«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»

Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартулар мен белгілер
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... .. ..8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.1Ветеринария туралы заң ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2 Шошқа тілмесіне сипаттама және аурудың қоздырушысы ... ... ... ... ... ... ...13
1.3 Аурудың індеттік ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.4 Эпизоотологиясы және ауруды анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
1.5 Шошқа тілмесінің белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
1.6 Аурудың өтуі мен симптомдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
1.7 Тілме ауруын балау және ажыратып балау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
1.8 Тілменің патологиялық.анатомиялық өзгерістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
1.9 Шошқа тілмесінің емі және иммунитеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
3 Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..27
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Қосымша А Тілме ауруына қарсы вакцина ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің алдына қойған ірі мақсаттарының бірі – Елбасымыз Н.Ә.Назарбаевтың Қазақстан халқына жолдауында атап көрсеткеніндей, еліміздің ауылшаруашылық саласындағы шығаратын өнімдері халықаралық стандарттарға сай болып, әлемдегі бәсекеге ең қабілетті 50 елдің қатарына қосылу бағдарламасы болып табылады. Қазіргі таңда мал шаруашылығының санын арттырып, сапасын жақсарту мақсаты агроөнеркәсіп кешенін дамытудың ең басты мәселесі болып отыр. Осыған байланысты мал шаруашылығындағы өзекті мәселе - малдың жұқпалы және инвазиялық ауруларының алдын алу.
Қазіргі нарықтық экономика жағдайында Республикамыздағы мал шаруашылығының басым көпшілігінің, бұрынғы кеңес дәуіріндегі қатаң жоспарлы түрінен, қазіргі жаңа жағдайға бейімделген еркін түрінде көшуі, алғашқы жылдарда мал санының едәуір кемуіне соқтырғанмен, елдегі мал басының түгелдей жеке меншік иелерінің қолына өтуі кейінгі жылдарда мал саны мен сапасының көбеюіне және артуына себеп болып отыр.
Ауыл шаруашылық Министрлігінің 2011-2012 жылдардағы өткізіп отырған ауыл шаруашылық санағы да осы түпкі мақсатты көздейді. Бұл саладағы негізгі бағыттың бірі мал шаруашылығы болғандықтан, оның құрамдас бөлігінің бірі – ветеринарлық және зоотехникалық іс-шараларды мал шаруашылығында дұрыс әрі тиімді жүргізу.
Мал шаруашылығында мал санын арттырып, одан шығатын өнімдердің сапасын арттырудағы ең негізгі кедергілердің бірі – осы малдар арасында кең таралған жұқпалы инфекциялық және инвазиялық аурулар болып табылады.
Жануарлар арасында байқалатын жұқпалы ауруларға адам баласы өте ертеден-ақ көңіл аудара бастады. Адамзат қоғамының ой-өрісі жетіліп, өнер-білім мен мәдениетті қалыптастырудағы ұзақ тарихи даму жолында ғылымның көптеген салаларының бірі ретінде осы заманғы індеттану қалыптасты. Адам тағы аңдарды қолға үйретіп, одан кейін мал шаруашылығымен айналыса бастаған кезде-ақ жануарлардың әр түрлі ауруларымен, олардың ішінде жұқпалы аурулармен кездесті.
Жұқпалы аурулардың белгілеріне, олардың таралу заңдылықтарына көңіл бөлумен қатар, олармен күресу шаралары да қарастырыла бастады. Бұл аурулардың жұқпалылығы, адам мен малда тез тарайтындығы, бір ауырып жазылған соң қайтадан ол аурумен ауырмайтындығы, аурудың ауырған малдан сау малға тікелей жанасқанша ғана емес бөгде заттар арқылы да жұғатындығы (мысалы, ауру мал ішкен суды сау мал ішсе соңғысының дертке шалдығуы, т.б.).
Шошқа тілмесі асқазан арқылы жұғады, бірақ тері арқылы да жұғуы
мүмкін. Денесінде тілме бактериясы болғандықтан, шошқа күтімі, нашарлаған кезде де тілмемен ауыруы ықтимал.
Шошқада тілме спорадия немесе індет түрінде дүние жүзінің барлық елдерінде дерлік кездеседі.
Ауруға көбінесе 3-12 айлық жас шошқалар бейім келеді Сондай- ақ табиғи жағдайда аурумен қозы, тауык, үйрек, күрке тауық, көгершін, кемірушілер/тышқан, егеуқұйрық/ ауырады. Тілмемен адам да ауырады.
Адамда эризипелоид көбінесе алаканында, саусақтарында терінің тері асты ұлпаларының суланып қабынуымен, сөл қатарларының кеңеюімен сипатталады.
Спорадия түрінде тілмемен жылқы, сиыр, қой, бұғы, ит, көптеген тағы құстар ауырады. Теңіз, өзен балықтарында ауру қоздырушысы сапрофит ретінде жиі кездеседі.
Табиғатта көптеген үй және тағы жануарлардың арасында әсірісе шошка, кемірушілер және құстарда тілме микробын алып жүргішілік кеңінен таралған. Қоздырушысының табиғатта көп таралуы және сыртқы орта жағдайына төзімділігі аурудың нақты қорламасының құрылуын және індеттің табиғи ошақтарының белгілі бір жерге тұрақтануын қамтамасыз етеді [1,2].
Курстық жұмыстың мақсаты – шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын зерттеу.
1 Сайдулдин, Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -112б.
2 Кононов, И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-135б.
3 Бердімұратов, Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 165б.
4 Әмірбек, Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. Алматы- 2006. -154б.
5 Ілиясов, Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К. Алматы - 2001.-137б.
6 Төлеуіш, Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-119б.
7 Қасымов, Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Алматы - 2006.- 145б.
8 Конопаткин, А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А. Москва, Колос , 1984.-138 б.
9 Тұтқышбай И.А. Жануарлар патологиясы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Тұтқышбай И.А, Сабекова Д.Ө. Шымкент,
2009.-159б .
10Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.- 126б.
        
        Аннотация
«Ветеринария ісін ұйымдастыру» пәнінен «Шошқаның тілме ауруына қарсы
ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар» тақырыбына жазылған курстық ... ... ... ... кіріспе, негізгі бөлім, өзіндік зерттеу, техникалық
қауіпсіздік, қорытынды, пайдаланылған әдебиеттер ... және 1 ...... ... ... және ... ... әрекеттесе алатын организмге бөгде заттар.
Балау – ауруды анықтау, табу, диагноз қою.
Вакцина – жұқпалы ... ... үшін ... ...... ... алдын алу, яғни профилактикалау.
Дезинфекция – сыртқы ортадағы зардапты микробтарды жою шаралары.
Зардаптылық – ауру ... ... ... қоздыру қабілеті
Инфекциялық ауру – инфекцияның айқын көрінісі.
Карантин – індет ошағының одан әрі ... жол ... ... ... ... ... – карантиннен гөрі шарттары бәсеңдеу, індеттің таралмауы үшін
қарым- қатынасты тежеуге ... тиым ...... ... ... ... таралу қарқыны.
Індеттанулық балау – жұқпалы аурудың шығу, таралу себептерін анықтап,
індет процесі мен ... ... ... ... ...... ауруға шалдығу мумкіндігі сақталған инфекция
қоздырушысының бастауы мен оның берілу ... бар ... ... ... ... мал ... табын орналасқан кеңістік.
Қатер төнген аймақ – ... сау емес ... ... ... ... орналасқан аймақ.
Бацилла – спора түзетін бактериялар
Аэробты – оттегі бар жерде өсетін бактериялар
Анаэробты – оттегі жоқ ... ... ... ...... зертханалық жануарларға жұқтыру арқылы
диагноз қою
Белгілер мен қысқартулар
ТМД – Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы
ИФТ – иммунды - ... ... ...... ... – преципитация реакциясы
т.б – тағы басқа
см – ...... – ет – ... агар
ЕПС – ет – пептонды сорпа
Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартулар мен белгілер
Кіріспе……………………………………………………………………… .......... ..8
1 ... ... ... ... ... сипаттама және ... ... ... ... және ... ... ... ... өтуі ... ... ... ... және ... Тілменің ... ... ... ... емі ... ... ... ... А ... ... ... 7. 05 – ... ... ... Қазақстан Мемлекеттік Университеті
______________________________кафедрасы
«Бекітемін»
Каф.меңгерушісі __
«____»_____2016ж.
№____Тапсырмасы
___________________________________пәні бойынша курстық жұмыс
Студент _______________________________
(тегі,аты-жөні)
Жұмыс ... ... ... __________________________________________
|№ |Курстық жұмыстың мазмұны | ... | ... |
| | ... ... ... |
|1 | | | |
|2 | | | |
|3 | | | |
|4 | | | |
|5 | | | |
|6 | | | ... ... берілген күні _________жұмысты қорғау күні________________
Жұмыс жетекшісі _________________________________________________
(қызметі, тегі,аты – жөні, қолы)
Тапсырманы орындауға қабылдаған_______________________________
( ... ... 7. 04 – ... ... ... және ... ... атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
« _______________________________________» жоғары мектебі
«_________________________________________» ... ...... ... ... ... ... тақырыбы _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі сұрақтарға жауап алынды:
1.________________________________________________________________
2.________________________________________________________________
3.________________________________________________________________
Курстық жұмысты ... ... ... балл (60 ... қорғау бағаланды (40 мүмкіндіктен)_____балл.
Сомалық баллы______
Жұмыстың бағасы____________
Курстық ... ... ... мүшелері________________________________________________
Қорғау күні__________2016ж.
Ф.7.04-03
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
__________________________кафедрасы
___________________________________пәні ... ... ... ... ... аты ... аты ... ... ... ... ... бақылау:
_______________
қолы, аты – жөні
Комиссия:
_______________
қолы,аты – жөні
_______________
қолы,аты – жөні
Шымкент 2016 ж.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің алдына ... ірі ... ... ... ... ... ... жолдауында атап
көрсеткеніндей, еліміздің ауылшаруашылық саласындағы шығаратын ... ... сай ... ... ... ең ... 50
елдің қатарына қосылу бағдарламасы болып табылады. Қазіргі ... ... ... ... ... ... мақсаты агроөнеркәсіп
кешенін дамытудың ең басты мәселесі болып отыр. Осыған байланысты мал
шаруашылығындағы өзекті ... - ... ... және ... ... алу.
Қазіргі нарықтық экономика жағдайында Республикамыздағы мал
шаруашылығының басым көпшілігінің, бұрынғы ... ... ... ... ... жаңа ... ... еркін түрінде көшуі, алғашқы
жылдарда мал санының едәуір кемуіне ... ... мал ... жеке ... ... қолына өтуі кейінгі жылдарда мал саны мен
сапасының көбеюіне және артуына себеп болып отыр.
Ауыл шаруашылық Министрлігінің ... ... ... ... ... ... да осы ... мақсатты көздейді. Бұл саладағы негізгі
бағыттың бірі мал шаруашылығы болғандықтан, оның құрамдас бөлігінің бірі –
ветеринарлық және ... ... мал ... ... ... ... ... мал санын арттырып, одан шығатын өнімдердің сапасын
арттырудағы ең негізгі кедергілердің бірі – осы ... ... ... ... ... және ... аурулар болып табылады.
Жануарлар арасында байқалатын жұқпалы ауруларға адам ... ... ... ... ... Адамзат қоғамының ой-өрісі жетіліп, өнер-
білім мен мәдениетті қалыптастырудағы ұзақ тарихи даму жолында ғылымның
көптеген салаларының бірі ... осы ... ... ... ... ... ... үйретіп, одан кейін мал шаруашылығымен айналыса бастаған
кезде-ақ жануарлардың әр түрлі ... ... ... ... ... ... белгілеріне, олардың таралу заңдылықтарына көңіл
бөлумен қатар, олармен күресу шаралары да ... ... ... ... адам мен ... тез ... бір ауырып
жазылған соң қайтадан ол аурумен ауырмайтындығы, аурудың ауырған малдан сау
малға тікелей жанасқанша ғана емес ... ... ... да жұғатындығы
(мысалы, ауру мал ішкен суды сау мал ішсе ... ... ... ... ... ... ... бірақ тері арқылы да
жұғуы
мүмкін. Денесінде тілме бактериясы болғандықтан, шошқа ... ... де ... ауыруы ықтимал.
Шошқада тілме спорадия немесе індет түрінде дүние ... ... ... ... ... 3-12 ... жас шошқалар бейім келеді Сондай- ... ... ... ... тауык, үйрек, күрке тауық, ... ... ... ... адам да ауырады.
Адамда эризипелоид көбінесе алаканында, саусақтарында ... ... ... ... ... сөл ... ... түрінде тілмемен жылқы, сиыр, қой, бұғы, ит, ... ... ... ... өзен балықтарында ауру қоздырушысы сапрофит ретінде
жиі кездеседі.
Табиғатта көптеген үй және тағы ... ... ... ... және ... тілме микробын алып жүргішілік кеңінен
таралған. ... ... көп ... және сыртқы орта жағдайына
төзімділігі аурудың нақты қорламасының ... және ... ... ... бір ... ... қамтамасыз етеді [1,2].
Курстық жұмыстың мақсаты – шошқаның тілме ... ... ... ... ... ... туралы заң
Осы заң ветеринария саласындағы қызметті жүзеге ... ... және ... негіздерін айқындайды, ветеринариялық-
санитариялық ... ... ... алынатын өнімдер мен
шикізаттың, ... ... ... пен ... ... қамтамасыз етуге, сондай-ақ халықты жануарлар мен
адамға ... ... ... ... ережелер
Осы заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар
Осы заңда мынандай негізгі ұғымдар пайдаланылады:
сараптама актісі - ... ... ... ... ... ... ... бойынша ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган
белгілеген тәртіппен ветеринариялық ... ... ... ... ... ... заңдарының талаптарына сәйкестігін
куәландыратын, сондай-ақ оларды пайдалануға ұсынатын құжат;
ветеринариялық препараттарды байқаудан өткізу - ... ... ... ... мүмкіндігін анықтау үшін,
иммундық-биологиялық қасиеттері мен ... ... ... ... ... немесе өндірістік жағдайларда ветеринария
саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен ... ... ... - ... ... мен ... зерделеуге, олардың профилактикасында, диагностикасына, оларды
емдеуге және жоюға, ... ... ... ... Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына
сай келуін қамтамасыз етуге, сондай-ақ ... ... мен ... ... ... ... арнаулы ғылыми білімдер мен практикалық
қызмет саласы;
ветеринариялық-санитариялық қауіпсіздік - мемлекеттік ... ... олар ... дағдылы жағдайларда жануарлардың
жеке адамның денсаулығына қауіп төндірмейтін күйі:
ветеринариялық-санитариялық ... - ... ... ... мен шикізаттың ветеринариялық нормативтерге сәйкес келуін
ветеринария саласындағы уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... уыттық
және токсиологиялық зерттеулер арқылы тексеруі;
ветеринариялық құжаттар - ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орган
белгілеген тәртіппен ветеринариялық инспекторлар беретін ветеринариялық-
санитариялық қорытынды, ветеринариялық куәлік, ... ... ... іс ... - ... ... профилактикасын,
емделуін немесе диагностикасын қоса алғанда, оның шығуын, ... ... оны ... ... мен ... ... қауіп
төндіретін аса қауіпті аурулар жұқтырған жануарларды залалсыздандыруға,
алып қоюға және жоюға; жануарлардың ... ... ... ... денсаулығына жұқпалы, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ
аурулардан қорғау мақсатында, бірегейлендіру рәсімін ... ... ... мен ... ... ... етуге бағытталған
індетке қарсы, ветеринариялық-санитариялық рәсімдер кешені;
ветеринариялық (ветеринариялық-санитариялық) ережелер - ... ... ... орган бекітетін, ветеринария саласының
қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды ... ... үшін ... ... ветеринариялық іс шараларды жүргізу тәртібін айқындайтын
нормативтік-құқықтық акт;
ветеринариялық препараттар - ... ... ... ... емдеу, олардың өнімділігін ... ... және ... ... үшін ... ... ... синтетикалық заттар, сондай-ақ жануарларға арналған
парфюмерия немесе косметика ... ... ... ... паспорт - ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік
орган белгілеген нысандағы құжат, онда жануарлардың ... ... ... жасы, жануарлардың ауруларының профилактикасы, диагностикасы және
оларды емдеу мақсатында жүргізілген ветеринариялық ... ... ... ... ... ... - вирустар, бактериялар, риккетсиялар,
хламидиялар, микоплазмалар, приондар, ... ... ... кенелер, жәндіктер;
ветеринариялық препараттарды мемлекеттік тіркеу - ... ... ... ... ... ... байқаудан өткізу;
ветеринариялық препараттардың мемлекеттік ... - ... ... ... ... ... мемлекеттік тіркеуден
өткен және Қазақстан Республикасында өндіруге, ... және ... ... ... ... ... мәліметтері бар тізбе;
карантин - індет ошағын жою және аурудың таралуына жол бермеу мақсатында
індет ошағы, қолайсыз пункт пен ... ... ... ... ... ... ... немесе тыюды және
мемлекеттік ветеринариялық қадағалауды ... ... ... ... ... қамтамасыз етуге бағытталған ветеринариялық және
әкімшілік-шаруашылық іс-шаралар ... ... ... ... ... ... - ... және басқа
орындарда өткізілетін жануарлардан алынатын ... ... ... ... ... заңды тұлға немесе заңды тұлғаның
мамандандырылған бөлімшесі;
ауру бойынша қолайсыз пункт /қолайсыз пункт/- індет ... ... ... айналысы - ветеринариялық ... ... ... ... өткізу, тіркеу сынағынан өткізу,
стандарттау, ... ... ... жарнамалау, сату немесе
қолдану;
шектеу іс-шаралары - жануарлар ауруларының ... жол ... ... ... мен ... пунктте ветеринариялық-санитариялық қолайлы
жағдайға жол өткізу мақсатында ... ... ... ... ... ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктердің ... ... ... ... ветеринариялық, әкімшілік- шаруашылық
іс-шаралар жүйесін көздейтін құқықтық режим;
жануарлардың аса қауіпті аурулары - ... ... ... ... анықтайтын, жануарлар мен адамға ортақ ауруларды қоса
алғанда, тез немесе кең таралатын, ... ... ... ... үлкен әлеуметтік-экономикалық залалға әкеп соғатын жануарлар
аурулары;
мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктер - ... ... ... мен ... ветеринариялық препараттар, жем-
шөп және жем-шөптік қоспалар;
жануарлардан алынатын өнімдер - тиісінше өңделмей ... ... және ет ... сүт және сүт ... ... және балық өнімдері,
жұмыртқа және жұмыртқа өнімдері, сондай-ақ бал ара ... ... ... тіркеу сынағынан өткізу – ветеринариялық
препараттардың Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын әдістер, әдістемелер
кешені;
жануарлар ауруларының диагностикасы жөніндегі референттік және өтемелік
қызмет – ... аса ... баяу және ... ауруларының
қоздырушыларын типтендіруді /белгілі бір түр ... ... ... олардың профилактикасы мен ... ... қоса ... ... ... ... ... даулы
жағдайларда түпкілікті диагноз қою;
базар – жануарларды, ... ... ... мен ... ... ... және ... қоспаларды сату
орнын қоса алғанда, арнайы ... ... ... ... ... - жануарлардан алынатын, жануарларды
сақтандыруға арналған және /немесе/ өнеркәсіпте пайдаланылатын тері, жүн,
түк, қыл, бағалы аң ... ... ... ... ... ... қан, сүйек, мүиіз, тұяқ және басқа өнімдер;
ветеринария саласындағы уәкілетті ... ... - ... үкіметі белгілейтін, өз өкілеттігі шегінде ... ... ... ... ... орган;
індет моноторингі – эпизоотиялық зерттеуді және жануарлардың нақты
ауруларының өршу ... олар ... ... ... ... ... және ... /шаруашылық/ жағдайлары,
жүргізілетін ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар туралы ақпаратты қоса
алғанда, жануарлар ауруларының таралуы туралы ... ... ... және ... кейіннен ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар
тиімділігін ... және ... ... ... ... ... және жойылуын болжау үшін статистикалық өңдеу;
індет ошағы – ... ... ... ... тарататын факторлар және
ауруға бейім жануарлар ... ... ... ... ...... бір әкімшілік-аумақтық бөлініс аумағында жануарлардың
аса қауіпті және басқа да жұқпалы ... ... ... ... ... ... заңдары
1. Қазақстан Республикасының ветернария саласындағы заңдары Қазақстан
Республикасының Конституциясына негізделеді және осы Заң мен ... өзге де ... ... ... Егер Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттарда осы
Заңдағыдан өзгеше ерекшелер белгіленсе, ... ... ... ... ... ... саласындағы негізгі міндеттер мыналар:
1) жануарларды аурулардан қорғау және емдеу;
2) халықтың денсаулығын жануарлар мен ... ... ... ... ... ... бақылайтын жүктердің
ветеринариялық-санитариялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету;
4) ... ... ... ... ... ... және ... ауруларын әкелнуі мен
таралуынан қорғау;
5) ... ... ... ... ... ... қарсы күрес құралдары мен әдістерін әзірлеу
және пайдалану, жануарлардан алынатын ... мен ... ... бақылауды қамтамасыз ету;
7) жеке және заңды тұлғалар ... ... ... ... ... ... ... ластауды алдын алу және оны жою;
ветеринария ғылымын дамыту, ветеринария мамандарын ... және ... ... ... ... тілмесіне сипаттама және аурудың қоздырушысы
Шошқаның тілмесі /Erysipelas suum, рожа свиней/ өткенде өлі тиіп,
терінің ... ... ал ... ... жүрек пен буындардың
қабынуымен ерекшеленетін жұқпалы ауру.
Тарихи деректер. Ауру ... ... ... ажыратып
жазған Р.Кох /1878/, Леффлер /1881/ Л.Пастер және Л.Тюлье ... қоян ... ... ... ... ... ал тілмеге қарсы қан сарысуын ұсынғандар Лоренц пен Лепланш
/1885/. ... Д.Ф. ... /1899/ ... ... ... Виноградник ВР-2 вакциналық штамды ұсынды.
Тілме (Erysipelas suum, рожа) жіті өршуінде өлі тиюмен және терінің
қабынған ... ал ... ... эндокардит, артритпен
сипатталатын доңыз ауруы.
Бұл ауруға әсіресе 3—12 айлық ... ... ... хайуанаттар ішінде онымен ақ тышқан, қоян және ... ... да ... терісінің әр жері суланып кабынады.
Ауру таралуының негізгі көзі — нәжісімен және ... ... ... тысқа шығарып отыратын ауру шошқа. ... ... ... ауру ... ... түрлі қалдықтар, сондай-ақ ауру
шошқаның нәжісі мен несебі тамған азық, су, төсеніш, ... т. б. ... ... ... ... ... бактерияларын таратушылар — құс пен
кеміргіштер.
Шошқа тілмесі ... ... ... ... тері ... да
жұғуы
мүмкін. Денесінде тілме бактериясы болғандықтан, ... ... ... де тілмемен ауыруы ықтимал.
Шошқа тілмесі жіті түрінде өткенде малды септицемияға ... ... ... ... ... ... мен ... жұқпалы ауру [2].
Шошқа тілмесіне қарсы қан ... мен ... ... ең аз ... ... ... еді. ... та ауырудың инфекциясы
қазіргі таңда көптеген елдерде Еуропада, Америкада, ... ... ... де ... Шошқа тілмесі инфекциялық ... Жіті және ... ... ... полиоартрит, теріде некроз пайда болуымен
белгіленетін шошқаның жұқпалы ауруы.
Қоздырушысы ... ...... ... ... ... ... 0,5-1,5 мкм. көлденеңі –
0,2-0,3 мкм, қозғалмалы спора және ... ... грам ... полиморфты таяқша. E. insidiosa сыртқы ортаның ... ... ... және ... ... ... ... және иммунитеттік касиеттері
өзгеріп отыратын микроб. Тығыз қоректік ортасы S-, R-, O- ... ... ... ... ... 3 түрін - А, В; N
ажыратады. Ауру қоздырушы қасиет ... А, ... В, ал өте ... ... ... сау ... ... В ... ... өте ... ... да, ... ... ... Лабораториялық жануарлардан ақ тышқан, көгершін аурады.
Ауру қоздырушысы (Erysipelothrix insidiosae) спора капсула түзбейтін
полиморфты Грамм оң ... ... – Bact. ... ... ...... жіңішке
қозғалмайтын, Грамм бойынша боялатын, қоректік ортада жақсы өсетін микроб.
Ол ыстыққа тым төзімсіз: 70 ... ... 5 ... ... ал 100 ... — сол ... ... қалады. Әдетте дезинфекциялағыш заттар да оны
тез өлтіреді.
Қоздырғышы – барлық жерде ... ... ... ... ... ... олардың морфологиялық, вируленттік,
антигендік және иммуногендік қасиеттері әр ... ... ... ... ... Ауалы және ауасыз жағдайда МПБ, Хоттингер қоректік
ортасында жақсы өсе береді. Қозғалмайды, ... және ... ... ... оң және негізгі анилин бояуларымен боялады.
Тілме бактериясы қолайсыз жағдайларға ... ... ... ... ... ... бойы ... Тұздалған және
кептірілген тағамдарда ... ... ... ... ... ... заттардан (натрий сілтісі, формалин,
хлор, әк т.б.) ... ... ... ... және анааэробты ортада немесе ет ... ... ... ... және ... да қоректік ортада 36-380
және РН ортасы 7,4-7,8 ауру ... ... ... ... ... шошқа тілмесінің бактериясы үш түрге бөлінеді: А, В және N. ... ... ... түрі А, ... В, және өте ... N. ... өлген шошқа өлігінде, және ағзаларында, топырақта су орналарында
тілме қоздырушысы бірнеше айға дейін өмір сүре алады. Ауру ... ... ... ... ... хлорлы әк ерітіндісінде 10-20%-
тік ... әкте өз ... өмір ... ... [1,2].
Ауру қоздырушысы спора түзбегенмен сыртқы орта жағдайына төзімді
келеді. Аузы балқытып ... ... ... ... 17-35 жыл,
шіріген өлекседе бірнеше ай, өзен суында – 73 тәулік, ... – 203 ... – 94 ... топырақ тұнбасында – 108 тәулік ... ... ... 500С ... 15 ... ал 700С - 5 минутте
күшін жояды. Алайда кесек уақтамай қайнағанда тек қана 2,5 сағаттан ... ... ... ... зарарсыздандырмайды, ал ысталған
шошқа етінде бұл микроб 90 тәулік, ал ... ... ... 170 ... ... ... ... бактериясы антибиотиктерге, ультра күлгін және
күйдіргіш ... ... ... әк кең ... ... ... келеді.
1.3 Аурудың індеттік ерекшеліктері
Тілме бактериясы жануарлар организміне енгеннен кейін ... ... ... ... ... немесе індет түрінде дүние жүзінің барлық
елдерінде дерлік кездеседі.
Ауруға көбінесе 3-12 ... жас ... ... ... ... ... жағдайда аурумен қозы, тауык, үйрек, күрке ... ... ... ... Тілмемен адам да ауырады.
Адамда эризипелоид көбінесе ... ... ... ... ... суланып қабынуымен, сөл ... ... ... ... ... ... қой, ... ит, көптеген тағы
құстар ауырады. Теңіз, өзен балықтарында ауру қоздырушысы сапрофит ретінде
жиі кездеседі.
Табиғатта көптеген үй және тағы ... ... ... ... және ... тілме микробын алып ... ... ... ... көп ... және сыртқы орта жағдайына
төзімділігі аурудың нақты ... ... және ... ... белгілі бір жерге тұрақтануын қамтамасыз етеді.
Ауру қоздырушысының ... - ауру және ... алып ... шошкалар.
Микроб алып жүрушілерде ауру қоздырушысы ... ... ... және ішек ... ... ... стресстердің,
әсіресе протеиннің жетіспеушілігі және сыртқы ортаның ыссылығының әсерінен
ауарудың клиникалық белгілері байқалады. Осы ... ... ... ... жақтан әкелінбейді, өз ішінен шығады.
Қоздырушының берілу факторларына жем, су, ... ... ... ... ... ... т.б. жатады. Ауру
қоздырушысын тасымалдауға кемірушілердің, көк шыбынның, құстардың қатысуы
мүмкін.
Ауру негізінен коректік жолмен, ал ... ... және ... ... ... ... инфекциясы болғандықтан оның таралуында топырақтың
алатын орны ерекше.
Ауру көбінесе ... ... ... ... мал ... толықтыруға
және бордақылауға бөлінген жас шошкалардың арасында жиі ... ... ... ... ... күннің ыссы және ауанын
ылғалды болуы, шошқаларды жақсы ... тар ... ... күн өту, ... протеин, минералды заттар, витаминдердің
жетіспеуі сияқты қолайсыз жәйттер ... ... ... тұрақты түрде белгілі бір ... және ... жылы ... қайталанып отыруы оның індеттік ерекшелігі болып
есептелінеді.
Індеттік тұтанудың ұзақтылығы және ... ... ... ... ... ... жылдам және дәл балауға, қоздырушының
уыттылық және антигендік ерекшеліктеріне, табындағы иммунитеттін ... ... ... ... ... ... ... тұтану
қорадағы шошқаны түгел қамтымайды ауруға ... ... ... ... 55-80% ... ... және ауруды анықтау
Ауруды анықтау үшін эпизоотологиялық ... ... ... ... ... зерттеулер ескеріледі.
Өлексені сойып қарағанда аурудық өте жіті түрімен ауырып өлген мал
өлексесінде төс, шап ... ... жіті ... ауырып өлген мал
жотасының, бүйірінің қызыл қоңыр дақтарын көруге ... ... ... ... ... ісініп, кей жерлері
қабынады, жүрек еттері ... ... ... бүйрек қанталап, қанға толып
кетеді. Жүрек қабынғанда қан өтетін клапандарда фибринді теңбіл ... ... ... ... ... — дүние жүзінде, соның ішінде ТМД -де және ... ... кең ... жұқпалы ауру.
3—12 айлық торайлар жиі ауырады. Жаңа туған торайлар 40 ... ... ... баратын иммунитетіне байланысты ауырмаса, сақа шошқалар
табиғи төзімділігінен, бұл аурудың ... ... ... ... ... үй шошқасынан басқа жабайы шошқалар, тағы басқа сүт
қоректі үй ... мен ... да ... ... ... тауықтар, үйректер, кемірушілер арасында
едәуір дәрежеде етек алып, қайта өршуі байқалады.
Көптеген жануарлар қоздырғыш ... ... ... ... теңіз бен өзен балықтарынан, ... ... ... ... ... ... болады. Тілмемен адам да
ауырады.
Тілме қоздырғышының өте төзімділігі мен кең ... ... ... ... Сол себептен тілмені табиғи тұйықталған ауруларға
жатқызады [1,2,3].
Ауру қоздырғышы ауру шошқалардың нәжісі, несебі, ал сау ... және ішек ... ... тарайды. Бұлар қалыпты тіршілік жағдайы
кенеттен ... ... ... ... өршуіне себепші болады.
Әдетте ауру кең таралмайды. Онымен ... 20—30 ... ... Бірақ сол ауырған малдың 55—80 проценті өлім-жітімге ұшырайды.
Ауру көбінесе көктем мен жазда шығады.
Індеттанулық зерттеу ... бұл ... ... ... ... көгершіннің, басқада үй және жабайы құстың ... ... ... ... ауру жануар, сонымен қатар ауырып-
жазылған теңіз тышқаны, кеміргіштер, құс сонымен ... ... ... ... ... ... шығуына организм резистентілігінің
төмендеуі себеп болатындығына назар аударылады.
Ішін жарып қарау. ... ... ... оның ... ... ... ... орай шошқаның құлағы, іші, мойыны, әукесі
көкпеңбек болып кеткен.
Терісі сірі және кілегейлі ... мыс ... ... сірі ... ... ... тәрізденіп қанталаған. Талақ сәл үлкейген. Бүйрек
пен лимфа түйіндері күңгірт күлгін түсті.
Бауыр, жүрек және басқа ұлпалы ... ... ... ұзаққа
созылса, жүрек қалқаншасына фибрин жиналады, кейде ол ... ... ... ... ... ... эпизоотиялық мәліметтерге,
патанатомиялық өзгерістерге және ... ... ... ... зерттеу кезінде: бактериоскопия, тілме бактериясының
таза культурасын сеуіп өсіру және ... ... яғни ... ауру жұқтыру сияқты амалдар жүзеге асырылады [2,3,4].
1.5 Шошқа тілмесінің белгілері
Тілме бактерияларына мал денесінің ... ... ... ... түрде өтеді. Егер мал арықтап, әлсіресе қоздырушылар ақыры
дененің ... ... ... қан ... ... толық тарайды.
Індет асқынса тромбоз, ісік, ішкі дене мүшелері мен теріде қан
іркілу, зат ... ... ... құбылыстарды өршітеді.
Ауру жіті өткенде септицемияның ауыр ... ... ... ... қызметінің әлсіздігі, өкпенің ісінуі), ақыры ... ... ... ... ... ... ... қалса және
залалдылығы әлсіз қоздырғыштар енгенде ауру жеңіл өтеді де, ... ... түрі ... денесі бір қызып, бір суиды, терісі қанталап, әр жеріне қып-қызыл
тілме дақтары түседі. Жүректің ішкі қабаты мен аяқ ... ... ... 2—5 ... ... бұдан да ұзақ болады. ... ... ... ... мал денесінің қорғану қуаты, сондай-
ақ сыртқы ортаның ... ... ... өте ... жіті және ... ... Сонымен қатар теріні ұсақ-ұсақ қанталатып, жасырын түрге көшуі
де мүмкін.
Аурудың кенеттен болатын түрі ... ... ... 7—10 ... ... ... қора лас, мал күтімі нашар болғанда байқалады.
Торайлардың кенеттен жалпы күйі ... ... ... ... ... ... соң ... Аурудың өте жіті түрінде тілме бүкіл
қанды жайлайды [2,4,5].
Малдың жалпы күйі төмендеп, ... ... аяқ ... 42 ... ... одан да ... көтеріліп кетеді.
Ауру мал жата береді, азық-судан қалады, жүрсе аяқтары ағаштай
сіресіп, ерік бермейді, ... ... ... қызметі әлсірейді, соның
салдарынан өкпесі ісініп, тыныс алуы қиындайды, ... ... ... асты ... көгеріп кетеді.
Ауруға шалдыққан алғашқы 1—2 күнде кейбір жануарлар ... ... ... ... ... ... да олар ... қызыл қоңыр түске
ауысады. Ауырған малға ем ... 2—4 ... ... ... Жіті ... ... ... өтеді. Мал денесінің қызуы 41ГС-қа дейін, кейде
одан да ... ... ... ... ... 1—2 күннен кейін басының, денесінің
терісінде үш бұрышты, төрт бұрышты, дөңгелек, тығыз қабынған ісіктер пайда
болады.
Аурудың бұл түрі ... ... ... өтеді. Ауру салдарынан
шыққан дақтар бірте-бірте ... ... соң ... жоғалып кетеді, кейде
олардың орны өліеттеніп, тыртыққа айналып жазылады. Дер ... ... мал ... ... түрі көп ... жіті немесе қанды жайлайтын
түрінің жалғасындай болып өтеді. Оған ... ... ... ... және басқа созылмалы қабынуы қабаттасады.
Некроздар кейде дененің көп ... ... ... ... Бұл ... айға созылады.
Жүрек қабынған кезде ... ... ісік ... ... күші кетіп, қатты арықтайды. Аяқ буындары, ең алдымен ... және ... ... ... ... және бақай буындары ісінеді.
Мегежіндер ақсап, әрең-әрең жүреді. Аурудан айыққан малда ауруға
қарсы тұрақты төзімділік ... ... ... бұл ... айқын байқалады. Инфекциялық процесс
жіті өршіп ауру аяқ ... ... ... дене ... 41 °С
дейін жылдам көтеріліп, доңыздың құты қашып, ... ... ... ... бұл ауруға тән төртбұрышты ромбик тәріздес қызыл дақтар пайда
болады.
Терідегі қызыл дақтар оба ... да ... ... ... қызыл дақтар қанталаулардан туындалса, тілмеде анықталатын қызару
гиперемия нәтижесінде ... ... ... ... ... ... басып қарағанда
жоғалмайды. Керісінше екінші ауруда терідегі қызыл ... ... ... ... — 3—4 күн. ... екі түрі бар: онын ... шошқа денесіне қоңырқай қызыл күлдіреуіктер шығады да ... ... ... орын ... ... түрінде бас кезінде дененің температурасы ... ... ... одан да жоғары көтеріледі, шошқа әлсіреп мең-зең
болады. Қызуы көтерілгенінен ... 1—2 күн ... ... ... ... басқа да жерлеріне күлдіреуіктер және неше ... ... ... ... ... ... ... түсті болады. Кейде ісік
өлі етке айналады да, бара-бара оның беті қабыршақтанады [1,2,4,5].
Ауру 10—12 ... ... ... айығып кетеді намесе ауру
басталғаннан кейінгі 3—4-ші күндері өледі; ... ... түрі ... ... орын ... ... ... температурасы 41—42
градусқа дейін көтеріліп, азықтан бас тартады, шөлдейді.
Шошқа әбден әлсірейді, жүрген кезде теңселіп, ... ... ... ... ... ... бүйіріне және денесінің, ... ... ... ... шығады, олар кейін қоңырқай қызыл түске
боялады.
Ауру аяқтала бергенде ... ... ... байқалады, шошқа
ауру басталғаннан кейінгі 48—72 сағат ішінде өледі.
1.6 ... өтуі мен ... ... ... 2-5 ... ... одан да ұзаққа ... ... ... дәрежесіне, ... ... ... ену ... және ... ... ... ауру аса ... ... жітіден төмен, созылмалы
түрде өтеді.
Сонымен катар аурудың ... ... ... жем/ ... ... ... жіті түрі ... кездесіп, көбінесе ... ... ... жас ... ... ... тасымалдаған кезде байқалады.
Мұндайда ауру мал жабығыттып күйзеліп, қызуы ... ... ... әлсіреп, бірнеше сағаттан кейін өледі.
Аурудың жіті түрі ... қаны ... ... ... тұтанудың алғашқы кезенінде жиі кездеседі. Ауру шошқаның жалпы
куйі нашарлап, дене ... ... 40-410С одан да ... ... бөлініп, көбінесе айтып, көп қозғалмай, жүргенде ... ... ... іші ... ... ... жұмысы әлсіреп,
кейде, құсады, ал торайларда іші өту байқалады.
Жүрек жұмысының шарлауының әсерінен малдың өкпесі домбығып, дем ... ... ... ... ... іш ... көкшіл артады. Кейбір
шошқаларда ауру басталғаннан кейін 1-2 күн өткесін, теріде ... ... ... ... ... ... түске өзгеретін
дақтар ... ... ... ... ем көрсетілмесе 2-4 тәуліктен кейін
негізінен өліммен аяқталады [1,2,5].
Аурудың жітіден ... ... ... ... өзгерістер болып
/есек жем/ жеңілдеу өтеді. Мұндайда дене қызуы 41° С, одан да ... ... ... ... ... ... кейін шошканың бас және тұла бойы терісінде көлемі
және формасы әр түрлі /төртбұрыш, ... ... ... ... ... ... ... болады.
Аурудың терідегі түрі көбінесе зілсіз өтіп, 7-12 тәулікте ... ... ... бозарып, бірте-бірте жойылады, ... ... ... ... ... ал ауыр ... ... орны тыртықтанады.
Кей жағдайларда ауру асқынып, өлітію түрінде өтуі мүмкін.
Аурудың созылмалы түрі өз ... ... ... ... ол ... ... ... жалғасы ретінде өтеді. Мұндайда дерт асқынып,
терінің өліеттенуі, жүректің, буынның қабынулары байқалады.
Терінің ... ... ... ... ... ... ... іріндеп түсіп қалғанша шошқа жүдеп оңалмайды [3,4,5].
Жүректік қабынуының әсерінен жүрек ... ... ... әсерінен жануар әлсіреп, ... қаны ... ... ... ... ... ... ауырып, жүргенде
ақсайды.
1.7 Тілме ауруын балау және ажыратып балау
Тілмені індеттанулык, клиникалык, патологиялық анатомиялық деректер,
зертханалық ... ... ... ... ... маусымдығын , тұрақтылығын, ауыратын
малдардың жас мөлшерін еске ... ... ... ... ... көз аударады.
Сондай-ақ ауру шошқаларды емдегенде тілмеге қарсы қан сарысу ... ... әсер ... еске алу ... ... ... ... қарын мен
аш ішектін кілегейлі кабығының сөл ... ... ... ... ... ... ... бүйрекектің кесінділерін және жілік
сүйегін жібереді.
Патологиялық материалдардан жағынды дайыңдап, Грам әдісімен бояп,
микроскоппен қарайды.
Қоректік орталарға ... ... таза ... ... ... флуоресценттік микроскоппен тексеру колданылады.
Қажетті жағдайда үлпершек мүшелерден дайындалған езіндімен биосынама
қояды. Ол үшін езіндіні ... ... ақ ... егіп ... ... ... олар 3-5 ... ауырып өледі.
Ажыратып балау. Тілменің жіті, жітіден төмен ... ... ... ... ... ... және күн ... созылмалы түрін обаны созылмалы түрінен, микоплазмалық полисерозиттен,
стрептококкоздан, остеомаляциядан, рахиттен ажырату керек. Оба ет ... көп ... ... ... ... крупозды қабынулар кездеседі. Топаланда
өзгерістер көбінесе ангиналық белгілерімен білінеді.
Жалпы ... ... ... ... ... ... ... обадан, пастереллезден, қылаудан, листериоздан, топалаңнан
тағы басқалардан ажырата білу керек.
Тілменің созылмалы түрін ... ... ... ... ... және коринебактерия
індеттерінен, рахит пен остеомаляциядан ажырата білмей болмайды.
1.8 Тілменің патологиялық - ... ... ... ... ... өтуіне, түріне байланысты болып қан аурудың жіті ... ... ... тән болады.
Кеуде тұсы, шабының терісі көкшіл тартып, бүйірінде, жолында әр
түрлі ... ... - ... ... ... дене қуыстар мен ағзалардың сірі қабықтарында уақ қан құйылу
фибрин талшықтары ... Сөл ... ... тола көлемі
ұлғаяды. Көкбауыр үлкейіп, бауырда дистрофия өзгерістер кездеседі.
Бүйрек қабынып, ... ... Өкпе ... қабыну ошақтары
кезігеді. Жүрек еті болып тартып жұмсарады.
Қарынның, аш ішектің кілегейлі қабығы да канталаулар болады.
Аурудың ... ... ... ... ... ... өзгерістер тілмеде айқын емес, әйтседе теріде қызыл
дақтар қалады, асқазан мен аш ... және ... ... ... ... нақтылы балауы бактериологиялық зерттеумен расталынады
[3,5,7]. Организмге енгеннен кейін ... ... ... ... сөл түйіндері, ішек ... ... ... ... ... организмнің сезімталдығын арттырып,
аллергия қоздырады.
Егер микроб табиғи төзімділігі жоғары организмге түссе, дерт ... ... ғана ... ... ... ... ... белгілері айқын
білінбей, иммунитет түзілумен аяқталады.
Алайда сырткы ортаның қолайсыз жағадайлары, ... ... ... ... ... ... күштерін жеңіп, қанға еніп,
көбейіп, ... ... ... өлі тію ... ... жасайды.
Бактериялардын қарқынды көбеюі және пайда болатын ... ... ... ... мен ұлпаларда қабыну, дистрофия процестері кең
өрбиді.
Аурудың одан әрі асқынуының әсерінен ішкі ... ... зат ... ... қан ... қан ұю кездеседі.
Ауру жіті өткен жағдайда өлі ... ... ... ... ... жүрек жұмысының әлсіреуі, өкпенің домбығуы анық білініп,
өліммен аяқталады.
Қоздырушының уыттылығы төмендеу немесе ол иммунді ... ... ауру ... ... ... ... ... байқалып, жүректің
буынның қабынуынен және теріде шектелген қабыну, әр түрлі көлемдегі қызғылт
дактардың пайда болуымен сипатталады.
Ауру қоздырушысы тұрақтаған ... ... ... ... байқалады [4,5].
1.9 Шошқа тілмесінің емі және иммунитеті
Тілмеге қарсы қан сарысуымен антибиотиктер қолдану ... ... ... ... ... ... тері ... немесе қылау етіне тірілей салмағының
әрбір килограмына 1 — 1,5 мл ... ... ... ... ... ол ... тірілей салмағының әрбір килограмына 2—3 мың
ЕД мөлшерінде әрбір 6—8 ... ... ... Пенициллин қан сарысуына
ерітіледі. Малға әл, күш-қуат беретін дәрілер қолданған да ... ... ... ... қолданылатын сыворотка ... ... ... ... 60—100 мл мелшерде бұлшық етке жіберіледі.
Оған қоса пенициллин қолданылса, бұл екеуі дененің екі ... ... ... ... мал ... ... ... -10 мың өлшем пенициллин
жібереді, ауру асқынса оны екінші рет ... ... ... ... ... және іш өткізетін дәрілер беріледі.
Ауырған доңызды телімді ... қан ... ... ... ... ... шектеу қойылып, ауруға шалдыққан жануарлар оқшауланып
емделеді, саулары арнайы вакциналармен егіледі, ветсанитариялық шаралар
орындалады.
Шошқа ... ... ем ... ең тиімді жақсы әсер ететін тілмеге
қарсы қан сары ... ... сары суы мен ... жеке де ... ... ... ... тиімді әсер етеді. Қан сары суы антибиотикке ... ... жеке ... қан сары суын тері астына қолданады. 1-1,5 мл
әр кг-ға. Егер ауру малда ем ... ... ... 8-12 ... ... әрі қарай жалғастырады, қайта қайталадйды.
Ауруға экмонвоциллин де жақсы ... ... 5-10 мың. Ед ... ... ... 2-3 рет қолданылады. Эритромицин де ауруға жақсы ем
болады. Мөлшері 5-8 кг әр 1 кг 2-4 рет 6-12 ... ... ... ... ... мен ... емдік қасиеті өте
жоғары.
Гипериммунді сарысуды ауру малдың тірі салмағының әр килограммына 1-1,5
мл мөлшерінде тері астына не ... ... ... ... халі өте
ауыр болса, жіберілетін сарысудың жартысын ... қан ... ... ... стрептомицин, окситетрациклин, экмоновоциллин,
эритромицин, т.б. антибиотиктер ... ... ... ... Әсіресе
пенициллинды малдың тірі салмағының әр килограмына 2-3 мың ӘБ есептеп,
арасына 6-8 сағат ... ... ... ... ... өте ... ... береді. Ауру
малдарға әр түрлі симптоматиалық дәрмектер қолданады [6,8].
Иммунитет. Ауырған шошқаларда ұзаққа созылатын иммунитет ... ... үшін екі ... тірі вакцина қолданылады.
Біреуі 1931 жылы Румыния ғалымы В.Виноградник бөліп алып, әлсіретіп
әзірлеген «ВР-2» штамынан дайындалған; ... Д.Ф. ... "К" ... ... ... ... өлтірілген концентрленген алюминий тотығы қосылған
формолвакцина колданылады. Вакциналармен 2 айдан үлкен шошкаларды егеді, ... ... бір рет, ал ... концентрленген вакциналарды арасына 12-
14 күн салып 2 рет егеді. 4-5 ай өткенсін қайталап вакциналау ... ... үшін ... ... ... гипериммунді сарысу
пайдаланылады. Иммунитет 14 ... ... ... ... ... ... ... орындау барысында, шошқаның ... ... ... іс-шараларвн зерттедім.
Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралары
Бұған ең ... ... – мал ... ... ... – күту және ... ... қатаң ұстау жатады.
Арнайы сақтандыру шаралары ретінде вакциналар, әсіресе БР-2 румын
штаммынан және ... ... ... алынған тірі
вакциналарды, пайдалану керек Сондай-ақ қойылтылған ... ... ... ... ... ... 2 айлық торайдан бастап, қоғам және дербес
шаруашылық малына түгел егілуге тиіс.
Тілмеге ... ... оба, ... қылау, пастереллез-ауруларына
қарсы қолданылатын вакциналармен комплексті түрде егіледі.
Бұл ауру пайда болған шаруашылықтан мал алуға, зарарсыздандырылмаған
ет, тағы ... ... ... ... ... ... жақсылап тазартылып,
дезинфекцияланады.
Ауру мал оқшауланып, емделеді. Амалсыз сойылған малдың еті міндетті
түрде қайнатылады.
Барлық малға ... ... ... қоршау-шарбақтар, мал күтіміне
керекті ... ... ... ... ... ... мал шығын болып немесе жазылған соқ 14 күн ... ... шек ... ... ... ... ... және күдікті шошқаларды дереу
бөліп алып пенициллин аралас арнаулы ... ... ... ... ... ... де, 3—4 күннен соң, вакцина егеді.
Өлексені биотермиялық орда ... ... ... жойып
жібереді. Қора дезинфекцияланады, көң ... ... ... ... ... ... карантин салынады. Ең соңғы
ауру мал айыққаннан немесе өлгеннен ... 14 күн ... ... ... жасайды да, карантинді жояды.
Аурудан аман, бірақ тілме жұғу қаупі туып отырған фермалардағы немесе
қоралардағы барлық шошқаға вакцина ... ... екі жыл ... ... ... шошқаны
жайылымра шығарудан бір ай бұрын, барлық шошқаға вакцина егіледі.
Тілмеден сақтану үшін шаруашылыққа жаңадан әкелінген ... ... ... қою, ... ... ... ... алдында әбден
қайнату, шошқа қораның маңына құс жолатпау, ... ... ... ... ... жүргізіп отыру, шаруашылықта санитарлық-
гигиеналық ережелерді мұқият сақтау қажет.
Тілмеден шаруашылықты дауалау үшін ... және ... ... ... ... жүргізу қажет.
Жалпы дауалау шараларына малдәрігерлік-санитариялық ережелерді катан
сақтау, шошқалардың ... ... ... ... сәйкес
ұйымдастыру, рационның құрамын ... ... ... ... ету ... шаралардан ең маңыздысы шаруашылықтағы және жеке меншіктегі ... ... ... ... ... тілме анықталған жағдайда, ол шаруашылық тілме жөнінен
сау емес деп есептелініп, шектеу қойылады.
Нұсқауға сәйкес ... ... ... ... ... өнімдерін, жем-шөпті шығаруға шектеу қойылады.
Барлық мал басын клиникалық ... ... ... ... ... емдейді. Қалған сауларын вакциналап, 10 күн ... ... ... ауру ... ... ... жерде
сояды. Олардың етін қайнатқаннан кейін ... ... ... ... мал ... ... ... тұрған үйшікті тазалап, жуып, хлорлы әктің
тұнбасымен немесе күйдіргіш натрийдің 4% ... ... ... немесе сойылған ауру шошқаның ... 1% тұз ... бар ас ... 10% ... ... ... ... зарарсыздандырады.
Шаруашылықтан /фермадан/ шектеуді соңғы ... ... ... не ... ... барлық жануарларды
вакциналал, қорытынды дезинфекция жүргізгеннен кейін 14 күн өткесін алады.
Дауалау мақсатында түрлі вакциналық ... ... ... ГОА ... ... 2 рет қолданады.
3Техникалык қауіпсіздік
Малшылар еңбек қорғау ережелерімен танысу үшін әкімшілік оларға алғашқы,
жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.
Алғашқы нұсқаулармен ... ... ... ... ... ... мақсаты жұмысқа келген адамдар еңбек қорғау ... және ... ішкі ... таныстыру.
Жұмыс орындарындағы нұсқауды топ жетекші жүргізеді. Бұл нұсқау жұмыстың
қауыпсыз тәсілдерін практика игерудің бастамасы болып табылады. ... ... ... яғни ... ... ... адамдарды жеке бастың
гигиенасымен таныстырады.
Мал шаруашылықтарындағы жұмысшылар арнайы және санитарлық киімдермен
қамтамасыз етіледі. Арнайы киім - бұл ... ... ... де биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын кұрал.
Ауру малдармен, өлекселермен, қилармен жанасу нәтижесінде жұмысшыларға
кейбір антропозоонозды аурулардың жұғу ... ... Аса ... ... маңқа, туберкулез, бруцеллез, құтыру, бұзаутаз және тағы ... ... ... ... кейін қолданылған кұрал - жабдықтар 15 минут
кайнатылады. Егер ... ... ... ... ... ... - ... тағы баска колданылған кұрал - саймандар дезинфекцияланады.
Окшауханаға кіргізер алдында, малдардың тұяғы жуылып, ... ... ... ... ... ... малдар сабынмен жуылып,
дезинфекцияланады. Ауру малдарды қабылдаған ветеринарлар мамандары қолын
жуып, ... ... ... және де тағы ... жабдыктарды үнемі
ауыстырып отыруы тиіс, мүмкіншілік болмаған ... ... ... ... ... ... кезінде қауыпсіздік ережелерін сақтау
қоғамдық және адамдардың жеке басының ... ... үшін ... және ... ... және ... жол ... бағытталған
аса маңызды шара.
Улы химикаттармен жұмыс істеуге ең кемі 18 ... ... ... ... ... жұмыс істеу ережелері жөнінде нақтылы нұсқаулар
алған және де патогенді микроорганизмдерді ... ... ... ғана ... ... қауіпсіздік және өндірістік-санитариялық шаралар жиынтығы
малшыларды зооантропонозды аурулардан сақтауды, ... ... және ... ... өнім алуды қамтамасыз етуі керек.
Малшылар еңбек қорғау ережелерімен танысуы үшін әкімшілік ... ... ... ... ... ... тиіс.
Қорытынды
Қорыта келгенде, шошқаның жіті тілмесімен малдың 20-30 ... ... Осы ... ... ... ... 55-80 пайызы өлім жітімге
ұшырайды. Шошқа тілмесі-бұл ауру негізінен азық, су немесе ... ... ... қабатынан жұғады. Қоздырғышы - тілме микробы барлық
жерде кездесетін, ... ... ... ... ... қоздырушысы ұсақ жіңішке, қозғалмайтын, грам бойынша боялатын,
қоректік ортада ... ... ... ... ... ... Ауру тез өрбиді де, мал өледі. Бұл аурумен адамдар да ауыруы
мүмкін. Жоғарыда айтып кеткендей ... ... ... тағы ... ... үй ... мен құстар да ауырады. Тілме бактерияларын
теңізбен өзен балықтарынан, ... ... ... денелерінен
көптеп табуға болады. Біртіндеп организмге енгеннен ... ... ... орналасқан жұтқыншақ, сөл ... ... ... теріде жерлерінде көбейіп бірте-бірте
организмнің сезімталдығын арттырып, аллергия ... ... ... ... ... байқалады. Тілмеде айқын емес, теріде
қызыл ... ... ... аш ... және лимфа түйіндерінде
гиперемия байқалып ... ... ... ... ... ... ... да әр түрлі ... ... - ... ... Ал ішкі ... ... сірі қабықтарында уақ қан
құйылу фибрин талшықтары кездеседі. Көп ... ... ... ... ... ... ... хабарлау керек. Шошқа кешенінде
шошқаларды шоғырландырып ұстау көптеген мәселелерді тудырып отыр. Шошқа
қораларда әр түрлі микрофлоралардың ... ... ... ... көп ... ... - ішек ... кешеніндегі ауру тарауының ең бір себебі –организмнің сыртқы
орталық жайсыздығында қарсы тұралмайтындығында. Көп мал ... ... тез ... ... ... ... және ... ауруларға
қарсы жүргізілетін жүйелер екіге бөлінеді, алдын ала және эпизоотологиялық
ауруларға қарсы жүргізілетін ... ... ала ... ... тек
аурудан аман шаруашылықта жүргізіледі. Ал,ауру ... ... ... ... бір жерге ... ... ... аман ... күш ... ... ... Сайдулдин, Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін
/Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -112б.
2. Кононов, И.В. ... ... ... И.В. ... ... ... ... Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары
үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 165б.
4 ... Е. ... ... ... оқу ... жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. ... ... ... Б.К. ... ... жәрдем: оқу құралы жоғары оқу
орындары үшін, ... Б.К. ... - ... ... Ж. ... аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. ... ... Е.И. ... және ... ... ... ... негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И.
Алматы - 2006.- 145б.
8 ... А.А. ... и ... ... ... для ... ... А.А. Москва, Колос , 1984.-138 б.
9 Тұтқышбай И.А. ... ... оқу ... жоғары оқу
орындары үшін /Тұтқышбай И.А, Сабекова Д.Ө. Шымкент,
2009.-159б .
10Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары
оқу ... ... ... ... ... Д.Е., ... ... Т.И. –Алматы, 2009.- 126б.
Қосымша А
Тілмеге қарсы вакцина
Нормативтік сілтемелер
Осы курстық жұмыста келесі ... ... ... ... 2.104 -2006 КҚБЖ ... жазбалар.
МЖМБС 2.301 -68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601 -2006 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану ... 2.304-81 КҚБЖ ... ... 2.701-84 КҚБЖ ... мен ... жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ (ЕСКД).Әріптік белгілеу.
МЖМБС 2888-68 - ... ... ... Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
__________________________кафедрасы
___________________________________пәні бойынша
Курстық жұмыс
Пәні _______________________________________________________
Жұмыс тақырыбы:_____________________________________________
Мамандығы:_________________________________________________
Орындаған ... аты ... аты ... ... ... ... қорғалды
«_____»________2016ж.
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты – жөні
Комиссия:
_______________
қолы,аты – жөні
_______________
қолы,аты – ... 2016 ж.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қой диктиокаулезіне қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар33 бет
Шошқа тілмесі кезіндегі қолданылатын биопреапараттар12 бет
Шошқа тілмесі кезінде қолданылатын биопрепараттар3 бет
Шошқа тілмесі кезіндегі биопрепараттар жайлы мәлімет4 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»37 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь