Түркілер дүниетанымы

Кіріспе
Түркілер империясы мен мемлекеттерінің қысқаша тарихнамасы
Көне түркі жазба әдебиеті
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
Бұл тарихи – этнографиялық анықтамада түркі халықтары мен ұлыстарына этнографиялық сипаттама берілген. Түркі тектес халықтардың аталуы, мекендейтін елдері, таралған территориясы, жиынтық саны, антропологиялық кескін-келбеті, тарихи, тілі мен диалектілері, әдебиеті мен музыкасы, діни наным-сенімі, этногенезі мен этникалық тарихы, шаруашылығы, дәстүрлі тұрмыс-тіршілігі, ұлттық тағамдары мен ұллтық спорт түрлері, әлеуметтік құрылымы, туыстық қарым-қатынасы, ұлттық мәдениеті, рухани байлығының өзіндік өрнегі, ұрпақ тәрбиелеу үрдісі, әдет-ғұрыпы, ұлттық бітім болмысы мен қазіргі әлеуметтік-экономикалық, саяси жағдайы төңірегінде мәліметтер көп.
Түркі тілді әлем сөз болғанда, кең-байтақ алып Еуразия құрлығының көп бөлігін мекендейтін бауырлас халықтар көз алдымызға келеді. Бұлар – түркі тілдес алты тәуелсіз мемлекет: Түркия, Қазақстан, Өзбекстан, Әзербайжан, Түркменстан, Қырғызстан. Мұның сыртында Ресей Федерациясы, Иран, Қытай сияқты іргелі елдердің әрқайсысында 10 милионнан 15 миллионға дейін түркі тілдес бауырларымыз мекендейді. Миллиондаған қандастарымыз Ауғаныстан, Болгария, Ирак, Югославия, Моңғолия, Кипр, Грекия сияқты елдерде тұрып жатыр. Түркі тілдес ағайындар Кіші Азия мен Солтүстік Африкада, Латын Америкасы мен Австралияда, Еуропа елдерінде де қоныстанған. Бір сөзбен айтқанда, түркі тілдес ұлт пен ұлыстар төрткүл дүниенің түкпір-түкпіріне тарап кеткен.
Дүние жүзі бойынша түркі тілдес халықтардың бүгінгі таңдағы жиынтық саны 150 миллиондай. Бұл халықтардың толық тізімі 40-қа жетеді деп жүреміз. Олардың арасында саны 10 миллионның асатын ең көп санды төрт халыққа түрік, өзбек, азербайжан мен қазақтар жатады. Олардан кейінгі жалпы саны бір миллионнан он миллионға дейінгілерге ұйғыр, татар, түрікмен, қырғыз, чуваш, башқұрттар жатады. Кейбір түркі ұлыстарының дәл саның анықтап айту қиын.
«Көне түркі жазба мұралар тарихы» Алматы 2004
«Түбі бір түркілер» Алматы 2000
«Тарих қойнауынан» Алматы 2004
«Алтын төркін» Алматы 2004
        
        Түркілер дүниетанымы.
Бұл тарихи – этнографиялық анықтамада түркі халықтары мен ұлыстарына
этнографиялық сипаттама берілген. Түркі тектес халықтардың аталуы,
мекендейтін елдері, таралған ... ... ... ... тарихи, тілі мен диалектілері, әдебиеті мен музыкасы, діни
наным-сенімі, этногенезі мен этникалық ... ... ... ... ... тағамдары мен ұллтық спорт түрлері, әлеуметтік құрылымы,
туыстық қарым-қатынасы, ұлттық мәдениеті, рухани байлығының өзіндік өрнегі,
ұрпақ тәрбиелеу үрдісі, әдет-ғұрыпы, ұлттық ... ... мен ... ... ... ... ... көп.
Түркі тілді әлем сөз болғанда, кең-байтақ алып Еуразия құрлығының
көп бөлігін мекендейтін бауырлас халықтар көз алдымызға ... ... ... ... алты ... ... Түркия, Қазақстан, Өзбекстан,
Әзербайжан, Түркменстан, Қырғызстан. Мұның сыртында Ресей Федерациясы,
Иран, Қытай сияқты іргелі елдердің әрқайсысында 10 милионнан 15 ... ... ... ... ... Миллиондаған қандастарымыз
Ауғаныстан, Болгария, Ирак, Югославия, Моңғолия, Кипр, ... ... ... ... Түркі тілдес ағайындар Кіші Азия мен Солтүстік
Африкада, Латын Америкасы мен Австралияда, Еуропа елдерінде де қоныстанған.
Бір сөзбен айтқанда, түркі ... ұлт пен ... ... ... ... тарап кеткен.
Дүние жүзі бойынша түркі тілдес халықтардың бүгінгі таңдағы жиынтық
саны 150 ... Бұл ... ... ... 40-қа ... деп ... ... саны 10 миллионның асатын ең көп санды төрт халыққа түрік,
өзбек, ... мен ... ... ... ... ... саны ... он миллионға дейінгілерге ұйғыр, татар, түрікмен, қырғыз,
чуваш, башқұрттар жатады. Кейбір түркі ұлыстарының дәл саның анықтап айту
қиын.
Талай ауыр кезеңді, ... ... ... кешіріп, тағдыр
тауқыметімен тоз-тоз болып, иелік еткен жерінен айрылып ... ... ... ... мен халықтық сана-сезімінің жұқара бастаған
кезі, игі ... көз ... қала ... ... бір ... ... ... алдында тұрған жұрттардың бөлек ұлыс болып, ажырап
кеткен кезі аз болған жоқ. ... ... ... ... ... тағы ... ... түркілерінің тілінің, мәдениеті мен бітім-
болмысының өте-мөте жақындығына ... ... ... ... ... жігі ... бөлек ұлт пен ұлысқа айналғаны немесе басқа этносқа
қосылып кеткені белгілі. Таяу уақытқа дейін бір этносқа біріге ... ... бар. ... ... ерте ... бергі түркі
ұлыстарының жері, елі, әр алуан рулық, ... ... ... мәліметтер грек , рим, орыс, парсы, араб, тибет жазба
ескерткіштерінен, әсіресе құнды да мол деректер қытай жылнамасы мен армян
жазбаларынан ... ... дәл ... ... ... Қазақстанның, қазақ
жерінің кең-байтақ территорияға шашырай қоныстанып келген бүкіл түркі
халықтары мен ... ата ... ... ... қара ... ... еске алынуда.
552 – 745 жылдары Алтай мен Жетісу аралығында Түрік қағанаты мемлекеті
өмір ... көк ... ... ... ... ... ұлы ... деп аталатын кезенде түркі тайпалары Батыс Еуропаға дейін жетіп,
шашырай қоныстанған. өмірі ат үстінде өткен түркі ... ... ... ... ... ... Байқал көлінен, батысы Дунай өзеніне
дейінгі аралықта атының тұяғының ізі тимеген атырабы кемде-кем дейді
тарихшылар. Ертістен Украинаға дейінгі ... ... ... ... ... ... жауынгер де еркіндік сүйгіш халық болғандықтан,
басқа тайпалар олармен тату ... ... ... ... ... Давид IV өз мемлекетін шетелдік шапқыншылықтан қорғау мақсатымен,
қыпшақ қызына үйленді әрі көптеген қыпшақтың Грузияға қоныс аударып,
отырықшы халыққа айналуына себепкер ... XIII ... ... ... жеткен қыпшақ тайпасының орнығуына мадьяр елінің билеуші топтары
қарсылық ... ... ... одақ ... ... Ерте кездегі
Мысыр (Египет) сұлтаны қыпшақ жауынгерлерінен ерекше жасақ құрып, ... ... ... ... ... ... Мамлюктердің бертін келе өкімет
билігін күшпен өзіне қаратқан кезі де белгілі. өз ата ... ... ... өзге ... ... тап ... осы аталған қыпшақ тайпалары жергілікті
халықпен қоян-қолтық араласып, олардың тұрмыс – тіршілігін, тілін
қабылдауға мәжбүр болған.
Түркі халықтарын бір – бірімен жақындастыратын ... ...... ... мен өнері. Біздің ежелгі тарихымыз бен мәдениетіміз
ортақ, бүгінгі арман-мақсатымыз ортақ. Халқын ... ... ... ... ғибраты мол ғұрпын, сарабдал салтын, ұлттық дәстүрін, үйлесімді де
әдемі әдетін кейінгі ұрпақтың ... ... ... ... ... салысуда. Халықтық педагогиканың озық үлгілерін оқу-ағарту ісімен
ұштастыру да өз жемісін бермек.
Түркілер империясы мен мемлекеттерінің қысқаша тарихнамасы
Түркілердің тарихы VII – VIII ... ... ... ... ... белгілі. Ол ескерткіштер – бір замандарда түркілер
мекендеген ... ... бойы мен ... ... ... ... ... табылған құлпытастағы жазулар. Сондықтан олар «Орхон – Енисей
жазуы» деп аталып кеткен. Ескерткіштер – ... ... ... ру
– тайпаларының іргелі елі Түркі қағандығының тұсында тасқа қашалған Білге
қаған (хан), Күлтегін (әскер ... ... ... ... сияқты атақты
адамдарға арнап тұрғызылған құлыптастағы жазулар.
Өтікен тауының шығыс жағындағы Орхон өзені жағалауына, ... Кошо ... ... ... ... бұл құлпытастар шоғырының айналасы тас
кірпіштермен қоршалған. Қоршауға кіре берісте мәрмәр тастан қашалған екі
қошқардың мүсіні орнатылған. Одан ... бұл ... ... ойылған
тасбақаның, адамның мүсіндері табылған. Жазуы бар мәрмәр тастың биіктігі –
3, 15, ені 1, 24, ... 0, 41 ... ... ... Түркі қағандығы
дәуірінде қолданылған түркі және қытай жазуларымен екі ... тас ... ... ... ... ... ... беттеріне ескі түркі
жазуымен, ал батыс жақ бетіне қытайша жазылған. Орхон – Енисей
құлпытастарын алғаш Г. Спасский зерттесе, 1889 жылы орыс ... Н. ... ... жерінен оның жаңа нұсқасын тауып, ғалымдар назарына
іліктірді. Ескерткіш жазуын белгілі Дания ... В. ... ... 1893 ... ... ... (аударма 1895 жылы жарық көрді). Академик В. В. Радлов
басқарған Ресей архологиялық экспедициясы 1894 жылы бұл жазба
ескерткіштерді орыс тіліне аударып, 1894, 1897 ... ... ... ... ... дәл әрі толық аударған ғалым С. Е. Малов болды. Ол
Орхон – Енисей жазбаларының бірнешеуін аударып, бастырған.
Әрине, қандай да бір халықтың ... мен оның ... ... ... үшін алдымен сол халықтың тілін білу шарт. ... ... ... ... зерттеулер түркі халықтарының тілінде жазылмаған. 1893 жылы П. ... ... ... ... жеке ... ... ... ханы Елтеріс немесе Құтлұғ династиясы кезеңіндегі тарихи,
географиялық, ... ... және VII – VIII ... ішкі ... ... ... шолу жасайды.
Көшпенділердің жазу мәдениетінің тарихы сонау VII ғасырдың сына
(руна) жазуынан бастау алатын әлем тарихшылары ... ... ... ... ... мен мағынасына қарап көшпенді
халықтың өмірі үнемі дүрбелең жағдайда өткеніне көз жеткізсек те, мәдениеті
төмен болмаған. Бұл жазбалар - өздерін түркіміз деп ... VI ... ... ... Иран мен Византияға дейін созылып жатқан кең далаға
өз билігін жүргізген жауынгер халықтың еншісі.
Орхон жазбалары түркілердің 630 жылдан бастап 680 ... ... ... бойы ... ... қол ... ... және жаңа хандардың
билігінен құтылып, аз уақытқа болса да өздерінің батыстағы тегі бір
туыстарын өзіне бағындырғанын баян етеді.
Жазбалардың қытай ... ... ... ... ... ... ... артықшылықтарын сақтап қалу үшін қарапайым
халыққа қарағанда жат жұрттың езгісіне көніп, өз халқының салт-дәстүрлеріне
опасыздық еткендері аңғарылады.
ХХ ғасырдың бірінші ... ... ... ... ... тұтас
бір тарихи – лингвистикалық зерттеулерді дүниеге әкелді. Солардың ішінде
Күлтегін және Тоныкөк жазбасынзерттеген Ф. Хрит, Г. Е. ... ... ... – Құтлық қаған, Мочжо – Қапаған қаған, ал
Могильян – Білге қаған екенін дәлелдейді.
Біздің заманымыздың I мыңжылдығында Еуразия ... ... ... ... бастады. Биліктің әлеуметтік және саяси-аумақтық
консолидациясының жедел дамуы I мыңжылдықтың екінші жартысында Оңтүстік
Сібір, Орталық және Орта Азия, төменгі Еділ және ... ... ... ... ... ... және қағандықтардың
қалыптасуына алып келді. Олар: бірінші Түркі қағандығы – Шығыс түркі
қағандығы, Батыс түркі қағандығы, ... ... ... ... ... ... ... Қарахан, Қимақ және Арал бойы
оғыздарының Қыпшақ, Хорезм мемлекеттері немесе империясы. Дәл осы уақытта
қазіргі түркі ... ... ... бірігуі қалыптасқан еді.
Осы дәуірде түркілердің рухани мәдениеті де жаңа сатыға көтерілген ... ... ... мен сына ... ... ... түркі әдебиеті
қалыптасты. Түркілер өздеріне алғашқы рет діни түсініктерді, нанымдары –
буддизм, християн, манихей, ислам діндерінің негізінен басқа да өркениет
жеттістіктерін қабылдады. Көшпелі және ... ... өмір кеше ... ... және отырықшы тұрмысқа көшті. Отырықшылыққа көшкен
тайпалар өзіндік өркениетті мәдениет түркілерін ... олар ... ... ... ... орын ... процестердің бәрін ұлы далада өмір сүрген көп теген тайпалардың
бірінің ғана тән немесе қазіргі түркі тілдес тайпалардың бірінің ... ... деп ... ... Евразияның түркі тектес халықтары
өздерінің алдындағы тайпалар сияқты ұзақ уақыт бойы түркі тілді ... ... ... жасады. Тарих аренасында бір тайпаның орнын екінші
ауыстыруын алдыңғы ... ... өшуі деп ... ... ... болған жаңа тайпаның саяси құрамынан, әр елдіктердің, сақтардың,
хұндардың этникалық топтарынан ... ... ... ... ... ... қайта шығады. Түркі тайпалары қола дәуірінде пайда болып,
ари, скиф-сақ, хұн дәуірлерін басынан көшірсе де, олардың бірлестігі
жоғалған жоқ. Тек көне түркі ... ғана ... ... тарих
аренасынан көріне алды.
VI ғасырдың екінші жартысынан бастап түркі деген сөз (термин) алғаш
рет ... де, ... ... ... ... ... соғды тілі түркілер мен қытайлар арасындағы дипломатиялық қарым-
қатынастарда пайдаланылып келген болса, кейін ... ... ... ... ... ... ... тибет тілдерінде кездесе бастады. Қағандық – империя құрылған 460
жылға дейін «түркі» сөзі 10 (кейін рек 12) ... ... ... ... Бұл ... ... өмір ... дәуірлерде де сақталып қалды. Бұл
сөз ерте түркі ... ... ... атуы ... ... ... яғни ... тайпалардан құралған тайпа одағы VIII ғасырдың
ортасынан бастап тарихи жазбаларда «12 тайпа түркі елі» ... ... ... ... құралған мемлекет те дәл осы сөзбен аталды.
«Түркі елі» деген атау ертедегі түркі ... ... ... ... ... да, осы ... кездеседі. Кеңінен алып
қарасақ, бұл термин түркілер құрған ұйым – көшпелі державаның аталуы.
Византиялықтар мен ... ... елі» ... сөзді жиі қолданса, кейде
түркілердің өзі де осы сөзді көп қолданған. Терминнің әрі қарай өріс алуы
IХ – ХI ... ... мен ... ... ... ал бұл ... ... сөзі бір халықтың немесе
мемлекеттің атауы ретінде қолданылды. Дәл осы ... ... ... ... ... гинетикалық байланысы және түркі
халықтарының генияологиялық туыстығы жайында айтылады, ал мұсылман тілдес
халықтар жазбаларынан сырт жерлерде мұндай кең көлемде ... ... ... Орыс ... 985 жылы ... деген атау кездеседі.
Бірақ бұл – ұлы даланы мекендеген печенег, ... ... ... өмір ... көшпелі бірлестіктердің бірінің ғана атауы.
Өзінің тарихи орнын сақтап бұрынан келе жатқан 4 тайпаны ерекше ... ... ... қырғыздар, қыпшақтар, телелер (оғыздар).
Кенес өкіметі жылдарындағы түркілердің ... ... ... құнды
еңбектер: Толстовтың «Древний Хорезм» (1948) атты зерттеуі, Л. Гумелевтың
«Древние турки» (1967), ... ... ... (1970) және ... ... (1974) ... күрделі зерттеулер түркі тайпаларын ғасырлар бойғы даму
ерекшеліктері, этнос ретінде қалыптасу ... мен ... ... ... Л. ... «Хунны в китае » деген еңбегінде ерте замандарда
Қазақстан, ... және Орта Азия ... ... ... тайпа – хундардың
түркі қағанатына туралы жазды.
Академик В. В. ... Орта Азия ... ... ... жөніндегі еңбектерінің ғылыми маңызы зор. Ол бұл еңбектерінде араб,
парсы және жергілікті тарихшылардың аса құнды еңбектерін пайдаланған.
Бартольдтың «Монғол кезеңіне ... ... ... ... тарихының очерктері», «Монғол шапқыншылығы кезеңіндегі Түркістан»
тағы басқа еңбектері күні бүгінге дейін маңызы жойған жоқ. Оның Орта Азия
және Қазақстан ... көне ... ... – ақ ... ... ... ... берді. Орыс шығыстану мектебінің негізін
қалаушылардың бірі болған ол Қазан төңкерісінен кейін Азия музейінің
жанынан құрылған шығыс зерттеушілерінің «Записки ... ... ... сөз ... ... Оның көптеген монографиялары ағылшын,
неміс, түркі, араб тағы ... ... ... ... ... ... ең ... ең қасретті қылмысының бірі
– Орта Азия мен ... ... ... ... ... ... күш салу еді. 1881 жылы Түркістан әскери округының комендантының
көмекшісі, ... ... ... ... ... ... ... қоғамының мүшеелріне былай деп хат жолдайды: «Шығыстану қоғамының
міндетң Шығысты зерттеу емес, Шығыс халқын орыстандыру». Патшаның саясаткер
– ғалымдары ... ... ... үшін ... ... «пантюркизм» деген терминдерді енгізсе, Кеңес өкіметі
жылдарында жергілікті халықты ата тарихынан, ата ... ана ... ... ... үшін неше ... ... ... жан-жақты
жетілдірді.
Түркілердің шығу тегі туралы қазақтан алғашқы қалам тартқан Әлихан
Бөкейханов, Мұхаммеджан Тынышбаев, Міржақып Дулатов, Мағжан Жұмабаев,
Санжар Асфендияров, Әуелбек Қоңыратбаевтар, Сарсен ... ... ... ... ... ... көпшілігі опат болды. Мұстафа Шоқаев
еңбектері өз Отанына әлі күнге дейін ... ... ... ... Б. ... ... ... - түріктін» үш
томдық аудармасын, осындағы сөздердін бір томдық тізімін жасап шығарды. Бұл
еңбек әрқилы зерттеу ... ... кен жол ашып ... ... ... ... ... араб, парсы тілінде Х – ХI
ғасырларында жарияланған түркі ғұламаларының еңбектерін зерттеу мен оны
көпшілікке ... ... ... ... етіп ... аталған еңбектерден мынадай екі турлі түсінік бар екенін аңғаруға
болады: біріншісі – түркілердің дербес халық ретінде шығуы да, екіншісі ... ... ... ретінде қалыптасуы.
Жазба деректер мен ескерткіштерге сүйене отырып біз түркі
этногенезінің бірінші және екінші сатыларын танып біле ... ... ... қарай төрт тайпа түркі этногенезінің екінші
сатысына – Орталық Азияның ... және ... ... ... ... Ол - VI – IХ ... Жаңа ... этногенез одан әрі дамыды.
Сол көшпенді тайпалар енді өз байланыстарын одан әрі жақсартып, мемлекеттер
құрды. Олар: Шығыс түркі қағандығы, ... ... ... Түргеш
қағандығы, Қарлұқ қағандығы, Қырғыз – ұйғыр, Қарахан мемлекеті, Оғыздар
мемлекеті. Дамудын екінші сатысына көтерілген ... ... ... ортақ тіл, ортақ жазу мәдениеті ұқсас саяси деңгей игі ықпал етті.
Пайда болған мемлекеттердің әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік берді.
Түркі мәдениетінің дамуы біздің заманымыздың I мыңжылдығындағы
әшекейлі бұйымдар, шеберлікпен жасалған оқ, садақ, сондай – ақ өлген
адамның зиратына ... ... ... ... ... ... түркі
мәдениетін өзіндік ерекшеліктеріне қарай мынадай топтарға бөлуге болады: 1)
Енесей қырғыздарының мәдениеті; 2) ...... ... 3) ... мәдениеті.
Сонымен, біздің заманымыздың бірінші мыңжылдығында Орталық Азияда,
оңтүстік – ... ... ... Тянь – Шаньда түркі, оғыз, қырғыз,
қыпшақ этногенезінің дамуы журіп жатыр. Енді осы тайпалар бір – ... ... жаңа ... ... ... ... Қимақ – қыпшақ, оғыз
тайпаларының кей біреулері Орталық Азиядан Ертіске көшті, Қырғыздар
Байқалдан Шығыс Қазақстанға бет бұрды. Тоғыз - оғыз ... ... ... ... ... ... және Шығыс
Түркістанға бет алып көшті.
Түркілер 744 жылы саяси қасіретке ұшырады, өзіннің бұрынғы
орталықтарын жоғалтып, Қашқар, Жетісуға ығысты. Ол жерде Х ғасырда ... ... ... ... тайпаларымен қосылып Қарахандықтар
мемлекетін құрды. Ішкі, сыртқы факторлар өзгерді. Тайпалар арасында
ассимиляция процесі ... ... ... аталған мемлекеттердің
этникалық дамуы өзгере бастады.
Қорыта келгенде, түркі халықтарының дамуының I және II ... ... ... этникалық тарихында өшпес із қалдырды.
Көне түркі жазба әдебиеті
Халық тарихы оның әдеби және мәдени мұраларының, тарихи
ескерткіштерінің арқасында жасалады. Қазақ ... ... көз ... ... оқу үстінде «Қазақ хандығы» деген атпен бөлініп шыққан
ғасырдан бұрын «Түрік», «Көк түрік», «Дешті ... «Ұлы Дала ... ... ... ... ... елдін ірі мәдениет ошағы. Ғылыми
ордасы саналған Отырар (Фараб), Тараз, Исфиджап ... ... ... ... ... ... ... Қойлық, Меркі, Құлан тағы
басқа қалалары болғандығын, осы қалаларда қас шебер ұсталардың,
теміршілердін, зергерлердің, тас қалаушылардың, ... тас ... ... өмір ... білеміз. Айша
Бибі, Ахмет Йассауи, Арыстан Баб мазар – ... ... ... ... ою - ... сол ... профиссионалдық дәрежесінін өте биіктігін паш етеді. Олар
пайдаланған кірпіштер мен бояулардың құрамдарын қазіргі заманның ешбір
технологиясы ... ... Әл – ... ... ... ... Синаның дүние жүзіне мәшһүр емдік кітаптары, Ұлықбектін астрономиялық
кестелері, тағы басқа ғылыми дүниелер – ... ... ... ... Сыр ... ... ... (Шардара су қоймасы орында) қалашығынан
табылған кішкене қыш бойтұмардағы, Ертістін оң жағалауындағы б.з.д. V – ІV
ғасырларға жататын ... ... ... облысы, Бабровое селосы)
табылған кішкене сүйектұмаршадағы, Іле ауданы (Алматы қаласы) Николаевка
селосы жанындағы көне зираттан ... қола ... ... ... ... Бабалы (Овгент) бөктерінен тапқан біздің заманымызға
дейін VIII – біздің заманымыздың І ғасырға жататын медальондағы, ... ... ІV ... ... Есік қорғанынан табылған «Алтын
адамның» күміс зереншесіндегі көне түркілерде жазу – сызудың біздің
заманымызға дейінгі VIII – ... ... ... ІV ...... дәлелдейді.
Ал біздің заманымыздың V – VIII ғасырларына жататын Селенга, Орхон,
Енисей, Талас өзендерінің бойынан табылған, руникалық әріптермен жазылған
Күтегінге, Білге Қағанға, Тоныкөкке ... ... – көне ... ... ... нақты дәлелдері. Бұл жырларды оқи отырп,
Отыкендей жер жаннатын жайлаған бабаларымыздың Ергенекөңдей тау алқабын да
мекен ... ... ... ... балқытып, қару – жарақтың ең мықтысы – құрыш
болаттан соғылған түрлерін пайдаланған ... да ... ... ... ... батыр», «Алпамыс» сияқты көне жырлармен қатар, «Орхон –
Енисей ескерткіштері» деген жалпы атпен ... ... ... ... ... ... ... қаған, Тоныкөк туралы ерлік жырлар – халқымыздың
рухани қазыналары.
Осындай рухани ... ... VIII ... ... ... және
ІХ ғасырға жататын «Оғыз -нама» енеді.
Қорқыт жайлы аңыздар 12 жырдан тұрады. Халық арасында ол жайлы аңыздар
өте көп, мұндағы 12 жыр да ... өзі ... деп ... – нама – ... қазақ халқының негізін құраған Қият, Қыпшақ,
Қаңлы тәрізді рулардың атымен байланысты жыр.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
«Көне түркі жазба мұралар тарихы» ... ... бір ... ... ... ... ... 2004
«Алтын төркін» Алматы 2004

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Түркі мәдениеті. Қазақ философиясының және дүниетанымының қалыптасуына түріктердің мифологиялық ағымдарының әсері4 бет
ІI- ші дүние жүзілік соғыс кезіндегі Түркістан легионы51 бет
Дәстүрлі түркілік дүниетаным және оның мәні42 бет
1941-1945 жылдардағы ұлы отан соғысы жайлы15 бет
Ескі қазақ әдеби тілінің дереккөздері хақында8 бет
Мұстафа Шоқай12 бет
Қазақ және орыс тілдерінің лексикасындағы ортақ сөздер. Орыс тіліндегі түрікі сөздері6 бет
Қазақ зиялылары және Түркістан Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы Кеңестерінің Орталық Атқару Комитеті жанындағы Қазақ бөлімінің қызметі (1920-1922 жылдар)16 бет
Қазақ тіліндегі туыстық атаулардың мағыналық құрылымы мен лексикографиялану ерекшеліктері24 бет
Қазақ әдебиетінің ежелгі дәуірі көне Түркі ескерткіштері13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь