құйрықты қойларының тұқымдық қоры //Жаршы. –Алматы: Бастау, 2001. -№1. –Б.32-35.
8 Укбаев Х.И., Кансейтов Т. Наследование окрасок и расцветок //Научно-практические аспекты развития растениеводства и животноводства в Юго-Западном регионе Казахстана: сб.науч.трудов ЮЗНПЦСХ.–Алматы: Бастау, 2004. –Т.1.–С.357-367.
9Иванов М.Ф. Мясо-сальные овцы //Полное собр. соч. –М.: Колос, 1964. –Т.4. –С.334-361.
10 Бегімбеков Қ.Н., Нұрғазы Қ.Ш. Мал асылдандыру – маңызды міндет. // Қ.С.Сабденовтың 75 жылдығына арналған халықаралық ғылыми тәжірибелік конференция материалдары. – Алматы, 2008. –Б. 47-48.
11Садықұлов Т.С., Бексейітов Т.К. Мал өсіру және селекция: жоғары оқу орындарының ауылшаруашылық мамандықтары бойынша оқитын студенттерге арналған оқулық. – Алматы: Дәуір, 2011 – 207 б.
12 Батырбекұлы Б. Оңтүстік Қазақстан облысы «Сералы» шаруашылығында өсірілетін қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойларының сапасы авторефераты. –Шымкент, 2010 – 9-10б.
13 Ахметниязов М. Шөлейт аймақтағы етті-майлы қой шаруашылығы. –Алматы : Қайнар, 1980. – 156 б.
14 Батырбекұлы Б. Оңтүстік Қазақстан облысы «Сералы» шаруашылығында өсірілетін қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойларының сапасы авторефераты. –Шымкент, 2010 – 9-10б.
15О состояний животноводства в с/х предприятиях РК в разрезе регионов. // Агентство РК по статистике. – Т. 3. – Алматы, 2003. – 64 с.
16 Есенбаев А. Қой шаруашылығын дамытудың кейбір өзекті мәселелері // Жаршы. – Алматы : Бастау, 1997. -№ 4. –Б. 5-8.
17Жакыпбекова Б.О. Ветеринариялық гигиена: оқу құралы. – Шымкент, 2014. – 93 б.
18Дошанов.Д.А. Зоогигиена және мал обьектілерін жобалау негіздері пәні бойынша зертханалық сабақтарға арналған әдістемелік нұсқау.Шымкент, 2014.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН
МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ
кафедрасы
Мал өсіру және ... пәні ... ... ... ... (жұмыс) тақырыбы: ___Ордабасы қой тұқымының өсіп-жетілуі ерекшеліктері____________________________________________________
Мамандығы: 5В080200 - Мал ... ... ... ... ... ... тобы АП-13-7к2
Жетекші: ______Қансейітов Т., а.ш.ғ.д., профессор______
Жоба _____________
(бағасы)
бағасына қорғалды
________________ 2015 ... ... ... аты-жөні)
_________________________________________________
(қолы, аты-жөні)
Шымкент 2015 ж.
М.ӘУЕЗОВ АТЫНДАҒЫ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН МЕМЛЕКЕТТІК ... ... ... А.С.
________________ 2015 ж.
__________________________________________________________
пәні бойынша курстық жоба (жұмысқа)
№____ ... ... тобы ... ... ... ... қой ... өсіп-жетілуі ерекшеліктері____________________________________________________
____________________________________________________________________
Берілген мәліметтер___________________________________________________
____________________________________________________________________

Түсіндірме жазбасының мазмұны
курстық жоба (жұмыс)
Орындалу мерзімі
Көлемі
(парақ саны)
1
2
3
4
5

Графикалық ... ... ... саны
Формат
1
2
3
Әдебиет:
1___________________________________________________________________
2___________________________________________________________________
3___________________________________________________________________
Тапсырманың берілген күні ____________________________
Жұмысты қорғау күні _________________________________
Жұмыс жетекшісі _____________________________________
(оқытушының аты-жөні, күні)
Тапсырманы орындауға қабылдаған__________________________________________________________
(студенттің аты-жөні, қолы)
Аннотация
АП-13-7к2 ... ... Д. ... ... ... жұмысында жаңа мал тұқымын алу мақсатында будандастыру әдісі нәтижесінде алынған жаңа мал тұқымы Ордабасы койына ... ... ... Ордабасы қой тұқымының өсіп-жетілуін, биологиялық ерекшеліктерін, малдың өнімділік сипатын зерттей келіп, олардың басқа да ... ... ... ... ... анықтаған. Яғни, қойдың мұндай жаңа тұқымы ыстыққа, ... ... ... ... ... ... Олардың жүні аз, есесіне еті мол болады.
Жаңа тұқымның ерекшелігі жоғары сапалы қозы етін ... жас ... ерте ... ... ... ... тоқтылар 4-айлық жасында 42,0 кг-нан жоғары орташа тірілей салмақта етке өткізіледі, 15-айлығында 72,0 кг-нан жоғары.
Аналықтарының тірілей салмағы - ... кг, ... - 123 кг ... ... ... - 111,8 ... ... саны 45,0 мың бастан жоғары.
Алынған мәліметтер бұл мал тұқымының сапасын одан әрі ... ... ... көрсетеді.
Анықтама
Будандастыру -- жануарлардың тұқым қуалайтын белгілерін тез өзгертудің ... ... ... ғана емес, сонымен бірге, жаңа мол өнімді тұқымдар шығарудың да ... ... деп - екі ... ... шағылыстырудан туған малды атайды.
Сіңіре будандастыру деп кең мағынада бір ... ... ... ... ... қасиеттерін екінші тұқымдық топтың қасиеттерімен ауыстыруды, яғни жергілікті өнімі төмен тұқымды өнім сапасы мен саны жоғары тұқыммен будандастыру ... ... ... ... ... - ... өнімділік қасиеттері жақсы, жергілікті жағдайға бейімделген мал тұқымының негізгі қалпын сақтай отырып, тез ... ... ... жою үшін ... кейбір өнімділік белгілерін жедел жетілдіру үшін қолданылады.
Дезинфекция(франц. des-жоямын, лат. ... - ... және ... ... ... ... малдың арасында індет ауруларын болдырмау шараларына бағытталған іс әрекеттердің бірлестігі. ... ... 2.104-68 КҚБЖ ... ... 2.01.-80 КҚБЖ (ЕСКД).Бұйымдар мен конструкторлық құжаттарды белгілеу.
МЖМБС 2.301-68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601-95 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану ... 2.304-81 КҚБЖ ... ... 2.701-84 КҚБЖ ... мен ... ... ... жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ (ЕСКД).Әріптік белгілеу.
МК (ГК) Қ.Р 04-2003.Экономикалық қызмет түрлері бойынша ... ... ... ОҚМУ ... ... ... ... құжаттарын түзу, мазмұндау мен ресімдеуге қойылатын жалпы талаптар.
СТ ОҚМУ 7.11-2008.Университет стандарттары.Оқуәдістемелікпроцестердібасқару.
Белгілер мен ... - ... - ... - ... - ... - миллион
м - метр
Мазмұны
бет
Аннотация ..................................................................................................
4
Мазмұны.....................................................................................................
Нормативті ... мен ... ... шолу.........................................................................................
10
1.1.1
Қой шаруашылығындағы будандастыру нәтижелерінде пайда болған мал түрлері..................................................................................................
10
1.1.2
Будандастыру мал тұқымдарының өнімділігін арттырудың негізгі әдісі........................................................................................
12
1.1.3
Етті-майлы ... ... ... ... ... нәтижесінде алынған жаңа Ордабасы қойтұқымы.
17
1.2
Технологиялық бөлім................................................................................
20
1.2.1
Ордабасы қой тұқымының пайда болу, шығу ерекшеліктері..............
20
1.2.2
Ордабасы қой тұқымы қозыларының дене бітімдерінің өсу ... қой ... ет ... салыстырмалы сараптама....................................................................................................
29
1.2.4
Ордабасы қой тұқымдарының көбеюі мен таралу болашағы және сапалы ет өнімін алуға әсер ететін факторлар........................................
31
2
Тіршілік қауіпсіздігі..................................................................................
33
Қорытынды.................................................................................................
35
Пайдаланылған әдебиеттер ... - ұлт ... Н.Ә. ... , - ... және ... ... жаңа саяси бағыты>> атты халыққа жолдауларында агроөнеркәсіп кешені алдына - және жаңа ... ... ... ... ескере отырып, мал шаруашылығындағы дәстүрлерімізді жаңғыртуымызға деген міндеттер қойылды[1]. Осы ... ... қой ... жаңа ... алу ... ... ет ... сұранысын тудыратындай жағдай жасау мәселелері бүгінде өзекті саналатыны хақ. Қой ... ... ... ... ... ... ... Қазакстан Республикасында ауылдық әлеуметтік экономикалық дамуын жеделдетудің стратегиялық бағытында жүзеге ... ... және ... ... тиіс шараларға сәйкес фермерлік және қожалық шаруашылықтарға қой өсіру, соның ішінде қазақтың қылшық жүнді қойы мен еділбай қойын, кейіннен шет ... ... ... ... ... алынған жаңаша қой түрі - ордабасы қой тұқымын, тек ордабасы қойы ғана емес ... ... ... да қой ... ... ... және олардың өнімділігін одан әрі жетілдіру.Сондай-ақ, қой өсіру саласы ... ... ... да ... пікірлер айтумен ұсыныс жасау арқылы барынша көмек көрсету болып ... ... ет және ет ... ... сұранысын қамтамасыз етуде қой шаруашылығының, әсіресе, оның етті-майлы бағытының алатын орны ... Бұл ... ... ... ... жүнді құйрықты қойы мен шет елдік қиссар қойын будандастыру кезінде алынған жаңа етті қой тұқымы - ... ... өсу ... танысу, олардың тұқымдық қасиеттерін, өнімдік ерекшеліктерін байқау әрі көбею қабілетін анықтау.Сондай-ақ, жергілікті ордабасы қойлардың тірілей салмағын, төлдердің тез жетілгіштігін, ет ... ... ... ғылыми-зерттеу және одан әрі жетілдіріп дамыту.
Зерттеу жұмысының міндеттері:
-Қой шаруашылығындағы будандастыру нәтижесінде пайда болған мал түрлерімен ... ... ... генетикалық ерекшелігін байқау, зерттеу;
-ордабасы қой тұқымдарыныңаймақ бойынша көрсеткіштеріне талдау жасау және ет ... ... ... ... олардың көбеюі мен таралуына жағдай жасау;
-Зерттеу жұмысының ... ... ... ... ... ... шолу
1.1.1Будандастыру - мал тұқымдарының өнімділігін арттырудың негізгі әдісі.
Будандастыру -- малдың тұқым қуалаушылық жене ... ... ... әсер ... адам ... ежелден қолданып келген тәсілі. Будандастыру малдың нәсілдік қасиеттерін түбегейлі өзгерте алады, жаңа комбинативтік (қисынды ... ... ... ... ... биологиялық тұрғыдан байытады, малдың дене бітімінің мықтылығын арттырады жене гетерозис құбылысының пайда болуына қолайлы жағдай туғызады.
Будандастырудың биологиялық мәні екі ... ... ... ... будан ұрпақ алу. Алынған будан ата-енесіне қарағанда өнімділігі өсу энергиясы жоғары ... ... жаңа ... ... ... мен ... қасиеттері бойынша асып түседі. Сонымен бірге адамзатқа пайдалы өнім беретін жаңа қой ... ... ... ... ... ... ... алуға таптырмайтын тәсіл.
Әртүрлі өнімділік бағыттағы қойларды будандастыру ең алдымен, табиғи жайылымдық және ауа райы жағдайына, белгілі бір ... ... ... ... ... байланысты.
Будандастыру мал өсіруде өте кең тараған тәсіл. Оның ұғымының алғашқы ғылыми анықтамасын сонау XIX ғасырда Ч. Дарвин берген болатын. ... ... ... деп ... бір ... екі мал ... ... бір-бірімен шағылыстыруды, сонымен қатар, будандарды өзара немесе басқа топтармен ... ... ... деп - екі ... ... ... туған малды атайды.
Будандастыру -- жануарлардың тұқым қуалайтын белгілерін тез өзгертудің барынша тиімді әдісі ғана емес, сонымен бірге, жаңа мол ... ... ... да тиімді әдісі.
Будандастырудың әр түрлі жолдарын пайдалану арқылы мына төмендегі зоотехния мәселелерін шешуге болады:
1) өнімі ... ... мал ... түбегейлі өзгерту;
2)өсіріп отырған мал тұқымының кейбір кемшіліктерін тез арада жақсарту;
3) жаңа мал тұқымын шығару;
4) ... ... ... ... алға ... ... пен жететін нәтижесіне қарай бес түрге бөлінеді: сіңіре будандастыру, кірістіре будандастыру, зауыттық будандастыру, өндірістік және ... ... ... деп кең мағынада бір тұқымдық топтың негізгі өнімдік белгі қасиеттерін екінші тұқымдық топтың қасиеттерімен ауыстыруды, яғни жергілікті өнімі ... ... өнім ... мен саны жоғары тұқыммен будандастыру арқылы түбегейлі өзгертуді айтады.Онда өнімділігі төмен жергілікті тұқымның ... ... ... ... тез ... болады және мұны көп шығынсыз, әсіресе қолдан ұрықтандыру кең тараған жағдайда іске асыруға болады.
Кірістіре будандастыру - жалпы өнімділік ... ... ... ... ... мал тұқымының негізгі қалпын сақтай отырып, тез арада кейбір кемшіліктерін жою үшін немесе кейбір өнімділік белгілерін жедел жетілдіру үшін ... ... ... болу ... ... жақсартқыш тұқымда жергілікті малда жетіспейтін қасиет өте ... ... ... ... өнімділік бағыты мен шыққан тегі жағынан мейлінше ұқсас болуы керек. Екіншіден, жергілікті тұқымды жақсартқыш тұқыммен бір-ақ рет шағылыстырады. ... ... ... ... бойы тек жергілікті тұқыммен жұптастырылады. Үшіншіден, будандар мұқият сұрыпталып, олардан үйлесімді жұп ... ... ... ... өнім ... ... ... мен азықтандыру ұйымдастырылады.
Зауыттық будандастыру - жаңа мал тұқымын шығару үшін қолданылады. Қазіргі мал тұқымдарының басым көпшілігі будандастырудың осы ... ... ... ... жаңа мал ... шығарудың тиімді тәсілі болғанымен, оны іске асыру өте күрделі, қажетті мөлшерде қаражат бөлуді, тиянақты білімділікті және іскерлікті талап етеді. ... ... жаңа мал ... шығару жұмысы қоғамның әлеуметтік-экономикалық сұранысы негізінде, белгілі бір жоспармен жүргізіледі.
Өнеркәсіптік будандастыру деп екі немесе үш ... ... ... ... ... деп бірінші, әрі кетсе, екінші ұрпақта будан алуды айтады.
Ал кезек будандастырудың мақсаты өнеркәсіптік будандастырумен ... ... ... ... толық пайдалану. Айырмашылығы - гетерозис құбылысын бір-екі ... бойы ... ... ... бойы ... Бұл үшін ... қатысатын тұқымдардан келесі ұрпақ алу үшін оларды бір-бірімен алма кезек пайдаланады, осы тұрғыдан кезек будандастырудың жолы өнеркәсіптік будандастырудың жалғасы ... қой ... ... өз ... бар, ... қой ... будандастыру алдын ала мақсат қойылып межелеген өнім түрін алуға бағытталады. Бірақ ... қай ... ... ... ... ... алуға болатынын жетілдіруді талап етеді, себебі будандастырудың нәтижелі болуы аталық пен аналықты үйлесімді жұптау сәттілігінде.
Д.Ф.Бойконың ... ... ... соң, ... ... мен ... будан ішінде өзімен өзін жүргізбесе, онда олардың өнімдік сапасы ұрпақтан - ұрпаққа төмендеп кетеді.Сондай - ақ, бұл ... ... ... ... ... өз ... ауыл шаруашылығы малдарын өсіруде будандастыру тәсілін және нәсілдік қасиеті бар мал тұқымын алуда негізгі фактор ретінде өте жоғары бағалаған.
И.И.Шмальгаузеннің ... ... ... ... ... үйлестіріп іріктеуге мүмкіндік береді және әртүрлі генетикалық материал алуға жағдай жасайды.
Т.С.Садыкулов күрделі будандастыру арқылы етті-жүнді дегерес құйрықты қойын шығарады. Осы ... ... ... Е.Есентаев, А.Ахатов қылшық жүнді сарыарқа құйрықты қой тұқымын шығарды.
Х.И.Укбаев, Т.Қансеитов құйрықты мен сұр түсті қаракөл қошқарларын шағылыстырудан алынған ... және ... ... ... ұрпақтарда 5 түрлі құйрық пішіні кездесетіндігін айтады:
- құйрықты қой тұқымына тәе жинақы май құйрық;
- құйрық ұшы жоқ ... май, ... ... ұшы жоғары қараған жіңішке, әрі келте салбыраңқы май құйрық;
- ұшы жартылай - әріптес жартылай имек, ... ... әрі ... ... май ... ... қой тұқымына тән толық- әріптес салбыраңқы май кетпек құйрық[6].
1.1.2 Қой ... ... ... ... болған мал түрлері.
Жер бетінде халық саны жылма-жыл артып келеді.
Олардың қажеттілігін өтеу үшін мал шаруашылығын дамытудың ... ... ... ... ... ет бағытындағы қой шаруашылығын дамытудың ұлттық жоспары жасалып, іске асырылуда. Қазақстанның түрлі аймақтарында өсірілетін әртүрлі ... ... ... құйрықты қой тұқымының ет өнімділігіне байланысты генетикалық мүмкіндіктері толық кең көлемде зерттелмей, зерттелсе де ескерілмей келді. Ал, бүгінгі таңда бұл ... ... ... өнімнің жалпы құнының 80-90 % қой етінің үлесіне тиеді, сондықтан ет бағытындағы қой тұқымдарының, топтарының, ... ... және ... мүмкіндіктерін өркендетуге баса көңіл аударылуы заңды нәрсе. ... ... ... ... адам ... ... байланысты ет өніміне тапшылық күн өткен сайын арта түсуіне сәйкес мал етін өндіруде негізгі ... оның ... ... ... арттыру мен оны өндірудің экономикалық тиімділігін жоғарылатуға көңіл аударылып жатыр. Сонымен қатар, мұндай жағдайда тірілей салмағы ... ... тез ... мал ... қолдану арқылы, жаңа жоғары өнімді қой тұқымдарын шығаруға қой ... ... ... ... бар ... мен күш ... жұмсауда. Қой шаруашылығында ет өнімділігін арттыру бағытында еліміз егемендік ... бері ... ... ... ... ... салмағы мен ет түсімі төмендеу (қаракөл, жартылай биязы, биязы жүнді) қой тұқымдары еділбай, қисар және қазақтың қылшық ... ... қой ... ... немесе алма кезек шағылыстырылуда, ал қазақтың қылшық жүнді құйрықты қой тұқымы таза өсірілумен қатар, еділбай және ... қой ... ... ... тірілей салмағы мен тез жетілгіштігін артыру бағытында кең көлемде еліміздің түкпір-түкпірінде жан- жақты ізденіс жұмыстары жүргізілуде.
Халықтың азық-түлікке ... ... өсуі мен ... ... ет ... жоғары мал тұқымдарын өсіруге бағыт алуы біздің еліміздің кең байтақ жайлымын тиімді пайдалану және табиғи ерекшелігін тиімді пайдалану үшін ... елде қой ... ... қой ... әсіресе, қозы етін өндіру қажеттілігі туындауда.
Нарықтық экономика ... ... қой ... жас қой етін ... яғни ... мен ... ... жылы жоғары қарқында өсіп- жетілуімен, азықты өнімге тиімді айналдыру қасиетімен және қоршаған орта ... ... ... ... қой ... ... ...
Қазіргі таңда, экономиканың аграрлы секторын реформалау қоғамдық сектордағы мал басын қысқартып, жеке секторларда оны ... ... ... жеке ... 70 ... жетті. Осы орайда елді-мекендерге жақын және оның айналасында орналасқан жайылымдарға үлкен салмақ түсті. Мал басын көбейту, ауыл маңындағы жерлерде ... ... ... және одан әрі ... әкеліп соқтырды.
Қазіргі уақытта, Қазақстан Республикасының жер қорларын басқару Агенттігінің мәліметтері бойынша тозған ... ... 26,6 ... ... ... байланысты, жайылым шаруашылығында шалғайдағы жайылымдарды қолдану, жайылым ауысымын ұйымдастыру және жерлерді жақсарту арқылы жайылымға түсер ... ... ... ... ... ... болып саналады.
Шалғайдағы мал шаруашылығында негізінен жануарларды күтіп-бағудың дәстүрлі технологиясын қолданады. Бүгінде ... ... ... ... ... ... жаңдандыру қажет.
Атап айтқанда, жайылымдық экожүйелерді басқару саласында әртүрлі агроқұрылымдарда шөл және ... ... ... ... қолданудың технологиялары жасалынды.
Қазақстанның шөл және шөлейт аймақтарында тозған жерлерді қалпына келтіру және мәдени жайылымдарды құру үшін қуаңшылық мал азықтық ... 17 ... ... ... ... ... үшін жоғары өнімді бәсекелестікке қабілетті қой тұқымдары шығарылды (атырау және ордабасы қой ... ... қой ... - ... ... ... құйрықты қойларын отандық (еділбай) және шет елдік (қиссар) тұқымды қошқарларымен күрделі будандастыру арқылы шығарылған[7].
Жаңа тұқымның ... ... ... қозы етін ... жас ... ерте ... болып саналады.Мұнда еркек тоқтылар 4-айлық жасында 42,0 ... ... ... ... салмақта етке өткізіледі, 15-айлығында 72,0 кг-нан жоғары.
Аналықтарының тірілей салмағы - ... кг, ... - 123 кг ... Аналықтардың төлдегіштігі - 111,8 пайыз.
Тұқымның жалпы саны 45,0 мың ... ... - ... ... құру ... ... жайылымдарды азықтық жіктеп бағалау, бонитировкалау және паспортизациялаудың ... ... Оған ... ... ... ... бағалауды жүргізуді қамтамасыз ететін азықтық өнімділік көрсеткіштеріне сәйкес 10 балдық бағалау жүйесі бойынша бонитеттің 5 класы кіреді.
Жайылым ... ... ... жер ... және жалға алушылардың шарттарын теңестіру мақсатында, жердің жалгерлік ақысы ... ... осы әдіс ... ... ... өнімділігіне байланысты жіктелу қажет.
Етті-майлы (қазақтың құйрықты қылшық жүнді, еділбай қойлар) және елтірілі (қаракөл, атырау тұқымды қойлары) ... ... ... процесстері мен асылтұқымды қорларын тез басқару үшін асылтұқымды және зоотехникалық есептің автоматтандырылған ақпараттық-сараптамалық бағдарламалары жасалынды.
Қазіргі таңда Қазақстандағы жалпы қой ... ... ... мал ... үлес ... 13,8% ... ... отарлардағы қойлардың (биязы жүнді, жартылай биязы, жартылай қылшық жүнді, қаракөл және басқалар) өнімділігі және тұқымдығы бойынша сандық құрамын ... ... ... алу үшін ... ... және ауыл ... ... электронды есеп жүргізу қажет.
Қазақстанның әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында шалғайдағы мал ... ... үшін ... қой ... кешендерінің үлгісі жасалынды.
Қолайлы жайылым-азықтық жағдайларда және су режимінде мал ... ... ... ... ... ... қызметшілер, техникалық құралдар және барлық қажетті инфрақұрылымға сай қой шаруашылығы ... ... ... бола ... Етті майлы өнімді қылшық жүнді құйрықты қой тұқымдарының өнімділік-биологиялық ерекшеліктері.
Өткен ғасырларда ... ... ... ... ... қылшық жүнді құйрықты қойлар өте кең экологиялық әртүрлілігімен де көзге түскен.
Қылшық жүнді қой ... ... ... мен ... ... ... бағалы қасиеттер болып есептелінеді.
Етті-майлы қой шаруашылығында малдың тұқымдық және шаруашылықтық қатаң табиғатқа бейімділігі, туылған соң тез аяқтанып енесіне еріп ... тез ... дене ... мен ... ірілігі, жүн құрамының қылшығы, аралық және түбіт жүнінен ... ... ... әртүрлі бола тұра ең басым артықшылығы жүніне кең байтақ даламызда өсетін (ақселеу, кәріқыз, ошаған, т.б.) шөптер жабысып денесіне кіріп малды ... ... ... ... Бұл ... ... және ... қылшық жүнді құйрықты қойларының шаруашылықтық бағалы белгілерінің осындай артықшылығы бойынша санының молдығы мен жойлып кетпеуі жөніндегі мәліметтер анық ... ... ... құйрықты қойлардың өнімділігін сақтай отырып, оны жетілдіру ғылыми негізделген мақсатты, асылдандыру жұмыстарын ұйымдастырудан бастап, селекционерлер тірілей салмағын арттыра отырып тәулік ... ... ... ... ... ... ... өзара ұштастыра отырып, ғасырлар бойы қалыптасқан белгілердің даму ... ... ... ... жұмыстары еліміздің түкпір-түкпірінде түрлі деңгейде жүргізілуде.
Тұқымдарды жетілдіру үрдісінде қойлардың биологиялық ерекшеліктерінің өзгертушілік және көрініс табу ... ... ... ие, ... олар ... ... ... тікелей немесе жанама байланыста болатынын, әрі мұндай ерекшеліктерге, сыртқы ортаның барлық алуан түрлі факторларын есепке ала отырып, осы ... ... ... ... жатады. Оның нәтижесінде, табиғи-климаттық зоналар бойынша аудандастыруға ғылыми негізде кірісуге болады. Бұған белгілі бір орта жағдайындағы жануарлардың ұдайы өсу ... ... ... ... ... ... айтады .
Қаракөл, биязы жүнді және жартылай биязы жүнді қой тұқымдары кеңестік дәуірде жоспарлы түрде қазақтың ... ... ... ... ... келінген аймақтарында аудандастырылып өсірген болса, қазіргі кезде кәсіпкерлер етті-майлы ... ... ... құйрықты қой тұқымдарын республиканың аталмыш қой тұқымдарының орнын алмастырып, еліміздің оңтүстігіне де, солтүстігіне де алып бара бастады. Егер де, құйрықты ... ... ... ... ... 23-28% құраған болса, қазіргі кезде ол 70 -80% жетті. Қазақстандағы мұндай қойлардың басым көпшілігі етті - майлы бағыттағы ... ... - ... ... ... шаруашылығының өте ертеден келе жатқан дәстүрлі саласы, әсіресе ... ... қой, ... түйе ... жақсы дамыған. 1916 жылы Қазақстанда 18,4 млн. қой-ешкі, 4,3 млн. жылқы, 733 мың түйе, 5,0 млн ірі ... 278 мың ... ... ... Ұжымдастыру кезеңінде бұл мал өте қатты қысқарып, 1935 жылы республикада 2,6 млн. қой, 422 мың жылқы, 72 мың ... 276 мың ... ғана ... ... ... қой ... ... қалыптасқан сала болып есептелінеді. Құйрықты қойлардың тұқымдары, нәсілдері, генетикалық популяциялары - бұл қазақ халқының ежелден ... ... ... ... ... ... ... алыс жайылымының, табиғатын қатал жағдайында өсіріп-бағуға өте бейімділігі, жоғары етті-майлы өнімділігі, қозылардың емізілу мерзімінде ауа райының ... ... ... тез өсуі мен дамуы, бұл қой тұқымның ... өте ... ... ... ... ... қойлардың мал басы саны жағынан, ет пен жүн өндіру бойынша Қазақстан бірінші орынды иеленіп келген. Ол, арзан да жоғарғы сапалы қой және қозы ... ... және ... ... жүннің, сонымен бірге, жеңіл өнеркәсіп үшін аса құнды қой ... көзі ... ... ... ... жүнді, жартылай биязы жүнді, қаракөл қой тұқымдарын дамыту сияқты жаңа бағыттардың пайда болуында үлкен рөл ... ... ... ... ... ... ... келінген жануарларға қарағанда жергілікті жағдайға әлдеқайда бейімірек жаңа тұқымдар мен тұқымдық топтар жасалынды және жасалыну үстінде. Автор, осы ... ... ... ... жаңа ... ... өз ... сіңіріп алғандығы жөнінде пікір айтады [9].
деп жазады М.Ф.Иванов .
Өнімділігі ... ... ... ... ... және Қазақстанның еділбай қойлары жатады. Орталық Қазақстанда және оған жақын аудандарда ежелден ақ орташа тұлғалы қазақтың құйрықты қойларын ... ... Бұл - ... ... ... бағаналы, терісаққан, бесата, шу, жетісу және т.б. ... ... ... мен ... ... ... ... негізінен майдалау болып келеді. Жайдары (Өзбекстан) қойлары орташа денелі ... ... ... алай, Түркменнің сараджа және де басқа құйрықты қойлары майда нәсілге кіреді.
Оңтүстік Шығыс және Орталық Қазақстанның шөл және шөлейт зоналарына тән ... ... ... жаңа тұқым ішілік, жартылай қылшық жүнді дегерес типті қойларды ... ... 1931 ... бері ... ... және ... қылшық жүнді құйрықты саулықтарын, жартылай биязы жүнді дегерес қошқарларымен будандастыру арқылы басталған болатын деп келтіреді. Мұнда жаңадан шығарылған ... ... ... ... ... мүмкіндіктерге ие болды. Мысалы, тұқымдық қошқарлардың тірі салмағы осы тұқымның элита классының (90 кг) стандартынан 11,3 кг, яғни 12,6% ауыр ... ал ... ... - ... ... ... ... (61 кг). Қошқарлардың ең жоғарғы тірі салмағы 125 кг, ... - 81 кг ... ... ... орташа төлшеңдігі - 106,3%, сүттілігі (сүттену мерзімінде) - 90,0 кг[10].
А.И.Жандеркин, Ж.Кейкин, ... ... А.В. ... ... ... соңғы жылдары таза еділбай қойын еліміздің батысында ғана емес, сонымен бірге республиканың оңтүстігі мен солтүстігінде де өсіре бастағандығын жазады. ... ... ... жүйесіндегі шаруашылықтардағы қылшық жүнді бағыттағы қойлар арасында олардың саны 84547 мың, яғни, 41,4% құрайды. Негізінен олардың сүйектері ... ... ... ұзын аяқты, қуатты да шыдамды жануарлар. Олар ұзақ жол жүруге және оты нашар жайылымда да өзіне қорек ... ... ... ... ... ... құйрықтарына жинап алады, кей кездерде оның салмағы 20-30 кг дейін жетеді. Бұл тұқымның қойлары өздерінің ірілігімен, тірі ... ... тез ... және ... ет-май өнімділігімен сипатталады. Қошқарлардың тірілей салмағы 100-150 кг, ... - 65-70 кг, ... ... қошқарлардың салмағы 147-162 кг, саулықтардың - 80-100 кг дейін жетеді. Саулықтар, қозылардың тез ... ... және ... ... ... ... дәрежеде сүт бере алады. Мысалы, қозылардың туылғандағы салмағы 5-6 кг болса, екі аптадан кейін-ақ олардың салмағы екі ... ... ал ... ... 35-45 кг ... сойылғанда 17-22 кг таза ет, 3-4 кг құйрық майын береді, яғни, қозыларды сол жылы-ақ союға болады деген сөз. ... ... ... таза ... ... 40-45 кг, ал ... майы - 12-14 кг жетеді.
1.1.4 Будандастыру нәтижесінде алынған жаңа қой тұқымы
Оңтүстік Қазақстан облысының селекционер-ғалымдары деп ... жаңа қой ... ... Бұл ... ... ... жүнді құйрықты қойларын еділбай және қиссар тұқымды қошқарлармен будандастыру арқылы дүниеге келген [12].
Оңтүстік-Батыс мал және ... ... ... ... мамандары бұл жобаға жиырма жылдан астам уақыттарын сарп етіпті. Жаңа тұқымның ерекше белгілері - жоғары салмағы, ет ... және ... ... жүн ... Ересек аталықтарының тірі салмағы 120 келіден асады. Ғалымдар бұл жобаны ... ... 20 ... ... ... ... үшін қылшық жүнді құйрықты қазақы қойлардың аналықтары мен ... және ... ... ... іріктелген. Будандарды өзара шағылыстыру арқылы алынған Ордабасы қойының төлі де өзі ... ... ... ірі. 4 ... ... ... салмағы 45 келіге дейін жетсе, ересек аталықтары 120 келіден аса ет береді екен. Бұл ордабасы қой тұқымы туралы жоба ... ... ... ... ... ішінде,Тағай Қансейітов, бас ғылыми қызметкер:
- Бұның қанында 50 пайыз қиссары қой тұқымының ... қаны бар. 25 ... ... жергілікті қылшық жүнді құйрықты қой тұқымының қаны бар. 25 ... ... ... ... бар. ... ерекшелігі өзі биік, жайылымдарға жарамды, тұяғы мықты. Салмағы ауыр, жүні аз,-деді.
Жаңа генотипті қойлар жылына бір рет қырқылады, 100 бас ... 112 ... ... төл ... болады. Өмірден көрген-түйгені көп аға шопан Даржан Ибрагимов жаңа қой тұқымының ерекшелігіне таңдай қағып отыр.
ДаржанИбрагимов, ағашопан былай сипаттады:
- Қасиеті ... ... ... ... ... ғой бұл ... төзімді, бұның жайылымы болса қыста да азбайды. Ал енді сосын сүтті.
Ордабасы тұқымы салмағы мен жетілгіштігі жағынан ... ... ... ... 10-15 ... асып ... ... Ғылыми-зерттеу және селекция жұмыстары алты ауданда жүргізілген. Шөлге төзімді бұл қойдың саны бүгінде 40 мыңға жетіпті. Көрші облыстардан да сұраныс ... ... ... ... ... етін сатуда бірқатар қиындықтар бар, - дейді шаруалар.
Сералы ... ... ... де сөз ... Біз мысалыға еттің тірідей салмағын 700 теңгеден сатып жатырмыз. Соны қайта өңдесе оның жүні бар терісі бар, басқа да ... ... ... халықтың игілігіне етті арзан бағада ұсынуға болады. Оның пайдасын шаруалар емес арадағы саудагерлер көріп кетіп жатыр.
Ғалымдар будандасқан қой ... тау ... ... тағы бір жаңа төл ... ала ... Оның ... ... кез алыс емес,-дейді жоба авторлары.
Ордабасы қой тұқымы - ... ... ... ... ... ... (еділбай) және шет елдік (қиссар) тұқымды қошқарларымен күрделі будандастыру арқылы шығарылған.Тұқымның ... саны 45,0 мың ... ... ... ... ... сапалы қозы етін өндіруде жас малдардың ерте жетілгіштігі ... ... ... ... ... жасында 42,0 кг-нан жоғары орташа тірілей салмақта етке өткізіледі, ... 72,0 ... ...
Аналықтарының тірілей салмағы - 68,0-80,0 кг, аталық-қошқарларда - 123 кг құрайды. ... ... - 111,8 ... ... мен сырт ... ... 1- ... көрсетілген.
45047367349
Сурет 1. Ордабасы қой тұқымы
43878571755
Сурет 2. Жаңадан туылған ордабасы қойының қозылары
1.2 ... ... ... қой ... ... ... шығу ... жұмыстары Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы ауданы, Итарқа мекенінде орналасқан асыл тұқымды шаруа қожалығында жүргізілген.
Зерттеу зерзаты ретінде асыл тұқымды ... ... ... ... қазақтың қылшық жүнді қой тұқымы мен Еділбай тұқымын шағылыстыру, шағылыстан шыққан ұрпақты шет елдік Ғиссар қойымен будандастыру нәтижесінде алынған жаңа ... қой ... ... ... ... ... ... қылшық жүнді құйрықты қойы
Еділбай қойы
Х
Ғиссар қойы
F1
Х
1994-2000 ж.
Алынған буданның қажетті типтерін өсіру
1996-2003 ж.
Қажетті типтер табын бір аймаққа шоғырландыру
Сызықтық ... ... ... ... шаруа қожалықтарында өсіру
2005-2013 ж.
VI сызық
V сызық
IV сызық
III сызық
II сызық
I сызық
Ұнамды типтегі жануарларды ірі көлемді сұрыптау
Сурет 3. Ордабасы қой ... шығу ... ... қой ... ... ... негізінде қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойының саулықтары мен қошқарлары, еділбай қойының батыс-қазақстандық популяциясының (отандық) және қиссар (шетелдік) ... ... ... ауыл шаруашылығы ғылымдарының докторы, профессор Т. Қансейтовтың жетекшілігімен шығарылған.
Ғылыми-зерттеу жұмыстары Оңтүстік Қазақстан облысы Ордабасы ауданы шаруа қожалығында қазақтың қылшық ... ... қой ... бастапқы мал басы келесі көрсеткіштермен сипатталатын: дене көлемі орташа, құйрығы - тартыңқы, кішірек көлемді, қаңқасы берік, ... ... және ... ... ... тірілей салмағы: ересек саулықтарда - 61,7 кг, ересек қошқарларда - 87,6 кг, 4 ... ... ... 33,4 кг және ... ... 34,7 кг, 15 ... ... қозылар 42,7 кг және еркек қозылар 55,3 кг және саулықтардың төлдегіштігі 85% малдар пайдаланылған.
Будандастыруға пайдаланылған ... ... ... ... ... Мұнда еділбай тұқымының қойларына тән белгілер: ірі, созылыңқы дене ... ... ... кең ... ... ... ... құйрық, мықты ұзын аяқ, құлақтары орташ көлемді және мықты тұяқтары; ғиссар тұқымынап тән белгілері: ... және ... ... ... дене ... қатты түсіңкі және салбыраңқы құйрық, үлкен және кең құлақтарымен ерекшеленеді. ... ... ... және ғиссар тұқымдарының қошқарлары элита класты, орташа тірілей салмағы тиісінше 102,3 кг және 112,5 кг ... ... төрт ... ... ... ... жж.). Қазақтың құйрықты қылшық жүнді саулықтары мен еділбай тұқымының қошқарларын тұқымаралық ... яғни бес жыл ... ... ... будандарын алу үшін бастапқы аналық тұқым еділбай тұқымының қошқарларының ұрығымен қолдан ұрықтандырылды. Тәжірибенің бұл кезеңінде 5718 бас қазақтың құйрықты қылшық ... ... мен 17 ... ... қошқарлары пайдаланылды.
ІІ-кезең (1994-2000 жж.). Ұнамды типтерді іріктеу мақсатында бірінші ұрпақ будандарын қашырым жасына жеткенде және осы генотиптің ересек саулықтарын 7 жыл ... ... ... ... Осы ... ... 3178 бас бірінші ұрпақ будандары ғиссар қой тұқымының қошқарларымен шағылыстырылды және ... ... ... үлгісі іріктелініп алынады.
ІІІ-кезең (1996-2003 жж.). Будандардың ұнамды ... ... ... жұмыстың осы кезеңінде селекцияланатын малдар типінің шаруашылыққа пайдалы белгілерін бекіту үшін қойылған бағыттағы популя- цияларды тұрақтандыру әдісі жасап шығарылды және ... ... ... желілі малдар кең көлемде өсіріледі.
ІV-кезең (2005-2013 жж.). Жаңа ордабасы қой тұқымын ... және ... Асыл ... ... тасымалдау және жаңа қой тұқымын ауыл шаруашылық өндірісіне ендіру[14].
1.2.2 Ордабасы қой тұқымы қозыларының дене ... өсу ... ... ... ... ... және ... жыныс жасушалары ұрықтанғаннан соң екі сатыда жатырда (эмбриональдық кезең) және туылғаннан ... ... ... ... әрі ол мал ... мен мал ... азық ... сапасына т.б. тікелей байланысты.
Қойдың дене өлшемдері малдың бойын өлшеу оның ... ... ... дәл ... береді. Сондықтан малдың түр тұлғасын дұрыс сипаттау үшін оның ролі өте үлкен. Бірақ бұл әдіс көзбен бағалауға қосымша, ... ... ... ... бой ... дене ... ... мөлшерін дұрыс көрсеткенмен сапалық сипатын аша алмайды. Дегенмен бойы туралы өлшемдер мына төмендегі зоотехниялық ... бар ... ... ... ... Малдың жасына сәйкес өсіп - ... дене ... ... талдауға болады;
2. Нақтылы бір малды немесе мал ... түр ... ... бір - бірі мен ... сол мал ... стандартымен, әлде басқа мал тұқымымен салыстыруға болады;
3. Әр түрлі ұрпақ өкілдерін, яғни ... мен ... түр ... бойынша салыстыруға болады;
4. Малдың сыртқы пішінінің қалаған өнім бағытына ... ... ... ... ... бой ... ... малдың тірілей салмағын жорамалдап анықтауға болады.
Малдардың дене ... өсуі мен ... ... ... ... ... мүмкін емес, сондай-ақ барлық дене мүшелері бірдей ... ... ... ... ... ... де, Оңтүстік Қазақстан жағдайында шаруашылы-ғында өсіріліп жатқан жаңа генотипті қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойларының дене ... өсу ... ... ... ... айырғанға дейін зерттеу жұмыстары алғаш рет жүргізіліп отыр.
Қозылардың дене бітімдерін зерттеу үшін 3,5 жастағы І-класты қазақтың ... ... ... ... төлдер есепке алынды.
Жалпы шаруашылықта қазақтың қылшық жүнді қойларының негізгі бөлігінің төлдеу мерзімі қар тегіс еріп, көк көтеріле бастаған кезде 10 ... 27 ... ... ... ал қалған қойлардың 4-5 пайызы қайталап келесі күйлеу мезгіліне байланысты келесі 15 күнде туылады.
Біз қой төлдеу мезгілі ... соң бір ... ... ... алып арнайы сырға салып, қосымша құлақтарында түк таңба салу ... ... ... ... (120 ... ... ... тек сол қозылардың дене өлшемдері есептелді.
Онтогенезде қозылардың салмағының өсу қарқыны олардың дене мүшелерінің өсуіне тікелей байланысты болғандықтан қозылардың ... ... ... ... және өсу ... (өсу ... байланысты зерттелді(1-кесте).
Зерттеу нәтижелері бойынша қозыларының туылған ... ... ... төлдерінің орташа есеппен денесінің қиғаш ұзындығы 35,0 см; ... ... 38,6 см; ... орамы 5,51 см; кеуде кеудігі 5,43 см, кеуде терендігі 14,1, шоқтық ... 38,9 см ... ... Бір айға ... ... ... есеппен денесінің қиығаш ұзындығы 47,5 см; кеуде орамы 53,8 см; желіншік орамы 6,67 см; кеуде кеудігі 8,08 см, ... ... 19,5 см, ... биіктігі 47,5 см болды. Екі айға толғанда ... ... ... ... ... ... 54,18 см; кеуде орамы 66,2 см; желіншік орамы 7,26 см; ... ... 9,09 см, ... ... 23,45 см, ... ... 54,9 см ... үш ай толғанда тиісінші орташа есеппен денесінің қиғаш ұзындығы 58,4 см; ... ... 71,7 см; ... ... 7,26 см; ... ... 12,95 см, ... терендігі 23,7 см, шоқтық биіктігі56,95 см болды. Төрт айда толғанда тиісінші орташа ... ... ... ... 67,1 см; ... орамы 75,0 см; желіншік орамы 7,98 см; кеуде кеудігі 15,4 см, кеуде терендігі 25,96 см, шоқтық биіктігі 61,98 сантиметрге ... ... ... ... кездегі төлдерінің орташа есеппен денесінің қиғаш ұзындығы 34,9 см; кеуде орамы 38,5 см; желіншік ... 5,74 см; ... ... 5,62 см, ... терендігі 14,3 см, шоқтық биіктігі 38,8 см ... ... Бір айға ... ... ... ... ... қиғаш ұзындығы 47,6 см; кеуде орамы 53,4 см; желіншік орамы 6,71 см; кеуде кендігі 7,79 см, ... ... 19,86 см, ... ... 47,9 см ... айда толғанда тиісінші орташа есеппен денесінің қиғаш ұзындығы 53,8 см; кеуде орамы 65,1 см; желіншік орамы 7,74 см; ... ... 9,22 см, ... ... 23,6 см, ... биіктігі 55,4 см болды. Үш айда толғанда тиісінші орташа есеппен денесінің ... ... 58,5 см; ... ... 71,2 см; ... ... 7,29 см; кеуде кеудігі 13,1 см, кеуде терендігі 25,03 см, ... ... 133,1% ... ... ... кеуде кеңдігінің көрсеткіші ұрғашы төлдерде еркектерден артықтау болды, ал ... айда ... ... 59,0 см жетти. Төрт айда толғанда тиісінші орташа есеппен денесінің қиғаш ұзындығы 69,3 см; кеуде орамы 80,71 см; жіліншік ... 7,74 см; ... ... 17,6 см, ... ... 29,5 см, ... биіктігі 68,0 см болды.
Өсіріліп жатқан жаңа ордабасы қой тұқымы төлдерінің туылғаннан енесінен айырғанға дейінгі дене мүшелерінің өсіп ... ... ... ... 1 - ... қой тұқымы қозыларының туылғандағы және енесінен айырғандағы дене ... ... ... ... ... ... қиғаш ұзындығы
кеуде орамы
жіліншік орамы
кеуде кеңдігі
кеуде терендігі
шоқтығының биіктігі
Ұрғашы
Туылғанда
32
35,0+-0,45
38,6+-0,44
5,51+-0,08
5,43+-0,13
14,1+-0,12
38,9+-0,42
30 күн
25
47,5+-0,38
53,8+-0,63
6,67+-0,07
8,08+-0,15
19,5+-0,26
47,5+-0,47
60 күн
21
54,8+-0,51
66,2+-0,69
7,26+-0,05
9,09+-0,18
23,45+-0,23
54,9+-0,42
90 күн
19
58,4+-0,25
71,7+-0,54
7,26+-0,03
12,95+-0,14
23,7+-0,22
56,95+-0,31
120 күн
17
67,1+-0,36
75,0+-0,98
7,98+-0,13
15,4+-0,27
25,96+-0,54
61,2+-0,50
24
Еркек
Туылғанда
21
34,9+-0,52
38,5+-0,49
5,74+-0,07
5,62+-0,14
14,3+-0,16
38,8+-0,13
30 ... ... ... ... 2 - Қозылардың туылғаннан енесінен ... дене ... ай ... өсімі, см
Өлшем мерзімі
Қозылардың жынысы
n
Дене өлшемдері
денесінің қиғаш ұзындығы
кеуде орамы
сирақ орамы
кеуде кеңдігі
кеуде тереңдігі
шоқтығының биіктігі
1 ай
ұрғашы
25
12,5
15,2
1,15
2,65
5,40
8,6
еркек
24
12,7
14,9
0,97
2,17
5,56
9,1
2 ай
ұрғашы
21
19,8
27,6
1,55
3,66
9,35
16,0
еркек
24
18,9
26,6
1,40
3,60
9,30
16,6
3 ай
ұрғашы
21
23,4
33,1
1,75
7,52
9,60
18,05
еркек
24
23,6
34,7
1,55
7,48
10,73
20,2
4 ай
ұрғашы
21
32,1
36,4
2,47
9,97
11,86
22,3
еркек
23
34,4
42,2
2,00
11,98
15,20
24,2
25
Алынған деректерден, ұрғашы төлдердің ... ... ... ... ... 1 ай ... туылғандағыдан 12,5 см, ал еркек жынысты-лары 12,7 см өсетіні байқалды.Екінші айда бұл ... ... ... ... ... 19,8 ... ... жыныстылары 18,9 см өсіп еркек жынысты қозылардан ... ... 0,9 см ... ... Үш айлық тоқтылардың денелерінің қиғаш ұзындығы туылғандағы мезгіліндегіден ұрғашы қозылар 23,4 см, ал ... ... 23,6 см ... 120 ... ... ... ... туылған кездегіден 32,1 см, ал еркек жыныстылар 34,4 см ұзарды. Еркек жынысты қозылар ұрғашы жынысты қатарластарынан 4 айда 2,3 см ... ... ... ... ... орамы дене бітімінің ең маңызды дене өлшемдерінің бірі, себебі кеуде ішінде ағзаға аса қажетті ... ... ... пен өкпе ол ... өмірінің негізгі қызметтеріне ие. Ет бағытындағы малдарды өсіруде кеуде ... ... ... ... ... тірілей салмағына және сойыс шығымына, ет шығымына т.б. ... ... ... ... ... ... соң 30 күнде ұрғашы төлдерде 15,2 см, еркек төлдерде 14,9 см, ал 60-күнде ... ... ... 27,6; 26,6 см ... ... ... туылғаннан кейін алғашқы бір айда 0,3 см, екінші айда 1 см ұрғашы жынысты төлдерде артық өсетіні байқалды. Үшінші айда ұрғашыжынысты ... ... ... ... 33,1 см, ал еркек жыныстылар 34,7 см-ге өсіп, 90-күндік қозылардың кеуде орамы еркектерде ұрғашы ... ... 1,6 см ... өсті. Төрт айлық қозылардың кеуде орамы туылғандағыдан ұрғашыларда 36,4 см, еркек жыныстыларда 42,2 см, өсіп, алғашқылары соңғыларынан (еркектер) 5,8 см өсу ... ... ... ... ... ... қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойларының төлдерінің кеуде орамының туылғанан кейін алғашқы екі айда ұрғашы ... бұл ... өсу ... ... ... қатарластарынан басымдау болды, ал 3-4 айлық еркек жынысты төлдерде бұл көрсеткіш үдей түсіп ұрғашы төлдерден едәуір артық болып жыныстық айырмашылық ... ... үдей ... ... мезгілдегі сирақ орамымен салыстырғанда 30-күнде туылғандағы-дан еркек және ұрғашы жынысты қозыларда тиісінше 0,97; 1,15 см, ал ... айда 1,4; 1,55 см, ... айда 2,0; 2,47 см ... ... төрт айға ... ... ... алдында туылғанда-ғымен салыстырғанда ұрғашы қозыларда 9,97см, еркек тоқтыларда 11,98 см өсті. Айта кететін жағдай төртінші айда еркек ... ... ... ... ... ... ... өсіп 2 см артық екені байқалды.
Ордабасы қойларының ... ... ет ... ... тереңдігі ет өнімінің шығымына, тірі салмақ пен сойыс шығымына тікелей ... ... ... төлдерінің туылғаннан кейінгі ай сайынғы кеуде тереңдігін ... даму ... ... ... ... да іс жүзінде, өмірде маңызды да өзекті мәселелердің бірі.
Алынған нәтижелердің негізінде ... ... ... соң 30-күн толғанда ұрғашы төлдерде 5,4 см, еркек жынысты қораластарында 5,56 смөскені анықталып, еркек ... ... ... бірінші айда 0,16 смұрғашы қатарластарынан артық дамығаны байқалды. Екі айда бұл көрсеткіш туылғандағыдан жыныстарына сәйкес 9,35 см және 9,3 см ... ... ... ... тереңдігі ұрғашы төлдерде 9,6 см, еркектерде 10,73 см өсіп еркек төлдер ұрғашы қатарластарынан 1,13 см артық өсіп жыныстық артықшылық ... бар ... ... Төрт айға ... ... ... сәтте бұл жыныстық айырмашылық үдей түскені байқалады. 4 айда ұрғашы төлдердің кеуде тереңдігі туылғандағыдан 11,86 см, ал еркек ... ... 15,2 см өсіп ... ... 3,34 см ... екені байқалды.
Дене өлшемдерінің негізгі селекциялық көрсеткіштерінің бірі малдардың ... ... ... ... ... ... ... төлдердің шоқтық биіктігі 8,6 см, еркек жынысты 9,1 см өскенін анықтадық, ал 60-күнде жынысына сәйкес 16,0; 16,6 см, ... 18,05; ... 120 ... 22,3; 24,2 см өскені байқалды.Қозылардың шоқтық биіктігі ... ... өсу ... еркек жынысты төлдерде ұрғашы тетелестерінен 1 айдан 4 айға дейін алғашқы айда 0,5 см, ал 4 айда 1,9 см ... ... ... жыныстық айырмашылық (диморфизм) еркек қозылардың үлесіне тиетіні анықталды.
Қорыта келе,ордабасы қозыларының әртүрлі дене өлшемдерінің өсіп-даму ... ай ... ... ... ... түрліше дамитыны анықталды. Денесінің қиғаш ұзындығы мен шоқтығының биіктігі бірінші және төртінші отыз күндікте екінші және үшінші отыз ... ... ... ... ... ерекшелігі байқалды, ал кеуде орамы үшінші, төртінші отыз күндікпен салыстырғанда бірінші және екінші отыз күндікте басым дамитыны айқындалды.
Шоқтығының биіктігінің ай ... ... өсу ... ... ... ... соң 30 күн ... ал төменгісі 60 күндік көрсеткішпен салыстырғанда 61-90 күн аралығында болатыны анықталды.
Зерттеу нәтижесінде, І желі ... дене ... ... соң ... ... айында туылғандағы деңгейден енесінен ажыратқанға дейінгі аралықтағы деңгеймен салыстырғанда пайыздық кейбір дене өлшемдерінің өсу деңгейі (денесінің ... ... ... ... ... ... ... тереңдігі) өте жоғары (35,7-48,8%), ал кейбірлері төменгі (сирақ орамы, шоқтық биіктігі төмен, 16,9-22,0%) қарқында өсетіні ... ... 3 - ... ... ... дене ... ... салыстырғанда пайыздық өсімі
пайыз есебімен
Өлшеммерзімі
Қозылардың
жынысы
n
Дене өлшемдері
Денесінің қиғаш ұзындығы
кеуде орамы
сирақ орамы
кеуде кеңдігі
кеуде ... ... ... 1
46,4
еркек
24
67,6
90,1
27,0
133,1
75,0
52,1
28
4 ай
ұрғашы
21
91,7
94,3
44,8
183,6
84,1
57,3
еркек
23
98,6
109,6
34,8
213,2
106,3
63,4
Ауыл шаруашылық малдарының салмағының өсуі олардың дене тұлғалары-ның өсуіне және ол мал ... ... ... т.б. ... ... ... ... өсіп дамуын өлшеу арқылы сандық белгілеріне байланысты анықтайды. Сандық белгілердің нәтижесін толықтыра түсу үшін ... ... ... өсу ... ... ... да отырып сапалық, пайыздық есуімен нақтылай түседі.
Біздер ... ... ... ... ... ... құйрықты қойларының жаңа популяциясының ұрпақтарының туылған-нан кейінгі онтогенез барысында туылғандағы көрсеткішімен салыстырмалы түрде дене өлшемдерінің пайыздық өсімін анықтадық ... ... соң ... ... ... дене өсімінің, ұзындық елшемдерінің олардың ай сайынғы кезеңдерге байланысты пайыздық өсімін зерттедік, ... ... ... ... ... ... ... бір ай (30 күн) мерзімінде 35,7%, ал еркек жынысты төлдер 36,4% өсетіні ... 2 айда ... ... 56,6; 54,2%, үш айда 66,8; 67,6%, ... ... ... ... 120-күнде ұрғашы тоқтылар туылғандағыдан 91,7%, еркек тоқты қошқарлар 98,6% ... ... ... ... ... ... өсу қарқыны ұрғашылардан аздап артық болса (0,7%), ал 120-күндігінде бұл айырмашылық үдей түсіп 6,9%-ды ... ... ... ... ... өсу ... да ... 120-күндік еркек тоқтылардың бұл көрсеткіші ұрғашылардан 5,6% басымдылық көрсетті[15].
1.2.3 Ордабасы қой тұқымдарының ет өнімділігіне салыстырмалы сараптама
Соңғы кезде дүние ... адам ... ... ... ет өніміне тапшылық күн өткен сайын арта түсуіне сәйкес мал етін өндіруде негізгі назар оның көлемін көбейту, ... ... мен оны ... ... тиімділігін жоғарылатуға көңіл аударылып жатыр. Сонымен қатар мұндай жағдайда тірілей салмағы жоғары, неғұрлым тез жетілгіш мал тұқымдарын қолдану арқылы, жаңа ... ... қой ... ... қой ... ... ... ғалымдары бар білімділіктері ұмен күш жігерлерін жұмсауда. Қой ... ет ... ... ... ... ... алғалы бері экономикамыз нарық жағдайына өтуіне байланысты салмағы мен ет түсімі төмендеу (қаракөл, жартылай биязы, биязы ... қой ... ... ... және ... қылшық жүнді құйрықты қой тұқымдарының қошқарларымен немесе алма ... ... ал ... ... ... ... қой тұқымы таза өсірілумен қатар еділбай және қисар қой тұқымдарымен будандастырылып олардың тірілей салмағы мен тез жетілгіштігін ... ... кең ... ... ... жан- ... ізденіс жұмыстары жүргізілуде.
Халықтың азық-түлікке деген сұранысының өсуі мен дүние жүзінде ет өнімділігі жоғары мал ... ... ... алуы ... ... кең ... жайлымын тиімді пайдалану және табиғи ерекшелігін тиімді пайдалану үшін біздің елде қой шаруашылығын өркендету қой етін, ... қозы етін ... ... ...
Дүние жүзіндегі барлық мемлекеттерде ет бағытындағы қой шаруашылығын ... ... ... ... іске асырылуда. Қазақстанның түрлі аймақтарында өсірілетін әртүрлі генотипті ... ... ... қой ... ет ... байланысты генетикалық мүмкіндіктері толық кең көлемде зерттелмей, ... де ... ... Ал, ... ... бұл саладағы өндірілетін бүкіл өнімнің жалпы құнының 80-90 % қой етінің үлесіне тиеді, сондықтан ет ... қой ... ... ... генетикалық және өнімділік мүмкіндіктерін өркендетуге баса көңіл аударылуы заңды нәрсе.
13 айлық ... ... ... қойларының қарқынды түрде өсірілген және 5 айлығынан бастап бордақыланған еркек ... ... ... ... салмағы 12,1 кг, немесе 2,1 есе, ал құйрық ... ... 3,9 кг, ... 3,2 есе ... Сонымен, 9 айлық еркек тоқтылардың құйрық майының бөлінуі мен дене ... ... ... бірдей, бірақ мынаны ескеру керек, малды сою кезінде құйрық майын ешбір шығынсыз-ақ бөліп алуға болады.
Қиссар қойлары өте тез ... ... ... ... ... ... тұқымының 4-5 айлық қозыларын сойған кезде, олардан 15,8 кг дене бұлшық еті мен 3,5 кг құйрық майын алуға болады. Сайып ... ... ... ... құйрықты қойларының тез жетілгіштігі, кез келген тірілей салмағынан бастап, жас кезінде жемдеуге және бордақылауға ... ... ... шөл және шөлейт жағдайларда бағуға шыдамдылығы, олардың ... ... ... ... ... ... пен М.Аязбаевтар еттілігін анықтау мақсатымен жүн жамылғысының түсіне және ... ... ... 4,5-5 айлық жасар қозылардан 10 ісектерді бақылау сойылым анализдерінің көрсеткіштеріне қарағанда қара жүнді малдардың сояр алдындағы тірі салмағы (39,1 кг) яғни ол ... ... ісек ... (38,1) ... 2,6% жоғары болғаны. Жүн түсіне қарай сойылған ісек қошқарлардың еті мен құйрық майын есепте-генде 21,6 кг ... ... ... ... 55,2 және 54,9 % ... яғни бұл әрбір қозының халықаралық стандарттарға сәйкестігін көрсетеді.
Ет өнімінің құрамына кіретін бұлшық еттің және ... ... ... ... ... ұша ... өнімінің ең құнды бөлігі болып саналады.
Қозыларды сою кезінде салмағы ауыр, қоңдылығы орташа (70%) және жоғары (30%) ұшалар (құйрықтарымен) ... Ұша ... ... ... тірі ... 49,9% ... ет ... қоңдылығы жоғары қойларға қойылатын талап мөлшерінен (41,3%) едәуір артық болды.
Қозының ішкі мүшелерінде 0,44 кг салмақта іш май ... оның ... ... 1,2% ... ет өндірісіндегі мөлшерлі талаптан (2%) 0,8 бірлікке төмен болды. Малдардың ет өнімділігін бағалауда сойыс салмағымен, сойыс шығымының ... ... ... ... табылады. Жаңа генотипті қазақтың қылшық жүнді құйрықты қозыларының ішкі мүшелерінде майдың жиналуына байланысты сойыс шығымы ... ... ... жоғары болып 51,1 пайызды құрады.Ұшаның іш майсыз салмағы 18,9 кг немесе шығымы 49,9% ... Оның ... ... ... 2,48 кг немесе сойыс алдындағы бір тәулік аш ұстағаннан соңғы қозылардың тірілей салмағының 6,5 % құрады.
Өзіндік тағамдық тұрғыдан ... бар ... ет ... ... 4,82 кг ... оның шығымы қозылардың сояр алдындағы салмағына шаққанда 12,7% болды.
Ұша, іш май және ... ... ... ... барлық сойыс өнімдердің салмағы 24,8 кг тартып шығымы жоғары болып 63,8 ... ... ... ... құйрықтықойларыныңқозыларыныңбіртәулікашұстағаннансоң, сойысалдындағытірісалмағы 34,3 кг тартып, сойғаннанкейінмұздатылғанұшасалмағы 15,4 кг болып, оныңшығымы 44,8 пайызнемесежаңагенотиптіқозылардың ұшасынан 3,5 кг аз ... ... қой ... ... мен ... ... және ... ет өнімін алуға әсер ететін факторлар
Шаруашылықтың климаттық жағдайы далалы алқаптың табиғатына тән өте құбылмалы және ... ... ... аз. ... ... ... 260 мм ... Жаз мезгілінде ең жоғарғы температура +45°С, қыс мезгілінде температура -250С.
Қыс мезгілі салыстырмалы түрде қысқа, жерді қардың ... ... ... созылмайды, кейде аяз болған кезде температура -15-200, сондықтан мал ... ... ... Қар желтоқсан айының соңы мен қаңтар айларында 8-12 см-дей жауып еріп кетеді. Көп жылғы метрологиялық көрсеткіш бойынша қар қыс ... 55-60 ... ... ... ... ... әрі жылы. Жауын - шашыны молдау болып келеді. Орташа айлық температура наурыз ... +90С, ... ... +140С. ... жылдары сәуір айының басында температура 00С-қа төмендеп суытып тұратын кездері де болады. ... ... ... ... 130 ... 180 миллиметрге дейін ауытқып тұрады.
Климатының өзі бір қолайсыз жағдайы - ... ... ... ... ұзақ ... ... 3-5 м жылдамдыққа дейін жел соғып тұрады. Кейде оның жылдамдығы 14 м/сек-қа жетеді.
Жазы ұзақ, ... та ... Бұл ... ... ... саны жалпы жылдық мөлшердің 4%-ын құрайды. Жылдың ең ыстық мезгілі шілде айы, температура бұл кезде +460С-қа дейін көтеріледі. Жер ... ... - ... жерлерге тән сары топырақты болып келеді.
Жайылымның өнімділігі 1 га жерден 3-5 ц шамасында құрғақ массаға тең ... ... ... - әр ... ... ... ... Олардың өсіп шығуы сәуірдің басынан басталады. Соңғы жылғы мәліметтерге ... ... ... ... ... 8,5 ц/га ... болып отыр. Эфемерлердің құрамында қоңырөлең (Carex phusodes), келіншекбоз (Carex pachystiles), тоты көкнәрі (Papaver ... ... ... ... ... ... (Тulipa greigi) кездеседі. Эфемердің өсу кезеңі қысқа, әрі кеткенде мамыр айының ортасына дейін созылады. Маусым ... ... ... ... ... ... ... (Роа bulbosal), жалпақ арпабасы (Bromus scoparins), тарақбоз (Bromus tectorum) өсе бастайды.
Шілде айының басында өсімдіктер қурап кетеді де олардың орнын ... ... ... ... ... ... ... (Ferulla foetida), боз жусан (Arte misia glocuca fall) мен қара жусан (Artemisia pauciflora) алмастырады.
Жайылым өсімдіктері осы аймақтағы малдардың ... ... және ... ... ... ете алады. Ал, күзгі және қысқы қажеттіліктер арнайы дайындалған пішендемелер мен қоспа жем есебінен толықтырылып отырылады.
2 ... ... ... ірі ... ... мен құс ... жабық кәсіпорынға жатады. Сондықтан олардың қауіпсіздігіне (ветеринариялық-санитариялық) аса көңіл бөлу керек. Шаруашылықтар мен кешендердің бар аймағы арнайы қоршаулармен қоршалады. Одан үй ... мен ... ... өте ... тиіс және ... өндіріс аймағына, шаруашылық әкімшілігі, азықтандыру және тазалау құрылыстары немесе көң сақтау аймақтарына бөлінеді.
Қойларға арналған қоралар және оларға ... ... ... қой ... ... ... ... болуын талап етеді. Оларда қыста және ерте көктемде төлдейтін саулықтарға арналған жылы күркесі бар бөліктер (төлдеу бөлмесі), асыл тұқымды қошқарларға ... ... ... мен жасына қарай әртүрлі қой бөліктері (қоралар) болады.
Солтүстік аудандарда көлемі шағындау қой қораларын Г әрпі тектес, оңтүстіктегілер П әрпі ... ... ... Қой қорасының жел өтетін ықтау жағына ашық база жасайды. Оны биіктігі 2 м қоршаумен тығыз қоршап, көліктің ... ... ... ... ... сыртқы конструкциялары микроклиматты сақтауда маңызды роль атқарады. Өйткені оның өзі малдың өнімділігіне, құрылыс конструкцияларының ұзақ шыдауына ... әсер ... Мал ... ... ... ... көбінесе, құрғақ жеріне, дер кезінде және мұқият санитариялық-гигиеналық шараларды жүзеге асыруға байланысты. Осы ... ... ... ... індет ауруларын болдырмауда және оларға қарсы күрес жүргізуге ... аса ... орын ... Дезинфекция кезінде мал қораларын түрлі зиянды заттардан тазартады. Егер дер кезінде мал қораларын ... ... ... ... ... індет ауруларына шалдығады.
Дезинфекция(франц. des-жоямын, лат. infectio-жұқтыру) - зардапты және шартты ... ... ... ... ... ... ауруларын болдырмау шараларына бағытталған іс әрекеттердің бірлестігі.
Сондай-ақ, малды желінетін азықтан болатын жарақаттанудан сақтандыру керек. Азықтан жарақаттану деп, азықпен ... ... ... ... малдың асқазан-ішек жолы зақымдануын айтамыз. Ондай бөгде заттарға пішен және сабан байлайтын сым, шеге және т.б. металл заттар, ... құм, ... тас ... ... ... металдың өздігімен өтуімен шектелуі мүмкін немесе бөгде зат малдың шақпақ ет (диафрагма), жүректің үлпершегін (перикард), жалбыршақ, тақия қарын және т.б. ішкі ... ... ...
Азықтан жарақаттанудың бірден-бір себебі - малға арналған сабан масағы, бидайдың, қара бидайдың, жима тарғақтың ... бар ... ... немесе толық масақты еркек шөп және т.б. беру.
Аталған жарақаттанудың экономикалық ... ... ... ... тап ... малдың 30% мезгілінен бұрын қатардан шығады. Ал олардың еті ... ... ... ... ... ... да, өзектері де толығымен тиісті өңдеуден өткізілуі тиіс.
Азықта түрлі ... ... ... ... оны ... тасыған және сақтаған кезде қадағалап отыру қажет. Металл қалдықтарын, сымның ... азық ... ... өріс жайылымға, мал фермаларының территорияларына тастауға, шашуға, малды құрылыс, қойма, шеберхана маңына жаюға және азықтандыруға, престеліп ... ... ... мен ... ... ... шабуға болмайды [18].
Қорытынды
Қорыта айтқанда, бұл курстық жоба мына төмендегідей нәтижелерді көрсетті:
1)жаңа ордабасы қой тұқымы сіңіре будандастыру негізінде қазақтың қылшық жүнді ... ... ... мен ... ... қойының батыс-қазақстандық популяциясының (отандық) және қиссар (шетелдік) қошқарлары пайдалану әрі будандастыруарқылы шығарылған;
2)aналықтарының тірілей салмағы - 68,0-80,0 кг, ... - 123 кг ... ... ... - 111,8 ... ... ... саны 45,0 мың бастан жоғары;
4) ұрғашы қозылардың туылған кездегі денесінің қиғаш ұзындығынан бір ай (30 күн) ... 35,7%, ал ... ... төлдер 36,4% өсетіні анықталды, 2 айда жынысына сәйкес 56,6; 54,2%, үш айда 66,8; 67,6%, ... ... ... ... 120-күнде ұрғашы тоқтылар туылғандағыдан 91,7%, еркек тоқты қошқарлар 98,6% өсетіні байқалды;
5) қозылардың ... ... ... дене ... ай сайынғы өсімі бір айға толғанда тиісінші орташа есеппен денесінің қиғаш ұзындығы 47,5 см; кеуде орамы 53,8 см; желіншік орамы 6,67 см; ... ... 8,08 см, ... ... 19,5 см, шоқтық биіктігі 47,5 см ... айда ... ... ... ... ... қиығаш ұзындығы 67,1 см; кеуде орамы 75,0 см; желіншік орамы 7,98 см; ... ... 15,4 см, ... ... 25,96 см, ... ... 61,98 сантиметрге жетті; еркек жынысты қозылар ... ... ... 4 айда 2,3 см ... өсетіні байқалды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Назарбаев Н.А. қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси ... - ... 2012. - 30 ... ... Қ.Ш. Мал ... // ... Алматы, 2012. - Б. 47-48.
3ӘлібаевН.Н., Әжіметов Н.Н. G-Global пікірсайыс ... ... ... Қ.С., ... М., ... Б. Қой ... ... - Астана: Фолиант, 2008. - 204 б.
5 Кансейтов Т., Омбаев А.М., Алибаев Н.Н., Паржанов Ж.А., ... Э.Т. ... ... ... ... овец ... ... методы выведения, современное состояние и перспективы развития // Рекомпендация. - Шымкент, 2014. - 19 ... ... Е.Д. ... қылшық жүнді құйрықты етті майлы еділбай қойының даму жолдарымен өнімділік көрсеткіштері және ... ... ... анықтамалық. - Атырау: Ұлттық ғылы-ми-техникалық ақпарат ... 2010. - 23 ... Қ., ... А. ... ... ... ... қоры //Жаршы. - Алматы: Бастау, 2001. -№1. - Б.32-35.
8 Укбаев Х.И., ... Т. ... ... и ... ... аспекты развития растениеводства и животноводства в Юго-Западном регионе Казахстана: ... ... - ... ... 2004. - Т.1. - ... М.Ф. ... овцы //Полное собр. соч. - М.: Колос, 1964. - Т.4. - ... ... Қ.Н., ... Қ.Ш. Мал ... - ... ... // Қ.С.Сабденовтың 75 жылдығына арналған халықаралық ғылыми тәжірибелік конференция материалдары. - Алматы, 2008. - Б. ... Т.С., ... Т.К. Мал ... және ... ... оқу ... ауылшаруашылық мамандықтары бойынша оқитын студенттерге арналған оқулық. - ... ... 2011 - 207 ... ... Б. Оңтүстік Қазақстан облысы шаруашылығында өсірілетін қазақтың қылшық жүнді құйрықты қойларының ... ... - ... 2010 - ... ... М. ... аймақтағы етті-майлы қой шаруашылығы. - Алматы : Қайнар, 1980. - 156 б.
14 Батырбекұлы Б. Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қойларының сапасы авторефераты. - Шымкент, 2010 - 9-10б.
15О ... ... в с/х ... РК в ... ... // ... РК по статистике. - Т. 3. - Алматы, 2003. - 64 с.
16 Есенбаев А. Қой ... ... ... өзекті мәселелері // Жаршы. - Алматы : Бастау, 1997. -№ 4. - Б. 5-8.
17Жакыпбекова Б.О. Ветеринариялық ... оқу ... - ... 2014. - 93 ... ... және мал обьектілерін жобалау негіздері пәні бойынша ... ... ... ... ... 2014.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақтың қылшық жүнді құйрықты қой тұқымының жеке өсіп-дамуы26 бет
ХVІ ғасырдағы жетісу аймағындағы Қазақ хандығының саяси жағдайы4 бет
«Үй қояндарының овуляциясы және фолликулалардың пісіп жетілуі»25 бет
Адамның жетілуінде дәне тәрбиесі мен спорттың маңызы18 бет
Асыл тұқымды еділбай қой тұқымының өнімділік және биологиялық ерекшеліктері43 бет
Балалардың шыңығуы мен денесінің жетілуін дамытуда спорттық жаттығуларды пайдаланудың рөлі31 бет
Барлық Қазақстандықтардың өсіп-өркендеуі, қауіпсіздігі және әл-ауқатының артуы54 бет
Жалпы ұлттық дағдарыстың пісіп жетілуі15 бет
Көпжылдық шөптердің тұқымының марфологиясы6 бет
Майкененің өсіп-дамуына себу тәсілі мен мөлшерінің әсері36 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь