Сиырдың аусыл ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Қысқартулар мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
1Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.1Ветеринария саласындағы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2Сиырдың аусыл ауруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.2.1 Аусыл қоздырғышының төзімділігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.2.2 Аусыл қоздырғышының антигендік қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.2.3 Аусыл қоздырғышының шоғырлануы және репродукциясы ... ... ... ... ... ..15
1.2.4 Аусыл қоздырғышын өсіру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..15
1.2.5 Аусыл ауруын балау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1.2.6Аусыл ауруының иммунитеті және арнамалы дауалау ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.3 Инфекциялық ауруларды дауалау шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
1.4 Жануарларды инфекциялық ауруларға қарсы иммундеу ... ... ... ... ... ... ... ...22
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...26
3Техника қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Тақырыптың өзектілігі.Қазіргі таңда мал шаруашылығының санын арттырып, сапасын жақсарту мақсаты агроөнеркәсіп кешенін дамытудың ең басты мәселесі болып отыр. Осыған байланысты мал шаруашылығындағы өзекті мәселе - малдың инфекциялық және инвазиялық ауруларының алдын алу. Қазіргі нарықтық экономика жағдайында Республикамыздағы мал шаруашылығының басым көпшілігінің, бұрынғы кеңес дәуіріндегі қатаң жоспарлы түрінен, қазіргі жаңа жағдайға бейімделген еркін түрінде көшуі, алғашқы жылдарда мал санының едәуір кемуіне соқтырғанмен, елдегі мал басының түгелдей жеке меншік иелерінің қолына өтуі кейінгі жылдарда мал саны мен сапасының көбеюіне және артуына себеп болып отыр.
Ауыл шаруашылық Министрлігінің 2010-2011 жылдардағы өткізіп отырған ауыл шаруашылық санағы да осы түпкі мақсатты көздейді. Бұл саладағы негізгі бағыттың бірі мал шаруашылығы болғандықтан, оның құрамдас бөлігінің бірі – ветеринарлық және зоотехникалық іс-шараларды мал шаруашылығында дұрыс әрі тиімді жүргізу.
Мал шаруашылығында мал санын арттырып, одан шығатын өнімдердің сапасын арттырудағы ең негізгі кедергілердің бірі – осы малдар арасында кең таралған жұқпалы инфекциялық және инвазиялық аурулар болып табылады.
Аусыл — жұптұяқты малдың жіті, контагиозды түрде өтетін індеті. Бұл аурумен ірі қара, ұсақ мал, шошқа, киік, қодас, буйвол /енеке/, антилопа және т.б. ауырады. Аусыл ауруы қызбамен, ауыз қуысының кілегейлі қабықтары, желін, тұяқ арасы, жұлық, миокард, бұлшық еттің везикулярлы /күлдіреуікті/ зақымдануларымен сипатталады.
Табиғи жағдайларда аусыл вирустарын ірі қара, қой, ешкі, шошқа қабылдағыш келеді. Әсіресе, жас төлдер бұзаулар мен торайлардың ауруға бейімділігі өте көп болады. Аусылмен буйболдар, бұғылар, бұландар, қабандар, бөкендер де ауырады. Ал, жылқы мен тауыққа аусыл жұқпайды.
Аусылдан сақтандыру үшін әртүрлі вакциналар мен гипериммунды қан сарысуы қолданылады.
Ауырып жазылған малда пайда болған иммунитет 1 жылға созылады. Аусылдың бір типпен ауырған мал басқа типтерден сақтай алмайды. Яғни вирустың басқа түрлеріне қарсы иммунитет пайда болмайды.
Негізінен аусыл вирусын жұқтырушы көздері — ауру немесе ауырып жазылған мал болады. Ауырып жазылған малдың организмінде аусылдың вирусы 8—12 ай бойы сақталады. Мұндай малдың ет өнімінде де аусылдың вирусы болады. Ауру малдың организмінен вирустар сыртқа сілекейі, несебі, сүті, нәжісі арқылы шығады.
Курстық жұмыстың мақсаты – сиырдың аусыл ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын зерттеу [1,2].
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -1 95б.
2 Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-125б
3 Бердімұратов Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 Әмірбек Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. Алматы- 2006. -179б.
5 Ілиясов Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К. Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Алматы - 2006.- 166б.
8 Конопаткин А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А. Москва, Колос , 1984.-282б.
9Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.
        
        Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Қысқартулар мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе.....................................................................
..................................................... 8
1Негізгі
бөлім.......................................................................
........................................9
1.1Ветеринария саласындағы мемлекеттік
реттеу...................................................9
1.2Сиырдың аусыл
ауруы.......................................................................
..................13
1.2.1 ... ... ... ... ... ... қоздырғышының ... ... ... ... ... ... балау
............................................................................
...........15
1.2.6Аусыл ... ... және ... дауалау
................................17
1.3 ... ... ... Жануарларды инфекциялық ... ... ... ... ... ісін ұйымдастыру» пәнінен «Сиырдың аусыл ауруына ... ... ... жазылған курстық
жұмыста нормативтік сілтемелер, ... ... мен ... ... ... ... ... техникалық қауіпсіздік, қорытынды,
пайдаланылған әдебиеттер тізімі және 1 сурет қамтылған.
Курстық ... 31 ... ... сілтемелер
Осы курстық жұмыста келесі нормативтік ... ... ... 2.104 -2006 КҚБЖ ... ... ... 2.301 -68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601 -2006 КҚБЖ (ЕСКД). Пайдалану құжаттары.
МЖМБС 2.304-81 КҚБЖ (ЕСКД). Сызбалық шрифттер.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ ... ... мен ... ... ... ... 2.321-84 КҚБЖ ... белгілеу.
МЖМБС 2888-68 - Ветеринарлық термометр
МЖМБС 1770-74 - Мөлшерлі лабораториялық шыны ыдыстар. ... ... ... 5556-81- ... ... ... ... жағдайлар
МЖМБС 5962-67 - Этил спирті. Техникалық жағдайлар.
МЖМБС 6709-72 - Дистилденген су. Техникалық ... 9147-80 – ... ... және қондырғылар. Шынылы,
фарфорлы. Техникалықжағдайлар
МЖМБС 24861-91 - Бір ... ... ... 26678-85 - ... және ... ... техникалық
жағдайлар
МЖМБС 28085-89 - Биологиялық препараттар
Анықтамалар
Дезтосқауыл - ферманың ... ... ... ... ... ... арқылы өтеді
Паразит – белгілі бір организм иесінің ішінде не сыртында тоғышарлық ету
Анемия – қан аздық
Интоксикация – денені уландыру
Холангит – өт ... ... – өт ... ... ...... күшейту үшін майлы адъювант
қосылған вакциналар.
Афталар - күлдіреуіктер
Вирустың антигендік ... - ... ... түрлері, қоздырушының
өзгеруі, олардың антигендік құрылымының өзгеруі
Вирус репродукциясы - ... ... - ... ... ...... ... шара
Дератизация – кеміргіштерге қарсы шара
Инактивация – вирустардың жұқпалылығын ...... ... ... ... тұру қабілеті
Ф. 7. 04 – 03
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым ... ... ... ... Мемлекеттік Университеті
__________________________кафедрасы
___________________________________пәні бойынша
Курстық жұмыс
Пәні _______________________________________________________
Жұмыс тақырыбы:_____________________________________________
Мамандығы:_________________________________________________
Орындаған ... аты ... аты ... ... ... ____________
бағасы
бағасына қорғалды
«_____»________2016ж.
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты – жөні
Комиссия:
_______________
қолы,аты – ...... ... 7. 05 – ... ... ... ... Мемлекеттік Университеті
______________________________кафедрасы
«Бекітемін»
Каф.меңгерушісі __
«____»_____2016ж.
№____Тапсырмасы
___________________________________пәні бойынша курстық жұмыс
Студент _______________________________
(тегі,аты-жөні)
Жұмыс тақырыбы ... ... ... |Курстық жұмыстың мазмұны | ... | ... |
| | ... ... саны) |
|1 | | | |
|2 | | | |
|3 | | | |
|4 | | | |
|5 | | | |
|6 | | | |
|7 | | | ... ... ... күні _________жұмысты қорғау күні________________
Жұмыс жетекшісі _________________________________________________
(қызметі, тегі,аты – жөні, қолы)
Тапсырманы орындауға қабылдаған_______________________________
(күні, студенттің қолы)
Ф. 7. 04 – 06
Қазақстан Республикасы ... және ... ... ... ... Қазақстан мемлекеттік университеті
« _______________________________________»
жоғары мектебі
«_________________________________________» кафедрасы
«Бекітемін»
Кафедра меңгерушісі
_____________________
(қолы,аты – ... ... ... ... жұмыс тақырыбы _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі ... ... ... ... ... ... алынған балл (60 ... ... ... (40 ... ... ... жұмыс жетекшісі____________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Қорғау күні__________2016ж.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі.Қазіргі таңда мал ... ... ... ... ... ... кешенін дамытудың ең басты
мәселесі болып отыр. Осыған байланысты мал ... ... ... ... ... және инвазиялық ауруларының алдын алу. Қазіргі нарықтық
экономика жағдайында Республикамыздағы мал ... ... ... ... ... қатаң жоспарлы түрінен, қазіргі
жаңа жағдайға бейімделген ... ... ... ... жылдарда мал санының
едәуір кемуіне соқтырғанмен, елдегі мал ... ... жеке ... ... өтуі ... жылдарда мал саны мен сапасының көбеюіне және
артуына себеп болып отыр.
Ауыл шаруашылық Министрлігінің 2010-2011 жылдардағы ... ... ... ... да осы түпкі мақсатты көздейді. Бұл саладағы негізгі
бағыттың бірі мал шаруашылығы болғандықтан, оның ... ... бірі ... және ... ... мал ... ... әрі
тиімді жүргізу.
Мал шаруашылығында мал санын арттырып, одан ... ... ... ең ... кедергілердің бірі – осы малдар арасында кең
таралған жұқпалы инфекциялық және инвазиялық аурулар болып табылады.
Аусыл — ... ... ... ... ... ... ... Бұл
аурумен ірі қара, ұсақ мал, шошқа, ... ... ... ... ... т.б. ауырады. Аусыл ауруы қызбамен, ауыз қуысының кілегейлі қабықтары,
желін, тұяқ арасы, жұлық, миокард, бұлшық еттің везикулярлы ... ... ... ... ... ірі ... қой, ешкі, шошқа
қабылдағыш келеді. Әсіресе, жас төлдер ... мен ... ... өте көп ... ... ... ... бұландар,
қабандар, бөкендер де ауырады. Ал, жылқы мен тауыққа аусыл жұқпайды.
Аусылдан сақтандыру үшін әртүрлі вакциналар мен гипериммунды қан ... ... ... ... болған иммунитет 1 жылға созылады. Аусылдың
бір типпен ауырған мал басқа типтерден сақтай алмайды. Яғни ... ... ... ... ... ... ... вирусын жұқтырушы көздері — ауру немесе ауырып
жазылған мал болады. ... ... ... ... ... ... ай бойы ... Мұндай малдың ет өнімінде де ... ... Ауру ... ... ... сыртқа сілекейі, несебі, ... ... ... ... ...... ... ауруына қарсы ветеринариялық-
санитариялық іс-шараларын зерттеу [1,2].
1 Негізгі бөлім
1.1Ветеринария саласындағы ... ... ... ... ... ... ... саясат:
1) мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді өндіру,
сақтау және өткізу кезінде мемлекеттік ... ... ... осы ... ... белгіленген ветеринариялық қызметтің жекелеген
түрлерін жүргізуге мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мемлекеттерден жануарлардың
жұқпалы және экзотикалық ауруларының әкелінуі мен таралуынан қорғауға;
4) ... ... ... ... ... ... жағдайын объективті түрде бағалауды және ветеринария саласындағы
халықаралық нормаларды ескере отырып, ... ... ... ... ... әзірлеуге;
6) ғылыми негіздемесі болған ... ... іс ... ... ... ... анағұрлым жоғары
деңгейіне жетуге;
7) ветеринариялық-санитариялық қолайлы жағдайды қамтамасыз ету мақсатында
ветеринариялық іс ... ... ... ... ... ... бақылайтын жүктерді өткізуді ... жол ... ... және ... денсаулығына қауіп төндіретін, алып қойлатын
және жойылатын жануарлардың құнын өтеу ... ... ... Үкіметінің ветеринария саласындағы құзіреті
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ... ... ... ветеринария саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын
әзірлеу;
2) ветеринария ... ... ... ... ... ... аса қауіпті ауруларының профилактикасы мен
диагностикасы жөніндегі республикалық бағдарламаларды бекіту;
3) ветеринария ... ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтың актілерді
қабылдау немесе ... ... ... ... ... ... ... диагностикасы және жойылуы республикалық бюджет
қаражаты есебінен ... ... ... аса ... ... қабылдау немесе бекіту;
5) жануарлардың және адамның денсаулығына қауіп ... ... және ... жануарлардың құнын өтеу тәртібі ... ... шет ... және ... ... ветеринария
саласындағы ынтымақтастық;
7) осы Заңға және Қазақстан ... өзге де заң ... ... ... ... да функцияларды жүзеге асыру
кіреді.
Қазақстан Республикасының ветеринария жүйесі
Қазақстан Респуликасының ветеринария жүйесіне:
1) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мемлекеттік органдардың ветеринария саласындағы қызметті жүзеге
асыратын бөлімшелері;
3) мемлекеттік ... ... ... ... ... ... шұғылданатын жеке және
заңды тұлғалар кіреді.
Ветеринарияны мемлекеттік басқару органдары
1.Ветеринарияны мемлекеттік басқару органдарына;
1) ветеринария саласындағы ... ... ... ... ... ... бар ... және көліктегі мемлекеттік
ветеринариялық қадағалаудың аймақтық бөлімшелері;
3) ветеринария саласындағы ... ... ... ... ... бар ... ... бөлімшелері;
4) селолық округтердің, базарлардағы, мемлекеттік ветеринариялық қадағалау
органдары бақылайтын жүктерді өндіру, дайындау, сақтау, ... ... ... ... ветеринариялық инспекторлары ... ... ... мемлекеттік органның аудандық,
қалалық, аумақтық бөлімшелері жатады.
2.Ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... мен оның ... ... бір мезгілде - Қазақстан Республикасы мен тиісті
аумақтардың бас мемлекеттік ... ... ал ... ... ... мен ... ... бас мемлекеттік
ветеринариялық инспекторларының орынбасарлары бола алады. ... ... ... органның басшысы әкімшілік мемлекеттік
қызметшілердің тиісті лауазымдарына қоса «бас мемлекеттік инспектор», «бас
мемлекеттік ветеринариялық инспектордың орынбасары» ... ... ... ... ... уәкілетті мемлекеттік орган мен оның аумақтық
бөлімшелерінің құзіреті
Ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган мен оның ... ... ... ... ... мемлекеттік саясат жүргізу;
2) жеке және заңды тұлғалардың Қазақстан Республикасының ветеринария
саласындағы заңдарын сақтауына ... ... ... және ... асыру;
3) жануарлардың аса қауіпті ауруларының профилактикасы, диагностикасы
және жойылуы республикалық бюджет қаражаты ... ... ... ... аса ... аурулармен ауыратын жануарлар ауруының профилактикасы,
диагностикасы және оларды емдеу жөніндегі іс ... ... ... ... ... ... органдарымен бірлесе отырып, халықтың денсаулығын
жануарлар мен адамға ... ... ... ... және ... алмасуды жүзеге асыру;
6) Қазақстан Республикасының аумағын басқа мемлекеттерден жануарлардың
жұқпалы және экзотикалық ... ... мен ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен
ветеринариялық препараттарды мемлекеттік сатып алуды, ... және ... ... ... Республикасының ветеринари ... ... ... ветеринариялық іс шараларды, ветеринариялық
ережелер мен нормативтерді, ветеринариялық есеп пен ... ... ... ... да нормативтік құқықтық
актілерді әзірлеу мен бекітуді ұйымдастыру;
9) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес ветеринариялық ... ... ... мемлекеттік сатып алу, ветеринария
саласындағы жұмыстарды, ветеринариялық ғылыми ... ... ... мамандарды қайта даярлау тапсырыстарын орындау
жөніндегі ... ... ... ... және тендерлік құжаттаманы әзірлеуге қатысу;
11) жануарлар аурулары бойынша індет мониторингін ұйымдастыру және ... ... ... жатқан ветеринариялық іс ... ... ... мен ... ... ... ... басқа да нормативтік құқықтық актілері туралы
мүдделі тұлғаларға ақпарат ... ... мен ... ... ... ... ... құрал-саймандарды, жемшөп
пен жемшөптік қоспаларды байқаудан өткізуді, бақылауды, оларды тіркеу
сынағынан өткізуді ұйымдастыру, сондай-ақ ветеринариялық препараттарды
мемлекеттік тізілімін жүгізу;
14) жаңа ... ... ... құрал-саймандарға,
жемшөп пен жемшөптік қоспаларға қорытындылар беру;
15) халық арасында ветеринариялық ағартушылық ... ... ... Мал ... ... және ... өндіру, дайындау,
жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты өңдеу жөніндегі ұйымдарды
пайдалануға қабылдайтын мемлекеттік комиссияларға қатысу;
17) Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ұйымдарда Қазақстан Республикасының атынан
өкілдік ету, сондай-ақ олармен ынтымақтастықты ұйымдастыру;
18) ... ... ... ... өзге де ... ... органдардың ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын
бөлімшелері
1.Жануарларды ұстайтын және пайдаланатын мемлекеттік органдар Қазақстан
Республикасының ... ... ... ветеринария саласындағы
мынандай қызметтерді:
1) тиісті мемлекеттік органдарга тиесілі жануарлар ... және ... ... оларды емдеу;
2) тиісті мемлекеттік органдарға тиесілі мемлекеттік ветеринариялық
қадағалау объектілеріне мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ... құра ... ... ... осы баптың 1-тармағында аталған бөлімшелері
мемлекеттік ветеринариялық қадағалауды жүзеге ... қоса ... ... ұйымдастыру мен орындауға қатысты ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік органдарды осы баптың 1-тармағында аталған бөлімшелері
ветеринариялық есеппен жүргізеді және ... ... ... ... ... белгіленген тәртіппен табыс етеді.
Жергілікті өкілдері және атқарушы органдардың ветеринария саласындағы
құзіреті
1.Жергілікті атқарушы органдар мемлекеттік ветеринариялық ұйымдар құрып,
олардың ... ... және ... қамтамасыз
етілу тәртібін белгілей алады.
2.Жергілікті ... ... ... инспекторларға олардың
мемлекеттік ветеринриялық қадағалау функцияларын атқаруына көмек көрсетеді,
ауру жануарларды санитарлық ... қоса ... ... іс ... ... ... жергілікті уәкілетті органдардың шешімі
бойынша оларды жүзеге асыруға жергілікті бюджеттерден қаражат бөле ... ... ... — Аphtae ...... малдың жіті, контагиозды түрде
өтетін індеті. Бұл ... ірі ... ұсақ мал, ... ... ... ... ... және т.б. ауырады.
Аусыл ауруы қызбамен, ауыз қуысының ... ... ... ... ... миокард, бұлшық еттің везикулярлы /күлдіреуікті/
зақымдануларымен сипатталады.
Қоздырушысы. Жоғарыда ... бұл ... ... бар ... ... ... афтовирус туыстығына жатады. 1898
жылы бұл вирусты Леффлер мен Фрош ашқан.
Морфологиясы. Вирус жай, ... ... ... ... куб ... ... әдісімен және электрондық
микроскоппен вирус мөлшері 20-25 нм ... ... ... ... ... ... құрамы да құрылысы да өте қарапайым. Капсидіндегі
капсомерлер куб тәрізді орналасқан, ал саны 32. ... м.м. ... ... — 140 8, ... — 1,43 г/см3.
Химиялық құрамы — аусыл вирусының ... 31,5% РНҚ ... РНҚ ... ... бір жіпшелі, М.м.-2,3-2,8.106. Вирус геномы мутация
ұшырайтын қасиетіне байланысты қоздырушы көп ... тип ... ... ... ... ... әртүрлі өзгерген антигендік
құрылымдарымен сипатталады.
Мысалы, вирус құрамындағы VРІ полипептидінде аминқышқылдарының 130-160
орналасу ретінде ... ... ең жиі ... ... ... /өзгергіштігі/ өте жоғары. ... ... ... осы
антигендік детерминантаны кодтайтын РНҚ-дағы генді анықтаған.
Вирустың құрамында РНҚ-нан басқа 68,5% белоктары бар. ... ... РV2, VР3, VР4, Vро, VРq ... ... ... ... бір-бірінен аминқышқылдар құрамы және саны ... Ал ең көп ... — VРІ ... ол 213 ... Полипептидтердің атқаратын қызметтері әртүрлі. Мысалы, VРІ
белоктары ... ... ... ... ... жабыса алады, ал
VР2 белогы вирустарға тұрақтылықты береді [1,2].
1.2.1 Аусыл қоздырғышының төзімділігі
Химиялық және физикалық әсерлер аусыл вирусын не ... не ... ... сақталады да, ал ауру туғызатын қасиеті жойылады/ ... ... ал ... ... ... / ... ұзақ ... биологиялық қасиеттері өзгермейді/.
Атап айтқанда, төменгі температура ... ... ал ... ... ортаның төменгі және жоғарғы рН-вирусты бұзады.
Гамма сәулелері де ... ... ... Бұл ... ... ... ... дезинфекцияда химиялық заттардан көбінесе 1-2%
NаОН, 2% формалин ерітінділері қолданылады.
Креолин, фенол, крезол, лизол әсерлері ... ... ... ... ұзақ ... ... Жайылымдарда бұл
қоздырушы жайылымның келесі ... ... ... ... Күн
сәулелерінің әсерінен вирустар 15-18 күннен кейін өледі, ал ... 1 ... ... қида 100 күнге дейін сақталады.
Жазда аусыл вирусы 40-50 ... ... өз ... ... ... вирус жазда 20 күнге дейін, ал қыста 6-7 айға ... ... ... ... ... ... ... А,О,С, SАТ1, SАТ2, SАТ3 және Азия 1 иммунологиялық типтерге
/түрлерге/ бөлінеді. Бұл типтерді бір-бірінен ... ... ... ... әр типі тип ... бөлінеді. Қазіргі кезде аусыл вирусында
80 аса тип тармақтары бар.
Вирус антигенінің көп түрлері РНҚ-дағы ... ... ... ... вирустың биологиялық /антигендік, ауру туғызатын/
қасиеттері өзгеріп отырады. Әсіресе вирустың А ... ... бар, ал О ... —14, С-5, ... ... SАТ3 - 4, Азия 1-3
тармақтары анықталған.
Вирустың идентификациясы, яғни ... ... ... ... ... мал ... аусыл вирусына қарсы вирусты
бейтараптандыратын антиденелер түзеледі, бұл антиденелер ... ... ... VТІ ... ... ... қоздырушының
иммуногендік қасиеттері осы VРІ белогына байланысты.
Ескере кстетін жағдай, індетаралық кезеңде аусыл ... ... ... ал қоздырушының өзгеруі, олардың антигендік құрылымының
өзгеруіне ... мұны ... ... ... деп атайды.
Тағыда бір көрсете кететін жайт вирустың кейбір варианттары /мысалы, А1
-ден ... А4-ке ... ... рет қана кездеседі, ал басқа бір варианттары
/мысалы, А5, А22, О1, О2, С1,С3/ ... ... де ... ... ұшыратады, ал вирустың тағы бір басқа түрлері
(мысалы, О3, О8, А10, А13 А16, А17, А19, А25, А30, С2) ... ... мал ... ... ... ... де түзеледі [1,2,3,4].
1.2.3 Аусыл қоздырғышының шоғырлануы және репродукциясы
Аурудың клиникалық белгілері байқалмай тұрып ірі қарада аусыл вирусын
сүтте, спермада ... ... ... көп ... ... сүйығында және эпителийде бөліп
алады.
Вирус ағзаға тыныс және асқорыту жолдары, тері ... ... ... ... ... ... таралады. Содан кейін қоздырушы лимфа
түйіндеріне жетіп, қанға түседі де ... ... ... мал организмінде вирус мұрын және ауыз ... ... ... ... ... ... тұяқ ... көбейеді.
Вирус репродукциясы адсорбция, ену, депротеинизация /қабықшаларынан
босану/, транскрипция, ... ... ... ... ... ... ... клеткадан шығу сатыларынан тұрады. Репродукция
клетка цитоплазмасында өтеді.
Аусыл вирусымен зақымдалған клеткалардың өз белоктарының синтезі тежеледі
де ... ... ... мен ... ... басталады. Жиналған
вирус компоненттері клеткалық құрылыстарға зақымын келтіреді. Сөйтіп,
лизосомалар бұзылады, олардың ... ... ... ... ұшыратады,
вирустың цитопатогендік әсері клеткалардың митозының ... ... тез ... ... ... ... ... реакциялары
вирустың репродукциясын басып үлгермейді, бірақ-та бірнеше күннен кейін
организмнің қорғану қабілеттері күшейеді, ... ... ... ... пайда болады: алғашқы ошақта қабыну реакциясы, ацидоз, гипоксия
дамиды, жергілікті температура жоғарлайды [1,3,4,5,6].
1.2.4Аусыл қоздырғышын өсіру
Аусыл вирусын ... ... ... ... Атап ... шалдыққыш малдардың бүйрегінен алған клетка өсіндісінде;
- клетка өсіндісінде, алғашқы рет М. және X. Мейтландтар 1931 жылы ... ... ... ... ... кейінрек Френкель ірі қара
тілінің кілегейлі қабығынан ... ... ... ... ... болатынын дәлелдеді;
- зертханалық жануарлар организмінде - теңіз ... жаңа ... ... мен үй ... табиғи шалдыққыш мал организмінде - ірі қарада, ұсақ малда, шошқада.
1.2.5Аусыл ауруын балау
Алдын ала ... ... - ... эпизоотологиясының ерекшелігі қоздырушының
биологиялық қасиеттеріне байланысты. Бұл ауру өте ... ... ... ... ал ... ... ... болады, індеттің
экологиясы вирустың мал организмінде ұзақ ... ... ... ... ... ... ... сақталатының оның экологиялық
нишалары бар екенін және бұл ... ... тип ... ескерген жөн.
Аусыл вирусының ең кең таралған А. О, С түрлері, ал SАТ1, SАТ2, ... тек ... ... ... Азия 1 түрі Азия
мемлекеттерінде ғана болады. ... ... ... ... ролі өте үлкен, себебі олар таза аудандарға
ауған кезде індетті біраз ... ... ...... анық ... ... пайда болады: ауыз, тіл
кілегейлі қабықтарында афталар, ... ... ... ... ... ... ... жарылып, орындарында қызыл эррозия қалады.
Сонымен қатар афталар тұмсықта, жұлықта, желінде, тұяқ ... ... ... дене ... ... ... сілекей ағады, ақсайды, пульсі,
тыныс алуы жиілейді.
3.Патологиялық -анатомиялық өзгерістер. Сірі, кілегейлі қабықтарда қанның
құйылғаны, тіл, ұрт, ... мес ... ... ... ... ... болғаны
байқалады.
Зертханалық балау. Патологиялық материалды афталардың құрамынан,
іргесінен, өңештің, жұтқыншақтың ... ... ... ... ... ... әдістермен іске асады:
1) өсіндісінде - бұзау не торай ... ... ... ... ... ЦПӘ ... ерекше бұзылуымен
көрінеді.
2) зертханалық жануарлар ... ... қою - жаңа ... мен ... ... ... ... тері астына немесе
құрсақ қуысына жұқтырады.
3) табиғи - ... ... ... қою (ірі қара), вирусы бар
материалды ... ... ... әр жерлеріне және саусақ ... ... ... ... ... (аусыл вирусына қарсы алынған) қан сарысуы
көмегімен вирустың типін және тип ... ... БР, ИФТ. ... да ... болады.
Ретроспективтік балау. Ауырған, немесе ... ... ... ... ДПР, КБР т.б. ... ... ... антиденелерді анықтайды.
Ажыратып балау. Аусылды везикулярлы стоматиттен, ... ... ... ... ... керек [1,3,4,5,6].
1.2.6 Аусыл ауруының иммунитеті және арнамалы дауалау
Аусылға ... ... ... арнамалы (спецификалық) және
бейарнамалы қорғану факторлары іске қосылады. Аусыл вирусының тез арада
көбеюіне және ... ... ... ... иммунитеттің
арнамалы гуморальды механизмдері кешігеді, сөйтіп, алғашқы кезде клеткалық
эффекторлардың белсендігі күшейеді. Кейінен, ... ... ... да ... ... ... ... Гендік инженерлік вакциналар. Енжар ... - ... үшін ... қан ... не ... ... мал) қан ... ... ... ... көлемі 8—12µ-дей-ақ болады. Ол микробиологиялық
тәжірибеде қолданылатын сүзгіштен өтіп кететін, электрлік ... ... бар және РНК ... бар ... ... ... рН ... (сынау
үшін жасалынған зат) сыналғанда вирус өте сезімталдық ... ... 7,7 ... кері ... ... Ол рН 6,0-дан ... ... рН ... өте ... ... тез ... ... аусыл вирустарын ірі қара, қой, ешкі, шошқа
қабылдағыш келеді. Әсіресе, жас ... ... мен ... ... өте көп ... ... буйболдар, бұғылар, бұландар,
қабандар, бөкендер де ауырады. Ал, жылқы мен ... ... ... ... үшін әртүрлі вакциналар мен гипериммунды қан сарысуы
қолданылады.
Лапинделген моновалентті алюминий гидрототыкты формолвакциналар. ... ... ... ... ... ... үшін сапонин
қосылған), инактивтелген моно – және ... ... ... ...... ... үшін майлы адъювант
қосылған вакциналар.
Ауырып жазылған малда ... ... ... 1 ... ... Аусылдың
бір типпен ауырған мал басқа типтерден сақтай алмайды. Яғни ... ... ... иммунитет пайда болмайды.
Негізінен аусыл вирусын жұқтырушы көздері — ауру немесе ... мал ... ... ... ... ... ... вирусы
8—12 ай бойы сақталады. Мұндай малдың ет өнімінде де аусылдың вирусы
болады. Ауру ... ... ... ... сілекейі, несебі, сүті,
нәжісі арқылы шығады.
Көбінесе ауру ... ... ... және ... ... ... Ең ... ауру мал мен сау ... ... ... ... ... көздің, мұрынның және басқа органдардың ... ... ... ... ... жоқ жері ... да аусылдың вирустары
организмге кіреді.
Екінші жағдайда, аусылдың қоздырғышы ... ... ... ауа
арқылы да кіреді. Үшінші жағдайда, аусылдың вирусы жұққан ... ... ... арқылы организмге кіріп, ішке түседі.
Аурудың жасырын кезеңі 2—7 ... ... ... ... ... түрде де етуі мүмкін. Ауру мал аузының ішкі ... ... ... ... әсіресе жас малдардың қызуы,ерекше (41,0-
41,5°С) көтеріледі. Дене қызуы 12—24 ... ... ... соң, яғни ... ... ... болған кезде қайтады.
Екінші рет күлдіреу пайда болған кезде, ауру ... ... ... ... ... ... ... жейді. Ауру өрши келе ауыз ішінің,
мұрынның, көмекейдің кілегей кабықтарында, сондай-ақ тұмсық ұшында үлкенді-
кішілі көлемде ... ... ... ... іші түссіз сұйық затқа толып
тұрады да, кейінірек өңі ... ... 1—3 күн ... соң ... жарылып, олардың орны қызарып,
жолақтанып тұрады да, бір-екі күн өткеннен кейін бетін қабықтар ... ... ... ... ... кезде тұяқ ашалары ... ... ... ... ... Зақымданған жерлердің
терісі ісіп, қатты сырқырап ауырады. Біраз уақыт өткен соң, бұл ... ... ... ... Ауру асқынбаса, сауығып кетеді.
Егер терінің зақымданған бөлігі жарақатты болса, осы ... ... ірің ... және ... да ... ... онда ... асқынып,
некротиялық зақым тереңдеп өршиді.
Аусылдың қатерлі кезінде малдың дене ... ... ... самарқау тартып, әлсірейді де , күйіс қайырудан қалады. Ауру
малдың бұлшық еттері дірілдеп, жиі-жиі демалады, тынысы ...... ... ... ... ... ... жүректің соғу
ырғағы бұзылып, қызметі әлсірейді.
Әсіресе жас малдың өлім-жітімі көп болады. Ауру мал созалаңдап ... ... ... малдың еті арық болады. ... ірі ... ... болған малдың ауызының кілегей қабықтарында, тұмсығының
ұшында, сондай-ақ желінінде және ... ... ... мен ... ... ... іріңдеген өзгерістер көрінеді.
Аусылдың сырқаты қатерлі ... ... ... ... ... Жүрек көлемі ұлғайып, ішкі қабы мен ... ... ... ... ... ... ... түсі сұрғылттанып, азғындауы
айқын көрінеді. Сондай-ақ кілегей қабықтарда, тері ... ... ... ... ... дәнекер тканьдерде, көк шандырда, көк
етте қанталаған нүктелер мен дақтар ... ... ... ... түсті қоймалжыңданған клеткалы элементтердің шоғырлануы және
некротиялық ... ... ... ... ... ... ... ірі қараның аусыл ауруы — өте айқын болады, оны клиникалық
белгілер бойынша анықтауда ешқандай ... ... ... ... ... ... эпизоотологиялық көріністермен салыстырып
отыру қажет. Ауруды анықтауда ... қай ... ... ... білудің мәні бар. Осы мақсатпен аурудың алғашқы кезінде ауру
малдың күлдіреп іскен жерінен материал алып, оны ... ... ... ... ... ... түрін анықтау үшін
жібереді.
Аусылмен ауырған малға ... ... ... ... мына
мөлшермен, ірі қараға — 150—200 мл, уақ малға 50—75 мл жібереді. Сондай-ақ
спецификалық глобулин ... ... ... ... қанын
құяды.
Аусылдың қатерлі кезеңінде жоғарыда көрсетілген дәрі-дәрмектерге
қоса мына төмендегі ... ... ... ... ... строфантин) жалпы мөлшермен қолданады. ... ... ... ... ... ... ... қоспасының 3%-тік эмульсиясын, хлоралгидраттың ... ... ... ... ... кокаинның 5%-тік ерітіндісін
қолданады.
Зақымданған желінді жиі-жиі сауып, оны жоғарыдағы аталған ... ... ... орап ... ... ... қабықтың афтозды (күлдіреген) жерлерін калийдің
(1 : 1000) перманганатын немесе мыс ... ... ... Ауру малды жұмсақ төсеніш үстінде, тыныштық жағдайда ұстап, оған
жемшөпті ... оның ... ... береді, суарып отырады.
Ауру білінісімен аусылды жою ... ... ... ... ... Ауру мал ... қораларды үнемі көң-қоқыстан тазартып,
үш күнде бір рет ... ... ... ... мен ... ... 30 %-тік ... ал қыс кезінде бұл айтылғандарға
қайнатылған тұздың 10 процентін қосып дезинфекциялайды. Сондай-ақ, ... ... үшін ... ... ерітіндісін, хлорлы әктің
20%-тік ерітіндісін немесе кальцийлі соданың 5%-тік ерітіндісін қолдануға
болады.
Мұнымен ... мал ... ... ... ... өріске қарай жүретін жолдарға, ... клуб ... ... ... ... кілемше төсейді. Ауру
немесе күдікті ... ... ... ... камерада дезинфекциялап отырады.
Аусылдан өлген ... ... ... ... мен ... Өлген малдың шикі өнімін залалсыздандырмай тұрып,
алып шығып адам тамағына және ... ... ... тиым ... шыққан шаруашылықтардағы малдардан өндірілетін сүтті 30 минут бойы
85градустық ыстықта ұстап немесе қайнатып ... ... ... ... ... ... жүргізіледі
[1,3,4,5,6].
1.3 Инфекциялық ауруларды дауалау шаралары
Жұқпалы аурулардың алдын алудың басты ...... ... ... ... ... жайылымдарда, азықтандырған және суарған
сәттерде ... ... ... орындау болып
табылады. Жақсы қоңдылық малдың ауруға жалпы төзімділігін ... ... ... ... ... тежеу үшін ... ... ... қолданылады.
Дауалау шаралары жануарлардың ауруға төзімділігін арттырумен қатар,
олардың ауру қоздырушыларымен ... жол ... ... да ... ... ... ... мал өсіретін шаруашылықтар ... ... ... ... яғни ... қарсы қорғаныс жатады.
Шекараны жұқпалы аурулардан қорғау. Жұқпалы аурулардың ... ... ... ... шет ... ... арқылы өткізуге жол
бермеудің маңызы аса зор. Шекаралық ветеринариялық ... ... ... және өзен бойларымен өтетін мемлекеттік шекарада және
халықаралық әуежайларда ... Олар ... және ... ... сыртқа немесе ішке өткізуді қадағалайды.
Ветеринариялық жарғы бойынша шет елдерден тек қана сау ... ... мал ... мен ... жұқпалы аурулардан таза
территорияларда өсірілген сау малдардан ... ... ғана ... ... өтетін мал бақылау нүктелерінд дәрігерлік тексеруден өтеді,
карантинделінеді, қажет жағдайда дауалық ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл бөлетін мәселе –
экзотикалық деп ... ... ... алу. Ондай ауруларға біздің елде
кездеспейтін шошқаның африкалық обасы, блутанг, аусылдың сирек кездесетін
типтері, т.б. жатады.
Шекараны ... ... ... ... ... індеттік жағдай
ескеріледі. Белгілі бір ауру ... ... ... ... сау ... ... ... сау болмауы, әлде оқтын-оқтын ауру ... ... ... ... ... мен ... байланыстар ескеріліп,
аурудың әкеліну қауіпіне бақылау ... ... ... ауруға қарсы
сенімді вакцина болмаса қатаң санитариялық шаралар енгізіліп, шекараға
тақау аймақта ... ... ... ... ... ... ... аурулардан мемлекеттік шекара ғана қорғалп қоймай, сақтық
жұмыстары ... ... ... да ... ... бұл шаралардың
бағыты мен мазмұны жағынан мемлекетаралық ... ... ... ... ... ... ... мен фермаларды індеттен қорғау. Жұқпалы
аурулардың алдын алу үшін жаңадан салынатын мал ... ... ... алу ... ... ... ... қоздырушысы топырақта ұзақ жылдар
бойы сақталатын аурудан ол жердің сау ... ... ... ауру ... мал ... елді мекендерден келеді. Сондықтан да ... әр ... ... ... талаптарға сай ... ... ... ... ... Жұқпалы аурулардың таралуы
үшін терісі бағалы аңдарды, үй қояндарын және құс ... ... ... ... ... ... орындарының ішінде бұл тұрғыдан мал
өнімдері мен шикізаттарын ... ... ... ... ... т.б.) қауіп тудырады. Сондай-ақ қатынас жолдарынан, әсіресе ірі
транспорт ... мал ... ... орналастырған жөн.
Ферма территориясын қоршау. Санитариялық тұрғыдан мал ... ... ... ... ... ... ... оларды қоршап, ішке
қатынау тек қана дезинфекциялық тосқауыл мен ... ... ғана іске ... ... ... мен ... ... тұтас немесе торлы қорғанмен қоршалынады. Қорғанның биіктігі
кемінде 180 см болуға тиіс. Қоршаудың сыртынан ені 1 м, ... 1,5м ... ішкі ... ... ... егер мал тұрмайтын
шаруашылық аймағына баратын болса (мысалы, жем-шөп әкелгенде), ... ... Ал мал ... таза ... баратын көлік пен адамдар
ветсанөткелек арқылы өткізіледі.
Жаңадан келген малды ... ... ... ... ... ... ... бір ай бойы карантинде бөлектелініп ұсталынады.
Карантин кезінде ... ... ... клиникалық бақылау мен
лабораториялық тексеруден ... ... ... үшін жұқпалы
аурулардансау, арасында микроб алып жүрушілері жоқ малдар ғана ... ... ... ... жағдайына сәйкес кейбір жұқпалы ауруларға
қарсы егеді. Бордақылау кешендерінде жаңадан ... ... ... 15 күнмен шектелінеді.
Жұқпалы аурулардан сау ... ... ... ... ... бір топтарын кейбір ауруларға, негізінен ... ... ... отырады. Ондай ауруларға сиырда бруцеллез,
туберкулез, лептоспироз, қойда бруцеллез, жұқпалы эидидимит, хламидиялық іш
тастау, жылқыда ... ... ... т.б. ... ... ... сақтық дезинфекциясы мен дератизация маңызы
зор. Бұл екі шараны қатар жүргізген мезетте алдымен ... ... ... ... ... кейін дезинфекция жасалынады
[1,3,4,5,6].
1.9 Жануарларды инфекциялық ауруларға қарсы иммундеу
Жануарларды жұқпалы ... ... ... ... яғни қолдан
иммундеу үшін вакциналар, ал ... ... үшін ... ... тірі және ... деп ... екі топқа бөлінеді.
Тірі вакциналар – ауру қоздырушалырының тіршілігін жоймаған өсіндісі
болып табылады. Бұлар әлсіретілген және әлсіретілмеген деп талатын ... ... ... деп ... бір ауру ... ... ... уыттылығы бәсеңдетілген түрін айтады. Уыттылығының төмендеуі
микробтың ауру қоздыру қабылетін жоғалтып, иммунитет қалыптастыру қасиетін
сақтайтындай дәрежеде болуы қажет. Егер ... бұл ... ... ... ... ... болса, ондай әлсіретілген қоздырушыны
вакциналық ... ... яғни ... ... үшін ... ... қарастырғанда адамзат алғашында вакцина ретінде
өзгертілмеген уатты ауру қозырушы ... ... ... бұл ... ашылуынан да көп бұрын қолданылған. Адамзат сүт ашытатын
микробатды білмей тұрып-ақ адамдар мен жануарларды ... ... ... ... Көне ... ... ... көшпенділер адам мен малға
шешекті, ешкіге кебенекті, сиырға ала ... ... ... ... Бұл ... ... егу үшін ... ауру қоздырушы микроб бар әр
түрлі патологиялық материалдар пайдаланылған ... ... егу ... (вариолизация, латынша Variolla – шешек деп
аталады. Іс жүзінде бұл адамнан адамға ... ... ... еді. ... ... шешекті егу овиналау (овинация) деп аталады. Ейін (1902 ж)
қойға ... ... сөлі – ... өндірістік әдіспен алына бастады. Қазір
бұл дәрмектің негізінде алюминий гидрототықты формолвакцина даярланады.
Әлсіретілген ... ауру ... ... ... ... ... төмендетіп, иммунитет тудыратын қасиетін ... ... ... ... айтқанда иммуногендігі толық сақталып, тек қана аз
мөлшерде қалдық уыттылығы ... ... ... ... организмге
енгізілгенде онда өсіп-өніп, өзіне тән ауру ... ... Бұл ... ... құбылыс вакциналық процесс деп аталады. Оның нәтижесінде
сол ауру ... ... ... ... қалыптасады. Қазіргі
көзқарас бойынша вакциналық процесс ауруға, тіпті оның ... ... ... ... процесс. Вакциналық процесс кезінде организмде болатын
өзгерістер зиянды патологиялық емес, керісінше пайдалы иммуно-морфологиялық
болып табылады.
Әлсіретілген ... ... – ауру ... ... жағынан
басқа биологиялық қасиеттерге ие болған жаа бір қалпы деп есептеген жөн.
Вакциналық штамм ... ... ... табиғи жағдайда пайда
болған немесе эксперимент нәтижесінде жасанды жолмен алынған жаңа ... ... ... Бұндай клондарды табу үшін ауру жануарлардан
бөлінген ... ... ... ... сұрыптау жұмысын
жүргізеді. Ал жасанды жолмен алу үшін ұзақ уақыт қоректік ортада ... әр ... ... ... ... ... (пассаждау), не
болмаса әр түрлі ... ... әсер ... Мұндай жасанды
мутанттар алудың әдістерін үш топқа бөлуге болады:
1.Химиялық әдістер: азот ... т.б. ... ... әсер ... ... ... ... температура, радиация, т.б;
3.Биологиялық әдістер: бактериофагтар, антибиотиктер, жануар организмі
арқылы пассаж т.б [1,3,4,5,6].
Өлтірілген вакциналар. ... ... ... ауру қоздырушы
микробтары әр түрлі әдістермен ... ... ... Ол үшін
бактерияларды ... ... ... қоректік ортада өсіреді. Биологиялық
өндіріс орындарында ... ... ... ... кең
таралуына байланысты көбінде сұйық қоректік орта пайдаланылады. ... ... үшін ... ... ... ... (тиомерсал),
ацетон, ал кей жағдайда жоғары температура, ультракүлгін сәуле, ультрадыбыс
пайдаланылады. Осыдан келіп ... ... ... ... ... ... қыздырылған вакцина, дезинтеграцияланған
(ультрадыбыспен ... ... т.б. ... ... ... ... ... ішінде формалиннің әсері ерекше. Ол микробты өлтіріп қана
қоймай, оның токсиндерінің улық қасиеттерін ... ... ... анатоксин деп аталынады, ол иммуногендік қасиетін
толық сақтайды. ... ... ... ... бұл ... ... қарсы вакциналар даярлауға мүмкіндік береді. Мұндай вакциналар
анатоксин вакциналар немесе ... деп ... Олар әр ... қарсы кең қолданылады.
Өлтірілген вакциналар тірі вакциналарға ... ... ... анағұрлым төмен. Бұл кемшіліктің аз да болса орнын
толтыруға адьюванттардың ... бар. ... да Г. ... ... ... Бірталай заттар: алюминий гидрототығы, ашудастар (квасцы),
өсімдік майлары, ... ... ... ... ... ... арттырады. Адьювантпен араластырылған антиген
кіргізілген ... ... ... ... ... ... антигеннің организмге сіңуі баяулап, ыдырайтын және әсер
ететін мерзімі ұзарады. Сондықтан мұндай вакциналарды ... ... ... деп та ... Лимфалық элементтердің молынан шоғырлануына
байланысты қабынған түйіршіктерде антиденелердің 80% ... ... ... ... бар. Олардың әсерінен маңындағы ... сөл ... көк ... ... ... ... болады.
Бұл бұдырмақтар – белсендірілген лимфоциттердің шоғыры.
Микроорганизмдердің ... ... ... ... ... ... пайда болуы үшін олардың барлығының маңызы бірдей емес.
Тек қана протективті ... деп ... ... ... ... ... ... протективті антигендеріне Vi-антиген, ішек
таяқшасында К-антиген жатады. Осындай тазартылған ... ... ... химиялық вакциналар деп аталады. Мұндай вакциналар
организмде ... ... ... ондай препараттардың болашаға зор.
Жануарларды иммундеу әдістері. Иммундеудің ... ... ... ... ғана емес, оны қолдану әдісіне де
байланысты.
Сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қан алу) сияқты көп еңбекті қажет етеді.
Жануарларды негізінен екі түрлі жолмен: жекелей және жаппай ... Дара ... ... ... жеке-жеке вакцина жіберу
арқылы, ал топтап иммундеу жануарлардың тұтас бір тобына вакцинамен бірден
әсер ету арқылы іске ... ... ... ... бұлшық етке, тері астына, тері
ішіне, тері ... ... Бұл ... парентальдық деп атайды (ішекке
соқпай, яғши ішек арқылы емес, деген мағынада). Парентеральдық жолға ... ... де ... ... бұл ... іс ... ешбір вакцина
жіберілмейді. Энтеральдық жолмен, яғни ішек арқылы, ... ... ... яғни ... ... ... ... кеңінен қолданылады.
Сонымен қатар вакцинаны әр түрлі кілегейлі қабықтар арқылы да ... көз ... ... ... ... денеге енгізуге
болады.
Вакцинаны денеге енгізу жолдарын таңдағанда ол дәрмектің ... және ... ... және ... ... ... тері астына топалаңның және құтырықтың, бұлшық етке ... ... тері ... ... танау қуысына парагриптің, емшек
үрпіне (интрацистерналық немесе диалектикалық жолмен) ... ... ... ... ... екі ... ... ауыз арқылы және аэрозольдық
әдіспен іске асырылады. Бұл әдістер еңбек ... ... ... жұмысын көп жеңілдетеді.
Пероральдық әдіспен алиментарлық жолмен ... ал ... ... ... ... ... қарсы егу жақсы ... ... бұл ... ... ... ... ... жаппай егетін әдістің екеуін де, аурудың табиғи жұғу ... ... ... ... болады. Әйтсе де респираторлық инфекциялар
кезінде аэрозольдық, ал алиментарлық ... ... ... ... жақсы нәтиже береді. Өйткені ... ... ... ... иммунитетпен қатар, оны шектелген иммунитет те үлкен
рөл атқарады.
Аэрозольдық ... ... ... ... ... ... ... иммундеу жөнінде біраз тәжірибе жинақталған. Құсты Ньюкасл ауруына,
шешекке қарсы егу туралы ұсыныстар жасалған.
Иммундеу нәтижесі аэрозольдың ... ... Ірі ... ... ... ... де, өте ... аэрозольдер өкпенің ең тереңгі
бронхиолалары мен альвеолаларына өтеді. Аэрозоль түйіршіктері майдаланған
с айын вакцинаның реактогендігі арта түседі.
Аэрогендік ... ... үшін ... ... ... ... ... пайдалануға болады.
Әйтседе бірдей нәтижеге жету үшін сұйық вакцинаға ... ... ... көп ... ... болады.
Иммундеудің нәтижесі тірі вакцинаның аэрозоль күйінде тіршілігін
сақтауына байланысты.
Бүркілген вацина ... ... ... ... тез өле ... ... ... табиғатына, ортаның температурасы мен ылғалдылығына
байланысты [1,3,4,5,6,7,8].
2 Өзіндік зерттеу
Курстық ... ... ... ... ... ауруына қарсы
ветеринариялық-санитариялық іс- шараларын зерттедім.
Сиырдың аусыл ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар
Ауру білінісімен аусылды жою жолындағы комплексті шараларды ... ... Ауру мал ... ... ... көң-қоқыстан тазартып,
үш күнде бір рет натрийдің 3%-тік ыстық ... мен ... ... 30 %-тік ... ал қыс ... бұл ... тұздың 10 процентін қосып дезинфекциялайды. Сондай-ақ, ... ... үшін ... 10%-тік ерітіндісін, хлорлы әктің
20%-тік ерітіндісін немесе кальцийлі соданың 5%-тік ерітіндісін қолдануға
болады.
Мұнымен қатар, мал ... ... ... ... ... ... жүретін жолдарға, сондай-ақ клуб пен
магазиндерге ... ... ... ... ... Ауру
немесе күдікті малдарды күтіп-бағатын ... ... ... ... ... өлген немесе жазылған ... ... мен ... ... малдың шикі өнімін залалсыздандырмай тұрып,
алып шығып адам тамағына және ... ... ... тиым ... шыққан шаруашылықтардағы малдардан өндірілетін сүтті 30 ... ... ... ... немесе қайнатып зарарсыздандырады.
Адамды аусыл ауруынан қорғайтын санитарлық шаралар жүргізіледі Аусылға
қарсы ... ... ... ... және ... факторлары іске қосылады. Аусыл вирусының тез ... ... ... ... қысқалығына байланысты иммунитеттің арнамалы
гуморальды механизмдері ... ... ... ... ... ... күшейеді. Кейіннен, организмнің гуморальдық
иммунитеті ... да ... ... ... ... ... ... көлемі 8—12µ-дей-ақ болады. Ол ... ... ... өтіп ... ... ... ... бар және РНҚ касиеті бар вирустар тобына жатады. рН ортасында (сынау
үшін жасалынған зат) сыналғанда вирус өте ... ... ... 7,7 ... кері ... ... Ол рН 6,0-дан бастап, сақарлы
(сілтілі) рН ... өте ... ... тез ... ... ... вирустарын ірі қара, қой, ешкі, шошқа
қабылдағыш ... ... жас ... ... мен ... ... өте көп ... Аусылмен буйболдар, бұғылар, бұландар,
қабандар, бөкендер де ауырады. Ал, жылқы мен тауыққа аусыл жұқпайды.
Аусылдан ... үшін ... ... мен ... қан сарысуы
қолданылады.
Лапинделген моновалентті алюминий гидрототықты формолвакциналар. Сонымен
қатар, сорбирленген вакциналар ... ... ... үшін ... ... моно және ... ... қолданылады.
Эмульгирленген вакциналар - иммуногенезді күшейту үшін майлы ... ... ... ... ... ... ... 1 жылға созылады. Аусылдың
бір типпен ауырған мал басқа типтерден сақтай алмайды. Яғни вирустың басқа
түрлеріне қарсы иммунитет ... ... ірі ... ... ... — өте айқын болады, оны ... ... ... ... қиыншылық кездеспейді. Әйткенмен де
клиникалық белгілерді әрқашанда эпизоотологиялық көріністермен салыстырып
отыру қажет. ... ... ... қай ... ... пайда
болғандығын білудің мәні бар. Осы ... ... ... ... ауру
малдың күлдіреп іскен жерінен материал алып, оны ветеринарлық лабораторияға
және ... ... ... ... ... ... ... ауырған малға аусылға қарсы жұмсалатын сыворотканы ... ірі ...... мл, уақ малға 50—75 мл жібереді. Сондай-ақ
спецификалық глобулин дәрісін немесе цитрирленген ... ... ... ... жоғарыда көрсетілген дәрі-дәрмектерге
қоса мына төмендегі ... ... ... ... ... строфантин) жалпы мөлшермен қолданады. Малдың
зақымданған аяқтарын Вишневскийдің ... ... ... ... ... 3 %-тік ... ... 1%-тік
ерітіндісін немесе балық майына ерітілген кокаинның 5%-тік ерітіндісін
қолданады.
Зақымданған желінді ... ... оны ... ... эмульсияға
шылап, желін қаппен орап тастаған жақсы.
Зақымданған ... ... ... ... ... калийдің
(1 : 1000) перманганатын немесе мыс ... ... ... Ауру ... ... ... ... тыныштық жағдайда ұстап, оған
жемшөпті қайнатып, оның жұмсақ маңызын ... ... ... ... ... жою ... комплексті шараларды түгелдей
қолма-қол жүргізеді. Ауру мал тұрған қораларды үнемі көң-қоқыстан тазартып,
үш ... бір рет ... ... ... ерітіндісі мен немесе күл
сілтісінің 30 %-тік ... ал қыс ... бұл ... ... 10 ... ... ... Сондай-ақ, қораға
дезинфекция жасау үшін ... ... ... ... әктің
20%-тік ерітіндісін немесе кальцийлі соданың 5%-тік ерітіндісін қолдануға
болады.
Мұнымен ... мал ... ... ... ... өріске қарай жүретін ... ... клуб ... ... ... ... кілемше төсейді. Ауру
немесе күдікті малдарды ... ... ... камерада дезинфекциялап отырады.
Аусылдан ... ... ... ... терісі мен жүнін
дезинфекциялайды. Өлген малдың шикі өнімін ... ... ... адам ... және ... азығына пайдалануға тиым салынады.
Ауру шыққан шаруашылықтардағы малдардан өндірілетін ... 30 ... ... ... ұстап немесе қайнатып зарарсыздандырады.
Адамды аусыл ауруынан қорғайтын санитарлық шаралар жүргізіледі. Аусылдан
сақтандыру үшін ... ... мен ... қан сарысуы
қолданылады.
Лапинделген моновалентті алюминий гидрототыкты формолвакциналар. Сонымен
қатар сорбирленген вакциналар (егудің ... ... үшін ... ... моно – және поливалентті вакциналар қолданылады.
Эмульгирленген вакциналар — иммуногенезді күшейту үшін ... ... ... қарсы иммунитетте организмнің арнамалы ... ... ... ... іске ... ... ... тез арада
көбеюіне және инкубациялық кезеңінің қысқалығына байланысты иммунитеттің
арнамалы гуморальды мехаиизмдері кешігеді, ... ... ... ... ... ... ... гуморальдық иммунитеті дамиды да ... ... ролі ... Ауырып жазылған малда
пайда болған иммунитет 1 жылға созылады. Аусылдың бір ... ... ... ... ... алмайды. Яғни вирустың басқа түрлеріне қарсы
иммунитет пайда болмайды.
Гендік инженерлік ... ... ... - ... ... үшін
гипериммунды қан сарысуын не реконвалесцентердің (ауырып ... мал) ... ... ... ... қорғау ережелерімен танысу үшін әкімшілік оларға алғашқы,
жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі ... ... ... жұмыстарға жаңадан келген адамдар танысады.
Оның мақсаты жұмысқа келген ... ... ... ... және ... ішкі тәртібімен таныстыру.
Жұмыс орнындарындағы нұсқауды топ жетекші жүргізеді. Бұл нұсқау жұмыстың
қауыпсыз ... ... ... ... ... табылады. Малдармен
тікелей жұмыс істейтін яғни малдармен жұмыс жасайтын адамдарды жеке бастың
гигиенасымен таныстырады.
Мал шаруашылықтарындағы ... ... жэне ... ... ... ... киім - бұл жұмысшылардың физикалық, химиялық
және де биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын кұрал.
Ауру ... ... ... ... ... ... антропозоонозды аурулардың жұғу қауіпі төнеді. Аса қатерлі ауруларға
топалаң, маңқа, туберкулез, бруцеллез, құтыру, бұзаутаз және тағы ... ... ... қабылдағаннан кейін қолданылған кұрал - жабдықтар 15 ... Егер ... ... ... ... байлауға колданылған
жүген - ноқта тағы баска колданылған кұрал - ... ... ... ... ... ... ... тазаланады. Ауруға
қойылған диагноз бойынша қайшылықтар болмаса, ... ... ... Ауру ... қабылдаған ветеринарлар мамандары қолын
жуып, алшалғышты, қолғапты, піскек және де тағы ... ... ... ... ... ... болмаған жағдайда дезинфекцияланылып
отырылуы қажет.
Химиялық дәрілермен жұмыс істеу ... ... ... ... және ... жеке басының денсаулығын қорғау үшін жағдай
-туғызуға және малдардың ауруларына және өлулеріне жол ... ... ... шара.
Улы химикаттармен жұмыс істеуге ең кемі 18 жасқа ... ... ... дәрілермен жұмыс істеу ережелері жөнінде нақтылы ... және де ... ... ... ... ... ғана рұксат беріледі.
Техникалық қауіпсіздік және өндірістік-санитариялық шаралар жиынтығы
малшыларды зооантропонозды ... ... ... ... және жоғары сапалы өнім алуды қамтамасыз етуі керек.
Малшылар еңбек қорғау ережелерімен танысуы үшін әкімшілік ... ... ... ... ... беруі тиіс.
Қорытынды
Қорыта келгенде, аусыл ауруы білінісімен аусылды жою ... ... ... ... жүргізеді. Ауру мал ... ... ... тазартып, үш күнде бір рет натрийдің 3%-тік
ыстық ерітіндісі мен немесе күл сілтісінің 30 %-тік ... ал ... бұл ... ... ... 10 процентін қосып
дезинфекциялайды. Сондай-ақ, қораға ... ... ... 10%-тік ерітіндісін, хлорлы әктің 20%-тік ерітіндісін
немесе кальцийлі соданың 5 %-тік ... ... ... ... мал қораларына ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ клуб ... ... ... ... кілемше төсейді. Ауру
немесе күдікті ... ... ... ... ... дезинфекциялап отырады.
Аусылдан өлген немесе жазылған малдың ... мен ... ... ... шикі өнімін залалсыздандырмай ... ... адам ... және ... ... пайдалануға тиым салынады.
Ауру шыққан шаруашылықтардағы малдардан өндірілетін сүтті 30 минут бойы 85
градустық ыстықта ... ... ... ... ... ... ... санитарлық шаралар жүргізіледі.
аусылмен ауырған малға аусылға қарсы жұмсалатын сыворотканы мына ... ...... мл, уақ малға 50—75 мл жібереді. Сондай-ақ
спецификалық ... ... ... цитрирленген реконвалесцент қанын
құяды.
Аусылдың қатерлі кезеңінде жоғарыда көрсетілген дәрі-дәрмектерге қоса
мына төмендегі ... ... ... ... ... строфантин) жалпы ... ... ... аяқтарын Вишневскийдің линиментімен немесе ... ... ... 3 %-тік ... ... ... немесе балық майына ерітілген ... ... ... ... ... сауып, оны жоғарыдағы аталған эмульсияға
шылап, желін қаппен орап тастаған жақсы.
Зақымданған кілегей қабықтың афтозды (күлдіреген) ... ... : 1000) ... ... мыс ... 5 %-тік ... Ауру ... жұмсақ төсеніш үстінде, тыныштық жағдайда ұстап, оған
жемшөпті қайнатып, оның жұмсақ ... ... ... отырады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1 Сайдулдин Т. ... ... ... ... оқу орындары үшін
/Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -1 95б.
2. Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. ... ... ... ... Ж. Ірі қара ... оқу құралы жоғары оқу орындары
үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 ... Е. ... ... ... диагностикасы:
оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. Алматы- 2006. ... ... Б.К. ... ... ... оқу құралы жоғары оқу
орындары ... ... Б.К. ... - ... ... Ж. ... аман ... май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-
198б.
7 Қасымов Е.И. ... және ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И.
Алматы - 2006.- ... ... А.А. ... и ... ... животных: учебник
для вузов /Конопаткин А.А. ... ... , ... Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. Ветеринария ісін
ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу ... ... ... ... Д.Е., ... Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.
Қысқартулар мен белгілер
нм – нанометр
км – километр
мкм – микрометр
мкл – ......... – миллиграмм
л – литр
мл – миллилитр
°C – градус
% - пайыз
КБР- комплементті байланыстыру ...... ... ...... – ферментті талдау
БР – бейтараптау реакциясы
ЦПӘ - цитопатогендік әсер
РНҚ – рибонуклеин қышқылы
рН – ортаның қышқылдығы
-----------------------
Сурет 1. Аусылдағы ... ағу және ... ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сиыр желінсауының эпидемиологиялың мәні31 бет
Үй жануарларының жұқпалы аурулары79 бет
Ибараки ауруы3 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
"Сиырдың тақия қарнына зонд енгізіп емдеу"19 бет
"Сиырдың тақия қарнына зонд енгізіп емдеу."6 бет
1)вирустық аурулардың спецификалық алдын алу.вакцина дайындау принциптері.адьюванттар,иммуномодуляторлар 2)құтырық,аусыл,шмалленберг,блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары21 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь