Торайлардың ауески ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Қысқартулар мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және оларды жою ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..9
1.2Торайлардың Ауески ауруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.2.1Торайлардың Ауески ауруының қабылдағыштығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..13
1.2.2Торайлардың Ауески ауруының жұғатын көздері мен жолдары ... ... ... ... 14
1.2.3 Ауески ауруының індеттік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.2.4 Ауески ауруымен дерттенуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.2.5 Ауески ауруын дауалау және күресу шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.2.6 Ауески ауруының клиникалық белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17
1.2.7 Ауески ауруының өлексесіндегі патологоанатомиялық өзгерістер ... ... ...18
1.2.8 Ауески ауруының емі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19
1.3 Індет процесі мен індет ошағын сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
1.4 Шаруашылықтағы індеттанулық талдау мен бақылау ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 24 3Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің алдына қойған ірі мақсаттарының бірі – Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында атап көрсеткеніндей, еліміздің ауылшаруашылық саласындағы шығаратын өнімдері халықаралық стандарттарға сай болып, әлемдегі бәсекеге ең қабілетті 50 елдің қатарына қосылу бағдарламасы болып табылады. Қазіргі таңда мал шаруашылығының санын арттырып, сапасын жақсарту мақсаты агроөнеркәсіп кешенін дамытудың ең басты мәселесі болып отыр. Осыған байланысты мал шаруашылығындағы өзекті мәселе - малдың жұқпалы және инвазиялық ауруларының алдын алу.
Қазіргі нарықтық экономика жағдайында Республикамыздағы мал шаруашылығының басым көпшілігінің, бұрынғы кеңес дәуіріндегі қатаң жоспарлы түрінен, қазіргі жаңа жағдайға бейімделген еркін түрінде көшуі, алғашқы жылдарда мал санының едәуір кемуіне соқтырғанмен, елдегі мал басының түгелдей жеке меншік иелерінің қолына өтуі кейінгі жылдарда мал саны мен сапасының көбеюіне және артуына себеп болып отыр.
Ауыл шаруашылық Министрлігінің 2011-2012 жылдардағы өткізіп отырған ауыл шаруашылық санағы да осы түпкі мақсатты көздейді. Бұл саладағы негізгі бағыттың бірі мал шаруашылығы болғандықтан, оның құрамдас бөлігінің бірі – ветеринарлық және зоотехникалық іс-шараларды мал шаруашылығында дұрыс әрі тиімді жүргізу.
Мал шаруашылығында мал санын арттырып, одан шығатын өнімдердің сапасын арттырудағы ең негізгі кедергілердің бірі – осы малдар арасында кең таралған жұқпалы инфекциялық және инвазиялық аурулар болып табылады.
Жануарлар арасында байқалатын жұқпалы ауруларға адам баласы өте ертеден-ақ көңіл аудара бастады. Адамзат қоғамының ой-өрісі жетіліп, өнер-білім мен мәдениетті қалыптастырудағы ұзақ тарихи даму жолында ғылымның көптеген салаларының бірі ретінде осы заманғы індеттану қалыптасты. Адам тағы аңдарды қолға үйретіп, одан кейін мал шаруашылығымен айналыса бастаған кезде-ақ жануарлардың әр түрлі ауруларымен, олардың ішінде жұқпалы аурулармен кездесті.
Жұқпалы аурулардың белгілеріне, олардың таралу заңдылықтарына көңіл бөлумен қатар, олармен күресу шаралары да қарастырыла бастады. Бұл аурулардың жұқпалылығы, адам мен малда тез тарайтындығы, бір ауырып жазылған соң қайтадан ол аурумен ауырмайтындығы, аурудың ауырған малдан сау малға тікелей жанасқанша ғана емес бөгде заттар арқылы да жұғатындығы (мысалы, ауру мал ішкен суды сау мал ішсе соңғысының дертке шалдығуы, т.б.) Бұл аурулардың кейбір сырларын ашып қана қоймай, адам санасын түбегейлі өзгерткен білімнің көптеген жаңа салаларын (микробиология, иммунология т.б.) тудыруға түрткі болады [1,2].
1 Қасымов, Е.И. Бірнеше түлікке ортақ жұқпалы ауруларды балау және күресу шаралары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Е.И.Қасымов - Алматы: Санат, 1992. –201б.
2 Сайдулдин, Т. Ветеринариялық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Т.Сайдулдин – І,2-кітап, Алматы: Санат, 1999. - 294 бет.
3 Носков, Н.М. Руководство к практическим занятиям по эпизоотологии: учебное пособие для вузов /Носков Н.М.- Москва: Колос, 1961.-126б.
4 Поляков, А.А. Ветеринарная дезинфекция: учебное пособие для вузов /Поляков А.А.- Москва: Колос, 1964.- 179с.
5 Сюрин, В.Н. Частная ветеринарная вирусология: учебник для вузов /В.Н Сюрин, Н.В.Фомина – Москва: Колос, 1979.-132с.
6 Сюрин, В.Н. Диагностика вирусных болезней животных: справочник / В.Н Сюрин и др. М: Агропром, 1991.-211с.
7 Тәжібаев, А.С. Научные основы эффективной дератизации объектов ветеринарного надзора: учебное пособие для вузов / А.С. Тәжібаев - Алматы, 2000.-156с.
8 Мырзабекова, Ш.Б. Ветеринариялық вирусология: учебник для вузов /Мырзабекова Ш.Б – Алматы: Білім, 2004. – 215б.
9 Тұтқышбай, И.А. Жануарлар патологиясы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Тұтқышбай, И.А, Сабекова Д.Ө./ Шымкент,
2009- 96б .
10Арзымбетов Д.Е. Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.
        
        Аннотация
«Ветеринария ісін ұйымдастыру» пәнінен «Торайлардың Ауески ауруына
қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар» тақырыбы бойынша жазылған
курстық ... 30 ... ... жұмысында кіріспе, негізгі бөлім, өзіндік зерттеу, техникалық
қауіпсіздік, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер тізімі қамтылды.
Анықтамалар
Ауески ауруы - жіті ... өкпе ... ... ... ... шошқа, күзен және бұлғыннан басқа жануарларда денесі қышынған
белгілерімен ерекшеленетін ... ... - ... ... босану/ деген сөзінен шыққан. Ол
-организмнің ... ... үшін ... ... оның ... ... корғану қабілеті.
Стерильді иммунитет - ауырып жазылғаннан соң организм микробтан мүлде
арылып ... ... ... - ... ... соң ... ... алып жүруші
болып калуы
Трансовариальді иммунитет - бұл жұмыртқа арқылы қалыптасқан иммунитет
Агаммаглобулинемия - жас туған төлінің қаныңда иммуноглобулиңдер ... ... - ... ... ... зерттеу
Алиментарлы жолмен жұғу - зарарлы жемшөп пен су ... ... - ... ... — індет процесінің пайда болуына, өршу кезеңдеріне
ғылыми прогноз ... мен ... - ... - ... - ... - ... - килограмм
СКЖЗ - синтетикалық кір жуғыш зат
О - градус
Мкм - микрометр
Км - километр
Т - тонна
М/с - метр/секунд
ПВС ... ... – әсер ... ... мен ... ... ... оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың
алдын алу және ... ... ... ... ... ауруының жұғатын көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... ... ... ... патологоанатомиялық
өзгерістер...........18
1.2.8 ... ... ... ... мен ... ... ... індеттанулық талдау ... ... ... ... ... ... жұмыста келесі нормативтік ... ... ... 2.104 -2006 КҚБЖ ... ... 2.301 -68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601 -2006 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану құжаттары.
МЖМБС 2.304-81 КҚБЖ (ЕСКД).Сызбалық шрифттер.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ ... мен ... ... ... 2.321-84 КҚБЖ ... белгілеу.
МЖМБС 2888-68 - Ветеринарлық термометр
МЖМБС 1770-74 - Мөлшерлі лабораториялық шыны ... ... ... пробиркалар
МЖМБС 5556-81- Гигроскопиялық медициналық мақта. Техникалық жағдайлар
МЖМБС 5962-67 - Этил ... ... ... 6709-72 - ... су. ... ... 9147-80 - ... ыдыстар және қондырғылар. Шынылы,
фарфорлы. Техникалық жағдайлар
МЖМБС 24861-91 - Бір реттік инъекциялы шприцтер
МЖМБС 26678-85 - Тоңазытқыштар және ... ... ... 28085-89 - ... препараттар
Ф. 7. 04 – 03
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... тақырыбы:_____________________________________________
Мамандығы:_________________________________________________
Орындаған ... аты ... аты ... ... ... ... қорғалды
«_____»________2016ж.
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты – жөні
Комиссия:
_______________
қолы,аты – жөні
_______________
қолы,аты – жөні
Шымкент 2016 ... 7. 05 – ... ... ... ... ... Университеті
______________________________кафедрасы
«Бекітемін»
Каф.меңгерушісі __
«____»_____2016ж.
№____Тапсырмасы
___________________________________пәні бойынша курстық жұмыс
Студент ... ... ... ... __________________________________________
|№ |Курстық жұмыстың мазмұны | ... | ... |
| | ... |(парақ саны) |
|1 | | | |
|2 | | | |
|3 | | | |
|4 | | | |
|5 | | | |
|6 | | | ... ... ... күні ... ... ... ... _________________________________________________
(қызметі, тегі,аты – жөні, қолы)
Тапсырманы орындауға қабылдаған_______________________________
( күні,
студенттің қолы)
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің алдына ... ірі ... ... ... ... Қазақстан халқына ... ... ... ... ... ... өнімдері
халықаралық стандарттарға сай болып, әлемдегі ... ең ... ... ... ... ... ... табылады. Қазіргі таңда мал
шаруашылығының санын арттырып, сапасын жақсарту мақсаты агроөнеркәсіп
кешенін ... ең ... ... ... ... Осыған байланысты мал
шаруашылығындағы өзекті мәселе - малдың жұқпалы және инвазиялық ауруларының
алдын алу.
Қазіргі нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... кеңес дәуіріндегі қатаң жоспарлы
түрінен, қазіргі жаңа жағдайға бейімделген еркін түрінде көшуі, ... мал ... ... кемуіне соқтырғанмен, елдегі мал ... жеке ... ... қолына өтуі кейінгі жылдарда мал саны ... ... және ... ... ... ... шаруашылық Министрлігінің 2011-2012 жылдардағы өткізіп отырған
ауыл шаруашылық санағы да осы түпкі мақсатты көздейді. Бұл саладағы негізгі
бағыттың бірі мал ... ... оның ... ... бірі ... және ... іс-шараларды мал шаруашылығында дұрыс әрі
тиімді жүргізу.
Мал шаруашылығында мал санын арттырып, одан шығатын ... ... ең ... кедергілердің бірі – осы малдар арасында кең
таралған жұқпалы инфекциялық және ... ... ... ... ... ... жұқпалы ауруларға адам баласы өте
ертеден-ақ көңіл аудара бастады. Адамзат қоғамының ой-өрісі жетіліп, ... мен ... ... ұзақ ... даму жолында ғылымның
көптеген салаларының бірі ретінде осы заманғы індеттану қалыптасты. Адам
тағы аңдарды қолға үйретіп, одан ... мал ... ... ... ... әр ... ... олардың ішінде жұқпалы
аурулармен кездесті.
Жұқпалы аурулардың белгілеріне, олардың ... ... ... ... олармен күресу шаралары да қарастырыла бастады. Бұл
аурулардың жұқпалылығы, адам мен ... тез ... бір ... соң ... ол ... ауырмайтындығы, аурудың ауырған малдан сау
малға тікелей жанасқанша ғана емес бөгде заттар арқылы да ... ауру мал ... суды сау мал ішсе ... ... ... т.б.)
Бұл аурулардың кейбір сырларын ашып қана қоймай, адам санасын түбегейлі
өзгерткен ... ... жаңа ... ... ... ... түрткі болады [1,2].
Курстық жұмыстың мақсаты – торайлардың Ауески ... ... ... ... бөлім
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ... ... алу және ... ... және ... ... жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар
мен адамға ортақ аурулардың алдын алу жөніндегі міндеттері
Жеке және заңды тұлғалар:
1) Қазақстан ... ... ... белгіленген жануарлар ауруларының алдын алуды
және мемлекеттік ветеринариялық қадағалау ... ... ... ... ... ... ... ветеринариялық және әкімшілік-
шаруашылық іс-шараларды жүзеге асыруға;
2) Зоопарктердегі, ... ... ... қоса ... ... ... мен ... сәйкес
ұсталуын, өсірілуін және пайдалануын жүзеге асыруға;
3) Аумақты, мал шаруашылығы қора-жайларын, ... ... ... ... мен ... және ... ... ғимараттарды
ветеринариялық-санитариялық ережелер мен нормативтерге
сәйкес ұстаған, ... ... ... жол
бермеуге;
4) Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді
ұстауға, өндіруге, пайдалануға, дайындауға, ... мен ... ... мемлекеттік ветеринариялық
қадағалау объектілерін орналастыру, салу, қайта жаңғырту
және пайдалануға беру ... ... ... кезінде зоогигиеналық және ветеринариялық
талаптарды сақтауға;
5) Ауылшаруашылық ... ... және ... ... рәсімдеуді қамтамасыз етуді;
6) Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау органдарына жаңадан
сатып алынған жануарлар, туған ... ... ... сатылғаны туралы хабарлауға;
7) Ветеринариялық мамандарға олардың талап етуі бойынша
диагностикалық зерттеулер мен вакцина егуді жүзеге асыру
үшін жануарларды ... ... ... ... ... бір ... ауырған
немесе ветеринариялық мамандарға хабарлауға ... ... ... ... ауру деп ... ... оқшаулап ұстау жөнінде шаралар
қолдануға;
9) Ветеринариялық инспекторларға мемлекеттік ветеринариялық
қадағалау бақылайтын жүктерді ... ... ... ... ... ... ... және адамның
денсаулығына қауіп төндіретін мемлекеттік ветеринариялық
қадағалау бақылайтын жүктерді залалсыздандыру, өңдеу
жөніндегі талаптарын орындауға;
11) Союдың ... ... ... ... ... үшін ... және сойғаннан кейінгі
ұшалары мен мүшелеріне ветеринариялық-санитариялық
сараптама жасамай өткізуге жол ... ... ... ... ... ... ... көрсетуге;
13) Жаңа, жетілдірілген ветеринариялық ... ... ... ... уәкілетті мемлекеттік органмен келісуге
міндетті.
Ветеринариялық іс-шаралар
1.Ветеринариялық іс-шаралар:
1) ануарлар мен ортақ ауруларды қоса алғанда, жануарлар ... ... мен ... ... ... алу, жануарлардың,
жануарлардан алынатын өнімдер мен ... ... ... пен ... ... ... Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының
талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету мақсатында ветеринариялық-
санитариялық тұрғыдан қолайлы ... ... ... ... ... ... ... қоса алғанда, жануарлардың
аса қауіпті ауруларын жою және олардың таралуын ... ... ... ... және ... ... ... іс-
шаралар болып бөлінеді.
1. Ветеринариялық іс-шараларды ұйымдастыру мен жүзеге асыру ... ... ... мемлекеттік орган бекітеді, жеке
және заңды тұлғалардың оны орындауы міндетті болып табылады.
Шектеу ... және ... ... іс-шаралары немесе карантин жануарлардың жұқпалы аурулары
пайда болған жағдайда, ... ... бас ... ... ... бойынша, жергілікті атқарушы
органның шешімімен белгіленеді.
2. Жануарлардың шектеу іс-шаралары немесе карантин ... ... ... ветеринария саласындағы уәкілетті
мемлекеттік орган бекітеді.
3. Ветеринариялық іс-шаралары кешені өткізілген жағдайда, шектеу ... ... ... ... туралы шешімді тиісті аумақтың
бас мемлекеттік ветеринариялық инспекторының ... ... ... ... ... Тиісті аумақтардың мемлекеттік ветеринариялық инспекторларының
ұсынуы ... ... ... ... ... ... кейін Қазақстан Республикасының ветеринария
саласындағы заңдарында ... ... ... іс-шаралары
белгіленуі мүмкін.
Ветеринариялық препараттардың республикалық қоры
1. Індет ошақтарын жою және жануарлардың Қазақстан ... ... ... ... аса қауіпті ауруларының таралу
қауіпінің алдын алу кезінде пайдаланылатын, үнемі жаңартылып
отыратын ветеринариялық препараттардың ... қоры ... ... ... ... қоры бюджеттік
бағдарламалар шеңберінде ... ... ... ... жасалады. Ветеринариялық препараттардың түрлері бойынша
қордың нормативін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік
орган белгілейді.
3. Ветеринарялық ... ... ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік
орган белгілейді.
Ветеринариялық нормативтер
1. Ветеринариялық нормативтер ... ... ... ... ... ... немесе
ветеринариялық-санитариялық факторды жануарлардың және адамның
денсаулығына, қоршаған ортаға қауіпсіздігі тұрғысынан ... жол ... ... ... ... ... мәнін
белгілейді.
2. Ветеринариялық нормативтер Қазақстан Республикасының ветеринария
саласындағы заңдарына ... ... ... ... ... ... індеттердің объективті және негізделген
монитарингін жүргізу, ветеринариялық-санитариялық қолайлы жағдайда
қол жеткізуге арналған ... ... ... ... ... ... жануарлар ауруларының пайда болу,
таралу және оларды жою ... ... үшін ... ... Ветеринариялық нормативтерді ветеринария саласындағы уәкілетті
мемлекеттік орган бекітеді және олар ... ... ... ... жеке және ... ... үшін міндетті
болып табылады.
Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді алып қою, ... және ... ... және ... денсаулығына қауіп төндіретін
жануарлар, жануарлардан ... ... мен ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті
мемлекеттік орган ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі
бекіткен тәртіппен міндетті түрде алып қоюға және ... ... ... ... ... ... және ... Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін
жануарларды, жануарлардан алынатын өнімдер мен ... ... алып қою және жою ... жануарлардың аса қауіпті
ауруларының тізбесін ветеринария ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Үкіметі бекітеді.
3. Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін
жануарларды, жануарлардан алынатын ... мен ... ... ... пен ... ... ... міндетті түрде залалсыздандырлуға және өңдеу
жүргізілетін жануарлар ауруларының тізбесін ... ... ... ... бекітеді.
4. Жеке және ... ... ... және ... ... қауіп төндіретін жануарларды, жануарлардан
алынатын өнімдер мен шикізатты алып қою және жою ... ... ... ... ... ... ... өтеттіруге құқығы бар.
Азаматтардың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау
Мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ... ... ... ... сақтауды, өңдеуді, тасымалдау
мен өткізуді жүзеге асыратын азаматтардың денсаулығын жануарлар мен ... ... ... ... Қазақстан Республикасының азаматтардың
денсаулығын сақтау ... ... ... ... ... ... ... келісе отырып, ветеринария саласындағы ... ... ... ... базарларды, мемлекеттік ветеринариялық
қадағалау бақылайтын жүктерді өндіру, дайындау, сақтау, өңдеу және ... ... ... ... ... ветеринария саласындағы уәкілетті
мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен жануарлар ауруларының
класификациясы мен диагностикас ... ... ... ... ... ... ... жануарға
қадағалау жүргізуге ... ... ... ... ... ... өндіру, дайындау, жануарлардан алынатын
өнімдер мен шикізатты, ветеринариялық препараттардың, жемшөп
пен жемшөптік қоспаларды сақтау, өңдеу және ... ... ... ... қадағалау бақылайтын
жүктердің Қазақстан Респулликасының ветеринаария саласындағы
заңдарының талаптарына ... ... ... тиіс.
3. Базарларды және жануарларды өндіру, дайындау, жануарлардан
алынатын өнімдер мен ... ... ... пен ... ... сақтау, өңдеу және өткізу
жөніндегі ұйымдарды ... ... ... ... мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер және ... ... мен ... біліктілігін арттыру жөніндегі қызметі
Ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер
1. Жануарларды пайдалану рәсімдерін, сондай-ақ ветеринария ... ... ... мен аумақтарды қоса
алғанда, ветеринария саласындағы ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... Ғылыми-зерттеулер нәтижесінде әзірленген ... ... ... ... пен ... ... нормативтерге сәйкестігін анықтау мақсатымен олар
байқаудан өткізілуі тиіс.
3. Микроорганизмдердің ... ... бар, ... ғылыми-
зерттеулер нәтижесінде, жануарлар ауруларының диагностикасы кезінде
алынған штаммдарды ... ... ... ... ... коллекциясында сақталуы тиіс
[10].
1.2Торайлардың Ауески ауруы
Торайлардың Ауески ауруы жіті ... өкпе ... ... ... ... ... ... және бұлғыннан басқа жануарларда денесі
қышынған белгілерімен ерекшеленетін ... ... ... ... ... рет 1902ж. сипаттап, құтырықтан
ажыратқан ... ... ... ... ... бұрын да белгілі болған, ал ... ... ... ... ... Қазіргі уақытта оның
мал шаруашылығына тигізер зияны айтарлыктай. Әсіресе ... ... 80-90 %-ке ... ... ... ал баска жануарлардың жасы да, ересегі де өліп
қалады. Ауырып жазылған ... өсуі ... ... құнын жояды. Карантин мен шаралар шаруашылыққа зор ... - 1 - ... ДНҚ бар ... ... ... клетка ядросында көбейетін вирус. Жетілген вириоңдары 180, I
липопротеидті кабығы бар. ... ... мал, ... ... ... ... мен кемірушілерге зардапты. Қоздырғышы — сүзілгіш вирус.
Оның көлемі 150—200 µ болады. Ол ... ... да, ... де өтіп ... Бұл ... ... 8—10 күндік эмбрионында және
ткань ішінде өсіп-өнеді.
Шошқа құрсағындағы торайдың өкпесінен әзірленген вирус егіндісінің
көбеюі 1 : 80 000 000 ... ... ... гөрі ... ... ... ... бөліп шығарады.
1.2.1Торайлардың Ауески ауруының қабылдағыштығы
Ауески ауруына ірі қара, қой, ешкі, шошқа, ит, мысық, түлкі, қара күзен,
борсық, саршұнақ ... ... ... ... ... ... ... өте бейім тұратыны шошқа және ірі қара, олар
әсіресе жас кездерінде жиі ауырады. Бұл ... өте ... ... адам ... ... ... Ауески ауруының жұғатын көздері мен жолдары
Аурудың жұғатын негізгі көздері — ауру мал мен ... ... ... ... ауру ... ... яғни зарарлы жемшөп пен
су арқылы, ал ет қоректілер көбінесе тышқандарды немесе зарарлы ет ... ... ... көп тарауына себепші болатындар ұзақ уақыт ауырып, жұқпалы
вирустармен жүргеннен кейін жазылған үй ... мен ... ... ... үй ... өте сезімтал, оны ... ... ... Тым уыттылығы жоғары әр ... ... ... ... жағынан біркелкі [1,2].
Төзімділігі жағынан оншама ерекшелігі байқалмайды, тура түскен
күн сәулесінен 6 ... ... күн ... 12-48 ... ... 1 ... ... пен көңде, топырақта ... ... ... 21-60 күн,
көктемде 35 күн, жазда 20 күнге дейін сақталады. Шіріген өлекседе ... ал ... ... ... 8-ден 175 ... дейін
сақталады. Биотермиялық зарарсыздаңдырғанда 8-15 күн ... ... ... 3% ... ... ... сөндірілген 20 % әк вирусты 5-20 ... ... ал ... ... қышқылы төмен дәрежеде әсер етеді [1,3].
1.2.3 Ауески ауруының індеттік ... ... ... ең шалдығатындар: шошқа, ит, мысық және
синантропты кемірушілер. Сирек ... ... ірі қара мен ... ... ... мен приматтар төзімді келеді де, табиғи ... ... Кей ... адам да ауырады. Барлық жануарлардың жас
төлдерінің ... ... ... ... ауруға
бейімділігі өте жоғары.
Ауру коздырушысының бастауы - ... ... ... ... ... ... сорамен, несептік және сүтпен бірге бөліп шығарады.
Бұл ауру сиыр, қой, сиыр, ит, мысықта өте ауыр ... де, ... ... ... да ... арасында вирус алып жүру орын ... ... ... одан ары ... тез өліп ... Шошқа мен синантропты
кемірушілер ... ... ... сон, ұзақ ... бойы ... 2-3 жылға дейін,
кемірушілер бірнеше ай бойы вирус алып ... ... ... инфекция
қоздырушысының бастауы ретінде ауру таратудағы маңызы зор.
Ауески ... ... ... факторы кызметін жайлаған жем,
төсеніш, қора-жай, ет, өлексе ... Ауру ... ... тышқандар
мен егеукұйрықтар басты орын алады. Олардың арасында ауру ... ... да, ... ... бұл ... ошағының негізгі
қорламасы болып табылады [1,2,3].
Шошқа фермаларында ауру ... ... ... ... жүруші
шошқалармен немесе Ауески ауруынан ... ... ... ... ... қасапхана қалдықтарымен келеді.
Ауру қоздырушысын сау емес ... ... ... ... ... мүмкін.
Ірі шаруашылықтарда ауру әдетте ... ... ... онын себептері: шошқаның үздіксіз сапырылыстырып ферма ішінде
орын ауыстыруы және ... ... ұсақ ... ... 2-
3 ... торайлар ғана шалдығып, тез тоқтап калады.
Ірі бордақылайтын және ... ... ... ... келіп жаткандықтан індеттің қаулауы үздіксіз болып, ауру мал басын
жаппай қамтиды, 3-4 апталық торайларда ауру негізінен ... ... ... ... ... ... торайларда ауру тілді өткенмен көбі тірі қалады. ... мен ... ... ... ... ... ауырады да,
тек қана серологиялық зерттеу ... ғана ... ... ... басқа мал түліктері де ауруға шалдығуы мүмкін.
Ауески ауруы шыққан шошқа шаруашылығы, егер уақтылы қатаң сауықтыру
шаралары ... бұл ауру ... оның ... ... ... ... ... болу себептері: ұзақка созылатын вирус
табынды үздіксіз жас ... ... ... ... ... ... бейім жануарлардың саны молайтып отыруы.
Сондықтан бір ... ... ... рет ... көп ... ... ... арасында Ауески ауруы ... ... ... ... ... ... Әдетте шошқа болатын індеттің
алдында тышқандар мен ... ... ... және ... ... болған иттер мен мысық арасында ауру байқалады.
Терісі бағалы андардың арасында Ауески ... ... ... тастандылары арқылы аз уақыт қана қаулайды. Ал сиыр
мен жылкыда бірен - саран малдың ауруымен ... ... ... ... тән ... күздің қысқа ауысқан
кезінде жиірек байқалады.
Оның бұл уақытта ... мал ... ... ... ... ... ветеринарияльгк-санитариялық ахуалдың
төмендеуі орын алады [1,3].
1.2.4 Ауески ауруымен дерттенуі
Вирустын денеге таралуы ену жолына, ... және ... ... ... ... ... өтеді.
Ауыз бен тыныс жолдарының кілегейлі кабыктары аркм енгеңде вирус
инфекция ... ... ... тез, ... жануарларда баяу
көбейеді.
Аз уақыттан кейін ол ... мен сөл ... ... миға ... ... ... мен оның қабықтарының жіті қабынуына әкеп ... ... ... ... ет қоректілерде ... ... ... ... ... ... арқылы енген вирус кірген жерінде тез көбейіп гематогендік және
лимфогендік жолмен денеге тарағанымен мұнда онша ... ... ... ... шошқада байқалады да, соның нәтижесінде
коздырушы барлық ішкі ағзаларда ... ... ... қатар ауыр
септицемия тудырады.
Оның нәтижесінде дененің ыстығы көтеріліп, әртүрлі ағзаларда домбығу
мен қанталау /геморралдық диатез/ ... ... ... минералдық
заттық, белок және көмірсу алмасуы бұзылады, орталық жүйке жүйесі мен
теріде ацетилхолин мөлшері өзгереді. Дене ... ... ... ... үшін ... және қойдың Ауески
ауруына қарсы өсіннен алынған ВГНКИ ... ... Сау ... ... екі рет 20-25 күн аралатып егеді. Иммунитет еккеннен
соң 5-7 күн ... ... 1,5 жыл ... егу үшін ... ... БУК-628 штаммын даярланған
вирус-вакцина қолданылады. Ол ... ... ... ... алып
жүруді тоқтатады.
Терісі бағалы аңдарды, қой мен шошқаны ... ... ... ... өсінді вакцинамен егуге болмайды. Бұл препарат мүлдем
зиянсыз, ... ... 6 ай, қой, ... 10 ай ... ... ... ... препарат арқылы қалыптаскан
енжар иммунитеттің ұзақтығы 3-4 апта [1,2,4].
1.2.5 Ауески ауруын дауалау және ... ... ... ... мал ... және оның ... және ... жасырын табиғи пайда болатындай
кең территорияда жүргізіледі.
Сондықтан ... ... ... алғы ... үй ... ... ... ... ... жоспарлы індеттанулық бақылау
жүргізу. Әсіресе ... ... ... ... ... ... территориясында іске ... ... ... шошқаны вирус алып жүрушілікке биосынама және
серологиялык ... ... ... ... ... ... ... тән
антиденелер болмайды.
Ауру қоздырушысын әкелмеу үшін асыл тұқымды малдар мен жемшөпті ... сау ... ғана алу ... ... ... шаруашылықтарда ауру малдарды бөлек ұстап,
гипериммундық сывороткамен немесе гаммаглобулинімен емдейді.
Ал өзге малдарды қалайы суы ... ... ... ... ... ... ... әдісін көрсеткен ережеге
сәйкес егеді.
Ауру малмен аурудан күдіктенген малдар тұрған қора-жайды көң-қоқыстан
тазартып, 2 проценттік күйдіргіш натриймен ... ... ... ... ... ... тәсілмен залалсыздандырып, ал сұйық көң-
қоқысты оның 1 текше метріне 12 кг хлор ... ... ... ... ... 5 ай бойына, аурудан аман шаруашылықтарға мал
тасуға тиым салынады.
Сиыр мен қой ... ... ... ... ... ... ... малдан сауылған сүтті 30 ... бойы 85 ... ... немесе қайнатып залалсыздандырады. Тышқан сияқты
кеміргіш жәндіктермен ... ... ... ... ... ... ... тексеруден өтпегеп малдарды бір
жерден ... ... орын ... ... тосқауыл қойған жөн.
Ауруды дауалаудағы ең басты шара кемірушілермен жүйелі ... ... ... бұралқы иттер мен мысықтарды жою. Қасапхана тастандылары мен
тамақтың қалдықтарын жануарларға әбден ... ... қана ... ... ... ... ... шаруашылыктарға
шошқаны малдануға өсіретіп фермаларды жакын орналастыруға ... ... ... ... ... ... ... басылған сон, ауырын жазылған малды түгел әкеткеннен кейін,
барлық сауықтыру шаралары орындалған соң ... ... ... ... соң ... ... сон, бір жыл бойы ... сақталып,
барлық жануарлар ... Жас ... ... ... ... ... кемірушілер түгел құртылады [2,3,5].
1.2.6 Ауески ауруының клиникалық ... ... ... 3—6 ... ... Шошқаның әсіресе торайдың
ауруы жіті болып, қызуы қатты көтеріледі. Ауру шошқа елеріп, тісін ... ... ... аузынан көбікті сілекей ағады, бұлшық еттерінің кейбір
жерлері құрысады, ... және ... ... ... ... ... ... бастап, торайдың сырқаты 12—36 сағатқа созылады, ал
сирек түрде 3—5 ... ... ... шошқалардың ауруы онша қатал болмайды. Алғашқы 2—3 ... ... ... ... зауқы соқпайды.
Ауески ауруына душар болған жылқыда желік ... ... ... ... ... ... қышынады, бұлшық еті дірілдейді, паралич
болады.
Сиырдың, қой мен ешкінің ауески ауруымен ... ... ... ... ... ... параличтенеді. Бұл малдардың ауруы бас-аяғы
2—3 күнге созылады.
Ауески ауруына шалдыққан ... мен ... ... ... келеді.
Вирус еккен жердің орны қатты қышиды. Ауырған ит пен мысық сол ... ... ... кейін оны тісімен қыршиды. Аузынан сілекей көбірек
ағады. Ақыры 22—36 сағат ... ... ... ... өте ... де, ... өліммен аяқталады [3,7,8].
1.2.7 Ауески ауруының өлексесіндегі патологоанатомиялық өзгерістер
Ауырып өлген ... ... ... қарағанда, шошқадан басқа
түліктер денесінің терең тырналғанын, қабынып кеткенін, кейде терінің ішкі
жағы және клеткаларының ... ... ... ... ... ісініп, көбіктенген сұйық затқа толы
болады.
Сондай-ақ шандыр қабықтың ішкі қырын, тері қыртысының клеткаларын
және ми қабының ... ... ... ... қарағанда көмейі
ісініп, кейде өкпесі қабынғаны ... ... ... ... клиникалық ... ... және ... ... нәтижесіне
сүйеніп анықтайды.
Клиникалық белгілердің ішінде ауруды анықтауда маңызды орын алатын
белгілері: нерв ... ... ... ... ... ... ... болып қалатыны сондай-ақ, шошқадан басқа барлық түліктердің
қатты ... ... ... ... ... ... ішінен
өзіндік ерекше сывороткасы бар реакция қолданады.
Өлген малдың ми тканінің ... ... оның ... әдісімен жүргізеді, өлген мал миының биологиялық пробасы-
эмульсияны үй ... ... ... ... ... ... 36—72 сағат ішінде өледі [3,8].
1.2.8 Ауески ауруының емі
Ауески ауруын емдейтін дәрі-дәрмектердің ... ең ... ... ... ... ... ... мен
гаммаглобулині. Бұл препараттарды аурудың клиникалық белгілері айқындалып
болған кезде қолдану тиімді болмайды.
Сыворотканы ... ... ... ... ... бір ай ... 20—30 мл, екі айлық торайға 40 мл, ересек шошқаларға 60— 100 ... ... ... ... 80—150 мл, ... ірі қараға 150— 200 ... 40—60 мл, ... ... 60—100 мл. Ал, ... алдын ала сақтандыру
мөлшері бұдан екі есе кем болады.
Гамма-глабулиннің ... ... ... 5 мл, ... 10—20 ... ірі ... 40—50 мл. Ал, мұның да аурудан алдын ала ... ... екі есе кем ... ... ... ... шошқаның тазартылған қаны
қолданылады.
Оны торайлардың бұлшық еттеріне 15—20 мл ... ... ... ... мен ... ошағын сипаттау
Індет процесі – індеттанудың ең негізгі ұғымы. Инфекциялық процесс
нақтылы бір ... ... ... ... ... ... ... одан анағұрлым кең. Соңғысы белгілі бір территорияда өтеді. Бұл
жұқпалы аурудың жеке ... ... ... оның ауру малдан сау малға
жұғып, ... бір ... ... ... ... ... үш түрлі деңгейде қарастыруға
болады. Оларды микросистема, мезосистема, макросистема, яғни ... ... ... ... және ... жүйе деп ... ... (шағын) жүйе
бұл құбылыстарды молекула, клетка деңгейінде ... ... жүйе ... ... ... ... үлкен жүйе бұл мәселелерді популяция, биоценоз, ... ... ... ... пен иммунитет алғашқы екі жүйе
деңгейінде, ал індет процесі соңғы үшінші жүйе деңгейінде қарастырылады.
Індет процесіне қазіргі ... ... оны екі ... ... ... жүйенің: бір жағынан-микробтар тобының, екінші жағынан
–жануарлар тобының өзара әсерінен туындайтын ... ... ... ... ... ... ауру ... микроб бір жануардың
организміне енуімен шектелмей, басқа ... ... ... ... процесін зерттегендегі мақсат – ауру бір малдан екіншісіне
қалай жұғады, індет басылып екінші рет ... осы ... ... және ... сақталады, індеттің таралуына және оның тоқтауына қандай
факторлар әсер етеді және т. б. ... ... ... ... ... табу үшін ... процесінің үш тұрақты құрамын
білу керек:
Инфекция қоздырушысының бастауы;
Қоздырушының берілу тетігі;
Бейім жануарлар.
Індет процесі дегеніміз осы аталған үш ... ... ... ... ... әсерінен туындайтын құбылыс. Бұл – аурудың
үздіксіз жануарларға бірінен-біріне жұғуы, қоздырушының ауру ... ... ... ... процесін індеттену деп, ал өте кең жедел тарағанда
ландану деп атайды [3,4,7].
Жоғарыда келтірілген үш ... ... ... ... ... немесе бастапқы қозғаушы күштері, немесе індетбұғауының негізгі
буындары деп аталады. Бұлардан басқа ... ... ... ... ... бар .
Оларға табиғи-географиялық және әлеуметтік-экономикалық (шаруашылық)
факторлары жатады. Негізгі қозғаушы күштерінің бірі ... ... ... де болмайды, қосымша күштері негізгі қозғаушы күштері арқылы індет
процесінің барысына әсер ... ... деп – ... ... ... оның ... үш қозғаушы
күштері: инфекция қоздырушысының бастауы, берілу ... және ... ... ... әсер ... ... ... Екінші сөзбен
айтқанда індет ошағы ауру қоздырушысы орын ... және ... ... ауру ... сау ... ... ... сақталған аймақ.
Ошақ – қазақ тіліндегі байырғы сөз, оның мағынасы от жағатын орын.
Бұл ұғым халықтың ... ... жау – ... ... ... Орыс ... індет ошағы «эпизоотический очаг» деп аталды. Ошақ
сөзінің іс жүзінде ешбір өзгеріссіз орыс тіліне ... ... орда ... ... ... ошағы ретінде ауру не микроб алып жүруші жануар тұрған
қора есептелінеді.
Егер ол жануар ... ғана ... бос ... ... ... ... ... сол аула да індет ошағы болып табылады. Ал енді ол
жануар аулуға шыққанымен шектелмей, жайылымда ... ... ол ... ... ... ... бөлшегі болып табылады.
Инфекция қоздырушысының бастауы болған ... ... ... алыс ... мысалы, алыстағы жайлаға, айдалынатын болса,
індет ошағы одан әрмен кеңіп, оған сол жауар жүріп өткен ... ... ... ... бір ... ... делбемен ауырған жылқы қорада ұсталады
делік. Егер қан сорғыш ... ... ... т. б.) ... ... ... онда ... ошағы қорадан тыс қансорғыш жәндіктердің
ұшып жете ... ... ... ... ... ... ошағына инфекция қоздырушысының бастауы орналасқан
және осы бастаудан ... ... ... ... ... ... ... жолмен ғана тарайтын аурулар кезіне індет ошағы ауру ... ... ... Ал ... ... кезінде оған
қоздырушыны тасымалдаушылар белсенді әрект ете алатын барлық аймақ ... ... ... ... ... шектеледі де, жайылымда ұстаған кезде
аурудың кең таралуына мүмкіндік жасалады.
Аурудың індет ошағынан тысқары таралуы жаңа індет ошақтарының ... ... ... ... ... бастапқы және туынды індет ошағы
деген ұғымдар қалыптасқан.
«Індет ошағы» ұғымын инфекция ошағымен шатастырмау керек. ... ... тән ұғым ... ... ... ... болады. Инфекция ошағы
деп зардапты ауру қоздырушы микроб жайлаған, дертке шалдыққан, дене мүшесі
немесе ұлпаны атайды.
Індет ошағының ... және ... ... ... ... ... ... одан ары таралу қаупі сақталады деп есептелінеді. Іс
жүзінде кез ... ... ... ... деп санаған жөн [1,3,5,6].
Індет ошағын жою – ... ... ... ... ... ... ... ошағын жоюдың міндетті шарттары: инфекция қоздырушысының
бастауын ... және ... орта ... ... ... кей жағдайда зардапты микроб қалай да болмасын сыртқы ортада ... ... ... ... ... оның ... ұзақ уақыт тіршілігін жоймауы мүмкін. Мұндай кезде ерекше бір
жағдай болғанға дейін, айталық жер қазу жұмыстары ... ... ... ... жұғу ... ... да, індет ошағы білгілі
бір уақытқа дейін әрекетсіз болып табылады [3,7,8].
1.4 Шаруашылықтағы індеттанулық талдау мен ... ... ... ... Жұқпалы ауру байқалған сәтте
індеттанулық талдау арқылы ауруға балау қою мен ... ... ... балау қою дегеніміз (нозологиялық балау) қай ауру екенің анықтау
болса (мысалы, аусыл немесе ... ... ... жұқпалы
ауруға індеттану тұрғысынан толық сипаттама беру болып табылады. Яғни індет
тізбегінің әрбір буынын, індет ошағының ерекшеліктерін анықтайды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қалыпты жағдайлары
айқындалады.
Осындай талдау жүргізу барысында ... ... ... ... аллергологиялық зерттеулер
жүргізіледі. Барлық алынған мәліметтер індеттанулық талдау ... ... ... ... қарсы шаралар белгіленеді.
Індеттанулық талдау мен бақылау жұқпалы ауру байқалған кезде ғана емес,
бұрын жұқпалы аурудан таза емес ... да, ... ... ... ... ... ... аурудан таза емес шаруашылықта жүргізілген
індетке қарсы сауықтыру шараларының ... ... ... аурудан
таза шаруашылықта сақтық шараларына баға беру.
Салыстырмалы тарихи сипаттау белгілі бір ... ... ... ... бұрынғы болған жұқпалы аурулардың қазіргі індеттік
жағдай әсерін зерттейді.
Жұқпалы аурулар ... ... ... ... ... ... ауырған жануарларды тіркеу журналы (№ 1 форма), індетке ... ... ... (№ 2 ... ... індет ақуалын тіркейтін
журнал (№3 форма), ... ... мен ... ... ... пайдалана отырып ретроспективалық (өткендегіні)
талдау жасалынады. Оның нәтижесінде аурудың динамикасы, ... ... ... ... ... сипаттау — індеттік ақуалға уақыт
тұрғысынан ... ... ... ... ... географиялық сипаттау аурудың таралу ауқымын және індет
ошағын қалыптасуына әсер ететін ... ... ... ... ... ... белгілі бір әкімшілік аймақта (аудан,
облыс), тексерілетін территорияның ... ... ... туралы
тұжырым жасалады.
Салыстырмалы географиялық сипаттауды іске асыру үшін, сол ... ... ... ... пайданылады. Індеттік картада
жұқпалы аурулардың әрқайсысының байқалған жерлері белгіленеді де ... ... ... ... нозогеографиялық картада нақтылы бір
аурудың таралу шекаралары көрсетіледі.
Аурудың таралған ... ... деп ... ... ... ... ... картографиялық талдау жасау болып ... ... ... ... ... ... бір ... моделі жасалынады.
Індеттанулық эксперимент — тәжірибе ретінде қолдан жұқтыру ... ... ... ауру ... ... ... бақылау жасау.
Бұл бір ғана жануарға ауруды жұқтырып биологиялық сынама (биопроба) ... ... ... ... ... ... ... індеттану ғылымына індетті таралуы туралы аса құнды
мол мәліметтер ... ... ... ... жасанды індет
ошағында, аурудың одан тысқары тарап кетпеуін ... ... ... бұл ... іс жүзінде пайдалану мүмкін бола бермейді.
Соңдықтанда практикада бұндай ... гөрі ... ... қоршаған ортаға қауіпсіз математикалық моделдеу мен
індеттанулық ... ... ... деп абстракциялық жолмен індет процесінің әртүрлі
көрсеткіштері арқылы індет ... ... ... ... ... математикалық моделі уақыттық және кеңістіктік деп екі түрге
бөлінеді.
Індет ... ... ... ... ... моделі,
індеттің басталу, даму, аяқталу кезеңдерін қарастырады. ... ... ол ... ... ауқымын анықтауға бағытталады.
Індеттанулық болжау — індет процесінің пайда ... ... ... ... ... Нақтылы жұқпалы аурудың табиғаты ... ... ... осы ... ... бір ... пайда
болуына ықпал ететін табиғат пен шаруашылық жағдайларын ескере отырып
індеттанулық болжам жасалады.
Болжамның ... орта және ұзақ ... ... ... ... ... жыл маусымдарына байланысты індеттік жағдайдың
өзгеруін қамтиды. Бұндай болжам маусымдық ... ... ... ... негізінде жыл маусымдарына байланысты малды ветеринариялық ... ... ... күрес шаралары жүргізіледі.
Орта мерзімді болжам бір жыл уақытты қамтиды да оның ... ... ... ... ... ... Ұзақ мерзімді немесе көп жылдық
болжам табиғи ошақты немесе созылмалы ауруларға қатысты жасалынады.
Індеттанулық болжамның дұрыс ... үшін екі ... ... ... ... табиғаты мейлінше терең зерттеліп, ол туралы ғылыми
мағлұматтар толық болуы шарт.
Екіншіден, ветеринариялық есеп-қисап ... ... ... ... ... қате ... ... практикалық қажеттікті өтеу үшін жан-жақты ... мен ... ... ... жагғайдың өзінде де індет жағдайын
статистикалық ... ... ... бар ... бір ... ... қарсы шараларды жоспарлау мен ұйымдастыру ісін нақтылап отыру қажет
[1,2,4,6,8,9].
2 Өзіндік зерттеу
Курстық жұмысты орындау барысында, ... ... ... қарсы
ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын зерттедім.
Торайлардың Ауески ауруына ... ... ... ... ... мал фермаларында және оның ... және ... ... ... ... болатындай
кең территорияда ... ... ... ... алғы шарты үй және ... ... ... қамтитын
жаппай жоспарлы індеттанулық бақылау жүргізу. ... ... ... ... ... ... ... іске ... ... зор. ... ... ... алып ... биосынама және серологиялык
реакциялар аркылы тексереді. Сау ... ... ... тән ... ... ... ... үшін асыл тұқымды малдар мен жемшөпті ... сау ... ғана алу ... Жалпы Ауески ауруына серологиялық
тексеруден өтпеген малдарды бір ... ... ... орын ... ... ... жөн. Ауруды дауалаудағы ең ... ... ... түрде күрес жүргізу, иесіз бұралқы иттер ... жою. ... ... мен ... қалдықтарын
жануарларға әбден зарарсыздандырып барып қана беру керек. Тамақ қалдықтарын
пайдаланалатын шошқа бордакылайтын ... ... ... фермаларды жакын орналастыруға болмайды. Ауру шығу қаупі төнгенде
шошқаларды ... ауру ... ... ... жою ... ... ... аурудан таза емес ... ... ... ... ... сау малы бар) ... ... келіп қалуы қауіп мүмкін шаруашылық деп бөлінеді. ... ... ... ... таза емес шаруашылықта эпизоотияға
қарсы жұмыстар жүргізеді. Шаруашылыққа карантин салады. Карантинді ... ... да ... ... Карантин ережесі ауру шыққан ошақта
барлық қозғалысты тоқтатады, ол оған ... ... мал ... ... ... ... орнатып, күндіз түні кезекші қояды, территорияға автокөлік,
ат арба т.б. кіріп шығады тоқтатады, ол үшін ... ... ... ... ... ... ... шыққан малға тек күтуші адамдар ғана ... ... ... ... ... байланысты болады. Карантин біткен соң
қортынды дизенфекция жасап, айналаны тазалап карантинді ашады.
Ауру ... ... ... клиникалық тексеруден өткізіп оны үш
топқа бөледі:
1) ауру мал
2) ауыруған күдікті ... ... ... сау мал
Бірінші топтағы малды бөліп алып емдеу ... ... ... ... мал дәрігерлік тексеруден өткізеді. Үшінші топтағы ... ... ... ... Ауру ... ... малдарды
союға, кастрация жасауға, қан алуға болмайды.
Ауру шыққан ... ... ... мал ... соң ... ... іске асырады тазалайды, дезинфекция жасайды, барлық
құрал-саймандарды заласыздандырады, қора - қопсыны ... ... ... - ауру тарататын микробты (ауру малдан бөлінген)
сыртқа түскен жою, кұрту, ол ... ... ... үшін ... ... профилактикалық ағымдағы және қорытынды болып бөлінеді. Эпизотияға
қарсы шаралар - ... ... жою ... ... ... ... болуы.
Аурудың алдын алу, оны емдеуден жеңіл және ... ... ... ... ... ... ауруға қарсы тұратын қабілетін күшейту ... ... ... Мал сыртқы ортаның қолайсыз жағдайларына төзімді және
бейімді болуы қажет.
Сондай ақ ... ... ... ... жауап беріп, оған
берілмеу керек. Сонымен қатар, мал тұратын ферманы, ауылды, ... ... ... ... ... жолын іздестіру қажет.
Малды жұқпалы аурудан қорғау үшін өте қатаң түрде ... ... ... ... ... ... Оған мына
төмендегілер жатады:
Фермаға, шаруашылыққа келген мал 30 күн ... тұру ... ... ... сол 30 күн бойы ... оны ... тексеріп аурудың жасырын
түрін анықтау ... тек ... ... таза ... алу ... Ол
аудандық мал дәрігердік станция дәрігері мал ... ... ... ... ... ... беру ... алу
қажет, тек содан соң ғана малды ол жерден алуға ... ... ... ... ... оған ... ... адам қойып,
күнде (таңертең және кешке) температурасын өлшеп, отырып оны ... қою ... ... ... сәл ... оны тез изоляторға жабу керек.
Малдарды үнемі жақсы ... ... таза ... ... ... ... азықтандыру сансыз шіріген шөп, сабан, ... жем ... ... ... оның ... ... ... ... де. Сапасыз азық шөп, сабан, жем және нашар суда ауру тудыратын
микробтар көп болады.
Азықты ... ... ... таза ... ... ... дұрыс пайдалану керек. Мысалы: атты шамадан тыс арбаға қосу,
көкпар шабу тағы сол ... ... сүт алу үшін ... ... ... ... төмендетеді.
Мал ұстайтын жер қора, жай орын зоогигиеналық талапқа сай болуы
керек. Микроклимат ылғалдың, ауа құрамы (О2, Со2, NH3) ... ... ... ... ... ... тазалау дезинфекция жасалып, желдету үнемі
болу керек.
Өлген малдың өлігін, сойылған малдың қалдықтарын уақытылы жойып отыру
қажет оны ... ... ... ... ... молаға не Беккери
шұңқырында көму не ... ... жою ... ... ... кісі кірмеу керек. Есік алдына дезо барьер, дезо
коврик, дезомат жасау қажет.
Малдарды уақытылы клиникалық ... ... және ... жүргізу (қан алып лабораторияға ... ... ... ... вакцинация (емдеу) жүргізу керек.
Малдың қиын жинап, оны сақтау биотермиялық өңдеу және дезинфекция,
дезинсекция, ... ... ең ... шаралардың бірі болып есептеледі.
3Техникалык қауіпсіздік
Техникалық қауіпсіздік және өндірістік-санитариялық шаралар жиынтығы
малшыларды зооантропонозды ... ... ... ... және ... сапалы өнім алуды ... етуі ... ... ... ... ... үшін әкімшілік оларға алғашқы,
жұмыс орнындағы кезеңді ... ... ... ... ... ... жаңадан келген адамдар (міндеті мен мамандығына қарамай) танысады.
Оның мақсаты жұмысқа келген адамдарды ... ... ... ... ішкі тәртібімен таныстыру.
Жұмыс орнындағы нұсқауды топ жетекшісі жүргізеді. Бұл ... ... ... практикада игерудің бастамасы болып табылады. Малмен
тікелей жұмыс істейтін адамдарды жеке ... ... ... ... мал ... жұмысшылары үшін 6 айда бір рет
жүргізіледі. Жазатайым жағдай болса ... ... ... ... барлық малшылар қатысады.
Мал шаруашылығында еңбек шарты қора-жай ауасының зиянды газдармен, шаң-
тозаңмен және ... ... ... тез ... және ... ауыртпашылыққа байланысты болады, соған байланысты мал
шаруашылығындағы жұмысшылар көп жағдайда мамандық ... ... ... бұлшық ет күшін қажет ететін физикалық жұмыстар.
Шаруашылықтарды механикаландыру және автоматтандыру, ... ... ... суару, сауу, көнді жинау сияқты жұмыстар ... ... ... еді. ... де, ... шаруащылықта да кейбір
қолайсыз факторлар сақталады, мысалы: ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ауаның бактериялармен ластануы, бұлардың ... ... ... денсаулығына зиянды әсерін тигізеді.
Сондықтан да мал қора-жайларында ... ... ... қызмет
көрсетушілерді аурудан сақтаудың маңызды факторы болып табылады.
Мал шаруашылығындағы жұмысшылар арнайы және ... ... ... ... киім - бұл ... физикалық, химиялық және
биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын ... киім ... ... ... ... ... резеңке
шұлықтаржатады.
Химиялық дезинфектанттардың зиянды әссрінен қорғану үшін жұмысшыларға
алжапқыш, қалпақ, резеңке етік және қолғап беріледі.
Санитариялык киім - бұл ет және ет ... ... ... ... микробпен ластану мүмкіндігінің алдын алушы құралдың бірі.
Санитариялық киімге ақ, ... ... ... ... ... ... малмен, өлексемен, қимен жанасу нәтижесінде жұмысшыларға кейбір
антропозоонозды ... жүғу ... ... Аса ... ... ... туберкулез, бруцеллез, құтырық, бұзаутаз және т.б. аурулар
жатады. ... ... ... ... ... ... ... қадағалау, уақтылы балау, ауру малдарды емдеу жатады,
сонымен қатар қызмет көрсетушілер де сақтық ... ... ... ... істеуге 18-ге толмағаңдар, жүкті және бала емізетін әйелдер
жіберілмейді. Қызмет көрсетушілерге арнайы киімнің ... ... ... мал қора ... ... ішуге және ауру малдан алынған шикі сүтті
ішуге тыйым салынады.
Қызмет көрсетушілер ауру мадды күту барысында міндетті түрде арнайы киім
кию ... бұл киім ... ... соң ... Жұмыс аяқталған
соң, қызмет көрсетушілер душқа түсіп, өз киімдерін ... ... ... 100-150 мг/л ... ... бар ерітіндімең
зарарсыздандырады. Бұл ерітінді күн сайын ауыстырылады.
Зарарданған қи мен өлекселерді резеңке ... ... ... киіп
жинайды. Бұл жұмыстан кейін арнайы киімдерді ... ... ... орамалдарды аптасына 1рет 1 пайыз сілтілі ... ... ... сода ... ... ... ... 30 мин қайнатып сабынмен
жуады.
Кейде жұмысщылардың оқыс қимылынан мал шошынып, адам ... ... ... ... ... жіберуі, сүзіп немесе тістеп алуы ... ... ... алу үшін ... ... ... қауіпсіздік
ережелерін жаттауы керек.
Қызмет көрсетушілер толық медициналық тексеруден өткен соң ғана жұмысқа
жіберіледі. Жұмысшылар 3 айда 1 рет, сауыншылар ... 1 рет ... ... 1 рет ... ... тексеріледі. Барлық
жұмысшылар уақытылы ішқұрт (гельминт) тасымалдауға ... ... ... ... механизаторлар,
жүргізушілер және малшылар қатысады, олар дезқондырғылармен ... ... ... істеу және қауіпсіздік ережелерін білуі
керек.
Дезерітінділерді дайындау ... ... ... ... ... ... ... киімдер (халат
немесе комбинезон, алжапқыш, резеңке етік және ... ... ... ... ... Дезерітінділермен және аэрозольдермен
жұмыс барысында ... ... және ... ... ... Ауланы
азрозольмен дезинфеқциялау желсіз, құрғақ ауада жүргізіледі.
Дезинфекция немесе аэрозольді ... ... ... 6-24 ... ... ... концентрациясына байланысты). Мұндай жағдайда
қора-жайлардың есіктеріне "кіруге болмайды" деген ескертпе жазулар ... ... ... соң, ... іші бір ... ... ... ... азық және су ... ... ... жуылады және
желдеткішті қосып қояды. Осыдан кейін ғана"адамдарға кіруге және малды
жіберуге ... ... ... мал ... мал ... арттырып, одан шығатын
өнімдердің сапасын арттырудағы ең негізгі кедергілердің бірі – осы малдар
арасында кең таралған жұқпалы ... және ... ... ... ... ... жұқпалы ауруларға адам баласы өте
ертеден-ақ көңіл аудара бастады. Адамзат қоғамының ой-өрісі жетіліп, ... мен ... ... ұзақ ... даму ... ... салаларының бірі ретінде осы заманғы індеттану қалыптасты. Адам
тағы аңдарды қолға үйретіп, одан кейін мал ... ... ... ... әр түрлі ауруларымен, олардың ішінде ... ... ... жіті ... өкпе ... ... ... жүйесі
зақымданған, шошқа, күзен және бұлғыннан басқа жануарларда денесі қышынған
белгілерімен ерекшеленетін жұқпалы ауру. ... ... ... бұрын
да белгілі болған, ал 1930 жылдардан бастап көптеген ... ... ... оның мал шаруашылығына тигізер зияны
айтарлықтай. Әсіресе ... өте ... ... ... ... ... ал баска жануарлардың жасы да, ... де ... ... ... ... өсуі баяулап, ... ... ... ... мен ... ... зор ... жағдайда ауруға ең шалдығатындар: шошқа, ит, мысық және
синантропты кемірушілер. Сирек ... ... ірі қара мен ... аңдар. Жұмыр тұяқтылар мен приматтар төзімді келеді де, ... ... ... Кей ... адам да ... ... ... төлдерінің әсіресе торайлардың ересектерімен салыстырғанда ... өте ... ... ... - ... жануарлар вирусты тұмсығынан,
көзінен, қынаптан аққан сорамен, несептік және сүтпен бірге бөліп шығарады.
Бұл ауру сиыр, қой, сиыр, ит, ... өте ауыр ... де, ... ауырған
жануар өледі.
Ауески ауруының вирусын жұқтыру факторы кызметін ... ... ... ет, ... ... Ауру ... әсіресе тышқандар
мен егеукұйрықтар басты орын алады. Олардың ... ауру ... ... да, ... ... бұл індет ошағының негізгі
қорламасы ... ... ... ауру ... ... ... вирус жүруші
шошқалармен немесе Ауески ауруынан өлген кемірушілердің өлекселерімен
ластанған жеммен, ... ... ... келеді.
Ауру қоздырушысын сау емес шаруашылыктардан шұбырып келетін ... ... ... ... тізімі
1 Қасымов, Е.И. Бірнеше түлікке ортақ ... ... ... ... шаралары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін ... ... ... 1992. –201б.
2 Сайдулдин, Т. Ветеринариялық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін
/Т.Сайдулдин – І,2-кітап, Алматы: Санат, 1999. - 294 ... ... Н.М. ... к ... ... по эпизоотологии:
учебное пособие для вузов /Носков Н.М.- Москва: Колос, 1961.-126б.
4 Поляков, А.А. ... ... ... ... для ... А.А.- Москва: Колос, 1964.- 179с.
5 Сюрин, В.Н. Частная ветеринарная вирусология: учебник для вузов /В.Н
Сюрин, ...... ... ... Сюрин, В.Н. Диагностика вирусных болезней животных: справочник / В.Н
Сюрин и др. М: ... ... ... А.С. Научные основы эффективной дератизации объектов
ветеринарного надзора: учебное пособие для вузов / А.С. ... - ... ... Ш.Б. Ветеринариялық вирусология: учебник для вузов
/Мырзабекова Ш.Б – Алматы: Білім, 2004. – 215б.
9 ... И.А. ... ... оқу ... жоғары оқу орындары
үшін /Тұтқышбай, И.А, Сабекова Д.Ө./ Шымкент,
2009- 96б ... Д.Е. ... ісін ... Ауыл ... ... орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б.,
Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.
Ф. 7. 04 – ... ... ... және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік ... ... ... ...... ... қорғау
Хаттамасы №____
______________________________________________________пәні
студент_____________________________тобы_________________________
Курстық жұмыс тақырыбы _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі сұрақтарға жауап алынды:
1.________________________________________________________________
2.________________________________________________________________
3.________________________________________________________________
Курстық жұмысты орындау кезінде алынған балл (60 ... ... ... (40 ... ... ... жұмыс жетекшісі____________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Қорғау күні__________2016ж.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биогаз9 бет
Шошқа гигиенасы туралы мәлімет9 бет
Шошқаның гигиенасы жайлы ақпарат9 бет
Шошқаның гигиенасы жайлы мәлімет9 бет
Созылмалы гастрит10 бет
Шошқа гигиенасы жайлы6 бет
Шошқаның гигиенасы туралы мәлімет5 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь