Фирманың ағымдағы шығындарын басқару

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3

1 бөлім. Кәсіпорын . басқарудың жүйелік объектісі ... ... ... ... 6
1.1 Нарықтық жағдайда кәсіпорындардың шаруашылық қызметінің ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2 Кәсіпорынның ағымдағы қызметін басқару ... ... ... ... ..18

2 бөлім. “Құмкөлқұрылыс” Акционерлік Қоғамының ағымдағы шығындарын басқару ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
2.1 Кәсіпорындардың ағымдағы шығындарының құрамы мен
құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
2.2 “Құмкөлқұрылыс” АҚ мәліметін қолдана отырып ағымдағы шығындарын басқаруды бағалау ... ... ... ... ...38

3 бөлiм. Қаржылық тұрақтылықты жетiлдiру жолдары ... .48

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 62


Қолданылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..64
Нарықтық экономикаға көшу – ұзақ, күрделі және қайшылықты жол. Әлемдік тәжірибе көрсетіп отырғандай, ежелден қалыптасып қалған шаруашылық жүйесін түбірінен қайта құруға байланысты әлеуметтік-экономикалық шаралар соңы өндіріс дәрежесінің анағұрлым төмендеуімен, демек тұтынудың құлдырауымен қатар жүретіндігін өмір көрсетіп отыр. Бұл заңдылық экономиканы қайта құрудың стратегиясы мен тактикасын сенімді болжап, экономикалық саясаттың ықпалды да тиімді жолдарын таңдай білуді талап етеді.
Қазақстан Республикасында нарық қатынасының дамуы жалпы қаржының, сонымен қатар салалық қаржының рөлінің артуына ықпалын тигізді.
Нарықтық экономика жағдайында экономикалық қызметтің барлық экономикадағы негізгі буыны – бұл кәсіпорын. Міне, сондықтанда, бұл деңгейде қоғамға қажетті өнім өндіріп, қызмет көрсетілуі тиіс. Кәсіпорында ресурстарды үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен технологияларды қолдану мәселелері кең түрде шешіледі. Ең білікті кадрлар жинақталады. Сол сияқты бизнес–жоспарлар әзірленеді, маркетинг қолданылады, тиімді басқару жүйесі – менеджмент іске асырылады.
Кәсіпорының ағымдағы қызметін қамтамасыз етуде айналым капиталы маңызды ресурстардың бірі, ол өндіріс сферасына ғана емес, айналдыруларға, экономикада есеп–қисаптардың күй–жағдайын көрсетуіне, сонымен қатар елдегі ақша айналымдарына ықпалын тигізеді.
1. Астахов В.П. Анализ финансовой устойчивости фирмы и процедуры, связанные с банкротством, М. Юнити, 1997 г.
2. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. Алматы, 1999г.
3. Бобылева А.З. Финансовый менеджмент. М.; 1999 г.
4. Герчикова И.Н. Финансовый менеджмент. М.; 1998 г.
5. Ковалев В.В. Введение в финансовый менеджмент. М.; 2000
6. Нурсейтов А.А. Нурсейтов Н.А. Финансовый менеджмент. Алматы. 2000 г.
7. Стоянова Е. Финансовый менеджмент. Теория и парктика 3-е издание. М; Перспектива 1998 г.
8. Тренев Н.Н. Управление финансами. М.; 2000 г.
9. Финансовый менеджмент. Под ред. Золотарева В.С. М.; 1999 г.
10. Финансовый менеджмент. Под ред. Поляка Г.Б. Финансы, учебник для вузов, Москва. 1997 г.
11. Астахов В.П. Анализ финансовй устойчивости фирмы и процедуры, связанные с банкротством. М.; 1997 г.
12. Булакбай Ж.М. Финансовая устойчивость предприятия в обеспечении стратегии стабильного развития. Алматы. Автореферат. 2002 г.
13. Основы предпринимательской деятельности: Финансовый менеджмент. Под ред. Власовой В.М. М.; 1999 г.
14. Радионова В.М., Федотова М.А. Финансовая устойчивость предприятия в условиях инфляции. Москва, 1999 г.
15. Сергеев И.В. Экономика предприятия. М.; 1999 г.
16. Павлова Л.Н. Финансы предприятия. М.; 1998 г.
17. Моляков Д.С., Шохин Е.И. Теория Финансов предприятий. М.; 2000 г.
18. Шеремет А. Г., Сайфуллин Р.Т. Основы финансового анализа. М.; 1998 г.
19. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. М.; 2001 г.
        
        “ФИРМАНЫҢ АҒЫМДАҒЫ ШЫҒЫНДАРЫН БАСҚАРУ”
Мазмұны
Кіріспе………………………………………………………………………3
1 бөлім. Кәсіпорын – басқарудың жүйелік объектісі…………….6
1. Нарықтық жағдайда кәсіпорындардың ... ... ... ағымдағы қызметін басқару………………18
1. бөлім. “Құмкөлқұрылыс” Акционерлік Қоғамының ағымдағы шығындарын
басқару.....................................30
1. Кәсіпорындардың ағымдағы шығындарының ... ... ... АҚ мәліметін қолдана отырып ағымдағы шығындарын
басқаруды бағалау ...................38
2. бөлiм. Қаржылық тұрақтылықты жетiлдiру жолдары.....48
Қорытынды...................................................................
.........62
Қолданылған ... ... көшу – ... ... және ... жол. ... ... отырғандай, ежелден қалыптасып қалған шаруашылық жүйесін
түбірінен қайта ... ... ... ... ... ... ... төмендеуімен, демек тұтынудың құлдырауымен
қатар жүретіндігін өмір көрсетіп отыр. Бұл ... ... ... стратегиясы мен тактикасын сенімді болжап, экономикалық саясаттың
ықпалды да тиімді жолдарын таңдай білуді ... ... ... ... қатынасының дамуы жалпы қаржының,
сонымен қатар салалық ... ... ... ықпалын тигізді.
Нарықтық экономика ... ... ... ... ... ... – бұл ... Міне, сондықтанда, бұл
деңгейде қоғамға ... өнім ... ... ... ... ... үнемдеп жұмсау, жоғары өнімді техникалар мен технологияларды
қолдану ... кең ... ... Ең ... кадрлар жинақталады. Сол
сияқты бизнес–жоспарлар әзірленеді, маркетинг қолданылады, тиімді басқару
жүйесі – менеджмент іске асырылады.
Кәсіпорының ағымдағы ... ... ... ... ... маңызды
ресурстардың бірі, ол өндіріс ... ғана ... ... ... ... ... ... қатар елдегі
ақша ... ... ... ... ... ... ... қорлары айналым құралдарының
құрылымынан жоғары болса, онда шаруашылық етудің жаңа ... ... ... ... - ... тиеп жіберген уақыттан, кәсіпорындарға
төлем қаражаты түскен уақытқа дейін кәсіпорын дебиторлық берешек түрінде
әрекетсіздікте болады. Өнім ... ... ... ... бөлігін тиелген тауар қаражаттары құрайды. Оны жабудың қаржылық
көзімен мерзімі өткен кредиторлық берешек ... ... ... ... тоқтаусыз қозғалыста ұстап тұруға, өндірісті ақша
және материал ресурстарымен уақытында қажеттігін қамтамасыз ... ... ... ... ... ... үшін қажет. Қазіргі
уақытта меншік айналым құралдары өте аз, ал ол ... ... ... ... ... коммерциялық есеппен жұмыс істейтін кәсіпорындардың
белгілі мөлшерде рентабельді жұмыс істеуі үшін меншік мүлкі болуы ... ... ... ... ынталандыру факторы айналым
қаражаттарын толықтыруға керекті банкілік несие, ол ... ... ... ... ... Сонымен қатар кредиторлық қарыздың
өте маңызды ерекшелігі бар: меншік айналым құралдары мен банктік ... ол ... ... ... ... ... – сатып
алушылардың (бөтендердің) экономикалық айналымында тауарлары мен ... ... ... ... ол оны ... Бірақ та капиталдың
соншалықты тартылуы ел экономикасының қаржылық ... және ... ... ... ... ... ... қатынастың дамуы кәсіпорындардан жаңа
жағдайларды талап етуде. Жоғарғы ... ... ... ... басқа да дағдарыстық құбылыстар кәсіпорындардың айналым активтеріне
деген саясатын ... ... ... оны ... жаңа ... ... ... қатар ағымдағы шығындарды ұтымды басқару және ... ... ... ... қажеттілігі дипломдық жұмыс тақырыбын
таңдауды анықтады.
Дипломдық жұмыстың негізгі ...... ... ... мен ... анықтау және соны тиімді басқаруды
қарастыру.
Қойылған мақсатқа жету үшін төмендегі сұрақтар қарастырылды:
кәсіпорын – ... ... ... объектісі;
нарықтық жағдайдағы кәсіпорындардың шаруашылық қызметінің ерекшеліктері;
кәсіпорынның ағымдағы қызметін басқару;
кәсіпорындардың ағымдағы шығындарының құрамы мен құрылымын анықтау;
“Құмкөлқұрылыс” Акционерлік ... ... ... ... ... қамтамасыз ету және оны жетiлдiру жолдары.
1 бөлім. Кәсіпорын – басқарудың ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктері
Экономиканың қайсысы болмасын өндірістен, экономикалық өнім ... ... ... ... тек ... ... ... қою
болады. Атап айтқанда, кәсіпорын өнім шығарады, жұмыстар және ... яғни ... және ... ... ... ... қалайды.
Сызба 1. Өндірістік кәсіпорынның ішкі ортасы
Қаншалықты кәсіпорын тиімді жұмыс істейді, оның қаржылық жағдайы қандай
екені экономиканың барлық саулығына және ... ... ... ... Оның ... ... ... ұйымдық бірлік: кәсіпорын – бұл белгілі ... ішкі ... ... ... ... ... ... түрдегі өндірістің құрал кешені: ... ... ... ... ... ... өндіру үшін экономикалық
ресурстарды біріктіреді;
• мүліктің жекеленуі: кәсіпорынның өзінің мүлкі ... ... ... жеке ... ... жауапкершілік: кәсіпорын түрлі жағдайға сай өзінің барлық
мүліктеріне ... ... ... кәсіпорын дара басшылықты болжалайды, басқарудың тікелей әкімшілдік
формасына негізделеді;
• шаруашылық айналымына өзінің атынан шығады;
• оперативті-шаруашылық және экономикалық ... ... жеке ... ... және ... ... асырады, пайдасын өзі алады
немесе зиян шегеді, пайданың есебінен қаржы жағдайын және өндірісті
одан әрі ... ... ... ... әкімшіл-әміршілдік экономика жағдайында мына
тәсілмен ... ... ... ең ... – ресурстар, атап айтқанда, олар шектеулі өнім
шығарылымының көлемі мемлекеттің ... ... ... ... ету
мүмкіншігіне байланысты болады:
Бұл тәсілде негіздісі – сатып алушылардың ... яғни ... ... Ол үшін ... ... ... ... сұрау
сауларын, нарық сиымдылығына, әлеуметті бәсекелес өнімдері ... т.б. ... ... үшін ... ... ... ... жоқ, көптеген отандық кәсіпорындар түрлі себептермен аталған
тәсілмен жұмыс ... ... ... және де ... емес еді,
олардың ішінде кәсіпорындардың басшылары жаңа тәсілге, ал кейбіреулері ... ... құру ... ... ... ... ... дәуіріне қайтып келуіне үміттенеді және күтті де.
• КСРО-ның ыдырауы өндірістік және кооперативтік байланыстардың бұзылуына
әкеліп соқтырды;
• Нарықтық ... өту ... және ... тыс инфляцияға
жалғамып, кәсіпорынның тұрақты жұмыс істеуіне, әсіресе оларды айналым
қаражаттарымен қамтамасыз етуге айтарлықтай жағдай ... ... ... ... ... ... жарамсыз болды;
• Көптеген кәсіпорындар әлі де болса нарықтық қатынастарға бейімделе
алмады;
... ... ... ... ... аз ... өтпелі кезеңде мемлекет Қазақстандағы өркениетті ... ... ... ... жасай алмады.
Міне, осы және басқа да себептер ақырында көптеген кәсіпорындардың
қаржы жағдайын нашарлатуға және ... ... ... ... соқтырды.
Өтпелі кезең біздің республика үшін тек жағымсыз салдармен ғана емес,
сонымен қатар ... оңды ... ... Атап ... ... ... ... бейімделіп, шынында сатып алушылардың
мұқтажын қанағаттандыра алатын өнімдерді өндіре бастады;
• көптеген кәсіпорындар инфляцияның ... ... ... ... ... ... оның сапасын жақсарту – қаржылық
сәттілікті дұрыс ... ... жолы ... ... ... рыноктар тауарлармен толықтырылып, кейбір экономикалық салаларда
кінәратсыз бәсеке пайда болды.
Кесте 1. ... ... ... ... ... ... және шетел
кәсіпорындарының саны*
|жыл |Қазақстан бойынша ... ... ... ... ... |
| | ... ... |736 |27 ... |995 |35 ... |1338 |39 ... |1677 |39 ... |1865 |22 ... ... ... ету әдістері нарықтық экономиканың даму дәрежесіне
сәйкес болуы тиіс. Олардың ... бір ... ... ... ... ... икемді, әрқашан басты мақсатқа жетуге және сонымен
бірге әрбір нақты кезеңнің ерекшеліктерін ескеріп отыруға ... ... ... міндеттері де практиканы терең зерттеудің негізінде
өндірістің одан әрі даму тенденциясын анықтап, бұл ... ... ... әсер етудің сол кезең үшін аса маңызды ... ... ... ... айтылғандай, кез келген кәсіпорынның нарықтық жағдайдағы ең
маңызды мақсаты – өз ... ... ... қамтамасыз ету. Бұл
мақсатқа жетудің күрделі жолы, ... ... тек ... ... қана
қоймай, сонымен қатар, пайда табуды тұрақтандыру, ал бұған жету оңай мәселе
емес.
Сызба 2. Кәсіпорынды дамытудағы стратегиялық ... егер де ... ... ... бір принциптерге сүйенсе
және қажетті пернесін орындаса, ... ... ... ... Осыған орай
кәсіпорындардың негізгі міндеттеріне жататындар:
• жоғары сапалы өнімдер өндіру, оларды жүйелі түрде жаңалау және қолда
бар ... ... ... сай қызмет көрсету;
• өзара алмасушыларын ескере ... ... ... ... ... бет ... стратегиясы мен тактикасын әзірлеу және
жағдайлардың өзгеруіне ... ... ... отыру;
• ғылыми-техникалық жетістіктер мен озық тәжірибені, еңбекті ұйымдастыру
және басқаларды өндіріске кеңінен енгізу;
• өздерінің қызметкерлеріне жағдай жасау, олардың ... ... ... ... ... олардың тіршілік деңгейлерін
арттыру, ... ... ... ... ... ... ... өнімінің бәсекеге жарамдылығын қамтамасыз ету,
кәсіпорынның жақсы атағын қолдау;
• баға ... ... ... және басқа да функцияларды іске асыру.
Қорыта айтқанда, ең ... ... ... ... ... іске ... және алдарына қойған мақсаттарына жетуге
бағытталғаны жөн.
Қазіргі заман ... ... ... ... ... ... ... мен міндеттер тұр, ал пайда табу ... ... ... ... ... ... бұл кезеңдегі негізгі
мақсаттары олар үшін - өнімді өткізу, кәсіпорындардың қызметкерлеріне
жалақыларын ... ... деп ... ... ... ... Қазақстан экономикасы үшін жақын арада
бастан өтеді, кәсіпорындар бірте-бірте қалыпты жұмыс істейді, ... тән алға ... ... ... мақсаттарға жетеді,
үдемелі қоғамдық ... ... ... атап ... ... ... кооперациялау және құрамдастыру
жұмыстары іске асады деп үміттенуге болады.
Қазқстанда “Меншік туралы” ... ... ... ... ... сол ... меншіктің аралас нысанасы түрінде құралады және іс
істей ... ...... негізгі құралдар мемлекеттің
меншігінде болады. ... ... ... ... ... деп атайды.
Мемлекеттік холдинг-компаниясы – Холдинг деп үлкен корпорациялардың
ортақ мүдделерінің сақталуына акциялардың ... ... ... бірыңғай
бақылау жасауды айтады. Алғашқы кезеңде Қазақстанда мемлекеттік акционерлік
кәсіпорындары құрылғанда халық шаруашылығы салаларында ... ... ... республикада жеке меншік секторы мына төмендегі ... жеке ... ... ... ... ... серіктестік;
• жауапкершілігі шектеулі қоғам;
• ашық акционерлік қоғам;
• жабық акционерлік қоғам;
• өндірістік кооперативтер.
Жеке кәсіпкерлік – бұл жеке ... ең жай ... ... ... ... ... құқығы бар.
Толық серіктестік – екі немесе одан да көп тең ... ... ... ... түрі. Олар кәсіпкерлік қызметті жүзеге
асыру үшін бірігіп, жасасқан шарт негізінде өз мүліктерімен қоғам алдында
жауапты болады. ... ... ... оның ... үлес ... ... қалыптасады.
Коммандиттік (сенімгерлік) серіктестік – шаруашылық ... ... Оған шарт ... ... екі, одан да көп кісі біріге алады. Алайда
олар мүлікке деген жауапкершілігіне қарай екіге бөлінеді. ... ... ... ... деп ... Олар қоғамның борышы үшін өз
мүліктерімен толық жауап береді. Ал коммандиттер, сенім бірлестігіндегілер
деп аталатын ... ... ... ... жарнасы көлемінде жауапты.
Жауапкершілігі шектеулі қоғам – кәсіпкерлік ... ... ... ... одан да көп ... ... қоғамның түрі. Жауапкершілігі шектеулі
қоғамның оның мүшелері есебінен ... ... ... яғни ... ... ... қоғамның басқа мүшелерінің келісімімен басқа адамға немесе үшінші
кісіге бере алады. Қоғам акциялар шығармайды. ... өзі ... ... ... қаржы тарту мүмкіндігін шектейді.
Қосымша жауапкершілік жүктелген қоғам – қатысушылардың ... ... ... салымдарымен жауап беретін қоғам, ал бұл қаражаттардың
жетіспейтін кезінде – ... ... ... ... ... ... ... қоғам – бұл заңдық құқы, жарғысы бар қоғам. Ол рұқсат
ету жолымен құрылады, акцияда бірден ... бар, ... ... ... негізгі капиталы болады. Олардың негізгі капиталы ... ... ... ... ... ... ... сай келуі керек.
Жабық акционерлік қоғам – ашық ... ... ... ... ... ... Оның мәні ... қоғамның акциясын
сатып алуды акционер басқалармен ... ... ... ие ... ... барып, акционерлік қоғамның өнеркәсіпте, саудада, банк және
сақтандыру жүйесінде, ... ... да ... кеңінен дамуына
әсер етеді.
Өндірістік кооператив – бұл ... ... ... ... ... ... мүшелеріне көмек етіп, ықпал жасау. Кооператив ... тән ... оның ... сол ... ... байланыс
орнатуында. Кооператив – ол заңды иегер.
Нарықтық қатынастар жағдайында ... ... ... ... осы өзгерістерден туатын қосымша мүмкіндіктер тұрақты ... ... ... осы ... ... ... ... жүргізу үшін барлық қосымша мүмкіндіктерді
қамтитындай болуы ... ... оның ... ... қандай нәтижені
көздейтінін көрсетсе, ... осы ... жету ... ... Әрбір кәсіпорынның стратегиясы өзгеріп отырған нарық жағдайын
ескеріп, кәсіпорынға жаңа шешімдер қабылдауға еркіндік береді.
Кәсіпорынның ... оның ... ... ... ... ... байланысты. Бірақ барлық кәсіпорындар стратегиясын
анықтау барысында мынандай мәселелерді шешкені жөн:
1. Қандай өндірісті тоқтату керек?
2. Қандай өндірісті жалғастыра беру ... ... ... ... ... көшу ... ... іс-әрекетінің негігі үш бағыты бар:
• өндіріс шығындарын барынша азайту. Өндіріс ... ... ... ... ... өз өнімінің бағасын бәсекелестерге қарағанда
төмендете алады. Соның нәтижесінде бұл өнімнің рыноктағы үлесі артады.
Бұл үшін кәсіпорын ... ... ... ... ... ... жаңа технологияны игеруді, өнімнің
өзіндік құнын арзандату жолдарын қарастырады;
• өнім өндіруде мамандандыруды жоғарылату. Бұл ... ... ... өндіріс өнімінің сапасын жақсарту, тұтынушылар бағасы жоғары ... ... ... ... ... да бұл ... таңдаған
кәсіпорындар қалай да өз өнімінің сапасын жоғарылатуды ... ... ... ... ... ... ... жүйесі болуы керек;
• кәсіпорын өз қызметін рыноктың белгілі бір бөлігіне ғана арнайды. ... ... ... ... бір өнім түріне деген сұранысты
зерттеп, соған сай өндірісті ұйымдастырады, яғни осы өнім өндіруіне
жеке мамандану ... ... ... ... ... ... ғана
емес, тек оның бір бөлігіне нақты тұтынушыға, оның сұранысына қызмет
етеді.
Қазіргі нарықтық жағдайда іс ... ... ... көздейтін
стратегиялар эталондық стратегиялар деп аталады. Ол үш топқа бөлінеді:
• өндіретін өнімнің сапасын ... жаңа өнім ... ... ... ... ... көрсету.
Екінші топқа – стратегияның интеграциялық дамуы, яғни жаңа ... ... ... өсу ... ... ... ... бөлімшелер
ашуы мүмкін, жабдықтаушыларын өз қарамағына енгізіп алу, өндірілген өнімді
тұтынушыларға жеткізетін жаңа ... ... топ – бұл ... ... ... Егер кәсіпорынның
өндірісі ұзақ уақыт бойы өсіп келіп, ең соңғы кезде ол құлдырай бастаса,
рыноктағы ... ... ... ... онда ... ... ... өз өндірісін қысқартуға мәжбүр болады:
а) жою стратегиясы – егер де ... ары ... ... жүргізе
алмайтын болса, онда өз қызметін түпкілікті тоқтатады;
ә) ұзақ мерзімді көзқарас ұзақ мерзімде ... ... ... ... ... ... ... пайда алуды мақсат етеді;
б) қысқарту стратегиясы – кәсіпорын өзінің бір бөлімшесін жабады немесе
сатады. Егер де бұл бөлімше ... ... ... ... аз ... оған ... ... басқа бөлімшелерді дамытуға жұмсалады.
Кәсіпорын алға қойған стратегиясын ... ... үшін ... ... қай ... ... ... негізінде орындайтынын анықтайды,
яғни өзінің саясатын және тактикасын белгілейді, алға ... ... жету ... ... ... ... үшін өз қызметінде мынадай шарттар
орындалуы тиіс:
... ... ... сол ... ... ... болуы керек;
• стратегияны орындауға қажетті қорға уақытылы жеткізіліп тұруы ... үшін ... ... әр ... ... ... ... мен
міндеттерін нақты орындап отырғаны жөн;
• басшылық кәсіпорынның ұйымдық жөнінде шешім қабылдау. Қабылданған
стратегияны орындау үшін ... ... ... ме жоқ па, ... ... ... ... |Тауар ... ... орта ... |
|әлуеті | | | ... |
| | | | ... ... ...... |анықталғандар |
|(қолма-қол) |сәндендірілген |б ... ... ... ...... |лер ... | |с | | |
| | |д | | ... 3. ... ... ... ... ... ... қызметінің ерекшеліктері:
• кәсіпорын қоғамдық қажеттілікті ... және ... ... өнім өндіретін, қызмет істейтін және қызмет ... ... ... ... ... дербес жүйе ретінде қоғамдық өндірістің бас буыны болып
саналады. Онда ұлттық ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның мақсаты өзінің өндіретін өніміне немесе қызмет ... ... ... ... ... нығайту қажет. Осы ретте
ескеретін жай, межелеген өнімді өндіру немесе қызмет ... ... ... еңбек, материалдық және қаржы ресурстарымен ... ... ... ... қозғаушы күші – бәсеке. Ол өндірісті ұлғайтуды,
сапасын жақсартуды және өнімнің бағасын ... ... ... ... ... ... ... технологияны, өндірісті және еңбекті ұйымдастыруда үдемелі
әдістерді толық қолдануына үлкен ықпалын тигізеді;
• Ірі фирмалармен салыстырғанда кіші ... ... ... ... ... ... жоғары серпінділік, ықшамдылық,
өндірістің бәсекелестік сипаты және демократияландырулары тән. Кіші
кәсіпорындар жаңа ... ... ... ... кәсіпшілігі
жасғастырады, кіші қалалардың экономикалық және ... ... ... ... ... қызметін басқару
Кәсіпорынның шығаратын тауарларының мөлшерін рынокқа ұсынуы, ... ... ... және сол ... ... ... тікелей байланысты болады. Бұдан шығатын қорытынды тауарларды
өндіру және оны ... ... ... білу кәсіпорынның шаруашылық
жүргізудегі тиімділігінің басты жағының бірі ... ... – бұл ... ... ... және коммерциялық қызметін
іске асыру үшін өндіріс факторларының ақшалай түріндегі ... ... ... шек ... ... және ... ... мен практикалық
қызметіндегі анықтайтын межесі ... ... ... ... ... ... 3 ... бөлінеді:
• өзіндік құн құрайтын өнімдерді өндіру және сатуға кететін шығындар. Бұл
капиталдың ауыспалы айналымы ... ... ... ақшалай түсімді
жабатын ағымдағы шығындар;
• өндірісті ... және ... ... ... ... ... немесе жаңғыратын өнімге жұмсалатын бір жолғы ірі күрделі қаржы
шығындары;
• өндірістің әлеуметтік-мәдени, ... үй, ... ... ... ... ұқсас басқа да мұқтаждарға кететін шығындар. Олар негізінде таза
пайданың есебінен бөлінетін ... ... ... ... ... ең ... және ... шығындарға бөлу.
Тұрақты шығындар осы кезеңдегі уақыт ішіндегі сомасы өнімді өндіру және оны
сатудың мөлшеріне, құрылымына тікелей ... ... ... ... міндетті заемдық ақылар, есепті төлемдер, ғиматтар ... ... ... ... және т.б.
|Сыныптау белгілері ... ... ... Экономикалық элементтер ... ... ... ... ... ... ... Өзіндік құнның статьялары ... |
| ... ... ... Технологиялық процестерге | ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... | ... ... өндірістен тыс |
|6. Өндірістік процестегі рөлі ... ... емес ... Мақсатқа сәйкес жұмсау |Жоспарлы, жлспарсыз ... ... ... ... ... ... ... Өнімнің көлеміне қатысы ... бір ... ... Шығу ... ... ... ... шығындар,|
|11. Дайын өнімге қатысы ... ... ... ... 4. ... шығындардың жіктелуі
Ауыспалы шығындар – бұл осы кездегі уақытта өнімді өндірудің мөлшеріне
және сатылуына тәуелді ... ... ... ... ... ... ... көлік қызметі және т.б. Тұрақты және ауыспалы
шығындардың арасындағы айырмашылықтың елеулі маңызы бар. ... ... ... ... алғанда, өндірілмеген өнімге де төленуге тиіс, ал
ауыспалы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық және бухгалтерлік болып ажыратылады. Экономикалық
шығындар деп кәсіпорынның ресурстарды пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... Олар екі түрден тұрады: сыртқы
(анық немесе ақшалық) және ішкі ... ... ... ... шығындар – бұл ресурстарды жеткізушілерге ... ... ... төлемдері, материалдар, отын, еңбекақы, тозуды
есептеу және т.б. Бұл ... ... ... ... ... ішкі ... ... өзінен өзі түсінікті сипаттамада
болады. Олар кәсіпорын ... ... ... өндірісте
пайдаланғанын нақтылап көрсетеді: ... ... ... ... және т.б. үшін ... ... төлемейді.
Кәсіпорынның іс-әрекетіндегі басты көрсеткіштердің бірі - өнімнің
өзіндік құны. Бұл өнімді ... және оны ... ... ... ... ... Сөйтіп, жалпы өндірістік тиімділігін
анықтайды.
Өзіндік ... ... ...... шығыдардың орнын
толтыру және соның есебінен өндірілетін барлық элементтердегі жай ... ... ... және ... ... ... ету. ... кәсіпорынның өзіндік құнының ... ... ... ... ресурстардың құны, еңбекақы – бұл шығындардың басты
статьялары.
Сонымен ... ... бір ... басқа да шығындарды іске асырады:
өздерінің қызметкерлеріне сыйлық, банктік несиеге процент төлеу, әлеуметтік
объектілерді ұстау, бюджеттен тыс ... ... ... ... – бұл
шығындар кәсіпорынның қосымша шығындарын құрайды.
Өзіндік құн ... ... ... көрсеткіштері: пайда және
пайдалылығының деңгейі мен серпінін анықтайды. Өзіндік құнның маңызы ... ... ... Өзіндік құн - өнім құнының кең ... ... ... ... өнімнің өзіндік құны арқылы өндіріс қаражаттарын
жұмсауды қамтамасыз етеді.
2. Өзіндік құн ... ... ... ... ... ... оның ... жүргізілуі бағаның құрылуына негіздеме
бола ... ... ... ... ... ... бұйымдардың
пайдалылығын, яғни оларды ... ... сай ... ... табыс ... ... ... |Пайда ... ... ... құн) ... ... ... ... ... 5. ... ... ... ... ... және ... айтылғандардан өнімнің өзіндік құнына деген көзқарасты төмендетуге
болмайтындығын көруге болмайды. Өзіндік құнның деңгейіне кәсіпорынға қатысы
бар және ... жоқ ... ... ... ... ... ... оның ішінде шикізат көздерін және өнім ... ... ... баға ... ... ... және ... тарифтері және т.б.
Өнімнің өзіндік құнын құрайтын шығындар екі негізгі белгілермен
топтастырылады:
• Шығындардың бастапқы ... ... болу және ... ... сипатымен.
Экономикалық элементтердің шығыстарын топтастыру өндіріс шығындар
сметасын дайындағанда қолданылады. Бұл топтастырудың мәні - ... ... ... ... құнының жиынтығына қосылады. Сонымен, ... ... ... ... Материалдық шығындар (қайтарылма қалдықтар құрамынан шегеру);
• Еңбекақыға жұмсалған шығындар;
... ... ... Зейнетақы қорына аударым;
• Жұмыспен қамтылу қорына аударым;
• Амортизация;
• Басқа да шығындар.
Шығындарды жүйелі түрде төмендету – ... ... ... ... ... құралы болып табылады. Нарықтық ... ... ... ... қолдау қағидаға жатпайды.
Ұлттық экономиканың барлық салаларында өндіріс шығындарын төмендетудің
мына төмендегі негізгі бағыттарын айтуға болады:
• Ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін пайдалану;
• Өндіріс және ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан реттеу.
Ғылыми-техникалық прогрестің жетістіктерін іске асыру – бұл бір ... ... ... және материалдар, оның ішінде отын-энергия
ресурстарын көптен-көп ... ал ... ... ... ... жаңа технологиялық процестерді іске асыру.
Шығынның белгілі бір мөлшерін мейлінше тиімді ету – шаруашылықты
жүргізудің әр ... ... ... ... ... талап осы болып отыр.
Тек қанша өнім өндірілгендігінің ғана ... оны ... ... ... да ... зор. Мәселенің былайша қойылуы мынаны аңғартады:
шикізат пен материалдарды жұмсай ... ... ... мен ... отырып, шикізаттардың әрбір бөлігін неғұрлым көп өнім ... ... пен ... ... түсімін өсіруге, шығындарын
бұйымдардың өзіндік құнын төмендетіп, кәсіпорындардың пайдасын көбейтуге,
өндірістің тиімділігін арттыруға жету ... ... ... ...... ... арттырудың шартқа
айналған объективті бейнесі, экономикалық заң әрекетінің нақты нысаны,
осыған сәйкес өндірістік ... ... ... ... еңбек үнемі өнімдірек
болып отырады. Өзіндік құнның арзандау көрсеткіштері өндіргіш ... ... ... және ... ... ... дәрежесін бейнелейді.
Өзіндік құнды кемітудің басты факторлары:
• өндірістің техникалық деңгейін көтеру;
• өндірістің ... ... ... және ... сиымдылықтарын төмендету;
• басқару және еңбекті ұйымдастыруды жетілдіру;
• технологиялық процестерді қуаттылықпен негізгі қорларды ... ... ... ... негізгі бөлім айналым қаражатын
басқаруға байланысты.
Кәсіпорындардың іс-әрекеттерін қамтамасыз етудегі міндетті шарт – қолда
бар айналым қаражаттарының (айналым капиталы) болуы. Айналым ... ... ... ... ... ... ... және үздіксіз өндірістік
процестер мен өнімді өткізуді қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... мәні – ... өндірістік
процестердің қажеттілігін қамтамасыз етудегі ... ... ... ... ... ... ... рет қатысатын
негізгі қорларға қарағандағы айырмашылығы, ол тек бір ғана ... ... ... және ... тұтыну тәсіліне тәуелсіз өзінің құнын
тікелей дайын өнімге апарады.
Айналым қаражаттарының құрылымы деп ... ... ... ... ара-қатынасын атайды. Кәсіпорындардағы ... ... ... ... және оны жетік білу ... бірі ... ... ... ... бір шамада қаржы жағдайы
кәсіпорын қызметінің не ол, не бұл ... ... ... ... ... шамадан тыс артуы, қоймадағы дайын өнімдер, аяқталмаған
өндіріс, кәсіпорынның қаржы жағдайының нашарлағанын білдіреді. Дебиторлық
берешек осы ... ... ... ... және
оларды дебиторлық пайдалануын, өзінің айналымындағы ... ... ... ... ... ... дайын өнімдер
айналымындағы айналым қаражатының оқшауланғанын, сату мөлшерінің, сонымен
бірге ... да ... ... ... ... ... құрылымын оңтайландыру және олардың айналымын арттыру басты
мақсатқа айналғаны жөн.
Сызба 6. Айналым қаражатының құрамы мен құрылымы
Кәсіпорындарда ... ... ... ... және ... ... ... те отырады. Әрбір нақты кәсіпорында айналым
қаражатының шамасы, олардың ... мен ... ... ... мен
күрделілігіне, өндіріс кезеңінің ұзақтығына, оларды жеткізу жағдайына және
т.б. байланысты болады.
Түрлі салаларда ... ... үлес ... ... ... құрамында әр түрлі. Мысалы, ауыр өндіріс кәсіпорындарында жеңіл
өндіріс кәсіпорындарына қарағанда ол ... ... ... ... ... ... ... қаржыларының қажеттілігін
анықтау және олардың құрамы мен құрылымын, қалыптастырудың көздерін табу
және ... ... ... ... ... және ... ... арттырудың елеулі резервтері құрамына шикізат пен
негізгі материалдар, отын, қосалқы материалдар, тез ... ... ... да ... заттары кіретін айналым қорларын орынды пайдаланудың
есебінен өндіріс шығындарын одан әрі ... ... ... ... ... ... белгілеген кезде
кәсіпорындардың өндіріс процесінің маңызды заттық эелменті болып ... ... ... ... ... ... ... назар аударғаны жөн.
Айналым қаржылар үнемі қозғалыста болады. Бір өндірістік кезең
араларында олар үш ... ... ... ... жасайды. Бірінші
сатыдан кәсіпорын ақша қаражаттарын еңбек заттарын сатып алу үшін ... ... Бұл ... айналым қорлары айналыс аясынан өндіріс
саласына өтеді.
Екінші сатыдан алынған айналым қорлары ... ... ... ... ... босалқы қорларына және шала ... ... ... ... ... – дайын өнімге айналады.
Үшінші сатыда дайын өнім сатылады, нәтижесінде айналым қорлары өндіріс
саласынан айналыс аясына, қайтадан ақшалай ... ... Бұл ... ... құралдарын алуға жұмсалып, жаңа ауыспалы ... ... ... ... ... ... екінші сатыға жүйелі түрде өтеді
дегенді білдірмейді. Керісінше, олар бір мезгілде ... ... ... да ... ... ... Бір нәрсенің әрбір мезеті сатып
алынады, өндіріледі, ... және ... ... ... Нақ осы ... ... ... және өндірілген өнімдерді сатуды
қамтамасыз етеді. Сонымен, бұдан ескеретін жай - әрбір ... ... ... уақыты бірдей емес. Ол ... ... және оны ... және сату ... ... ... ... мына тәсілмен шығады:
А – Қ ... Ө ... Д – А1
мұнда А – шаруашылық субъектілерін авансылаудағы ақша ... Қ ... ... Ө - ... Д – ... өнім;
А1 - өнімді сатудан түскен және өзіне қосылған пайданың ақша қаражаттары.
Шаруашылықты жүргізудегі нарықтық жүйе ... ... ... оны ... ... оңтайлы қамтамасыз етудің
төтенше маңызы бар.
Айналым қаражаттарының айналымдылығын сипаттайтын бірнеше көрсеткіштер
болады. Олардың ішіндегі ең ...... ... ... Ол мына ... анықталады:
Өқ
Қақ =
Оқ
мұнда, Өқ - белгілі бір кезеңде өткізілген өнімнің құны;
Оқ – сол кезеңдегі ... ... ... ... де ... ... түсім бір жылға есептелгенде, онда айналым
қаражатының орташа қалдығы сол жылға алынады.
Айналым капиталын тиімді пайдалану көпшілігінде ... ... ... ... ... ... өндірістің осы көлемінде жоспарланған
пайданы ең төменгі ... ... ... ... ... ... қаражатының төмендетілген мөлшері кәсіпорынның тұрақсыз қаржы
жағдайына, өндіріс ... ... ... ... ... салдарынан
өндірістің көлемі мен пайдасы төмендейді. Осы кезекте айналым қаражатының
көтеріңкі мөлшері кәсіпорынның өндірісті ... үшін ... ... шығынын
жұмсау мүмкіндігі төмендейді.
Кәсіпорында айналым қаражатының қажеттілігін анықтау кәсіпорынның
өндіріс жоспары және өндіріс шығынының ... ... ... Мұнда
қажетті мөлшерде өнімнің нақтылы түрлерін және ... ... ... ... ... ... жеке ... қаражатының қажеттілігін
есептеген кезде мыналарды еске алған жөн. Жеке ... ... ... ... тек ... ... ... өтеу
ғана емес, сонымен қатар, кәсіпорынның негізгі қызметіне жатпайтын қосалқы
және ... ... ... үй, ... және т.б. ... дербес баланста тұрмайтындар да өтелуі қажет.
Сызба 7. Қор қайтарылымының өсу факторы
Тауар өткізу, қоймадағы дайын өнімдердің ... ... ... ... пысықтауы төмен болуы мүмкін. Бірақ та, кез келген жағдай
алдағы кезде межеленген сату болжамы болуы ... Олай ... ... ... ... ұзақ қалады және ақшалай қаржыларының ... ... ... ... ... қаржы жағдайының
орнықтылығына әсер етіп, оның банкротқа ұшырауы мүмкін.
Әуелі кәсіпорын құрылғанда айналым қаражаттары ... ... ... ретінде қалыптасады (капитал). Олар ... ... ... ... ... ... ... алу үшін жұмсалады. Дайын өнім
қоймаға түседі, содан соң тұтынушыларға жіберіледі. Оның төлеуге ... ... ақша ... ... ... ... ... бұл
деңгейі салынған қаражаттың көлеміне ғана емес, сонымен бірге алдағы есеп
айырудың ... де ... ол жыл ... ... ... ... да кәсіпорын айналым қаражатын қалыптастыруда
басқа да ... ... ...... ... ... банк ... және басқа да несиегерлер.
Өндірістік бағдарламаның өсу мүмкіндігіне байланысты айналым қаражатына
мұқтаждық артады, осыған ... ... ... тиісті қаржыландыруды
қажет етеді. Бұл жағдайда оларды толықтыру көзі кәсіпорынның таза пайдасы
болып ... ... ... ... ... ... ... жеке көздеріне теңестіріледі, себебі, ... ... ... оның іс-әрекетін қаржыландыру үшін қолданады, бірақ оған
жатпайды.
Орнықты пассивке жататындар:
• Жалақы жөнінде ең аз ауыспалы ... және ... ... ... ... ... жұмыспен қамтуға жәрдемдесу
қорына аударым жарнасы;
• Ақы төлеудің мерзім ішіндегі келіп түспегендегі ... ... және ... есеп ... құжаты бойынша жеткізушіге
берешегі;
• Аванс және өнімге ішінара ақы ... ... ... ... ... бірсыпыра түрлері бойынша бюджетке берешегі.
Айналым қаражаттарын қалыптастырудың басқа да ... ... ... ... ... уақытша пайдаланбаған қалдығын жатқызуға болады.
Кәсіпорынның айналым қорларына мұқтажы жыл бойына түпкілікті сақталады.
Ол түрлі факторларға байланысты тұрақсызданады:
• өндірістің маусымдылығы;
• тауар-материалдық ... ... ... ... ... ... өнімдердің қорлануы және т.б.
1. бөлім. “Құмкөлқұрылыс” Акционерлік Қоғамының ағымдағы шығындарын басқару
2.1 Кәсіпорындардың ағымдағы шығындарының құрамы мен ... ... ... осы ... ... бір кезеңдегі
қаржылық тұрақтылығын және оның өз шаруашылық қызметін үздіксіз жүргізуі
мен өзінің қарыз міндеттемелерін ... ... үшін ... ресурстарымен
қамтамасыз етілуін көрсетеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы – бұл ... ... ... төлем қабілеттілігі мен несие қабілеттілігін сақтай отырып,
табысты өсіру негізінде қаржыны тарату мен ... ... ... ... ... ... жағдайы. Ол ақша қаражаттарын еркін
пайдалануды ... ... және ... ... ... арқылы өндіру
және өнімді сату процесінің ... ... ... жасайды. Сондықтан да
қаржылық тұрақтылық барлық ... ... ... және ... ... тұрақтылығының негізгі бөлігі болып
табылады. Ал ... ... ... ... ол ең алдымен әрдайым
табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ... ... ... ... ол ең бірінші өнімді өткізуден түсетін табыстың
тұрақтылығын талап етеді және оның мөлшері мемлекетпен, жабдықтаушылармен,
несие берушілермен, жұмысшылармен және тағы ... есеп ... ... ... ... тиіс. Сонымен қатар кәсіпорынның одан әрі дамуы
үшін барлық есеп айырысулар мен ... ... ... ... кәсіпорында өндірісті дамытуға, оның материалдық-техникалық базасын
жаңартуға және де әлеуметтік климатты жақсартуға және басқаларға ... ... ... қалуы қажет. Қаржылық тұрақтылықтың мәні – қаржы
ресурстарын тиімді қалыптастыру, тарату және пайдалану.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген ... ... ... болу ... байланысты – ішкі және сыртқы;
• нәтижесінің маңыздылығына байланысты – негізгі және негізгі емес;
• құрылысы бойынша – ... және ... ... ету ... ...... және ... факторлар кәсіпорынның өзінің жұмысын ұйымдастыруына байланысты
болады, ал сыртқы факторлар кәсіпорын еркіне бағынышты емес. Кәсіпорынның
тұрақтылығы ең ... ... ... ... ... ... мен көрсетілген қызметтің құрамы мен құрылымына тәуелді. Сондай-ақ,
тұрақты және айнымалы шығындар арасындағы қатынас маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның ... өнім және ... ... тығыз
байланысқан қаржылық тұрақтылығының маңызды факторларының бірі ... ... ... мен ... ... ... ... дұрыс таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару
өнері – кәсіпорын шотында оның ағымдағы жедел қызметі үшін ... ... ең ... ... ... тұрады.
Қазіргі таңда өнім ассортиментін кеңейту мақсатында бірнеше жобалар
іске ... Атап ... ... жаңа ... енгізу, өндіріс
қуаттылығын арттыру, сапасын арттыру және ... ... ... өнім өндірісінің ұлғаюы және өнімді жоғарғы қосылған
құнмен өткізу көлік ... ... ... ... етуі.
Күрделі жөндеу және құрылғыларды қалпына келтіру бағдарламаларын іске
қосу нәтижесінде өндірістік ... ... және өнім ... ... жеткізуге болады. Гальваноцинктеу және алюминдеу бағытын енгізу
қосылған құны жоғары ... ... ... ... ... және энергия
көздерінің, жалпы шикізаттың болуы өндіріс ... ... ... ... ... ... факторларының бірі – бұл қаржы
ресурстарының құрамы мен ... ... ... стратегиясы мен
тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз қаржы ресурсы, соның
ішінде таза ... ... көп ... ... ол өзін ... ... ... бірге тек таза табыстың көлемі ғана емес, сонымен қатар оны
тарату құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға ... ... де ... ... ... Жалпы қорыта келе, кәсіпорынның ... әсер ... ... ішкі факторларды атап көрсетуге болады:
• кәсіпорынның салалық топқа жатуы;
• шығарылатын өнімнің (жұмыс, қызмет) құрылымы және оның жалпы ... бар ... ... ... жарғылық капиталдың мөлшері;
• шығындардың көлемі, олардың ақшалай табыспен ... ... мен ... олардың құрамы мен құрылымын қоса алғандағы
мүлік пен қаржы ресурстарының жағдайы;
• кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы ... ... ... ... ... ... ... етуші техника мен технология, төлеу қабілеті бар сұраныс
және тұтынушылар табысының деңгейі, ҚР үкіметінің ... және ... ... ... ... ... заң ... сыртқы экономикалық
байланыс және т.б. жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық жағдайын қалыптастыруда оның ... ... ... ... ... сатып
алушылар, акционерлер және т.б.) өзара қарым-қатынасы үлкен әсер етеді.
Сондықтан да серіктестермен реттелген ... ... болу – ... ... ... ... ... табылады. Әрине, акционерлер өз
жинақ қорларын тұрақты ... ие және ... ... ... тұрақты кәсіпорындарға салады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және төлем қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы тұрақты болғанын
қалайды, себебі тек осындай кәсіпорын ғана салықтар мен басқа да ... ... және ... ... ... қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және оның
іскерлік қарым-қатынастағы потенциалын анықтайды, кәсіпорынның өзінің және
оның серіктестерінің қаржылық және ... ... ... қызығушылықтары қаншалықты дәрежеде ... ... ... ... ... дұрыс бағасын алудың
ең жақсы тәсілі, бұл – талдау, ол кәсіпорынның даму бағытын бақылауға, ... ... ... ... баға ... ... береді және
осындай жолмен басқарушылық шешімдерді өңдеумен кәсіпорынның өзінің
өндірістік ... ... ... ... ... атқарады.
Нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуші кәсіпорындардың қаржылық
жағдайын талдаудың басты міндеттері:
• қаржылық жағдайға баға беру және оның есеп беру ... ... ... мен ... ... ... ... сәйкестікті, оларды
таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
• айналым капиталының көлемін, оның өсуін ... және ... ... ... қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;
• кәсіпорын активтері және оның ... ... ... ... активтердің айналымдылық есебі, оның ішінде дебиторлық борыш
және қорлар ... ... ... ... ... ... және төлеу
қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;
• кәсіпорын табыстылығын бағалау;
• кәсіпорын табысының ... ... ... ... ... әсер ... ... есептеп шығару;
• кәсіпорынның іскерлік белсенділігін анықтау;
• кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа мерзімді
болжау, яғни оның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... талдаудың
қорытындылаушы кезеңі болып табылады. Және ол үш сатыны қамтиды: жабдықтау,
өндіріс және ... ... ... коммерциялық, өндірістік және
қаржылық қызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі – бұл оның ... ... ... және ... ... ... мен ... әкелетін қызметі болып табылады. Ол қаржы ... ... ... мен ... ... есеп және ... ... сақтауға,
меншікті және қарыз қаражаттарының арасындағы ... ... ... ... ... етуі ... ... қол жеткізуге бағытталуы тиіс. Кәсіпорын қызметінің
қаржылық, өндірістік және ... ... ... ... байланыс пен
өзара тәуелділік бар. Осылайша қаржылық қызметінің ... ... ... сату ... ... Кәсіпорынның өзі алатын
төлемдерді және ақша қаражаттарын алуы оның ... ... ... ... ... ұстап тұруына, өнім сапасының қажетті деңгейге
сәйкестігіне және оны бір ... ... және ... ... ... қаржы жағдайы төлем қабілеттілігі, пайдалылығы, активтерді
пайдалану тиімділігі және меншікті (акционерлі) капиталы, өтемпаздығымен
сипатталады.
Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және ... ... ... қалыптасуына оң әсерін тигізеді. ... ... ... ... және оны ... ... ... шотына ақша
қаражаттарының келіп түсуіне кедергі жасайды, нәтижесінде кәсіпорынның
төлеу қабілеті төмендейді. Кері ... та бар, ол ақша ... ... ... ... ... іркілісіне, демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс процесінің тиімділік деңгейімен анықталады.
Олардың тиімділігі ... көп ... ... ... өткізу көлемін
сақтай отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ... ... ... Және керісінше, шикізат пен материалдар шығындарының нормасының
өсуі, еңбек ... ... ... ... да ... тыс жұмсалуы және өндірістік емес шығындар ... ... ... себепші болады. Еңбек және материалдық
ресурстар шығыны ең ... ... ... ... ... соң табыста
талдап қорытылады. Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі кәсіпорынның өзіндік
қаражаттарының көлемін ... ... оның ... ... ... ... ... қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз кезеңіндегі
қойылған мақсаттарға қол жеткізу үшін қажетті жағдайларды туғызады, ... ... ... ... ... өнім ... үздіксіздігін
және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығын қамтамасыз етеді.
Кәсіпорынның бірден-бір басты ... – оның ... ... ... ... және ол көрсеткіш ... ... ... анықтайды. Негізгі қаржылық коэффициенттерді төмендегі үш
санатқа топтастыруға болады:
• өтімділік (төлем қабілеттілігі);
• пайдалылық (табыстылық);
• активтерді басқару ... ... ... ... ... ... ... асырылады. Олар
ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі ... ... және ... ... ... құрылады және шаруашылықты жүргізудегі
нәтижелілігімен байланысты, ал сыртқы – кәсіпорынға ... ... ... ... қаржылар есебі:
• негізгі қызметтен түсетін пайда;
• ғылыми-зерттеу жұмыстарын орындағаннан ... ... және ... ... ... операцияларынан түсетін пайда;
• шаруашылық тәсілімен орындалған құрылыс-монтаж жұмыстарынан түсетін
пайда;
... тыс ... ... қаржылардың есебі:
• амортизациялық аударым;
• істен шыққан мүлікті өткізуден түскен ақша;
• орнықты пассивтер;
• қайта бөлінбеген пайданың қорлануы;
... ... ... ... ... ... мүшелерінің үлестік және басқа да жарналары.
Сыртқы көздер: Қаржы рыногында ... ... ... ... қағаздарды (акциялар, облигациялар,т.б.) сатудан түскен
қаражаттар;
• несиелік инвестициялар.
Қайта бөлудегі түсетін:
• тәуекелдік бойынша сақтандыру өтемі;
• сақтандыру полисін және кепілдік куәлігін өткізу;
... ... ... ... ... ... ... және
инвестициялық қызметке үлескерлікпен қатысу);
• дивидендтер, басқадай ақша шығарушылардың ... ... ... ... қауымдастардан түсетін қаржылық ресурстар;
• бюджеттік қаржы бөлу, субсидиялар, субвенциялар.
Кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... немесе төлем қабілеттілігі деп атайды. Кәсіпорын өтімділік болып
саналады, егер де айналмалы активтерін іске ... ... ол ... ... ... ... ... болса. Сонымен қорыта айтқанда,
өндірістің тиімділігін анықтау тиімділіктің өлшемін ... ... ... ... даму ... сай қол жететін нәтижелілікті барынша
көбейту немесе өндірістік шығындарды барынша азайту қажеттілігінен шығады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайының талдауының негізі қаржылық есеп ... ... ... есеп ... мыналар жатады:
1) бухгалтерлік баланс;
2) кірістер және шығындар туралы есеп;
3) ақша қозғалысы туралы есеп;
4) Меншікті ... ... ... ... Есеп ... сонымен қатар түсіндірме хат болады. Сондай-ақ, қаржылық есеп
беруге негізделген немесе қаржылық ... ... ... ... және бұл материалдар солармен бірге оқылады. Түсіндірме
хатта берілген субъектінің есеп және есеп берудің ... ... ... және қаржылық есепті пайдаланушылардың талаптарына сай басқа да
ақпараттар ... ... бір ... ... ... ... әртүрлі әдістер мен
тәсілдерді іскерлікпен пайдалану кәсіпорынның қаржылық жағдайына терең
талдау жасауға және шаруашылық ... ... ... ... ... және ... ... мүмкіндік береді.
Баланс активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын ... ... ... ... және оның жекелеген түрлерінің абсолютті
және салыстырмалы арту не кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық ... ... ... ... саналатын активтерді, талдау
барысында, осы активтердің ... ... ... құрамы, құрылымы және оларда
болған өзгерістер зерттеледі. Активтердің жалпы ... және оның ... ... ... ... тартылуын талқылауға мүмкіндік береді.
2.2 “Құмкөлқұрылыс” Акционерлік Қоғамының мәліметін қолдана ... ... ... ... активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау –
кәсіпорынның барлық ... және оның ... ... ... ... арту ... кему ... белгілеуге мүмкіндік береді.
Активтердің жалпы құрылымын және оның жеке топтарын талдау, олардың
рационалды таратылуын ... ... ... өсуі ... кәсіпорынның болашақтағы дамуын көрсететін
болғандықтан, ол осы кәсіпорын жұмысының оң нәтижесін ... ... ... құнының өсу себептерін талдағанда, жоғары деңгейі баланстық
есептің номиналды көрсеткіштерінің нақты ... ... ... ... инфляция әсерін ескеру қажет. Баланс
мәліметтері бойынша активтердің ... мен ... ... ... ... кестеде көрсетіледі.
Кесте 2. 2005жыл бойынша “Құмкөлқұрылыс” АҚ-дағы баланс активтерінің
құрамы мен құрылуы
|Көрсеткіштер |Жыл басы |Жыл соңы ... (+,-) ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| ... ... |Мың тг|% | |
| | ... ... | | |
| | |ы | | | | | ... ... |32551 |100 |41957 |100 |+9406 |+28,9 |* ... соның ішінде:| | | | | | | ... Ұзақ ... |18770 |57,66 |2001 |47,67 |+1231 |+6,56 |-9,99 ... | | | | | | | ... негізгі құралдар |18642 |57,27 |19497 |46,47 |+855 |+4,59 |-10,80 |
|ә) қаржылық салымдар |128 |0,39 |504 |1,2 |+376 ... ... ... ... | | | | | | ... өндірістік қорлар |13781 |42,34 |21956 |52,33 |+8175 |+59,32 |+9,99 ... ... өнім | | | | | | | |
| |1501 |4,61 |1358 |3,24 |-143 |-9,53 |-1,37 |
| |7652 |23,51 |14538 |34,65 |+6886 |+90,0 |-11,14 ... | | | | | | | ... | | | | | | | ... құны |20143 |61,88 |20855 |49,71 |+712 | |-12,17 ... ... ... нақты құнын көрсететін баланс
валютасының есепті жылы 9406 мың ... ... ... ... ... Бұл кәсіпорынның әрі қарайғы дамуын көрсететіндіктен, ... оң ... ... ... ... талдай отырып, олардың
қалай тартылғанын және есепті жылы неге көбірек көңіл бөлінгенін, сондай-ақ
кәсіпорынның ... ... мен оның ... ... ... ... мүлкінің мобильділігін (іске тартылу деңгейін) ... Ол ... ең ... ... ... ... ... қажет, ол туралы арнайы оқулықтарда түрлі көзқарастар кездеседі.
Бірінші әдістеме ... оның ... ... ... ... ... ... өсімдегі және бордақылаудағы малдар
құндары қосылады.
Екінші әдістемеде ... ... ... ... ... жоғарыда көрсетілгендерге қосымша, аяқталмаған күрделі
қаржылар және қондырылатын жабдықтар құны қосылады.бұл әдістеме кәсіпорында
болып ... даму ... ... дәл ... ... ... ... өндірістік мақсаттағы ... ... ... яғни Кп - 0,5 ... ... ... – деп
жазады А.Д.Шеремет пен Р.С.Сайфулин. көрсеткіштердің мәні ең ... ... аз ... ... ... ... кезеңдегі
қызметінің қаржылық нәтижелері активтерді ... ... ... ... ... ... өндірістік мақсаттағы ... үшін ұзақ ... ... ... ... ... әдістеме бойынша анықталған өндірістік потенциал құны біз талдау
жүргізіп отырған ... жыл ... – 20143 мың ... жыл
соңында – 20855 мың теңгені құрайды, яғни 712 мың теңгеге немесе 3,53%-ға
өскен. Баланс ... ... ... ... ... үлесі
есепті жылы 13,37 пунктке кемігенмен жыл ... ... ... ... ... ... коэффициентінің қалыпты мәніне сай келеді.
Кесте мәліметтері көрсеткендей қаражаттарды ұзақ мерзімді және ағымдағы
активтер арасына тарату жыл ... ... ... ... ... активтердің үлесі жыл басында 15,32 ... аз ... (42,34 ... жыл аяғында ол ұзақ мерзімді активтер ... 4,66 ... ... (52,33 – 47,67) және ... ... Ағымдағы активтердің өсуі ұзақ
мерзімді активтердің өсуінен 9 есеге артық (59,32 : 6,56) ... ... ... кейін баланс валютасындағы ағымдағы активтер үлесін
анықтау маңызды: ағымдағы активтер құнының кәсіпорынның ... ... ... ... кәсіпорын активтерінің іске ... ... ... Ол ... өтеуге арналған қаражат үлесін
сипаттайды. Коэффициент мағынасы артқан сайын кәсіпорынның үздіксіз жұмысты
қамту және кредиторлармен есеп ... ... де арта ... ... алғанда оның өсуі актив құрылымындағы жағымды өзгеріс болып
табылады – яғни ... ... ... ... ... ... бұл оның
айналымдылығының жылдамдығын және оны пайдалану тиімділігінің өскендігін
көрсетеді.
Талдау ... ... ... бұл ... деңгейі жыл
басында 0,42 (13781 : 32551), ал жыл ... 0,52 (21956 : 41957) ... ... ... ... сипаттайтын келесі көрсеткіш
– мобильді және иммобильді қаражаттар қатынасының коэффициенті. Ол ағымдағы
активтер құнын ұзақ мерзімді активтер құнына бөлу ... ... ... ... және ... көлемі, кәсіпорынның салалық
ерекшеліктеріне байланысты. Өндірістік кәсіпорындарда берілген көрсеткіштің
деңгейі ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіш деңгейі жыл басында – 0,73 =
(13781 : 18770), ал жыл аяғында – 1,1 = (21956 : 20001) ... ... ... ... ... өсуі ... артуының
нәтижесінде өсіп отыр. Есепті жылы ... яғни ... ... ... (21956 : 13781), ал ...... (20001 : 18770 * 100) ... Кәсіпорын ең төменгі қаржылық тұрақтылыққа, кәсіпорын міндеттемелері
кепілдендірілген түрде ағымдағы активтермен өтелген жағдайда қол жеткізеді
және ... ... ... осы ... ... ... ... және ұзақ мерзімді активтер қатынасының коэффициенті қарыз
капиталы мен ... ... ... ... ... болуы
керек.
Әрі қарай, келесі аналитикалық кестені құрастыра отырып, ағымдағы
активтердің құрамы мен құрылымын талдау қажет.
Кесте 3. ... ... ... ... мен ... теңге
|Көрсеткіштер |Жыл басында |Жыл ... ... | | |, ... | | | |
| | | |(-),% |
| ... |Үлес |Сомасы, |Үлес | |
| |мың тг. ... |мың тг. ... | ... активтер, |13781 |100 |21956 |100 |+59,3 ... ... | | | | | ... |11153 |80,93 |17617 |80,24 |+57,9 ... | | | | | ... |1165 |8,45 |1671 |7,61 |+43,3 ... Дебиторлық борыш| | | | | ... Ақша ... | | | | ... қысқа мерзімді | | | | | ... | | | | | ... |1463 |10,62 |1425 |6,49 |-2,6 ... ... да | | | | | ... ... |- |- |1243 |5,66 |+5,66 ... ... кәсіпорын активтерінің жалпы алғанда жағымды
динамикасын көрсетеді. Оларды жеке элементтер тұрғысынан зерттеу ... ... ... ... Ең ... активтер – яғни ақша
қаражаттары мен қысқа мерзімді қаржылық инвестициялар бір жылдаың ... ... ... ... ең ... ... олардың құнына қатынасы
арқылы анықталатын айналым қаражаттарының мобильдік коэффициенті (ағымдағы
активтердің) 1,6 есеге азайған және ... ғана ... Бұл ... ... өтеуге бағытталатын қаражаттардың жалпы
сомасындағы ... ... ... ... көрсетеді.
Ең мобильді қаражаттар сомасының азаюы және айналым қаражаттарының
мобильдік коэффициентінің жылдам ... ... ... ... ... деп айтуға да болар еді. Алайда, нарық жағдайында
айналым қаражаттарының ... ... ... ... ... ... жөн. Есеп айырысу шотында қаражаттар қалдығының аздаған
сомасының бар ... ... ... ... әлі де ... кәсіпорынның төлем
қабілетсіздігін көрсетпейді.
Кәсіпорынның материалдық айналым қаражаттары ... жылы ... ... ол жыл аяғында 17617 мың теңгені құрады. Олардың үлесі 0,69 ... оның ... әлі де ... өте ... (80,24%) болып отыр. Бұл
жағдай, материалды айналым ... ... ... жоқ ... ... ие ... және де сол себертен өтімділігі төмен ... басы ... және ... ... ... ... дайын
өнімдер, нормадан тыс шикізат қорлары, материалдар, аяқталмаған өндіріс жоқ
па, соны анықтау үшін олардың құрамы мен құрылымында ... ... ... ... ... кәсіпорынымызда материалдық ағымдағы активтер
негізінен дайын өнім есебінен көбейген, олардың көлемі (дайын өнімнің) жыл
аяғында 14538 мың ... ... бұл жыл ... ... – 1,9
есеге көп. Осы мерзімде өндірістік қорлар 9,5%-ке азайған.
Есепті жылы дебиторлық борыш та әжептәуір өскен. Егер оның ... ... – 1165 мың ... ... жыл ... ол – 1671 мың ... ... 43,4%-ке өскен, алайда ағымдағы активтер ... ... 0,84 ... азайды (7,61 – 8,45).
Баланстың өтімділігін талдау мәселесін қарастырар алдында, ... ... және ... ... ... алу ... – шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметінің жағдайын
мінездейтін негізгі ... Бұл ... ... ... ... берітілігін және сенімділігін көрсетеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің өтімділігін ... ету ... ... ... ... ... ... оптималды құрылымы
активтердің өзінің құнын жоғалтпай, пассивтер ... ... ... ... ... ... ... өтімділігін талдаудың мәні – активтегі өтімділік дәрежесі
бойынша топталған қаражаттарды ... ... ... пен пассив баптары белгілі бір тәртіппен топталады, - өтімділігі
жоғарылардан ... ... ... ... яғни ... ... ... қайтару уақыты ұзақтардан қайтару ... ... ... яғни ... ... ... тәртібі бойынша
болады. Кейде керісінше тәртіп болуы да ... ... ... ... осыны қолданады.
Баланстың топтастырылған баптарын кесте түрінде көрсету орынды болады.
Шаруашылық жүргізуші ... ... және ... құрылымын талдау өтімділікті бағалаудың бастапқы кезеңі деп
айтуға болады. Өтімділік көрсеткішін шаруашылық жүргізуші ... де ... ... ... іс жүзінде жоғары пайдалы,
табысты шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан, өтімділікті және ... ... ... ... динамикасына 3 негізгі фактор әсер етеді:
1) салымдардың мөлшеріне байланысты қаражат жинай немесе жоғалту;
2) судалар және инвестицияларға байланысты қаражаттың ... және ... ... ... қорлардың өсуі және төмендеуі.
Активті операциялардың, өтімділіктің деңгейін төмендетпей, пайдалылығын
жоғарылату үшін қарыз қаражат және несиелер мен инвестициялар ... ... мен ... ... ... қажет.
Баланстың құрылымы негізінде талдау және ... ... ... әртүрлері анықталады:
• қысқамерзімді өтімділік;
• ұзақмерзімді өтімділік.
Өтімділіктің коэффициенттерін ... ... ... және ... әр ... ... әсер ету көлемін ... ... ... 4. “Құмкөлқұрылыс” АҚ-ның ағымдағы активтерінің өтімділік
көрсеткіштері
Мың теңге
|№ |Көрсеткіштер |Жыл |Жыл ... |
| | ... ... |(+,-) (2 |
| | |2005 |2005 |гр.1 ... ... активтер | | | |
| |Мың ... оның ... |13781 |21956 |8175 ... ... ... және қысқа мерзімді | | | |
| ... ... |1463 |1425 |-38 ... |Дебиторлық борыш және басқа да | | | |
| ... |1165 |2914 |+1749 ... ... ... ... | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... жарғылық | | | |
| ... ... ... | | | |
| ... ... құрылтайшылармен | | | |
| ... және ұзақ ... ... | | | |
| ... | | | |
| | |11153 |17617 |+6464 ... ... ... ... | | | |
| |Мың ... оның ішінде: |4643 |9681 |+5038 ... ... ... ... мен заемдар | | | |
| | |- |- |- ... ... ... |4294 |8081 |+3787 ... |Басқа да ағымдағы міндеттемелер |349 |1600 |+1251 ... ... ... |- |- |- ... ... ... ... | | | |
| ... |0,315 |0,448 |-0,168 ... ... ... ... | | | |
| ... |0,566 |0,448 |-0,118 ... ... ... ... | | | |
| ... ... |2,968 |2,268 |-0,700 ... 5. ... ... ... коэффициенті деңгейінің өзгеруіне
қорытылған факторлардың әсерінің есебі
Мың теңге
|№ |Көрсеткіш-тер|Жыл |Ағымдағы |Жыл ... ... |
| | ... ... ... есебінен |
| | | |жыл ... |а |(+,-) | |
| | | ... ... | | | |
| | | ... | | | |
| | | ... | | |
| | | |ер мен жыл | | | |
| | | ... | | | |
| | | | | | ... |
| | | | | | ... | | | | | |дің |ді |
| | | | | | ... | | | | | |.) ... | | | | | | |дің |
| | | | | | | ... | | | | | | |гр.) ... ... | | | | | | |
| ... |13871 |13781 |21956 |х |х |х ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | |
| |р |4643 |9681 |9681 |х |х |х ... ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... | | | | | | |
| ... |1,424 |2,268 |-0,7 |+0,844 |1,544 ... ... ... ... ... өсуіне ағымдағы
активтердің абсолютті өсімі оң әсер еткенін көрсетеді, ... ... ... 0,844 ... өсті (2,268 – 1,424). ... ... ... үшін, оларды құрайтын факторлардың ... білу ... ... ... төмендегі кестеде көрсетіледі.
Кесте 6. Жалпы (ағымдағы) өтімділік коэффициенті деңгейінің өзгеруіне
нақтыланған факторлардың әсерінің есебі
Мың теңге
|№ |Факторлар ... ... ... | | |ету ... ... |Ағымдағы активтердің өзгеруі |2,268-1,424 |+0,844 ... ... ... мен ... | | |
| ... ... салымдардың | | |
| | ... |-0,0039 ... ... борыштың және басқа | | |
| |да ... ... |+0,1805 ... ... қорлардың | | |
| | ... |+0,6674 ... ... ... міндеттемелердің | | |
| ... ... |-1,544 ... |Қысқа мерзімді несиелер мен | | |
| ... |- |- ... ... ... ... |-1,161 ... ... да ағымдағы | | |
| ... ... |-0,383 ... есептеулерден, жалпы өтеу ... ... (2,5 есе) мен ... қорлардың (1,6 есе) күрт өсуі оң
әсер ... ... ... Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі баланстың
өтімділігіне ... ... ... ... ... ... ... да факторлар – елдегі саяси және экономикалық жағдай,
ақша ... ... әсер ... ... Қаржылық тұрақтылықты жетiлдiру жолдары
Кәсiпорынның қызметi – бұл байланысқан ... ... олар ... ... ... байланысты. Егер қандай да бiр
факторды қарастырмай ... онда ... да ... ... нәтижесi
дұрыс болмауы мүмкiн.
Олар өзара тығыз байланыста болғандықтан, ... ... әсер ... ...... ...... Кейбiр
факторлардың жағымсыз әсер етуi жағымды ... ... ... ... ... көп ... оларды топтастыру қажет.
Факторларды жiктеуде әртүрлi нысандары бойынша қарастыруға болады:
- ... болу ... ... iшкi және ... ... нәтижелiкке байланысты:негiзгi және қосалқы;
- құрылымы бойынша: жай және күрделi;
- жұмыс iстеу мерзiмiне байланысты: тұрақты және мерзiмдi.
Әр факторлардың жiктелуi ... бiр ... ... ... қатынастарда кәсiпорын субъект және объект болғандықтан және
де ... ... ... әсер ету ... ... ... ... және iшкi болып жiктелуi ең ... ... ... ... ұйымдасуына байланысты: екiншiлерi
сыртқы болып табылады, олардың өзгеруiн кәсiпорын басқарып және ... Осы ... ... кәсiпорынның өндiрiстiк – шаруашылық
қызметiн моделдеу және ... ... ... ... ... тиiмдiлiктi көтеруде резервтердi iздестiрудi жүзеге асыруға
болады.
Алдымен iшкi факторларды қарастырайық.
Кәсiпкерлiк қызметiнiң жоғары ... ... ... ... ... ... ... қызметтiң құрамы мен құрылымын таңдауына
байланысты. Осының негiзiнде, ненi ... және ... ... ... ... ... қабылдау қажет, яғни өндiрiстi ұйымдастыруды және ... ... және ... ... арқылы жүзеге асырады.
Кәсiпорынның тұрақтылығына тек шығындардың ғана жалпы көлемi емес,
сонымен бiрге тұрақты және ... ... ... қатынаста қажет.
Тұрақты шығындар - ғимараттарды немесе құрал ... ... ... ... ... банк ... үшiн ... жарнама,
жұмысшылардың жалақысы, және т.б. жатады. Ауыспалы шығындар – ... ... ... және т.б., олар ... ... ... ... тұрақтылығының негiзгi басқа факторы, өндiрiстiң
технологиясы және өндiрiлетiн өнiмнiң /көрсетiлетiн қызметтiң/ түрлерi ... ... ... болу ... ... нарықтық экономикада
кәсiпорынның қызметiне әсер ететiн факторлардың жiктелуi.
Активтердiң оптималды ... мен ... ... басқаруда дұрыс
стратегия жасау болып табылады. Кәсiпорынның тұрақтылығы және бизнестiң
потенциалды тиiмдiлiгi ағымдағы активтердi басқарудың ... ... ... ... ... және ... iске ... ақшалай
формадағы запастар мен активтердiң көлемi қандай және т.б. болып табылады.
Мынадай ... ... ... ... егер ... ... запастары
мен өтiмдi қаражаттарын қысқартса, онда кәсiпорын айналысқа көбiрек капитал
жұмсай алады, яғни ... ... ... ... ... ... төлем қабiлеттiлiгiнiң тәуекелдiгi мен
өндiрiстің тоқтатылуына әкелуi мүмкiн. Ағымдағы активтердi ...... ... ... ... ... шотында тек қана ... ... ... ... алып әалу ... ... ... факторлар |
|1 |2 ... ... ... және ... ... ... ... өмірлік цикл сатысы; |
|әлемдік нарықтың конъюнктурасы; |Фирманың өсу ... ... ... оңай қол ... |Кәсіпорынның мақсаты; |
|қаржы ресурстары. ... ... ... ... ... ... қатынастары; ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... реттеу деңгейіндегі |байланысты) ... ... ... ... және айналым капиталының |
|Экономикалық жүйесінің типі; ... ... ... ... ... құрылымы; |
|Экономиканы әкімшілік реттеу; ... ... ... және ... ... ... |т.б. саясаттарды жоспарлау және ... бір ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... ... экономикалық конъюнктура; |шаруашылық байланыстардың тиімді |
|Табиғи ресурстармен қамтамасыз ету; ... ... ... бар ... |жалпы кәсіпорында және оның әр |
|ҒТП-нің болуы; |бір ... ... ... ... ... даму ... ... ... ... ... ... ... ... ... дамуындағы |
|Бәсеке деңгейі; ... ... ... ... ... ... ... | ... ... | ... ... ... | ... ... | ... | ... ... | ... 8. Нарықтық экономикада кәсіпорынның қызметіне әсер ететін
факторлардың жіктелуі
Келесi қаржылық тұрақтылықтың iшкi факторы болып қаржылық ресурстардың
құрамы мен құрлымы және ... ... ... ... және стратегияны
таңдау. Неғұрлым кәсiпорында ... ... ... яғни ... ... ... кәсiпорын өзiнiң қызметiн қорықпай ... ... ... табыстың жалпы көлемi ... ... ... оны ... ... - ... ... жiберiлетiн бөлiгi қажет. Осыдан
кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын талдауда табысты бөлу және пайдалану
саясаты ... ... ... пайдаланылуын екi бағытта қарастыру
керек:
- бiрiншiден, ... ... ... үшiн, төлем
қабiлеттiлiктi жақсарту, өтiмдiлiктi күшейту және т.б.
- екiншiден, күрделi ... және ... ... ... ... тұрақтылығына қосымша қарыз капиталы нарығынан
шоғырланған қаражаттар әсер етедi. Неғұрлым ... ... ... тарта
алса, соғұрлым оның қаржылық мүмкiншiлiгi жоғары болады. Бiрақ, қаржылық
тәуекелдiк те өседi – осындай ... ... ... несие берушiлерiмен
есеп айырыса ала ма деген сұрақ туындайды. ... ... ... қаржылық кепiл формасы ретiнде қызмет атқарады.
Сонымен, кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер ету көзiне қарай
iшкi факторлар мыналар:
- ... ... ... ... өндiрiлетiн өнiмнiң /қызметiнiң/ құрылымы және оның жалпы ... ... ... ... және ... олардың ақшалай табысына
қатынасы;
- төленетiн жарғылық капиталдың көлемi;
- мүлiктiң, қаржылық ... ... және ... ... ... мен ... ... факторлардың қатынасы қаржылық тұрақтылыққа
интегралды әсерiнiң дәрежесi ғана емес, сонымен ... ... ... ... кәсiпорынның өмiрлiк циклы ... және ... ... әсер ... ... ... ... немесе төмен жағдай
көптеген жағдайлары ... ... ... iшкi және сыртқы
ортаның өзгеруiн бiле алмауларында.
''Сыртқы орта'' терминi ... ... ... ... ... ... ... орындағы техника мен
технология, тұтынушылардың ... ... ... ... ... және ... саясаты және олармен
қабылданатын шешiмдер, кәсiпорынның қызметiн ... заң ... ... жүйе және т.б. ... ... Бұл ... факторлар
кәсiпорынның iшiнде болып жатқан жағдайларға әсер етедi.
Кәсiпорынның қаржылық ... оның ... ... ... қабiлеттi сұранысының деңгейi әсер етедi, яғни төлем қабiлеттi
сұраныс үнемi нақты түсiмнiң түсуiне алып ... Өз ... ... қабiлеттi
сұраныс экономиканың жағдайына, тұтынушылардың жеке және заңды тұлғалардың
табыс деңгейiне және кәсiпорын өнiмiнiң бағасына қатысты.
Қаржылық тұрақтылыққа экономикалық циклдың ... әсер ... ... ... ... және ... қарқыны төмендейдi. Тауарлық қорға деген
инвестиция төмендейдi, бұл жағдай ... ... одан әрi ... ... ... ... ... табыстың
абсолюттi және салыстырмалы масштабтары қысқарады. Мұның бәрi кәсiпорынның
өтiмдiлiгiнiң төмендеуiне, олардың төлем қабiлеттiлiгiнiң ... ... ... ... көп ... ... Құлдырауға
тән төлем қабiлеттiк сұраныстың төмендеуi, тек төлемдердiң өсуiне ... ... ... бәсекелестiк күреске алып келедi. Бәсекелестiк күрес
кәсiпорынның қаржылық ... ... ... бiрi ... ... ... ... факторларға:
салықтық және несиелiк саясат, қаржылық нарықтың даму дәрежесi, сақтандыру
iсi және сыртқы ... ... ... ... дәрежесi,
сонымен бiрге оның валюта бағамы, профсоюздiң күшi және позициясы ... ... ... экономикалық және қаржылық тұрақтылығы саяси
тұрақтылыққа байланысты. Бұл фактордың Қазақстандағы кәсiпкерлiк қызметтегi
мағынасы зор. ... ... ... ... қатынасы, экономиканы
мемлекеттiк реттеу принциптерi, меншiк қатынастары, жер реформаларының
принциптерi, кәсiпкерлер мен тұтынушылар ... ... ... ... ... ... қарастырған кезде маңызды роль атқарады.
Жағымсыз сыртқы факторлары ретiнде инфляция болып табылады, ол
кәсiпорынның ... ... ... төмендетедi.
Осы кәсiпорынның қаржылық ... ... әсер ... әрi ... ... ... ендi ең ... кәсiпорынның мақсаттар
жүйесiн анықтайық. Өйткенi кез – келген кәсiпорын белгiлi бiр ... ... ... асыру керек. Қазiргi кезең теориялары қарастыратын
кәсiпорынның мынадай мақсаттарын атап көрсетедi: тiршiлiк ету; табыс алу;
экономикалық өсу ... ... ... дамуы. Қаржылық контекстте бұл
мақсаттар мынаны ұсынады: ... ... ... ... ... ... ... жеке шаруашылық бiрлiк ретiнде тiршiлiк етуiне
қажеттi шарт; рентабельдiлiк кәсiпорынның тиiмдi ... ... ... ... өсу. Қазiргi өтпелi кезең ... ... ... ... үшiн ... екi ... ... болады, сонда да
үшiншi мақсаттыда есепке алайық. Кесте бойынша /Кесте 2/ бұл ... ... ... ... әр бiр ... ... ... интерпретациясына және
негiзгi критерийлерге ие. Осы көрсеткiштердiң көп бөлiгi бухгалтерлiк
нысанға ... оған ... ... және салыстырмалы көрсеткенге келедi.
Бiрақ, бухгалтерлiк нәтижелерде көрiнiс таппаған ... орта және ... ... әсерiн қарастыру керек /оған: кәсiпорынның ... ... оның ... ... мен даму ... сонымен
қатар қызметкерлердiң сапалық құрамы туралы ақпарат және ... ... ... қарым қатынастары және т.б.жатады/.
Келесi қарастырылатын мәселе – бұл кәсiпорынның қызметiндегi қаржылық
ағымдар.
Кәсiпорынның қызметi әр түрлi байланыстарды туғызады, олар ... ... орта ... әр ... ... кезеңдерi мен сипатталады. Бұл
байланыстар қаржылық ресурс ағымы ретiнде /сыртқа шығатын ... ... ... ... күшi, iшке кiретiн тауарлар мен қызметтердi өткiзуден
түскен түсiм және нақты ресурстар ағымы/ кiретiн ағымдар – ... ... ... алу, жұмыс күшi шығындары, энергия; шығатын ... ... ... ... ... сату. Осыған орай қаржылық және
нақты ағымдар уақыт бойынша әр түрлi болуы мүмкiн және олар ... ... ... ... ... ... қаржылық ағымдармен
толықтырыла алады. Сонымен қатар, iшке ... ... ... өндiрiс
процесiне жiберiледi, ал сыртқа шығатын қаржылық ағымдар бiр касса арқылы
шығады /ол ... есеп шоты ... ... – ең ... ... ақша
қаражат қорының бар болуы/ және осы ағымдағы сәйкес келетiн ... ...... өнiм ... ТМІ, ... қорлар, дебиторлық және
кредиторлық қарыздар, ақша қаражаттары.
Сызба 9. Кәсіпорын қызметінің мақсаттары
Келесi қарастырылған ... ... ... ... ... ... әртүрлi қызмет сатыларында олардың жылдамдығын /дәлiрек
айтқанда, ... ... - ... инвестициялау, операциялық
аяларда/ анықтайтын факторлар. Кәсiпорындар да ... ... ... ондай факторлар: меншiк капитал мөлшерi /акционерлiк капитал/,
несие қаражаттарын тартуда несиелеу ... ... ... ... болып
табылады. Кәсiпорын қызметiн жүзеге асыру үшiн ресурстарды ... ... ... ... техникалық сипатымен /негiзгi капиталдың құны және
мөлшерi, айналым капиталына деген қажеттiлiк/, жеткiзушiлермен ... ... ... шаруашылық кредиторлық қарыздың мөлшерi/, еңбек
нарығының жағдайы /еңбек ... ... ... ... мамандануы/
анықталады. Ең қиыны – бұл операциялық қызмет саиысы. Оған өндiрiстiк ... ... ... Өйткенi, мұнда тек қаржылық ағымдарды ескере қоймай,
сонымен бiрге нақты ағымдарды да ... ... ... ... факторлар
болып шығындар деңгейi, баға, өндiрiлетiн өнiм ... ... ... ... де ... ... тұрақтылығының шарты болып, оның мынандай:
ағымдағы активтерге деген ... ... ... ұмытылу/
көрсетiледi. Бұндай жағдайда кәсiпорын өзiне керектi ақша қаражаттарына ... ... ... ... ... ... үшiн және
операциялық мiндеттердi жүзеге асыру мақсатында айналым ... ... ... ... активтерге деген қажеттiлiктiң керi мөлшерi,
кәсiпорындағы бос аәша қаражаттарының көп мөлшерiн көрсетедi. Бұл ... ... ... ... Сондықтан, қаржылық тұрақтылықтың
оптималды деңгейiне, айналым капиталын қалыптастыруда қолда бар ... ... ... ... ... бөлiмде соңғы қарастырылатын мәселе – бұл қаржылық тұраәтылықтың
типтерi. Оның 4 типi бар, олар ақша ... және ... ... ... ... қатар пассивтер құрылымындағы меншiктi және
қарыз капиталының үлес салмақтарының ... ... ... ... типi – меншiктi және қарыз капиталының
қатынасын ... ... ... ... ... ... аз ... жағдайда, ресурстар құрамын құрастыруда қолданылатын
нақты капиталдың ... ... ... ... ... ... қажеттiлiгiн жабуда бос ақша ... ... ... ие. Айта ... ... ... ... бұл типi
қазiргi нарық жағдайда сирек кездеседi. Осындай қаржылыққа ие кәсiпорындар
тәуекелдiкке бармауды қалайды. Бұндай кәсiпорындар көп ... ... ... әсер ететiн ағымдағы активтердi басқаруына бөледi. Олардың
керi әсерi кәсiпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... және қарыз ... ... ... ... қарыз қаражаттарды көбейту/
- бұл кәсiпорындарға меншiк қаражаттарының таза рентабелдiлiгiн көтеруге
мүмкiндiк бередi және жаңа ... ... ... үшiн ... ... бередi.
Қаржылық тұрақтылықтың екiншi типi – мұнда да қарыз қаражаттар ... ... ... ... активтерде тұрақты капиталдың үлес салмағы
көбiрек. Бұндай жағдайларда кәсiпорында ... ... бос ... ... ... ... активтерге деген қажеттiлiк
өскенде, оларды меншiк капиталды өсiру арқылы жаба алады /табыс, ... ... ... резервтiк қорлар/ немесе ... ... ... ... ... ... қолданылмайтын бөлiктерiн
/балласты/ өткiзу немесе сату ... ... ... ... ... Сондықтан, қаржылық жағдайларды жақсарту үшiн
келесi қадамдар жүзеге асырылады:
1. негiзгi қорлар құрамындағы балласты тез ... ... ... ... ... үшiн ... қаражат тарту;
3. активтiң айналымдылығын көтеру мақсатында ... ... ... ... ... басқаруға көп көңiл бөлу керек – ағымдағы активтiң
жетiспеушiлiк ... ... ... өсуi кәсiпорынның
қаржылық жағдайын төмендетедi.
Қаржылық ... ... типi – ... ... ... ... Мұндай кәсiпорындарда айналым
қаражаттарында бос аәша қаражаттар бар, тұрақты активтер тиiмдi түгелдей
дерлiк қолданылуы ... ... ... ... ... ... қарыз қаражтының үлес ... аз ... ... қаржылық
тұрақтылық типiндегi кәсiпорындардың қаржылық тәуекел дәрежесiнiң жоғары
болуымен сипатталады. Бiрақ, айналым қаражатына деген ... ... бiр ... ... ... ... жағдайлар ұсынылады:
1. Операциялық қызметтi оптимизациялау: өндiрiстiк шығындарды қысқарту
мақсатында ... ... ... баға ... және ... ...... шаралар кәсiпорынның табыс мөлшерiн көбейтедi
және оның қаржылық потенциалын да көтередi.
2. Қызметтiң қаржылық аясында кәсiпорынның табысын ... ... ...... ... несие берушiлер және кәсiпорын
араларында ... ... ... ... ол ... ... құрастыруда негiз болып саналады.
Сонымен ең соңғы қаржылық ... ... типi – ... ... ... ... ... Қарыз қаражаты меншiк
капиталы мөлшерiнен әлде қайда көп ... ... ... ... ... ... танылады. Осыған байланысты, кәсiпорын активтер ... ... ... ... ... шаралар жүргiзу қажет:
1. Негiзгi қордың құрамында ''балластың'' ... ... ... ... ... ... құрамын әр элемент бойынша талдау жүргiзу
және қолданылмайтын қорларды тез арада ... ... ... ... ... ... ... да талданылуы қажет, әсiресе бұл запастар
сияқты элементтерге /шикiзат, материалдар және дайын өнiм/ ... ... ... ақша ... ... кәсiпорынның
алған несиесi үшiн проценттердi ... ... ... ... ... ... өндiрiс процессiнде техникалық және
технологиялық параметрлердi реттеудi талап етедi;
3. ... ... ... көбйту үшiн операциялық қызмет бойынша
бiрқатар шараларды жүргiзу керек, бұл болашақта ... ... ... ... ... бөлу процессiде талданылуы керек.
Қаржылық тұрақтылықты осындай ... ... ... ... ... әр түрлi мерзiмге қандай екенiн бiлуге болады.
Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығы ... ... ... қабiлетсiз немесе
банкрот болып саналады. Банкроттың сыртқы нышаны – ағымдағы төлемдердi
тоқтату мен ... ... ... ... ... сипатталады.
Кәсiпорынның қаржылық жағдайының жағымсыз болуы – баланстағы активтер
мен пассивтердiң өзгеруiмен сипатталады.
Кәсiпорын активiндегi дебиторлық қарыз ... ... ... кәсiпорын қаржы жағдайына керi әсер ... яғни ... ... ... әсер ... Бұл ... коммерциялық несие
саясатын дұрыс емес жүзеге асыруда немесе ... ... ... ... бағалауда материалдық құндылықтар туралы
мәлiметтердi талдау керек. Сонымен қатар, кәсiпорынның ... ... ... яғни оның ... ... орындау мүмкiншiлiгiн
анықтау керек. Қосымша талдау жүргiзудiң мақсаты - ... ... емес ... ... оның күрт өсуде болып табылады.
Баланстың пассив жағында кәсiпорынның жағдайсыздығын ... және ... ... ... ... өсуiмен
көрсетiледi. Қызметкерлерге, акционерлерге, қаржылық органдарға деген
мiндеттемелердiң өсуi кәсiпорын жағдайсыздығының белгiлерi ... ... ... және пайдасы шоттағы ... ... ... ... ... ... өсуi және табыстың
мөлшерiнiң төмендеуi жағдайсыздыққа алып келедi.
Қазiргi ... ... ... ... болдырмаудың
бiрнеше әдiс – амалдарын көрсетедi. Оларға:
1. несие қабiлеттiлiк индексiнiң есебi;
2. ... және ... емес ... ... ... төлем қабiлеттiлiк көрсеткiштерiн болжау.
Несие қабiлеттiлiк индексiнiң есебi қор биржаларында өзiнiң акцияларын
сататын кәсiпорындар үшiн есептеледi. Мұндай талдауды ... ... ... ... ... қанағаттанарлықтай болмауы, ал кәсiпорынның
өзi төлем қабiлетсiз екендiгiне көз ... ... ... ... ... қанағаттандырылуы деңгейiн бағалау
мен талдау көрсеткiштерi ... ... ... ... ... қарыз кәсiпорынның мүлiк жағдайын және қарыздық құқықтың
мынадай жағдайымен ... ... ... дәрежесiнiң
жетiспеушiлiгi банктер алдындағы, мердiгерлер ... ... ... ... ... өтеудi жүзеге асыра алмайды. Бұл талдау
келесi көрсеткiштердi ... ... ... ... ... коэффициентi;
- Меншiк қаражатымен қамтамасыз ету коэффициентi.
Баланс құрылымының ... ... және ... ... деп тану үшiн ... ... орындалуы керек:
1. Есептiк кезең аяғында ағымдағы өтiмдiлiк коэффициентi 2-ден төмен болуы
керек;
2. Меншiк қаражатымен қамтамасыз ету коэффициентi есептi жыл ... ... ... ... ... ... қалпына келтiру коэффициентi 1-ден жоғары болса,
онда кәсiпорын өзiнiң ... ... ... жыл ... қалпына
келтiредi немесе жақсарту мүмкiндiгi туылады.
Егер кәсiпорын шаруашылық қызметiнің негiзгi көрсеткiштерiн тұрақты ... ... ... онда ... ... қалпына келтiруде
мынадай шараларды жүзеге асыру керек:
1. Жылжымайтын мүлiктiң жартысын сату;
2. Жарғылық капиталды қосымша акцияны эмиссиялау арқылы көбейту;
3. Айналым ... ... үшiн ұзаә ... несие алу;
4. Бюджеттен және сала ... ... тыс ... ... шаралар көбiнесе қаржылық тұрақтылықты жоғарлату үшiн жүзеге
асырылады. Ол үшiн ... ... ... ... ... ... керек. Оған үш түрлi жолмен жетуге болады:
1. “Меншiк қаражаттар ... ... ... бұл ... ... ... және табыс арқылы көбейтуге болады;
2. Қарыз қаражаттар көлемiнiң көбеюi ұзақ және қысқа мерзiмдi банк несиенi
алумен көбейедi;
3. Қоймада ... өнiм ... ... қарастыру да запастың мөлшерi көп
болуы мүмкiн, бұл есесiне кредиторлық қарызға әсер ... ... ... ... ... болу үшiн ... өтiмдiлiк дәрежесiн, рентабельдiлiктi жоғарлату керек.
Төлем қабiлеттiлiктi жоғарлату үшiн ... ... яғни ... ... мерзiмдi несиенiң және оның үстiне төленетiн проценттер
мөлшерiн уақытында ... өтеу тиiс. Ол үшiн ... ... ақша
қаражаттары болуы керек. Ал егер, қолма-қол ақша қаражаттары ... ... ... тез ... ... ... ... тиiс немесе
қосымша қарыз қаражат тартуына болады. Осындай негiзде кәсiпорын ... ... ... ... ... ... ... бір-бірінен
айнымайтын барлық бөлімдерін қарастырып шықтық. ... ... ... болады.
Кәсiпорынның қаржылық тұрақтылығын екi түрлi аспектiде ... ... ... қызмет етуiне керектi өтiмдi ресурстардың
жеткiлiктi болуы;
2. ... ... ... және iшке кiретiн ақша ағымдарының
динамикалық тепе-теңдiгi.
Кәсiпорын қызметiне әсер ... ... ... ... нарықтық
экономикада шаруашылық субъектiнiң қаржылық тұрақтылық факторларын былай
топтастырдық: ... және iшкi – ... ... болу ... қарай немесе
кәсiпорында олардың пайда болуына және ... әсер ету ... ... ... факторлардың жiктелуi, факторлардың пайда болу ... ... мезо және ... деңгейлер. Топтар iшiнде
жiктелу, факторлардың пайда болуымен байланысты жүзеге асырылады: әлемдiк
экономикамен /жоғарғы ... ... ... саясат және
реттеумен /орташа макроэкономикалық деңгей/, мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... жүйенiң өзiмен
/төменгi макро деңгей/ және салалық /немесе кез-келген белгiлi бiр нарыққа
қатысты/ мезо ... ... ... ... деңгейде
кәсiпорыннан тәуелсiз факторлар болады және қандай да бiр кәсiпорынға әсер
ете алатын факторлар бар. Iшкi ... ... ... ... ... және ... сипаты бойынша, және кәсiпорынның басәару
аппаратына байланысты субъективтiк факторлар ... ... ... әсер ететiн факторларды жүйелендiру олардың қызметiн есептеуде
және ... ... ... ... ... ... сонымен қатар, қаржылық жағдайына
сыртқы ортаға мынадай факторлар әсер етедi: әсiресе мемлекеттiк саясат және
экономиканың жалпы жағдайы; жеке нарықтардың қызмет ету ... ... ... ... ... әсер ... талдау әдiстерiн, әсiресе олардың iшiнде абсолюттi және
салыстырмалы көрсеткiштердi ... ... ... ... жағдайын талдау әдiсiн қолдануда, оларды қазақстандық кәсiпорындар
үшiн түзетулер жасау керек.
Абсолюттi көрсеткiштердi ... ... ... ... жасау
керек.
Қаржыландыру көздерiнiң және активтердiң /тұрақты және ағымдағы/ үлес
салмақтарының қатынастарын анықтауда /меншiктi капитал және ... ... ... тұрақтылығының 4 типтерiнiң бiреуi
анықталады. Әр типi үшiн кәсiпорынның қаржылық жағдайын жақсарту мақсатында
көптеген ... ... ... ... ... – бұл өнiмдi өткiзу болып
табылады. Өйткенi, қазiргi нарықтық экономика ... ... ... ... жағдайында кәсiпорындардың қаржылық тұрақтылық
жағдайына жақындау немесе жетуде активтердiң құрылымын жақсарту /яғни,
тиiмсiз ... ... ... қолданылмайтын/ активтердi қысқарту
керек. Сыртқы қаржыландыру және ... ... ... ... ... және ... ... қолдануы керек.
Қаржылық ресурстардың сыртқа шығатын және iшке ... ... және ... ... ... Сонымен бiрге, меншiктi айналым
қаражаттарының оптималды көлемiн қалыптастыру қажет.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Астахов В.П. Анализ финансовой устойчивости ... и ... ... ... М. Юнити, 1997 г.
2. Балабанов И.Т. Основы финансового менеджмента. Алматы, 1999г.
3. Бобылева А.З. ... ... М.; 1999 ... ... И.Н. Финансовый менеджмент. М.; 1998 г.
5. Ковалев В.В. Введение в финансовый ... М.; ... ... А.А. ... Н.А. ... ... Алматы. 2000 г.
7. Стоянова Е. Финансовый менеджмент. Теория и парктика 3-е ... ... 1998 ... ... Н.Н. Управление финансами. М.; 2000 г.
9. Финансовый менеджмент. Под ред. Золотарева В.С. М.; 1999 ... ... ... Под ред. ... Г.Б. ... учебник для вузов,
Москва. 1997 г.
11. Астахов В.П. Анализ финансовй ... ... и ... с банкротством. М.; 1997 г.
12. Булакбай Ж.М. ... ... ... в ... стабильного развития. Алматы. Автореферат. 2002 г.
13. Основы предпринимательской деятельности: Финансовый менеджмент. Под
ред. Власовой В.М. М.; 1999 ... ... В.М., ... М.А. ... ... ... в
условиях инфляции. Москва, 1999 г.
15. Сергеев И.В. Экономика ... М.; 1999 ... ... Л.Н. ... ... М.; 1998 ... ... Д.С., Шохин Е.И. Теория Финансов предприятий. М.; 2000 ... ... А. Г., ... Р.Т. ... финансового анализа. М.; 1998 г.
19. Шуляк П.Н. Финансы предприятия. М.; 2001 ... ... ... ... ... ... өндіріс бөлімшесі
Қызмет көрсету, жанама және қосалқы бөлімшесі
Басқарушылық қызметі және бөлімшесі
Өткізім
Өндіру
Ресурстар
Ресурстар
Өндіру
Өткізім
Стратегиялық басқару ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылатын процестар
Ғылыми зерттеулер
Жобалау, құрастыру
Дайындау
Жөндеу және жаңарту
Бақылау және жарамсыздықтан сақтандыру
Қызмет ... ... ... қою және ... және заларсыздандыру
Қауіпсіздікті алдын алу
Басқару
Нарықтық стратегияның элементтері
Стратегиялық шешімді таңдау
Айналым қаражаты
Айналыс қорлары
Өндірістің айналым қорлары
Дебиторлық берешек
Ақшалай қаражат
тар
Тауар жөнелту және жолдау
Қоймадағы ... ... ... ... ... босалқы қор
Банкідегі ағым есеп айырысу шоты
Есен ажырасу қаражаты
Нормаланатын айналым қаражаты
Нормаланбайтын айналым қаражаты
Қор қайтарымының өсу ... ... ... ... ... тұрған кәсіпорындарды қайта құру
және жаңадан салынатындардың нәтисінде жабдықтардың өнімділігін арттыру
Жабдықтардың маусымдық жұмыстарыедағы коэффициенттерінің артуы
Қол еңбегін машинамен алмастыру
Жаңадан қосылатын ... қуат ... ... ... ... ... ... игеруді жеделдету
Уақыт пен қуатты пайдалануды жақсарту
Негізгі критерийлер немесе көрсеткіштер
- айналым капиталымен қамтамасыз ету және оған ... ... ... ... ... ақша ... капитал құрылымы және қарыз деңгейі.
- өндіріс көлемі және өнімді ... ... ... баға ... ... мен ... ету деңгейі;
- қызметкерлердің мамандандырылу деңгейі.
- активтің өсу қарқыны (инвестициялау);
- айналымның өсу қарқыны (түсім);
- ... ... ... көтеру
Экономикалық даму
Негізгі мақсат
тар
Қаржылық тепе-теңдікке жету және оны сақтап қалу

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 48 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономика жағдайындағы кәсіпорынның ағымдағы шығындарының құрамы мен құрылымын анықтау және соны тиімді басқаруды, оның өзіндік құнын төмендету жолдарын теориялық жағынан қарастыру және оны талдау72 бет
Фирманың баға саясаты: баға белгілеу кезеңдері, әдістері, стратегиялары8 бет
Қаржылық менеджмент туралы21 бет
Бәсеке қабілеттілікті арттыруда сервистік қызметтің мәні38 бет
Жарнама шығындарын синтетикалық есепке алуды ұйымдастыру16 бет
Микроэкономика пәнін зерделеу186 бет
Трансакция түсінігі және түрлері9 бет
Фирмадағы өндіріс шығындары22 бет
Өндірістік шығындар туралы концепциялар4 бет
Фирма теориясы жайлы6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь