«Үй қояндарының овуляциясы және фолликулалардың пісіп жетілуі»

Нормативтік сілтемелер
Белгілер мен қысқартулар
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.1 Ұрғашы және еркек малдың жыныстық мүшелерінің анатомиялық және топографиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.2Үй қояндарының овуляциясы және фолликулалардың пісіп жетілуі ... ... ..14
1.3 Қояндардың жыныс циклі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.4Үй қояндарын шағылыстыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 16
1.5Жыныстық жетілу және организмнің жетілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
3Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Ветеринарлық акушерство және гинекология - жыныстық процестердің, ұрықтандырудың буаздықтың, туудың, туғаннан кейінгі кезеңнің қалыпты жағдай және патологиялары, жаңа туған төл ауруларының, сондай-ақ бедеуліктің, қолдан ұрықтандырудың және эмбрионды көшіріп, қондыру мәселелері бойынша студенттерге теориялық біліммен қатар тәжірибе жүзінде үйрету.
Пәнді оқып үйрену студенттердің анатомия, генетика, гистология және эмбриология, физиология, биоорганикалық және биологиялық химия, ветеринарлық латын терминологиясы, мал азықтандыру, мал шаруашылығы патологиялық физиология, фармакология, микробиология және иммунология, вирусология, оперативті хирургия, ветеринарлық гигиена, клиникалық диагностикалау рентгенмен, жалпы және аумақты хирургия бойынша білім алуына негізделген.
Гинекологиялық ауруларға диагноз қою үшін міндетті түрде сарпайды, қынап кіре берісін, қынап, жатыр мойыны, жатыр тармақтары, түтіктері мен жұмыртқалықтарды зерттейді.
Аналық жыныс безінің көлемі, сыртқы пішіні, тығыздығы, температурасы, күлдіреуіктер немесе фолликулдің, сары дененің болуы, ісінуі, ұстағанда малдың ауырсынуы, жұмыртқалықтың әртүрлі физиологиялық немесе патологиялық жағдайларына байланысты өзгеріп отырады.
Мал шаруашылығын қарқындатудың бірден – бір дұрыс жолы – малды өз төлінен өсіру болып табылады. Бірақ, оған жыл сайынғы жүздеген мың аналық бас малдың қысыр қалуы үлкен зиянды әсерін тигізіп отыр.
Малдың қысыр қалуы шаруашылыққа орасан зор экономикалық зиян келтіреді, ол негізінен алынуға тиісті төл басының кемуі мен сүттің 30-35% - ға төмендеп кетуінен құралады, одан басқа қысыр малды емдеуге, бағып – күтуіне, жем – шөпке кеткен шығын қосылады. Қояндардың жыныс циклі моно және полициклді. Жануарлардыкіндей болмайды. Қоянның жыныс циклын өзіндік жыныстық жағдайда бақылау керек ұзақтығы алты жеті күн. Күйлеу жыныс циклының кезеңдерімен байланыспайды. Қояндар жыныс кезеңін кез келген уақытта өткізеді. Қоянда жұмыртқалық овуляцияға дайын фолликулдерді ұстап тұрады. Оларда қозыну болайды, пролиферативті процесстің ұзақтығын бақылайды қысқы шылмдану және бастысы жыныс актісі нәтижесінде жыныс циклінде овуляция басталуы мүмкін. Жыныс белсенділігі жылдың жылы уақытында орын алады (мамыр, маусым, шілде, тамыз). Шылмдану кезінде қояндардың несеп жыныс кіреберсінде кілегеілі қабықшасында қатты гиперемияны байқаймыз (кілегейлі қабықшасы ашық қызыл түсті). Овуляция қынаптың рецепторлы аппараты жыныс актісінен шамамен он сағат өткеннен соң байқалады. Жыныс актісі болмай және басқада қозынулардың немесе механикалық емес қынаптың рецепторлы қозыну овуляция барысында болмайды. Қояндар туғаннан кейін бірінші күнінде өсімтал фолликулдар алына бастайды. Толық емес жыныстық цикл шылымдану болмаса анестаралды, күйлеу болмаса алибитті, қозу болмаса ареактивті, овуляция болмаса ановуляторлы.
Жыныстық цикл кезінде барлық феномен 48 сағат ішінде өтсе синхромды, ал қандайда бір феномен кешігіп немесе 5-6 тәуліктен кейін көрініс берсе асинхронды деп аталады.
Мысық пен қаншықта жыныстық циклдар болмайды, оларда метаэструнен кейін (күйлеуден кейінгі кез) анаэструс (ұзақ тыныштық) басталады мұндай жануарлар моноциклді деп аталады. Яғни теңелу сатысы ұзақ жүреді жыныстық цикл жылына бір немес бірнеше рет қайталанады. Сиырда, шошқада, биеде ұрықтанбаған кезде жыныстық циклдар бір жылдың ішінде бірінен кейін бірі болып отыруы мүмкін. Мұндай жануарлар полициклді деп аталады. Яғни теңелу сатысы қысқа өтеді жыныстық цикл жылына бірнеше рет қайталанады [1,3].
Курстық жұмыстың мақсаты - үй қояндарының овуляциясы және фолликулалардың пісіп жетілуін зерттеу.
1 Карпов, В.А. Акушерство и гинекология мелких домашних животных: учебник для вузов /Карпов, В.А. Москва, Росагропромиздат, 1990. - 111с.
2 Рудин И.И. Практикум по акушерству, гинекологии и искусственному осеменения сельскохозяйственных животных: учебник для вузов /И.И.Рудин, В.Р. Тарасов, И.Л. Якимчук / Москва, Колос, 1979. -143с.
3 Жоланов, М.Н. Мал акушерлігі және гинекологиясы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / М.Н. Жоланов, К.У. Қойбағаров - Алматы 2005.-182б.
4 Жоланов, М.Н. Мал акушерлігі және гинекологиясы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / М.Н. Жоланов, Қ.У. Қойбағаров, О.Т. Туребеков, М.Ә. Мадияров - Алматы 2005.-114б.
5 Кузнецов, В.И. Мал дәрігері анықтамалығы: / В.И. Кузнецов Москва, Колос, 1979. -134с.
6 Тұтқышбай, И.А. Жануарлар патологиясы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Тұтқышбай, И.А, Сабекова Д.Ө./ Шымкент,
2009.-162б.
7 Студенцов, А.П. Ветеринарное акушерство и гинекология сельхоз. животных: учебное пособие для вузов / А.П.Студенцов. М:1970.-133с.
        
        Аннотация
пәнінен тақырыбына жазылған бұл курстық жұмыс аннотация, ... ... ... ... ... ... негізгі бөлім, өзіндік зерттеу, техника қауіпсіздігі, пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады.
Курстық жұмыс 26 беттен тұрады.
Мазмұны
Нормативтік ... мен ... ... ... ... ... ... және еркек малдың жыныстық мүшелерінің анатомиялық және топографиялық ерекшеліктері................................................. 10
1.2Үй қояндарының овуляциясы және фолликулалардың пісіп жетілуі..........14
1.3 Қояндардың жыныс циклі........................................................................... ... ... ... ... жетілу және организмнің жетілуі................................................17
2 Өзіндік зерттеу.........................................................................................................20
3Техникалық қауіпсіздік............................................................................................23
Қорытынды .................................................................................................................25
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі .............................................................................26
Нормативтік сілтемелер
Осы курстық ... ... ... құжаттарды қолдануға сілтемелер ... 2.104 -2006 КҚБЖ ... ... 2.301 -68 КҚБЖ ... 2.601 -2006 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану құжаттары.
МЖМБС 2.304-81 КҚБЖ (ЕСКД).Сызбалық шрифттер.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ ... ... ... мен ... ... қойылатын жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ ... ... ... ... ... ... және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
__________________________кафедрасы
___________________________________пәні бойынша
Курстық жұмыс
Пәні _______________________________________________________
Жұмыс тақырыбы:_____________________________________________
Мамандығы:_________________________________________________
Орындаған ... аты ... ... ... аты - ... ... ...
Жұмыс ____________
бағасы
бағасына қорғалды
________2012ж.
Комиссия:
_______________
қолы,аты - жөні
_______________
қолы,аты - жөні
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты - жөні ... 2012 ... 7. 14 - 03 ... ... ... ... Мемлекеттік Университеті
______________________________кафедрасы
... ... ... ... курстық жұмыс
Студент _______________________________
(тегі,аты-жөні)
--------------------------------------------------------------------------------
Жұмыс тақырыбы ______________________________________________
--------------------------------------------------------------------------------
Бастапқы мәліметтер __________________________________________

Курстық жұмыстың мазмұны
Орындалу
мерзімі
Көлемі ... ... ... ... күні ... ... ... жетекшісі _________________________________________________
(қызметі, тегі,аты - жөні, қолы)
Тапсырманы орындауға қабылдаған_______________________________
Ф. 7. 14 - ... ... ... және ... ... атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
> факультеті
кафедрасы

Кафедра меңгерушісі
_____________________
(қолы,аты - жөні)
_______________2012ж.
Курстық жұмысты қорғау
Хаттамасы №____
______________________________________________________пәні
студент_____________________________тобы_________________________
Курстық жұмыс тақырыбы _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде ... ... ... ... ... жұмысты орындау кезінде алынған балл (60 ... _____, ... ... (40 ... ... ... жұмыс жетекшісі____________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Қорғау күні__________2012ж.
Белгілер мен қысқартулар
%- пайыз
мин- минут
Мг/кг-милиграмм/килограмм
Г/кг-грамм/килограмм
Кг-килограмм
Г-грамм
Мл/кг-милилитр/килограмм
Кіріспе
Ветеринарлық акушерство және гинекология - жыныстық процестердің, ұрықтандырудың буаздықтың, туудың, туғаннан ... ... ... жағдай және патологиялары, жаңа туған төл ауруларының, сондай-ақ бедеуліктің, қолдан ұрықтандырудың және эмбрионды көшіріп, қондыру мәселелері бойынша ... ... ... қатар тәжірибе жүзінде үйрету.
Пәнді оқып үйрену студенттердің анатомия, генетика, гистология және ... ... ... және ... ... ветеринарлық латын терминологиясы, мал азықтандыру, мал шаруашылығы патологиялық физиология, фармакология, микробиология және иммунология, вирусология, оперативті хирургия, ... ... ... ... рентгенмен, жалпы және аумақты хирургия бойынша білім ... ... ... ... қою үшін міндетті түрде сарпайды, қынап кіре берісін, қынап, жатыр мойыны, жатыр ... ... мен ... ... ... ... көлемі, сыртқы пішіні, тығыздығы, температурасы, күлдіреуіктер немесе фолликулдің, сары дененің болуы, ісінуі, ұстағанда ... ... ... әртүрлі физиологиялық немесе патологиялық жағдайларына байланысты өзгеріп отырады.
Мал шаруашылығын қарқындатудың бірден - бір дұрыс жолы - ... өз ... ... ... ... Бірақ, оған жыл сайынғы жүздеген мың аналық бас малдың қысыр қалуы үлкен зиянды әсерін тигізіп отыр.
Малдың қысыр ... ... ... зор ... зиян келтіреді, ол негізінен алынуға тиісті төл басының кемуі мен сүттің 30-35% - ға ... ... ... одан ... ... ... емдеуге, бағып - күтуіне, жем - шөпке кеткен шығын қосылады. Қояндардың жыныс циклі моно және ... ... ... ... ... ... өзіндік жыныстық жағдайда бақылау керек ұзақтығы алты жеті күн. Күйлеу жыныс циклының кезеңдерімен ... ... ... ... кез ... ... ... Қоянда жұмыртқалық овуляцияға дайын фолликулдерді ұстап тұрады. Оларда қозыну болайды, пролиферативті процесстің ұзақтығын ... ... ... және ... ... ... ... жыныс циклінде овуляция басталуы мүмкін. Жыныс белсенділігі жылдың жылы уақытында орын ... ... ... ... ... Шылмдану кезінде қояндардың несеп жыныс кіреберсінде кілегеілі қабықшасында қатты гиперемияны байқаймыз (кілегейлі қабықшасы ашық қызыл түсті). Овуляция ... ... ... ... ... шамамен он сағат өткеннен соң байқалады. Жыныс актісі ... және ... ... ... ... емес ... ... қозыну овуляция барысында болмайды. Қояндар туғаннан кейін бірінші күнінде өсімтал фолликулдар ... ... ... емес ... цикл шылымдану болмаса анестаралды, күйлеу болмаса алибитті, қозу болмаса ареактивті, овуляция болмаса ановуляторлы.
Жыныстық цикл ... ... ... 48 ... ... өтсе ... ал қандайда бір феномен кешігіп немесе 5-6 тәуліктен кейін көрініс берсе асинхронды деп аталады. ... пен ... ... ... ... ... метаэструнен кейін (күйлеуден кейінгі кез) анаэструс (ұзақ тыныштық) басталады ... ... ... деп аталады. Яғни теңелу сатысы ұзақ жүреді жыныстық цикл жылына бір немес бірнеше рет қайталанады. Сиырда, шошқада, биеде ... ... ... циклдар бір жылдың ішінде бірінен кейін бірі ... ... ... ... ... полициклді деп аталады. Яғни теңелу сатысы қысқа өтеді жыныстық цикл жылына бірнеше рет қайталанады [1,3].
Курстық ... ... - үй ... ... және фолликулалардың пісіп жетілуін зерттеу.
* Негізгі бөлім
1.1 Ұрғашы және еркек малдың жыныстық мүшелерінің ... және ... ...
Ұрғашы малдың жыныс аппараты ішкі және ... ... ... Ішкі бөліміне:жыныстық бездер, жатыр түтіктері, жатыр, қынап, ал сыртқы бөліміне: сарпай (жыныс ернеулері), қынап кіреберісі, шүртекей ... ... ... ... (ovaria, ... - жұп ... ... қызметі аналық ұрық торшасын (клетка) және жыныстық ... ... ... ... ... ... қапталған. Осы қабаттың астында ... ... ... Жұмыртқалықты тіліп көргенде екі, яғни сыртқы фолликулярлы және ішкі милы (қан, ... ... ... ... ... ... ... аймақта алғашқы,дамушы,пісіп жетілген фолликулдар (граафов көпіршігі) және сары ... ... ... ... және ... ... ... биеде құрсақ қуысында оң жағынан 3-4-ші,ал сол жағынан 4-5-ші бел ... ... ... ... ... ... қуысының артқы бөлігінде орналасады.
Жатыр түтікшелері (salpinx) - ... ... ... және ... жыныс торшалардың кездесуін қамтамасыз ету. Ол үшін ... ... ... ... ... өте ... ... пен жатыр тармағын жалғастыратын иректелген ... ... ішкі ... ... ... ... ... Ұзындығы биеде, түйеде, сиырда, мегежінде 25-30 см, қойда және ... 10-15 см ... ішкі ... ... ... ... ... береді де, ақырында жалбырланып барып бахромкамен бітеді. Кейде тіпті ... ... ... (uterus, hystera, metra) негізгі қызметі төлдің өсіп ... ... ... ... ... және жай ... бөлінеді. Күрделі жатыр жануарларда (қос тармақты екіге бөлінген-сиырда, түйеде, қойда ешкіде, ... ... ... ... қос ... ал жай ... -приматтарда. Жатыр қабырғасы кілегейлі, етті, сірілі қабаттардан тұрады.
Жатыр жамбас қуысында орналасқан. ... ... ... ... ... жатады. Кейде көп туған немесе кәрі сиырларда құрсақ қуысына қарай ... ... ал ... ... қаншық пен мысықтың жатыр тармақтары ... ... ... Олар ... ... арқылы бел омыртқа бұлшықеттеріне бекітілген.
Жатыр үш ... ... ... ... және ...
Жатыр мойыны ( cervix uteri ) қынап пен жатыр ... ... ... өте тығыз бұлшықетті орган. Оның ... 3-4 см, ... ... 10-15 ... ... мойнының кілегейлі қабаты ұзынынан (биеде) және көлденең (сиырда, ... ... ... ... ... ... көлденең қатпарлардың ұштары мегежіннен басқа малдарда қынапқа ... ... ... ... ... ... бұл ... ұштары бір-бірімен түйіспейді. Жатыр мойнының кілегейлі қабатының эпителлийі муцин тәрізді кілегейлі шырыш бөледі, ал ауаның ... ... ... ... ... түзеді [1,3].
Жатыр денесі (corpus uteri) ... ... 2-3 см, ... ... ... кең, ... 10-15 см ... себебі биенің төлі жатыр денесінде және тармағында өсіп ... ал ... ... төл ... ... өсіп ... ... (cornua uteri) жатыр ... әрі ... ... келеді де, ұрық түтікшелеріне ауысады. ... ... ... ... жерін бифуркация деп атайды. Жатыр денесінен осы бифуркацияға дейін ... ... өзек ... ... ... ... қошқар мүйізі тәрізденіп астына ... ... ... ... 20-30 см. ... ... тармақтары алға қарай, төмен түсіп барып, ... ... ... қайырылып тұрады, яғни дөңес жағы астында да, ойыс жағы үстіне ... ... ... ішек ... ... ... ... жатады, ұзындығы 1,5-2м жетеді. Күйіс қайыратын малдардың жатыр тармағында кілегейлі қабаттан ... ... ... - ... орналасады, олардың жалпы саны 80-120 дейін жетеді, олар тармақтарда 3-4 ... ... ... ... ... кішкентай тесіктер бар, оларды крипталар деп атайды. Сиырлардың карункулаларының ... ... ... де, ал ұсақ ... түйме тәрізді ойыстанып келеді.
Басқа малдарда карункула болмайды, сол ... ... ... ... ... ... ... Бұнымен қоса жатырдың кілегейлі ... ... ... ... (vagina, colpos) - ... ... тік ... астында орналасқан. Негізгі қызметі ... ... ... және төл ... жол болып табылады. Оның ұзындығы ірі ... 30-35 см, ал уақ ... 10-12 см ... үш ... ... ... қабаттан тұрады. Кілегейлі қабаты көп қабатты жалпақ ... ... ... орналасқан көптеген қатпарлар ... ... ... ... ... гартнер жолдары жатыр. Қынаптың краниалдік бөлігінде, жатыр мойнының жоғарғы ... ... ... тәрізді кеңістік түзіледі. ... пен ... ... ... ғана ... ... бөліп тұрады ол - қыздық перде (hymen) деп ... ... ... ... ... (vestibulum vaginae) жыныс саңылауынан басталып қынапқа қосылатын, ... ірі ... 8-14 см ... ... орган. Сиырда, қойда, ешкіде және мегежінжде зәр шығаратын ... ... ... ... ... бөлінген,оның үстіңгі бөлігі зәр ... ... яғни ... ... ... астыңғы тереңдігі 2 см болатын тұйық тесік - ... ... ... ... Бұл ... ... мал ұрықтандырғанда немесе қуыққа ... ... ... ... Биеде дивертикул болмайды. Қынап кіреберісінің атқаратын негізгі ... ... ... ... ... ету[1,2,3]. ... ... ... үш: ... етті және дәнекер ұлпалы қабаттан тұрады. Кілегейлі ... көп ... ... ... қапталған және ол әр түрлі қалыңдықта қатпарлар ... ... ... екі ... ... ... ... екі қатар ... ... ... түтік тәрізді бездер бар.
Жыныс саңылауынан 1.5-2.5 см ... ... ... ... ... етті ... ... қынап кіреберісінің үлкен (вестибулярлық) бездер және кіші ... ... ... қоса биеде, мегежінде, қаншықта қынап кіреберісінің екі ... ... ... ... тереңіректе, тығыз фиброзды қабықпен қапталған екі қуыс ... ... ... (bulbus vesyibuli) орналасқан. Бұл денелер ... ... ... қанға толып сарпай ісінеді.
Қынап ... ... ... ... ... ... ... жыныс мүшесінің рудименті - шүртекей (clitoris, cunnus) орналасады. Ол екі түрлі ... ... ... және ... ... ... ... ұштарына өте бай басы, денесі және аяқтары ... (vulva) ... ... ... терімен қапталған екі ... ... (labia vulvae) ... Осы ... ... ... жағы биеде сүйірленіп және төменгі шектері доғаланып ... ... ... ...
Еркек малдың жыныс органдарына ұма, ен, ен ... ұрық ... ... ... ... ... мүше ... қамшы, шыбық, шүкі) және күпек жатады.
Ұма (sckrotum) екі ... ... ... ... қабаты тері, өте жұқа, ... Онда тері ... ... өте көп. Ішкі ... ... етті қабықтан тұрады. Екі қабығы бір-бірімен өте тығыз ... ... ... ... ен мен ен ... ... ортаның зиянды әсерінен сақтау және температураны реттеу. Ұманың ішіндегі ... дене ... ... 3-50С ... Мұндай температура спермиогенездің дұрыс өтуі,шәуеттің сапасы жоғары болуы үшін ... (testis, orchis, didumis) - бұл ... ... органға жатады. Ен сағағына ілініп, ұманың ... ... ... ... ... жұмыртқа тәрізді сопақтау, тығыз, серпімелі, өте ... ... без. Оның ... ... ... өзгешелігі ол миллиардтаған тірі торшаларды түзеді.
Еннің ұзындығы: бұқада 12-15 см,диаметрі 6-7 см, ... 300 гр. ... ... ... ... ... ені сәл кішірек. Қабанның ені көлбеу, ал ... ені ... ... ... ақ ... ... ... Ақзаттық қабық еннің ішіне ... еніп ... ... ... Осы ... ... тарап,енді 300-400 бөліктерге бөледі. Әр бөліктің ... 4-5 ирек ... ... ... осы ирек ... ... Әр бөліктен тік түтікшелер шығып, бірігіп ен торын ... ... ... Ен ... басын ен торынан шыққан ұрық шығарушы түтікшелер ... ... бір ... ... ... ен ... ... қалыптастырады. Ен қосалқысы енді ... ... ... Ен ... ... ұрық ... анабиоздық күйге түседі.
Ен бауы (funiculus ... ... ... ... ... ұрық ... қан ... жүйкелерден және бұлшық ет.
Ұрық жолдары ен қосалқысының арнасынан басталады да, ... ... ... ... өтіп, қуықтың үстіңгі жағында ампула ... ... ... ... барып қосылады. Әрі қарай бұл жол несеп жыныс арнасы деп ... ... ... ... ... ... жұп бездер, олар қуықтың ... ... ұрық ... ... ... екі жағында орналасқан ұзындығы ірі қара малда және қабанда 10-15 см, ... 4-5 см тік ішек ... қол ... ... анық ... ... және арнайы аңдарда бұл без жоқ.
Баданалық без жеке дара без, ... және ... ... ... қуықтың дорсальдік жағында, несеп жыныс өзегінің ... ... ... ... ... несеп жыныс өзегінің дорсальдік бөлігінде, екі ... ... ... ... ... ... ... маңында орналасқан.
Көлемі 3-4 см болатын екі ... ... ... ... бұл без болмайды. Осы жоғарыда айтылған бездердің арналары несеп ... ... ... ... бездер несеп жыныс өзегінің қабырғасында орналақан.
Қосымша ... ... ... ... өзінің бөліп шығаратын сөлі арқылы ен ... ... қою ... ... ... ... спермийлерді ұйқыдан оятып,қозғалыс белсенділігін ... ал ... ... ... ... бездер өзінің секретімен несеп жыныс өзегін тазалап өтеді [1,5].
1.2Үй қояндарының овуляциясы және ... ... ...
Жыныстық цикл (цикл деген грек тілінен аударғанда шеңбер) жоғары сатыда дамыған ұрғашы жануарлардың екі овуляция ... ... бір ... ... - мезгіл қайталанып отыратын морфофизиологиялық мінез құлықтық өзгерістердің жиынтығы. Бұл өзгерістер жануар ... ... ұрық ... піскен аналық клеткаларын жасап шығара алмайтын болған кезде ... Бұл ... ... 20-25 ... сиырдың 15-20 жасында, кейде 25 жасында, қоймен ешкінің 8-9 жасында, шошқаның 6-8 жасында, қаншықтың 8-12 жасында, мысықтың 6-8 ... үй ... 4-5 ... ... цикл қозу, тежелу, теңелу сатыларына бөлінеді.
Қозу сатысы (бірінші феномен) жыныстық цикілдің феномендерінің айрықша көрініс табатын кезеңі.
* Шылымдану - ... ... ... ... ... ісінеді, жатыр бездерінің қызметі күшейіп жатыр еттері қимылы артып, жатыр мойыны ашылады, осы кезде шырышты сұйық бөлінеді.
* Жыныстық қозыну - ... ... ... ... ... ... сиыр мазасызданып, мөңіреп шөп жемейді, сүттің өнімділігі азаяды. Сүттің құрамы да өзгеруі мүмкін, бұқаға немес басқа ... ... ... ... ... бұқаны жақындатпайды.
* Күйлеу (охота) ұрғашы малдардың еркек малдарға жыныстық рефлекстерінің айқын көрініс беретін сәті. Бұл кезде күйлеу шарығына жетіп сиыр ... ... ... ... ... ... білдірмейді, жиі жиі зәр бөліп жыныс ернеулері ритмикалық қимылдайды.
* Фолликулдардың ... ... ... ... ... пісіп жетілуімен овуляция орын алады. Бір немесе бірнеше фолликулдің өсуіне пролан А гармонының әсері себепкер ... Бұл ... ... алдыңғы бөлігінен шығады.
Шамалау бойынша, фолликулдің жетілу процесінде оның қабырғасы фолликулин гормонын бөледі, бұл гармон эстрин ... ... деп ... Осы гормон қанға кіргеннен кейін жыныс органдарына әсер етіп оларды аналық ұрық ... ... ... ... және ... ... жыныс жолдарына сперманаң өтуіне және содан кейін ұрықтандыруға дайындайды.
* ... ... ... ... ... ... ... бөледі, яғни граф көпірігі жарылып, аналық клетка шыққанан кейін содан пайда болған қуысқа біраз қан ... және ... ... клеткалары күшті өне бастайды. Сөйтіп гормон қанға сорылып ұрғашы мал күйге келеді. Фолликул қабығы жұмыртқалықтың ақ қабығына ... ... ... ішіндегі сұйықтық қысымы артады. Лютеиндеуші гормон әсерінен фолликул жарылып жұмыртқа ... ... ... ... ... ... ... әсерінен сары дене өсіп жетіледі. Овуляцияны жылдамдататын окцитоцин. Сары дене қанға ... ... ... ... Бұл сары дене ... ... етқоректілер ұрықтандырылған кезде жануарлардығ буаздығының аяғына дейін ... Ал ... ... 5-6 ... сары дене ... ... семе ... құлындайтын кезіне дейін көп кішірейіп қалады. 12-14 күннен кейін сары дене әбден өсіп ... ... буаз ... ... ... ... кілегей қабығында ұрықты қабылдауға және оны қоректендіруге қажетті процестер жүреді (плацента пайда болады).
Тежелу ұрғашы ... ... ... мал ... ... жеп сүт ... артады. Еркек малды өзіне жақындатпайды, сары дене түзіледі.
Теңелу жыныс циклының феномендері ... ... жаңа ... ... ... ...
Толық жыныстық цикл қозыну сатысында барлық феномендер көрініс береді.
Толық емес жыныстық цикл шылымдану болмаса анестаралды, күйлеу болмаса алибитті, қозу ... ... ... болмаса ановуляторлы.
Жыныстық цикл кезінде барлық феномен 48 сағат ішінде өтсе ... ал ... бір ... кешігіп немесе 5-6 тәуліктен кейін көрініс берсе асинхронды деп аталады.
Жыныс циклының ритмдері. Мысық пен қаншықта жыныстық циклдар болмайды, оларда ... ... ... ... кез) ... ... тыныштық) басталады мұндай жануарлар моноциклді деп аталады. Яғни теңелу сатысы ұзақ жүреді жыныстық цикл жылына бір немес ... рет ... ... шошқада, биеде ұрықтанбаған кезде жыныстық циклдар бір жылдың ішінде ... ... бірі ... ... мүмкін. Мұндай жануарлар полициклді деп аталады. Яғни теңелу сатысы қысқа өтеді жыныстық цикл жылына бірнеше рет қайталанады.
Күйіт деп - ... ... ... ... ... ... қабат, сыртқы жыныс аппаратынан кілегей бөлінуін айтады. Жыныстық циклдің барлық сатыларының ішінде күйіттің практикалық маңызы бар, өйткенің ... ... осы ... ... ғана ... ... ... (күйлеу). Үй жануарларының жеке түрлерінің күйітінің басталуы мен ұзақтығы ... әр ... ... ... ... ... мен ... мезгілінің арасында шекараны іс жүзінде айыру өте қиын. Сондықтан ... ... ... ... зат ... ... кез ... мезгілі деп аталады [3,6].
1.3 Қояндардың жыныс циклі
Қояндардың жыныс циклі моно және ... ... ... Қоянның жыныс циклын өзіндік жыныстық жағдайда бақылау керек ұзақтығы алты - жеті күн. Күйлеу жыныс циклының кезеңдерімен байланыспайды. ... ... ... кез ... уақытта өткізеді. Қоянда жұмыртқалық овуляцияға дайын фолликулдерді ұстап тұрады. Оларда қозыну ... ... ... ... ... ... ... және бастысы жыныс актісі нәтижесінде жыныс цикілінде овуляция басталуы мүмкін. Жыныс белсенділігі жылдың жылы уақытында орын алады ... ... ... ... Шылымдану кезінде қояндардың несеп жыныс кіреберсінде кілегеілі қабықшасында қатты гиперемияны байқаймыз (кілегейлі ... ашық ... ... Овуляция қынаптың рецепторлы аппараты жыныс актісінен шамамен он сағат өткеннен соң байқалады. Жыныс актісі болмай және басқада ... ... ... емес ... рецепторлы қозыну овуляция барысында болмайды. Қояндар туғаннан кейін бірінші күнінде өсімтал фолликулдар алына бастайды.
Үй ... ... ... бір екі ... ... Үй ... бұл өзгешелігі төлді көп алу мақсатыман балалату үшін пайдаланылады. Күйіті 3 күннен 5 ... ... ... ... 8-9 күн өткен сайын қайталанып отырады. Іш тастағаннан кейін күйіт 3-4 күнде ... ... ... ... ... байқалады, бірақ қыстың күні, көбінесе күн жылына бастағанда ғана күйлеп отырады (әдетте аяз күндері күйлемейді).
Мал шағылыстыру науқанын жүргізгенде ... ... ... жүргенін анықтау ісінің үлкен маңызы бар. Малдың күйлеуін анықтау үшін әрбір түлік малдың өзіне тән ... ... ... ... ... жүргендігі сыртқы жыныс органдарының қызарып, ісінгенінен, көтеріңкі (қозыңқы) күйде екендігіннен байқалады. Осы ... ... ... ... ... үй қояны арқасынан сипағнда еденге жата қалып арқасын қайқайтады. Күйлегендігі анық ... ... ... үй ... ... ... ... жақсы қабылдап, көп төл туады [4,6,7].
1.4Үй қояндарын шағылыстыру
Ұрғашысы еркегінің тұрған жеріне - клеткасына апарылады, клетканың ... жем ... су ... ыдыстардышығарып тастау қажет. Ұрғашысының клеткасына еркегін апармаған жөн, өйткені олай етсе, еркегі ... ... ... ... жат ... ұзақ иіскелеп, қармаумен болады.
Еркек қоян ұрғашысына шұғыл ұмтылып, шапшаң шағылысады. Шағылысып ... ... ... ... ... бір ... ... немесе шалқасына құлап түседі. Құлап түскенде бырылдайды немесе шиқылдаған сияқты ерекше дыбыс шығарады, онысы ... ... ... ... ... ... ... ол да сенімді белгі болып табылады. Үй қояндарының анық шағылысында жеткілікті сенім ... яғни ... ... ... ... тез кетсе, онда үш бес минуттан кейін тағы ... ... ... үшін бес жеті ... ... ұрғашысын еркегінің жанына апарады. Ұрықтандырлылған ұрғашылары еркек қоянды жанына жуытпайды және жалынышты қыңсыл дыбысын шығарады, мұндай реттерде ұрғашы ... ... ... ... ... ... ... қояны 6-дан 9-ға дейін көжек туады, кейде оның саны 6-дан кем, ... ... да ... Үй ... ... ... 13-ке ... көжек туатыны да болады. Үй қояндарының 14-19-ға дейңн төл тууы сирек кездеседі.
Төлдің саны анасына байланысты, өйткені оның күйлеген кезінде ... ... ... - ... ... ... ... санына байлансыты. Әрине төлдің санына шағылысу кезінде еркектен шыққан сперма да біраз әсер етеді. ... ... ... ... ... ұрық жолындағы аналық клеткаларының бірқатары ұрықтанбай қалуы мүмкін.
Жалқы туатын жануардың егіз туатындығы, бір аналық ұрық бездерінен ... екі ... және ... аналық бездерінен шыққан екі ұрықтың ұрықтануынан да болуы мүмкін. Мұндай ретте әрбір төл үшін жеке хорион жасалады.
Буаз үй ... үшін ең ... ... ... ... ... ал жаздыгүні түрлі - түрлі шөптер мен бұршақ ... ... жем ... ... Пішен жаман болса, рационға сұлыдан, бидайдың кебегінен және арпадан қосып ... жем қосу ... ... ... қоян ... ... тазартып, ұясына салып, емізеді. Емізгеннен кейін енесі ұясын мамықпен қымтайды. Бірақ көжектерге көңіл бөлмейтін қояндар да ... Олар ... ұяға ... ... клетканың ішіне шашып тастайды. Егер шара қолданылмаса, көжектер қырылып қалуы мүмкін. Мұндайдан сақтану үшін көжектердің ... ... ... ... Клеткада көжектер шашылып жатса, оларды дереу ұяға салып, мамықпен қымтау қажет. Өлген және зағип көжектер дереу ұядан шығарылады. Мұнымен қабат, ... ... ... ... ... көжектердің денесінде тарыдай іріңді бөрткендер болуы мүмкін. Мұндай көжектерді ... ... ... ... бірге оқшаулайды [1,6].
1.5Жыныстық жетілу және организмнің жетілуі
Жетілу мерзімі. Жас жануардың және оның жыныс органдарының дамып көбеюге қабілетті дәрежеге ... ... ... ... ... ... ... түріне, тұқымына, жынысына, азығы мен күтіміне, сондай-ақ климатқа байланысты болады. Қай түлікте де малдың жыныстық жетілуі, оның жалпы жетілуден анағұрлым ... ... даму ... ... ... ... немесе дененің
ж е ті л у і деп ... ... және ... ... мерзімінен бұрын шағылысқа түсіру олардың жалпы жетілуін тежейді және олардан осал төл алынады.
Күйлеу белгілері және оның ... ... ... ... ... тоқтап кетуі оларды дер кезінде және дүрыс шағылыстыруға байланысты.
Шағылыстыру мерзімін анықтау ушін олардың ... ... ... қаншаға созылатынын, оның белгілерін, сондай-ақ әбден ... ... ... ... ... ... ... уақытын білу қажет,
Сиырдың күйлеуі. Сиыр елеуреп, қайта-қайта мөңірейді, құйрығын ... ... ... ... оның азыққа тәбеті шаппайды, сүті кемиді. Кейде сүттің сапасы езгереді, ол уызға, ... ... не ... ... күйлеген сиыр өзге сиырға артыла береді, ал өзіне артылса, қашпайды.
Көбінесе несеп шығаратындай ... ... ... ... қашпайды, ол артылса, қозғалмай тұра береді. Сарпайынан кілегей ағады. Күйлеудің бастапқы ... ... су ... және ... ... ... күйлеген сәтте сарғыш тартады, ал күйіті басыларда ... ... сәл ... ... әр ... ... және кою болады. Сондай-ак сарпайы ісінеді, қынаптың ішкі беті қан кернеп қызарып кетеді. Жатыр мойны ісінген, суланған және ... ... ... ... сәл ... ... пен ... күйлеуі. Мал тыпыршып, маңырай береді, бақылдайды, құйрығын бұлғақтатады, ... ... ... ... ... ... ... турады. Күйлеп жүрген ешкінің сүті қайнатқанда ұйьш қалады. Саулыққа ... ... ешкі ... ... ... Саулықтың күйлеу белгілері сырттай қарағанда әрқашан анық байқала бермейді, ... ... ... табу үшін ... ... ... ... Әрбір 1000 саулыкқа 10 -- 12 қошқар керек. Қүйттеуіш қошқарға белдемесінен төмен түсіре күйек байланады. Егер ... ... ... ... ... ... тура ... онда күйлеген деп табылады да, ұрықтандыру үшін бөліп алынады.
Мегежіннің күйлеуі. Мегежін тынышсызданады, қайта-қайта несеп шығарады, ... бас ... шырқ ... ... ... ... ... сүйенеді. Серуенде, не өрісте, жүріп күйлеген мегежін өзге ... ... ... ... ... белгілерінің бірі -- сарпайдың ісініп, ... ... пен ... ... ішқі беті қан ... ... ... мөлдір, созылған кілегейлі су ағады. Қораның коридорымен ... ... ... ... күйлеген мегежін елеуреп, алдыңғы аяқтарьш көтеріп, станок қоршауына асылады, тіпті шығып кетуге ... ... ... анық ... ... ... ... айдап шығып оның жүріс-тұрысын байқау керек. Әдетте ... ... ... ... ... өзі ... ... Бие тынышсызданып, елеурейді, жылқыға, әсіресе куйттеуіш айғырға жақындауға ұмтылады, қайта-қайта кісінейді, кейде бас бермей ала ... ... ... ... ... ... Сарпайын бір ашып, бір жауып тұрады.
Інген мен щүдыстың күйлеуі. Күйіті келген інгеннің қынабы қызарып, оның ішінен аздап ... су ... ... ... -- бура ... ... әуелі тынышсызданады, соңынан бөксесін төсеп шөге қалады. Құдыстың күйіті мен ... ... ... ... ... ісінеді, 7 -- 12 күн бойы қынабынан қан аралас су ағады, бұл су біртіндеп ағарады. да, ... ... ... тәбеті бұзылады, ол ойнақшып, тықыршиды, иесін елемей, төбет іздейді. Кейбір қаншықтыд кынабыньщ кіреберісі ... ... ... ... де, ... ... түрады, екінші бір қаншықтын, желіні үлкейіп аздап сүт шығады. ... ... ... бұл кезде тебеттіқ шабытын қоздырғандай иіс шығарады; оньщ иіс сезу ... ... ... бұл ... оны ... ... ...
Буаздықты анықтау
Малдын, буаздығын анықтау ең маңызды мал дәрігерлік - зоотехникалық шаралардың бірі. Бұл колхоздар мен оовхоздарда ... ... ... және оны өз ... ... ... ... бір жоспармен жүргізуге мүмкіндік береді.
Ірі малдың (сиыр, бие, мәші, інген т. б.) ... тік шек ... ... ... ... Бұл -- ең негізгі, дәл және сыңалған әдіс.
Ұсақ жануардың буаздығьі (қой, ешкі, мегежін, қаишық т. б.) ... ... ... ... шек ... ... әдісін әбден меңгеру үшін, алдымен, аналық без бен жатырды тез табуға дағдылану керек. Әдетте ... ... ... ... ... ... ... ол жатырдың бірден бір нығыз бөлігі. Сиырдың жатыр ... ... өзге ... ... негізгі (бағыттауыш) орын. Биені зерттегенде ең алдымен оның аналық бездерін тауып алу керек. ... ... тік шек ... анықталатын болса, ұрықтандырыл-ғаннан кейінгі алғашқы екі айда бұл әдісті қолданбаған жөн, өйткені жатыр бұтағын қолмен ... ... тел ... мал іш ... ... Бұлжытпай орындалатын мынандай бір ереже бар: буаздықты тік шек арқылы ... ... абай ... ... бес саусақтың тек ішкі жағымен ғана іздестіру қажет. Қандай жағдайда да ... сиыр ... күш ... ... ... шегі ... мал күшенген кезде шекке тығылған қолды әрі-бері жылжытпай бос ұстау керек. Зерттеу жұмысы аяқталғанша ... ... ... ... ... ... өйткені бұл малдың тынышын кетіреді.
Қой мен ешкі ... ... ... -- олардың қайталай күйлеуі. Буаздығының екінші жартысында олардын, од бүйірі бұлтиып шығып тұрады; іштегі төлді құрсақтың сыртынан ... ... ... ... ... сайын қой-ешкінің сарпайы мен желіні ісініп, емшегінен уыз шығады.
Мегежін буаз болса, ол ... ... ... оның қүрсағы үлкейе түседі. Буаздығы екі айдан асқан сон. құрсақтағы торайларды табуға болады, Торайлауға ... ... ... қызарады және уыз шығады [1,3,6,7].
2 Өзіндік зерттеу
Курстық ... ... ... ... ... ОҚМУ Агроөнеркәсіп факультетінің Ветеринарлық медицина кафедрасының ветеринарлық клиникасында үй қояндарының ... және ... ... ... зерттедім.
Жыныстық цикл (цикл деген грек тілінен аударғанда шеңбер) жоғары сатыда дамыған ұғашы ... екі ... ... ... бір ... ... - мезгіл қайталанып отыратын морфофизиологиялық мінез құлықтық өзгерістердің ... Бұл ... ... ... ... ұрық бездері піскен аналық клеткаларын жасап шығара алмайтын ... ... ... Бұл кезең биенің 20-25 жасында, сиырдың 15-20 жасында, кейде 25 жасында, қой мен ешкінің 8-9 ... ... 6-8 ... ... 8-12 ... мысықтың 6-8 жасында, үй қоянының 4-5 жасында басталады.
Жыныстық цикл қозу, тежелу, теңелу сатыларына бөлінеді.
Қозу сатысы (бірінші феномен) жыныстық ... ... ... ... ... кезеңі.
Шылымдану - жыныс органдарының кілегейлі қабығы қызарып ... ... ... ... ... ... еттері қимылы артып, жатыр мойыны ашылады, осы кезде шырышты сұйық бөлінеді.
Жыныстық қозыну - фолликулалардың пісу жетілу фазаларына байланысты. ... сиыр ... ... шөп ... ... ... ... Сүттің құрамы да өзгеруі мүмкін, бұқаға немес басқа сиырға асылуы мүмкін, бірақ өзіне бұқаны жақындатпайды.
Күйлеу (охота) ұрғашы ... ... ... ... рефлекстерінің айқын көрініс беретін сәті. Бұл кезде күйлеу шарығына жетіп сиыр тынышталып қыймылсыз тұрады, жыныстық ... ... ... жиі жиі зәр бөліп жыныс ернеулері ритмикалық қыймылдайды. ... ... ... Қозыну сатысында фолликуланың пісіп жетілуімен овуляция орын алады. Бір ... ... ... өсуіне пролан А гармонының әсері себепкер ... Бұл ... ... ... бөлігінен шығады.
Шамалау бойынша, фолликулдің жетілу процесінде оның қабырғасы фолликулин ... ... бұл ... ... ... фолликулостерон деп аталады. Осы гормон қанға кіргеннен кейін жыныс органдарына әсер етіп ... ... ұрық ... ... ... ... және ұрғашы жануарлардың жыныс жолдарына сперманаң өтуіне және содан кейін ұрықтандыруға ... ... ... фолликул сұйықтығына эстроген гормонын бөледі, яғни граф көпірігі жарылып, аналық ... ... ... содан пайда болған қуысқа біраз қан құйылады және эпителий қабатының клеткалары күшті өне ... ... ... ... ... ... мал ... келеді. Фолликул қабығы жұмыртқалықтың ақ қабығына жанасып нәтижесінде фолликул ішіндегі сұйықтық қысымы артады. Лютеиндеуші гормон әсерінен фолликул жарылып ... ... ... ... ... ... лактатропты гармонның әсерінен сары дене өсіп жетіледі. Овуляцияны жылдамдататын окцитоцин. Сары дене ... ... ... ... ... Бұл сары дене күйістілер, талғаусыздар етқоректілер ұрықтандырылған кезде жануарлардығ буаздығының ... ... ... Ал ... ... 5-6 ... сары дене бірте бірте семе бастап құлындайтын кезіне дейін көп кішірейіп қалады. 12-14 ... ... сары дене ... өсіп ... ... буаз болмаса тарап бітеді. Жатырдың кілегей қабығында ұрықты қабылдауға және оны қоректендіруге қажетті процестер жүреді (плацента пайда болады).
Тежелу ұрғашы малдың ... ... мал ... ... жеп сүт ... ... Еркек малды өзіне жақындатпайды, сары дене түзіледі.
Теңелу жыныс циклының феномендері байқалмайды, жұмыртқалықта жаңа ... ... ... ... ... ... цикл ... сатысында барлық феномендер көрініс береді.
Толық емес жыныстық цикл шылымдану болмаса анестаралды, күйлеу ... ... қозу ... ... ... ... ановуляторлы.
Жыныстық цикл кезінде барлық феномен 48 сағат ішінде өтсе синхромды, ал қандайда бір феномен кешігіп немесе 5-6 ... ... ... ... асинхронды деп аталады.
Жыныс циклының ритмдері. Мысық пен қаншықта жыныстық циклдар болмайды, оларда метаэструннен ... ... ... кез) ... ... ... басталады, мұндай жануарлар моноциклді деп аталады. Яғни теңелу сатысы ұзақ ... ... цикл ... бір ... ... рет қайталанады.
Сиырда, шошқада, биеде ұрықтанбаған кезде жыныстық ... бір ... ... бірінен кейін бірі болып отыруы мүмкін. Мұндай жануарлар полициклді деп аталады. Яғни ... ... ... ... ... цикл ... ... рет қайталанады.
Күйіт деп - ұрғашы ... ... ... ... өзгерістерімен қабат, сыртқы жыныс аппаратынан кілегей бөлінуін ... ... ... ... сатыларының ішінде күйіттің практикалық маңызы бар, өйткенің ұрғашы жануардың осы күйіт тұсында ғана шағылысуға шабыты болады (күйлеу). Үй жануарларының жеке ... ... ... мен ... біраз әр түрлі болады. Күйлеу алдындағы мезгіл мен күйлеу мезгілінің арасында шекараны іс жүзінде ... өте ... ... ... ... ... сұйық зат бөліне бастаған кез күйіт мезгілі деп аталады.
Қояндарды шағылыстыру кезінде ұрғашысы еркегінің тұрған жеріне - клеткасына ... ... ... жем беретін, су ішетін ыдыстарды шығарып тастау қажет. Ұрғашысының клеткасына еркегін апармаған жөн, ... олай ... ... ұрғашыға ұмтылудан бұрын өзіне жат клетканы ұзақ иіскелеп, қармаумен болады.
Еркек қоян ... ... ... ... ... ... біткеннен кейін еркегі ұрғашысының үстінен бір жағына қарай ... ... ... ... ... ... бырылдайды немесе шиқылдаған сияқты ерекше дыбыс шығарады, онысы шағылысып болғандығының белгісі. Ұрғашысының сарпайында сперма көрінсе, ол да ... ... ... ... Үй ... анық ... ... сенім болмаса, яғни еркегі ұрғашысының үстінен бырылдамай тез кетсе, онда үш - бес минуттан ... тағы ... ... ... үшін бес - жеті ... ... ұрғашысын еркегінің жанына апарады. Ұрықтандырлылған ұрғашылары еркек қоянды жанына жуытпайды және жалынышты ... ... ... ... ... ... қоянды өзінің клеткасына қайта апару керек.
Үй қояны 6-дан 9-ға дейін көжек туады, кейде оның саны 6-дан кем, тіпті ... да ... Үй ... ... 10-нан 13-ке дейін көжек туатыны да болады. Үй қояндарының 14-19-ға дейңн төл тууы ... ... ... саны ... ... ... оның күйлеген кезінде грааф көпірігінен пісіп - ... ... ... ... ... ... Әрине төлдің санына шағылысу кезінде еркектен шыққан сперма да біраз әсер ... ... ... сапасы нашар болса, ұрық жолындағы аналық клеткаларының бірқатары ұрықтанбай қалуы мүмкін. ... ... ... егіз туатындығы, бір аналық ұрық бездерінен шыққан екі ұрықтың және әртүрлі аналық бездерінен шыққан екі ... ... да ... мүмкін. Мұндай ретте әрбір төл үшін жеке хорион жасалады.
Буаз үй қояны үшін ең жақсы азықтар ұсақталған ... ... ал ... ... - түрлі шөптер мен бұршақ тұқымдас өсімдіктер, жем азықтардан сұлы. Пішен жаман ... ... ... ... ... және ... ... істелген жем қосу керек.
Төлдегеннен кейін қоян көжегін жалап тазартып, ұясына салып, емізеді. Емізгеннен кейін енесі ұясын мамықпен ... ... ... көңіл бөлмейтін қояндар да болады. Олар көжектерін ұяға салмайды, қайта клетканың ішіне шашып ... Егер шара ... ... ... ... мүмкін. Мұндайдан сақтану үшін көжектердің клеткаларын тексеріп отыру қажет. Клеткада көжектер шашылып жатса, оларды дереу ұяға ... ... ... ... Өлген және зағип көжектер дереу ұядан шығарылады. Мұнымен қабат, көжектердің терісіне көңіл аударылады. Кейде көжектердің денесінде тарыдай іріңді ... ... ... ... ... ... ... қалған көжектерімен бірге оқшаулайды.
3Техникалық қауіпсіздік
Фермаларда ветеринариялық - ... ... ... болуына, санитарлық тазалық болуына, санитарлық тазалық бөлімінің құрылуы, жеке ... ... мен ... ... мен ... ... қамтамасыз етілуі қажет.
Фермаға, барлық мал қора- жайларына, алаңдарға, сауын орындарына, су ішетін және мал ... ... сол ... ферманың барлық қондырғылары мен мүліктеріне үнемі зарарсыздандыру шараларын жүргізу ... ... ... 4% - дық ... ... 700С ... ... 1% - дық этафор ерітінділері қолданылса өте жоғары нәтиже береді.
Жұқпалы аурумен ауырған малдарды оқшаулау, ... ... ... ... ... басты элементі болып саналады. Осы мақсатта ветеринариялық емдеу мекемелерінде, ... ... ... ... және ... ... шалдыққан малдар үшін арнайы инфекциялық бөлімдер, оқшауханалар ... ... ... ... ... мекемелерінде арнайы ұйымдастырылуы қажет. Оған кіріп-шығатын арнайы жеке есіктер бөлек болады. Есіктерде арнайы дезинфекциялық төсеніштер орнатылады. Бөлім жеке қо жуғышпен, ... ... ... құралдарды стерильдеуге арналған жабдықтармен қамтамасыз етіледі.
Ауру малды қабылдағаннан кейін қолданылған құрал-жабдықтар 15 ... ... Егер мал ... ... ... байлауға қолданылған құрал-саймандар дезинфекцияланады. Оқшауханаға кіргізер алдында, малдың тұяғы жуылып, тазаланады. Ауруға қойылған диагноз бойынша қайшылықтар болмаса, мал сабынмен жуылып, ... Ауру ... ... ... ... ... жуып, алшапқышты, қолғапты т.б. жабдықтарды үнемі ауыстырып отыруы тиіс, мүмкіншілік болмаған жағдайда ... ... ... - ... ауруға шалдыққан малды тұрақты емдеуге арналған орын. Ветеринариялық заңдылықтарға сәйкес оны малдәрігерлік ... ... ... ... ауру ... емдейтін және құрал-сайманды, азықты қоятын арнайы орындар болуы тиіс. Ондағы мал серуенге шығарылмайды. Оқшауханада ... ... ... ... ... ... жұмыс істеуіне тиым салынады. Ауру малмен жұмыс істейтін санитарлар ... ... ... ... ... ... ... жайында вет-санитарлық минимумдарымен танысулары керек.
Оқшаухана мен ветеринариялық клиникалардың инфекциялық бөлімдерінде су және малдың сұйық қиы міндетті түрде арнайы бөгеттерде ... ... ... әкпен немесе басқа да дезинфектанттармен), тек сонан кейін ғана жалпы ... ... ... ... ... істейтін әрбір жұмысшы ерекше қорғаныс киімімен қорғалуы тиіс, оған комбинезон-шлем, және қағаз мақта матадан қышқылға төзімді болатын киімі болуы ... Оның ... ... ... резеңке етік немесе қорғаныс көзілдірік жатады. ... ... ... үшін шаңға қарсы респираторлар қолданады. Оның маркасы Ф-62ш ( шм ), д-2к, және .
Жұмыс ... жеке ... ... ... ... ... ... темекі шегуге, ішуге болмайды. Препаратпен жұмыс істеу тәулігіне алты ... ... ... ... кейін және де тағам қабылдау үстінде, арнайы ... қол мен ... ... ... шаю керек. Индивидуалдық қорғаныс құралдарын жұмыс аяқталғаннан кейін, мынадай үлгі бойынша шешу керек: қолдан шешпей ... ... ... сабынмен жуып, залалсыздандырғыш ерітіндімен шаяды, қорғаныс көзілдірігін, респиратор етік пен ... ... ... ... ... ... ... ғана шешеді.
Арнайы киімді және индивидуалды қорғаныс ... ... ... ... шкафта сақтау керек. Үйге алып кетуге, үйде сақтауға немесе жууға болмайды. ... киім ... ... қарай заласызданады, бірақ 6 рет жұмыс кезеңінен кейін оны 2% сабынды содалы ерітіндіде 6 сағат көлемінде жібітеді. Бұдан кейін 2-3 рет ... 2% ... ... ... ... кейін жақсылап шайып, ыстық жылы суға кезегімен шаяды. ... ... және ... ... ... ... суық ... мұқият сабын сумен жуып, дәрігерге қаралу керек.
Препарат көзге түскен жағдайда, оны сумен жуып немесе абайлап тампонмен сүртеді. Егер ... ауыз ... ... зардап шегушіге бірнеше стакан су беру, таңдай басу ... ... ... ... ... ... стакан суға екі - үш ас қасық ... ... ... ... ... ... ... суға ерітіп береміз.
Тыныс алуы қиындағанда нашатырлық спирт иіскетеміз, тыныс алу ... ... ... тыныстандыру керек. Алғашқы медициналық көмек көрсету үшін пестицидпен жұмыс жасайтын орында үй дәріханасы болуы керек, оны ... ... ... ... ... қажет.
Препаратты жабық заводте, қыздырушы құралдарынан, ашық оттан, құлыппен жабылған жерде 1- ші заводтан 2-ші заводқа ... ... тиым ... ... ... қара ... ... болуы тиіс және келесі нұсқаулар: препараттың аты, оның құрамындағы әсер етуші заттар ( % ), шығарушы ... аты, ... ... ... ... ...
Қорытынды
Қорыта айтқанда, үй қояндарының овуляциясы және фолликулалардың ... ... ... ... ... циклі моно және полициклді. Жануарлардыкіндей болмайды. Қоянның жыныс циклын өзіндік жыныстық жағдайда бақылау керек ұзақтығы алты - жеті күн. ... ... ... ... ... Қояндар жыныс кезеңін кез келген уақытта өткізеді. Қоянда жұмыртқалық овуляцияға дайын фолликулдерді ұстап тұрады. ... ... ... ... ... ... ... қысқы шылымдану және бастысы жыныс актісі нәтижесінде жыныс цикілінде овуляция басталуы мүмкін. Жыныс белсенділігі ... жылы ... орын ... ... маусым, шілде, тамыз). Шылымдану кезінде қояндардың несеп жыныс кіреберсінде ... ... ... ... ... ... ... ашық қызыл түсті). Овуляция қынаптың рецепторлы аппараты жыныс актісінен шамамен он сағат өткеннен соң байқалады. Жыныс актісі болмай және ... ... ... ... емес ... ... ... овуляция барысында болмайды. Қояндар туғаннан кейін бірінші күнінде өсімтал фолликулдар алына ... ... ... бір - екі ... ... Үй ... бұл ... төлді көп алу мақсатыман балалату үшін пайдаланылады. Күйіті 3 күннен 5 күнге дейін созылады, әрбір 8-9 күн өткен ... ... ... Іш тастағаннан кейін күйіт 3-4 күнде басталады. Жылдың барлық мезгілдерінде күйлейтіндігі байқалады, бірақ қыстың күні, көбінесе күн ... ... ғана ... ... ... аяз ... күйлемейді).
Мал шағылыстыру науқанын жүргізгенде ұрғашы малдың күйлеп жүргенін анықтау ісінің үлкен маңызы бар. Малдың күйлеуін анықтау үшін әрбір түлік ... ... тән ... белгілері болады.
Үй қоянының күйлеп жүргендігі сыртқы жыныс органдарының қызарып, ісінгенінен, көтеріңкі (қозыңқы) күйде екендігіннен байқалады. Осы ... ... ... күйлеп жүрген үй қояны арқасынан сипағнда еденге жата қалып ... ... ... анық ... ... ... үй қояндары еркек қоянды шағылысуға жақсы қабылдап, көп төл ... ... ... ... ... В.А. ... и ... мелких домашних животных: учебник для вузов /Карпов, В.А. Москва, Росагропромиздат, 1990. - 111с.
2 Рудин И.И. Практикум по ... ... и ... ... ... животных: учебник для вузов /И.И.Рудин, В.Р. Тарасов, И.Л. Якимчук / Москва, ... 1979. ... ... М.Н. Мал акушерлігі және гинекологиясы: оқу ... ... оқу ... үшін / М.Н. ... К.У. ... - Алматы 2005.-182б.
4 Жоланов, М.Н. Мал акушерлігі және гинекологиясы: оқу құралы жоғары оқу ... үшін / М.Н. ... Қ.У. ... О.Т. ... М.Ә. ... - ... ...
5 Кузнецов, В.И. Мал дәрігері анықтамалығы: / В.И. ... ... ... 1979. ... ... И.А. ... патологиясы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Тұтқышбай, И.А, Сабекова Д.Ө./ Шымкент,2009.-162б.
7 ... А.П. ... ... и ... сельхоз. животных: учебное пособие для вузов / А.П.Студенцов. М:1970.-133с.
Анықтамалар
Күйіт деп - ұрғашы жыныс аппаратының өзгеше марфологиялық өзгерістерімен қабат, ... ... ... кілегей бөлінуін айтады.
Шылымдану - жыныс органдарының кілегейлі қабығы қызарып ісінеді, жатыр ... ... ... ... ... ... ... жатыр мойыны ашылады, осы кезде шырышты сұйық бөлінеді.
Жыныстық қозыну - фолликулалардың пісу жетілу фазаларына байланысты. Күйлеген сиыр ... ... шөп ... ... ... ... ... ұрғашы малдардың еркек малдарға жыныстық рефлекстерінің айқын көрініс беретін сәті.
Толық емес жыныстық цикл шылымдану болмаса - анестаралды ... ... - ... ... ... - ареактивті
Овуляция болмаса - ановуляторлы.
Жыныстық цикл кезінде барлық феномен 48 ... ... өтсе ... ал ... бір ... ... ... 5-6 тәуліктен кейін көрініс берсе асинхронды деп аталады.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Жоғарғы температураның үй қояндарының ph көрсеткішіне әсері»44 бет
Адамның жетілуінде дәне тәрбиесі мен спорттың маңызы18 бет
Балалардың шыңығуы мен денесінің жетілуін дамытуда спорттық жаттығуларды пайдаланудың рөлі31 бет
Жалпы ұлттық дағдарыстың пісіп жетілуі15 бет
Ордабасы қой тұқымының өсіп-жетілуі ерекшеліктері_33 бет
Вирустардың жіктелуі Вирустардың репродукциясы10 бет
Еттің тағамдық және биологиялық құндылығы, қоян етінің адам денсаулығына тигізетін пайдалы әсерлері, және халықтың күнделікті тағамдық тұтынысына қоян етін енгізуге ұсыныс105 бет
Жыныстық жетілу4 бет
1. Тірек-қимыл жүйесі және оның жасқа байланысты ерекшелігі. 2. Баланың аяқ киіміне, жеке басына қойылатын гигиеналық талаптар.3. Балалардың дене тәрбиесін ұйымдастырудың күнтізбелік жоспарын жасау5 бет
1916 ж. Ұлт-азаттық көтеріліс жағдайындағы қазақ ұлттық зиялы қауымы13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь