«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 4
Мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
Нормативті сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
Анықтама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 7
Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.1 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 11
1.1.1 Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қойының ата тегі және оның биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
11
1.1.2 Асыл тұқымды қаракөл қойын зерттеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... .. 13
1.1.3 Көк түсті қаракөл қойын зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 15
1.1.4 Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығын өнеркәсіптік жіктеу сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
19
1.2 Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 23
1.2.1 Асылтұқымды көк түсті қаракөл қойларының жүні, салмағы, төлдерінің өсіп жетілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
23
1.2.2 Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші ... ... ... ...
26
2 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 30
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 32
Қаракөл шаруашылығы – қой шаруашылығының қаракөл қойын өсіретін саласы.
Қаракөл шаруашылығы 1928 ж. Оңтүстік Қазақстан өңірінде «Шымқорған» кеңшарын құрудан басталды. 1941 жылға дейін қаракөл қойын өсіретін 13 кеңшар құрылды. 1941 – 51 ж. 20 кеңшар ұйымдастырылды. 1951 – 60 ж. 25 кеңшар құрылып, 1959 ж.Қазақстан бойынша 1 млн. дана қаракөл елтірісі дайындалды. 1960 – 80 ж. Қазақстанның Оңтүстік және Батыс өңірінің көптеген ұжымшарлары қаракөл қойын өсіруге бағытталып, Гурьев (қазіргі Атырау), Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан облыстарында жаңадан 84 арнайы кеңшарлар құрылды. 1990 ж. қаракөл қойын өсіруге арналған шаруашылықтар саны 150-ден асып, жылына 2 млн. дана қаракөл елтірісі дайындалып, қаракөл қойының басы 6 млн. 200 мыңға жетті.
Қазақстанның Қаракөл шаруашылығының өркендеуін 5 кезеңге бөлуге болады:
1. Бірінші кезең 1920 – 30 ж. Қазақстанда алғашқы мамандандырылған арнайы Қаракөл шаруашылығын құру жүргізілді.
2. Екінші кезең 1930 – 40 ж. Қазақстанның шөл және шөлейт жайылымдарын тиімді пайдалану мақсатында арнайы қаракөл шаруашылықтары ұйымдастырылды.
3. Үшінші кезең 1960 – 90 ж. – Қаракөл шаруашылығының өркендеу кезеңі. Қаракөл шаруашылығының бас басқармасы құрылып, 6 облыстың ауыл шаруашылық басқармаларында Қаракөл шаруашылық бөлімдері ашылды. Қазақ қаракөл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтыты мен Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының ғылми қызметкерлері қаракөл елтірісін өндіру процестерін жан-жақты зерттеп, соның нәтижесінде қаракөлше қозының терісін сыпыру конвеерлік жүйеге қойылды. Дербес асыл тұқымды мал қоры жинақталып мемлекеттік асыл тұқымды шаруашылықтар құрылды. Өсірілетін жеріне бейімделген, жоғары сапалы өнім беруге бағытталған 14 жаңа зауыттық типті мал түрі бекітіліп, дүние жүзінде теңдесі жоқ атыраулық құйрықты елтірі – ет, май өнімдерін өндіретін қой тұқымы шығарылды (1974 – 98).
4. Төртінші кезең 1990 – 98 ж. Қаракөл шаруашылығында ондаған жылдар бойы жүргізілген сұрыптау, асылдандыру жұмыстарының нәтижесінде пайда болған асыл тұқымды мал басы күрт төмендеді.
5. Бесінші кезең 1999 жылдан басталады. Кейінгі жылдары қаракөл қойының саны жылдан-жылға көбеюде. Қазақстан ғалымдары мен мамандарының көп жылдар бойы, арнайы бағытта жүргізген мал тұқымын асылдандыру жұмыстарының нәтижесінде Жамбыл облысында қара түсті қаракөл қойының түгіскендік зауыттық, көк түсті қаракөл қойының таластық типтері мемлекеттік сынақтан өтті.
1. Бейсенова А.С. Есполов Т.С. «Экология жане табигатты тиiмдi
пайдалану» Алматы «Гылым 2004ж. 328б
2. Мамыш М «Топырак жане осiмдiк экономиясы» Алматы 1997ж 186б
3. Мамбетказиев Е. «Табигат коргау» Алматы Сыбанбеков К. «Кайнар»
1990ж 441б
4. Дежкин В.В. «Экология жайлы сухбат» Алматы «Кайнар» 1981ж
182б
5. Зайцев ВПСвердлов М.С. Охрана труда в животноводстве Москва
ВО «Агропродукт» 1989г 368с
6. Абдиваитов Ш. Влияние возраста и кормления на мясную продуктивность и питательность мяса каракульских овец // каракулеводство / Всесоюз. научно-иссл. ин-т каракулеводства.-1978.- Вып. 9.- . 111-11бет.
7. Абдиваитов Ш. Влияние различного уровня кормления на живую массу и экстерьерные показатели племенных каракульских баранчиков серой и черной окрасок // Каракулеводство / Всесоюз. науч.-иссл. ин-т каракулеводства.- 1979.- Вып. 10.- . 67-74.бет
8 Абдиваитов Ш. Влияние различного уровня кормления на живую массу и экстерьерные показатели племенных каракульских баранчиков серой и черной окрасок // Каракулеводство / Всесоюз. науч.-иссл. ин-т каракулеводства.- 1979.- Вып. 10.- . 67-74.бет
9 П. Н. Кулешов. Методы племенной работы с каракульскими
овцами окраски сур. //Технология производства продукции
каракулеводства. —М: Колос, 1974. С-46-56
10 Губанов С.М. К вопросу происхождения азиатских и части
европейских пород овец // Известия Туркменского межведомственного
комитета по охране природы и развитию природных богатств. —
Ашхабат, №1, 1934. С-5-23.
11 Арапов П.В., Петров В. К вопросу о наследовании окраски сур.
//Смушек каракульских овец. — М.-Л: Внешторгиздат. 1935. С-7-13.
12 Васин Б.Н.Происхождение каракульских овец //Руководство по
каракулеводству. —М: Колос. 1971. С-125-130
13 Иванов М.Ф. К вопросу о соответствии между количеством
подшерстка и смушка у каракульских овец //Вестник животноводства.
1916, №9-10. С.619-626.
13 Юдин В.М. Методы племенной работы с черными каракуль-
скими овцами: Дис.д.сх.н -М., 1955- 29 с.
14 Гигинейшвили Н.С. Серые каракульские овцы — М: Сельхоз-
гиз., 1954-318 с.
15 Одинцова Е.В. Происхождение и развитие каракульской иоро-
ды овец //Тр.ВНИИК/ Всесоюз. Н.-И. Ин-т каракулеводства -Самарканд.
1958. Т.VI, С.5-34.
16 Котов М.И. Методика создания стада каракульских овец сур.
//Животноводство. 1960. №11. С.57-62.
17 Джуманиязов Ю.Д.Каракульские овцы сур Каракалпакской
АССР: Дисс. к.с.х.н. - Самарканд, 1971 -1979 с.
18 Рахимов А.А., Джуманиязов Ю.Д. К вопросу расширения
производства каракалпакского сура оригинальных расцветок // Тр.
ВНИИК / Всесоюз. Н.-И. Ин-т каракулеводства— Самарканд. 1958. Т.7.
С. 87.
19 Закиров М.Д. Из опыта народной селекции по созданию стада
каракульских овец сур каракалпакский //Сельское хозяйствЪ Узбекис-
тана. 1960. №11.С.58-60.
20 Белоброва Н.Ф., Джуманиязов Ю.Д. Овцы сур в Турткуль-
ском районе Каракалпакской АССР //Овцеводство. 1958. №1. С-31-34.
21 Карпов М.С. Каракулеводство в его современном состоянии -М., 1928- 32 с.
22 Канцепольский А.С. Сортировка шкурок каракуля сур // Альбом каракуля и смушки —М., 1962.С.57-58.
23 Фадеичев П.А. Живые самоцветы — Ташкент., 1961- 18с.
24 Муканов М.Д. Что решил Центральный Совет по каракульской породе. /Ювцеводство. 1968. №5. С. 15-18
25 Бойко Д.Ф. Каракуля сур можно производить больше. // Овцеводство. 1966. №4. С.34-35.
26 Гигинейшвили Н.С. Племенная работа в цветном каракуле-
водстве. —М: Колос. 1976 — 191 с.
27 Жилякова В.С. Селекция цветных каракульских овец. —
Алма-Ата: Кайнар, 1981-145 с.
28 Таганов Б.Т. Опыт создания стада сурхандарьинского сура бронзовой расцветки в совхозе "Кзыл-Кум". Автореф. Дис.к.с.х.н. -Алма-Ата, 1969-23 с
29 Бойко Д.Ф. Системы племенного дела в каракулеводстве // Животноводство. 1971. №4. С.58-61.
30 Васина-Попова Е.Т. Селекция и племенная работа в караку-леводстве//Руковоцство по каракулеводству—М: Колос. 1971, с. 157-247.
31 Васин Б.Н. Наследование окраски и пежин. /АГр.Центр станции по генетаке с-х животных РСФСР. Генетика овец. 1928. Т.2. С.1-61.
        
        Аннотация
Бұл курстық жоба пәні бойынша тақырыбы бойынша жазылған курстық жоба 1 сурет, 6 кесте, 33 ... ... ... өз ... ... ... ... негізгі бөлім, техникалық бөлім,тіршілік қауіпсіздік, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімі көрсетілген.
Нормативті сілтемелер
МЖМБС 2.104 - 2006 КҚБЖ ... ... 2.301 - 68 КҚБЖ ... 2.601 - 2006 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану құжаттары.
МЖМБС 2.304 - 81 КҚБЖ ... Ж. ... мен ... ... ... жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321 - 84 КҚБЖ (ЕСКД). Әріптік белгілеу.
Анықтама
Қаракөл қойы - ... ... өте ... ... қой ... ... ... қой тұқымдарының ішіндегі ең көп тарағаны. Біздің жыл санауымыздан бұрын Орта Азия ... ... бойы ... және ... ... ... Қой-қуысмүйізділер тұқымдасына жататын, күйіс қайтаратын жұптұяқты мал.
Шоқтық-жауырынның үстіндегі ең биік омыртқалар орналасқан ... ... ... - ... ең ... ... ... дейін.
Құйымшақ биіктігі- құйымшақтың ең биіктігінен жерге дейін.
Кеудесінің тереңдігі- шоқтықтың биіктігінен төсіне дейін.
Кеудесінің енділігі-жауырын сыртынан екі жазық.
Кеуде ... ... ... ... орап ... орамы- сирақтың ең жіңішке жерін сантиметрмен лентамен өлшейді.
Сербегі аралық енділігі- мыңнан сүйектерінің алшақтығы.
Тұрқының ... ... ... қол жіліктің буыннан жамбастың артқы төмпешегіне дейін.
Белгілер мен қысқартулар
т.-тонна
г. - грамм
кг. - килограмм
л. - ... - ... - ... ... - тағы басқа
т.с.с. - тағы сол сияқты
№. - нөмір
%. - ... - ... - ... - килоджоуль
мДж. - ... ... ... ... ... мен қысқартулар....................................................................
8
Кіріспе....................................................................................................
9
1
Негізгі бөлім..........................................................................................
11
1.1
Әдебиетке шолу.....................................................................................
11
1.1.1
Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қойының ата тегі және оның биологиялық ерекшеліктері..................................................................
11
1.1.2
Асыл тұқымды қаракөл ... ... ... ... ... ... ... әдістері..........................................
15
1.1.4
Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығын өнеркәсіптік жіктеу сипаты...................................................................
19
1.2
Технологиялық бөлім.............................................................................
23
1.2.1
Асылтұқымды көк түсті қаракөл қойларының жүні, салмағы, ... өсіп ... ... көк ... ... қой ... жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші...............
26
2
Тіршілік қауіпсіздігі..............................................................................
30
Қорытынды............................................................................................
31
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.........................................................
32
Кіріспе
Қаракөл шаруашылығы - қой шаруашылығының қаракөл қойын өсіретін саласы.
Қаракөл ... 1928 ж. ... ... ... кеңшарын құрудан басталды. 1941 жылға дейін қаракөл қойын өсіретін 13 кеңшар құрылды. 1941 - 51 ж. 20 ... ... 1951 - 60 ж. 25 ... ... 1959 ... ... 1 млн. дана қаракөл елтірісі дайындалды. 1960 - 80 ж. Қазақстанның Оңтүстік және Батыс өңірінің көптеген ... ... ... ... ... ... ... Атырау), Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Батыс Қазақстан және Оңтүстік Қазақстан облыстарында жаңадан 84 арнайы кеңшарлар құрылды. 1990 ж. қаракөл қойын ... ... ... саны ... ... жылына 2 млн. дана қаракөл елтірісі дайындалып, қаракөл қойының басы 6 млн. 200 мыңға ... ... ... ... 5 кезеңге бөлуге болады:
* Бірінші кезең 1920 - 30 ж. ... ... ... арнайы Қаракөл шаруашылығын құру жүргізілді.
* Екінші кезең 1930 - 40 ж. Қазақстанның шөл және шөлейт жайылымдарын тиімді пайдалану ... ... ... шаруашылықтары ұйымдастырылды.
* Үшінші кезең 1960 - 90 ж. - ... ... ... ... ... шаруашылығының бас басқармасы құрылып, 6 облыстың ауыл ... ... ... ... ... ... Қазақ қаракөл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтыты мен Қазақ ауыл шаруашылығын механикаландыру және электрлендіру ғылыми-зерттеу институтының ғылми қызметкерлері қаракөл елтірісін ... ... ... зерттеп, соның нәтижесінде қаракөлше қозының терісін сыпыру конвеерлік ... ... ... асыл ... мал қоры ... ... асыл ... шаруашылықтар құрылды. Өсірілетін жеріне бейімделген, жоғары сапалы өнім беруге бағытталған 14 жаңа зауыттық ... мал түрі ... ... ... ... жоқ атыраулық құйрықты елтірі - ет, май ... ... қой ... шығарылды (1974 - 98).
* Төртінші кезең 1990 - 98 ж. Қаракөл шаруашылығында ондаған жылдар бойы ... ... ... ... ... ... болған асыл тұқымды мал басы күрт төмендеді.
* Бесінші ... 1999 ... ... ... ... қаракөл қойының саны жылдан-жылға көбеюде. Қазақстан ғалымдары мен мамандарының көп жылдар бойы, арнайы бағытта жүргізген мал тұқымын асылдандыру ... ... ... ... қара түсті қаракөл қойының түгіскендік зауыттық, көк түсті қаракөл қойының таластық типтері мемлекеттік сынақтан ... ... сұр ... ... қой тобы ... ... облысы асыл тұқымды зауытында, асыл тұқымды шаруашылығында және ... ... ... асыл ... ... шығарылды. 1995 - 2000 ж. қаракөл қойының қарақалпақ сұры шамшырақ реңді әлімтаулық зауыттық ... асыл ... ... - ... сұр ... ... асыл тұқымды зауытында сырдариялық зауыттық типі, қола реңді сұрхандария сұрының тартоғайлық зауыттық ... қара ... ... қойының өсімтал қожатоғайлық типі, созақтық жакеттік типі бекітілді.
Көк ... ... ... ... қойларын іріктеу тәсілі (А.С. 13480, 2003). Қозылардың туылған кезіндегі денесіндегі 4 топографиялық бөлігін-дегі ... ... ... оң және сол жамбасы) 1 см2 тері көлеміндегі ақ және қара ... ... мен ақ ... өсу ... ... арқылы селекциялық топқа іріктейді. Көк түсті қошқарларға бұл фенотиптік индекс (ФИБ) 4/1, ал қара ... ... 0/1 ... тиіс.
Курстық жұмыстың мақсаты: Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткішін зерттедім.
Курстық жұмыстың міндеттері:
Асыл ... көк ... ... ... ата тегі және оның ... ... ... қаракөл қойын зерттеу әдістері
Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығын өнеркәсіптік жіктеу сипаты
Асылтұқымды көк түсті қаракөл қойларының ... ... ... өсіп ... ... көк ... ... қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші
1 Негізгі бөлім
1.1 ... ... Асыл ... көк ... ... ... ата тегі және оның биологиялық ерекшеліктері
Көк түсті қаракөл қойларының түсі мен бояуына қарап гетерогенді жұптау нәтижелері келтірілген. ... көк ... ... ... қара түсті саулықтармен гетерогенді жұптағанда көк түсті төлдің шығымы 49,34 %, ал қара түсті төлдің ... 50,66 % ... ... көк және қара түстердің тұқым қуалауы 1:1 қатынаста болды, сонымен қатар мақалада түстің тұқым ... көк ... қара көл ... ... ... ... ... келтірілген. Бірінші топта күшейтілген дақты қозылар 38,09 % құрады. Қаракөл қойының негізгі өнімі елтірі болғандықтан, қаракөл өсіретін барлық ... ... ... таза өсіру әдісі қолданылады. Сондықтан бұл қой тұқымын ... ... өте ... ... ... қой ... түсі ... тұқым ішінен бірнеше типтерге бөлінеді: қара, көк, сұр, ... және тағы ... Ал, ... ... әр типтер, өз кезегінде елтірілік және қылшық ... ... ... тағы да ... топтарға жіктеледі. Осыған орай олардың өздеріне тән биологиялық және ... ... ... ұрпағына беру қабілетін қошқарларды іріктеп алып, олардың бүкіл ұрпағын мұқият тексеру тек ... ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар өз тұқымына тән бойындағы нәсілдік қасиеттерін ұрпағына тұрақты түрде бере алатын қошқарларды асыл тұқымды мал ... және ... ... ... ... трансплантациялау жұмыстарына пайдаланудың ерекше мәні бар.
Алға қойған мақсатымызға сай алдын-ала шаруашылыққа пайдалы қасиеттері бар, гендік қордағы статусы - сирек ... тегі және ... ... ... ... ... 3 бас сұр ... қаракөл қошқарлары және түсі мен реңі әр түрлі елтірілік типі жакетті 24 бас қаракөл қойы саулықтары іріктелініп алынды. Көк ... ... қойы ... жыл ... да ... Орта Азия ... халықтық сұрыптау тәсілімен өсірілген деседі ғалымдар. Денесі мығым әрі шағын, шапшаң жүретін иірілген құйрығы бар қаракөл қойының ... майы 2-3 ... ... ... мүйізді, тірідей салмағы 55-56 килограмм келсе, ірілері ... екі есе ... ... ... 45-50 ... Шөл және шөлейт аймақтарының қатаң ауа райына және жұтаң жайылымына өте төзімді мал. Әр 100 ... 95-100 ... ... ... ... ... 4,5-5,5, ... 3,8-4,5 килограмм тартады. Қозысының жабыны туылған кезде бұйраланып тұрады. Кейін жүн талшықтары ... ... ... кетеді. Қаракөл елтірісі қара, көк, сұр, қоңыр, ақ, қызғылт түсті.
Қазақстанда ... осы ... ... ... оны ары ... ... түсу мақсатында селекциялық-генетикалық орталық жұмыс істеуде. 1998 жылы қой тұқымын тауып, дүниежүзілік жаңалық ашқан еліміздің ... ... ... ... ... ... ... жаңа түрлеріне қол жеткізе бастады. Ауыл шаруашылығы ғылымының докторы, профессор Хисемидолла Үкібаев елтірінің аспан ... ... ... ... ... құралдарында жариялады. Профессордың айтуына қарағанда Қазақстан қаракөл қойдың отаны саналатын Өзбекстаннан сан жағынан да, сапа жағынан да озып тұр. ... екі рет - ... және ... ... ... ... 3-3,5, саулықтарынан 2-2,5 килограмм жүн қырқылады. Қаракөл қойының жүнінен маталар мен неше алуан кілем тоқылады. Сүтінің майлылығы 7-8 пайыз болатын ... еті мен майы адам ... өте ... әрі ... ... ... ... Атырау, Маңғыстау, Батыс Қазақстан облыстарында өсірілетін қаракөл қойы саны жағынан Кеңес одағы кезінде елімізде Ресейден кейін екінші орында болып ... ... ... ... орын ... ... ғасырдың тоқсаныншы жылдарының басында 1250, оның ішінде 702 ... ... ірі қой ... ... ... ... және Сарысу аудандары шаруашылықтарының барлығында қаракөл қойы өсірілетін. Осы үш ауданның ... ала ... ... ... ... шақырым жерге мал тұяғымен жайылып барып, күз түсе кейін ... ... тағы бір ... - ... ... Бетпақтың ми қайнатар ыстығында тәулігіне бір-ақ рет су ішеді де жайыла береді.
Мойынқұм ауданында ... ... ... даңқты шопан Жазылбек Қуанышбаев осы қаракөл қойынан отардан отар ... екі ... ... ... Ері ... , ... асыл ... мал зауыттары болды. Іргелес жатқан екі шаруашылықтың да ... ... ... ... ... халық болса, екінші, қаракөл қойы мен оның елтірісі. Осы іргелі шаруашылықтарды ұзақ жыл ... ... ... ... ... ... Ері ... алып, омырауына Алтын Жұлдыз тақса, Сейтжан Тасыбаев та мемлекеттің мәртебелі марапаттарын ... ... ... ... ... қолдан ұрықтандыру әдісі кең көлемде жүргізіліп, асыл тұқымды қойдың тұқымы азая бастады. Миллиондаған елтірі жарамсыз болып қалды. Мал өнімдерін ... ұмыт ... ... ... оның ... мал шаруашылығына жаңа технологияны енгізу жүргізілмеді. Ал, нарықтық қатынастың өтпелі кезеңіндегі дағдарыс пен мал ... ... ... реформалар қой шаруашылығын құлдыратып жіберді. Мұның кері әсері қаракөл қойы тұқымының азып-тозуымен бірге азаюына әкеп ... ... ... ... ... ... ... трансплантациялау жұмыстарына іріктегенде оларға селекциялық және генетикалық бағалауды ... ... ... ... Сонда ғана эмбриондарды трансплантациялауда сирек түсті қаракөл ... ... ... мүмкіндігін арттырады.
o Асыл тұқымды қаракөл қойын зерттеу тәсілдері
Асыл тұқымды қаракөл қойын зерттеу тәсілі өте бір ... ... ... бірі деп ... ... Оның себебі, басқа түлікке қарағанда қойдың организмі бір жылда толық жетіледі. Қаракөл қойы ерекше күтімді, құнарлы мал азығын қажет ... ... ... ... өте ... ... тез ... шыр байлап, құйрық өсіреді. Организмі қыс айларында жайылымдықтан дұрыс қоректенбесе, ... нәр ... Бұл - ... қасиеті. Екінші, ерекше күтімді қажет етпейтіндіктен қысқы науқанға жемшөп жинаудың ... жоқ. Тек ... ... ғана қор ... ... ... қойы ... төрт мезгілінде де жайылымда болғандықтан, шығын мейлінше аз ... ... ... алынатын қаракөл елтірісі өте құнды да, сапалы әрі әсем тері материалы болып саналады. Ел арасында оны , деп те ... ... ... қойының саулықтарын, өзге қойдан бөлек алтыншы рет ұрықтандырып, (басқа тұқымды қой бес рет ... мал ... ... байлап, есеп жүргізе отырып, тууына 15 күн қалғанда сойып, етке ... Ал, ... ... ... алынып, терісі сойылып алынады. Оны деп атайды. Қаракөлшенің қасиеті қаракөлге ... ... ... ... әрі нәзік болғандықтан жоғары бағаланады.Қаракөлдің тағы бір жетістігі - ... ... ... ... генералдар мен полковниктердің, басқа да жоғары шенді офицерлердің қыстық киімдерінің жағалары мен бас киімдері көк қаракөл елтірісінен тігілетін. Қазіргі кезде ТМД ... ... мен ... ... ... ... үшін ... бас киім мен қысқы киім жағасы таза қаракөл елтірісі болмағандықтан жасанды қаракөлден дайындалуда.
Қаракөл шаруашылығы қой ... - ... ... ... ... ал ... ... өте жоғары бейімделгіштік қабілеті, олардың таралуына және республиканың шөл және шөлейтті аймақ - тарында орналасқан ... ет, сүт, жүн және ... ... ... өнді - ру үшін ... ... береді. Сон - дықтан, республикамыздың шөлді-шө - лейт - ті аймағын тиімді ... ... қан - ... ... ... - ту үшін ... ... өндірушілермен Ішкі істер, Қорғаныс, т.б. министрліктер келісім-шартпен екі ... ... ... аша отырып, әскери және ішкі істер қызметкерлеріне көк қаракөл елтірісінен, ал теңіз флотын қара қаракөл елтірісінен ... ... ... ... ... ойластыру ең алдымен кең-байтақ еліміздің шөлді-шөлейтті аймағының негізін құрай - тын қандастарымызды жұмыспен ... - ма - сыз ... ... мүмкіншілік жасаған болар еді.
Мал шаруашылығы өнімдерінің заманауи өндірісі негізінен қой ... ... ет ... ... ... ... - та мұндай бір жақты қарым-қатынас құй - рық - ты етті-майлы қойларды өсіру ... - ның ... ... әкеп ... Осылайша шөлдің қолайсыз жағдайларына өте жақсы бейімделген және керемет ... және ... ... ... мамандан - ды - рылған әлем нарқында ... ... ие, ... ... ... ... қы - ... ұшырады және нарықтық баға жо - ғары ... да, ішкі ... ... - тік - тен ... ... ... ... атырау және құй - рықты қылшық жүнді қойлар өнімділіктері бойынша бірін-бірі өзара толықтырып оты - рады және ... ... ... ... үшін генетикалық материал көзі болып табылады. Әлемдегі елтірі қой ша - руашылығының даму жағдайын сараптау - ... әр ... және ... ... мен тез жетілгіш қозы және қой еті өндірісін ұл - ғайтуға бағытталғанын көрсетеді. Осыған байланысты ... ... ... қой ... үшін ... ... ... түсті және реңді құйрықты атырау қойларын өсірудің әдістерін жасау, бұл ... жеке асыл ... ... ... ... ... жаңа түстермен байыту және бәсеке - лестікке қабілетті отандық асыл ... ... ... ... ... ... ... Бұл мәселе, қолдан ұрық - тан - дыру біткеннен кейін саулықтарды еркін қашыру кеңінен қол - данылатын және асыл ... ... - дың шығу ... анық - ... өте қажетті, елтірілі қой шаруашы - лығында өте маңызды, ... шығу ... ... ... ... бар ... барынша өнімді бола алады және қойларды қолдан ұрықтан - дыруда ... ... - ... ... ... ... және ... құнды азық-түлік өнімдері өндірісін ұлғайту заманауи мал шаруашылығының өзекті ... ... ... ... ... ... және шөлейтті аудан - да - рын - да өзара ерекшеленетін 22 туыстық өзге - ... ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстанда - еділбай, азғыр, ... ... ... ... - станда - бағаналы, бесата, Жетісуда - шу, жаркент, ... ... - ... және ... да ... жатады.
Аталған қой тұқымдарын шығаруда және жақсартуда Қазақстан ғалымдарының орны ерекше екендігін атап өткен дұрыс. Сонымен ... бұл қой ... мен ... ... жақсарту қарқыны әлі де болса жеткіліксіз екендігін атап өткен жөн. Елімізде селекциялық асылдандыру жү - йесі қазіргі қой ... ... - да алға ... ... сай ... ... да, қой шаруашылығын селек - ция - лық жолмен ... ... ... еңбекті ұйымдастыруда, жем - - - - шөп ... және мал ... дай - ... бағытындағы ғылыми-зерттеулерді кеңей - тіп тереңдете түскен жөн. Көк түсті қаракөл ... ... ... 1. Көк ... ... қозысы
1.1.3 Көк түсті қаракөл қойын зерттеу әдістері
Асылтұқымды қаракөл қой шаруашылығын дамыту ... ... ... бір ... тигізетін бірден-бір шара болып табылады. Бұл Қазақстан мал шаруашылығының жетекші саласы ... ... және ... бола береді. Оның себебі, қой негізінен жайылым малы. Қазақстанның 180 млн. га жуық жайылымын тек ... қой малы ғана ... ... ... ... ең ... жүн, ет, тері және басқа да өнімдерді өндіруге болады.
Соңғы жылдарда дүние жүзінде ауыл ... ... ... ... қойы ... ... сан алуан жаңалықтарымен, жаңа технологияларымен, селекция әдістерімен байытылды.
Қазақстан - ... ең ірі ... қой ... ... ... ... ... барлық қой санының үштен біріне жуығы шоғырланған. ... ... ... қой ... онан әрі ... ... көптеген ауқымды міндеттер белгіленген.
Дүние жүзі халық шаруашылығында қаракөл қой малының маңызы өте зор. Қаракөл қой малы адамға ... көп ... өнім ... ... ... ... ... дүние жүзінің барлық континенттерінде өсіріледі. Сондықтан ең көп тараған үй ... ... ... ... ... ... мыңжылдықтың басында 620 - дан астам кой тукымдары, 1.300 қой малы ... ... ... ... ... қой шаруашлығы Австралияда (169 млн), Жана Зеландияда (62 млн), Улыбртитанияда (30 млн), ... ... ... он - он бес жылды - он бес жылдың ... ең ... ... ... (200 млн), ... (165 млн.) ... Оңтүстік Африка Республикасы, Түркия (50 млн.)шығып келеді.
Қаракөл қойы ... ... ... одан ... өнім де ... ... Қой жүнінен кілем, алаша, гобелен, қолғап, байпақ, трикотаж, костюм ... ет ... де ... орыны бар. Сонымен қатар сүтінің де адам тамақ өнеркәсібінде ... зор. Ол қою әрі ... Одан сыр, ... ... сүзбе, құрт, ірімшік өндіреді. Ол әсіресе, Түркия, Франция, Италия, Иран, ... ... ... ... көп ... де бағалы тондық, мехтық, былғарылық бұйымдар жасалады. .
Кесте 1. Соңғы жылдардағы қаракөл қой шаруашылық ... ... ... қойының саны (млн бас есебімен)
1157,7
1194,5
1034.0
1000.0
Өндірілген жүн (таза ... мың ... ет ... ... мың ... сүті (мың ... ... - бұл қоршаған орта, жағдайында организмнің жауап беру (реакциясы) ерекшеліктері мен белгілі бір ... ... ... ... ... ... Мал өнімділігінің генетикалық потенциалын толық пайдалану үшін, осы ... ... ала ... ... азықтандыру, күтіп- бағу керек.
Қолда өсірілетін өаракөл қой малдарының басты ерекшеліктері - әр ... ... ... және ... ... өте ... Ол көптеген қой тұқымдарының экологиялық жағдайлары әр түрлі жерлерде - шөл, биік таулы, далалы және т. б. ... ... ... ... ... қой ... жайылым жағдайында өсіруге жақсы бейімделген. Жануарлар қоректенетін 800 түрлі өсімдіктің 520-дан аса түрінен қой, 460- ... ірі ... 416- ... малдары пайдаланады. Сонымен қатар қой малдары 146 түрлі жусанның 91, жылқы малдары -39, сиыр малдары - 24 ... ... ал 181 ... ... - қой 132, ... ... түрін қорек етеді. Қой өтпелі кезеңдерге бейімделгіні және далалы шөл, шөлейт, таулы, биік таулы аймақтардың жайылымдарының ... ... ... тек ... ... ғана ... сонымен қатар анатомиялық ерекшеліктерімен де сипатталады. Мәселен, қой малдарының басын, бет бөлігі үшкір келіп сүйірленген, тістері қиғаш ... ... ерні жұқа ... ... сондықтан олар өсімдік тапшы, өсімі жерлерден де азығын тауып жейді.
Қаракөл қой малдары тек қана жайылымның барлық ... ғана ... ... ... ... жайылым сапсына талғампаз емес, оған өсімдіктің барлық түрімен: иісі ашты тікенекті, көп бөлігі арамшөпті өсімдіктермен қоректенетіндігі дәлел болады. Бұл тәжірибелік ... ... ... ... яғни ол ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруге жарамсыз немесе басқа ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... ... қаркөл қойларының ас қорыту мүшесі қатаң азықтарды жақсы ... және ... ... ... сіңдіруге бейімделген. Бұл ерекшілік қой ішегінің денесінен 30 ретке ұзындығымен ... ал, бұл ... ірі ... 20-22 ... ... -12 ретке, жылқыда-15 ретке ғана ұзын. Сонымен қатар қойлар ... ... ... ... өте қабілетті. Бұл жағдайда мал асқазаны зор маңызға ие. Ол 4 бөлімнен үлкен қарын, тақия қарын, кітапша қарын және ... ... ... ғана ... ... ... ... бөледі.Үлкен қарын, кітапша және тақия қарының без ұлпалары болмағандықтан оларды асқазан алды, ал ұлтабарды - нағыз ... деп ... алды ... ... ... ... қорытылуында зор роль атқарады. Әсіресе, қатаң азықтардың үлкен қарында ферменттер мен бактериялардың әсерінен азықтың ... ұсақ және ірі ... ... ... ... ... қант пен ... 95%-ға және қорытылатын клетчатка -50% дейін ыдырайды. Ал қалған пайдалылыған клечатканың ыдырамай қалған бөлігі асқорытудың келесі бөлімдеріне өтеді.
Үлкен қарныдағы ... ... ... кезінде ұшқым май қышқылдары түзіледі, әсіресе, сірке қышықылы, сонымен қатар күйістілердің жалпы энергияға қажеттілігінің 40%-дай мөлшерін жабатын, пропионды және ... ... ... қара көл ... ас қорытуындағы азотты заттардың қорытылу ерекшелгі, ол үлкен қарына азық протеині микроорганизмдермен пептидтерге, аминқышқылдарына және биологиялық құндылықтағы ... ... ... ... кезінде біріккен азотты белоксыз аммиак (карбамид) аммоний тұздары және т.б. қосылады. Үлкен қарындағы микроорганизмдер күйіс қайыратын ... ... ... 30%-ға ... құрамындағы күкірт түзуші цистин және метиомин аминқышқылдары ерекше қызығушылық туғызады.
Үлкен қарында микроорганизмдердің өміршеңдігінің ... В ... ... мен ... ... К ... ... Сондықтан ересек малдарға арналған, азықтарды бұл витаминде кездеспейді, бірақ олардың алдын алатын мысалы кобальт, В12 ... ... ... қой ... ... ірі ... ... май ұлпасына каротинді емес А витаминін жинайды, ал сиыр сары ... мен қой ... ... ... ақ ... ... ... азықтандыру және суару кезінде кедергі жағдайлар туып, үзіліс ... ... ... қой ... қалыпты азықтандыру мен күтіп - бағу кезінде өз ... ... ... ... пайдаланады. Қой малдарының өте құнды бұл биологиялық ерекшілігі кез-келген ... ... ... қыс ... ... көп түсуі салдарынан т. б. себептер туған жағдайдан алып шығуға зор ... ... Бұл ... көп ... ... ... ... және құйрыққа жиналады, бұған құйрықты және май құйрықты қой тұқымдары ... Бұл ... шөл және ... қатаң табиғат жағдайында ұзақ уақыт бойы өсірудің ... ... Қой ... бұл ... - ... жане жартылай көшпелі және жартылай көшпелі болғандықтан, малдар азық қоры мен су ... жиі, ... ... әсіресе, жаз мерзімінде жайылымның күйіп кетуін, ол қыс ... ... - ... күндерді өткереді.
Өсімдік тапшылығына, су жетіспеушілігі ... ... ... мен ... күрт ... кей ... ойлы- қырлы жер, жыл ... ... ... және ... ... шақырымға малды айдау, бұл ... тек, қой ... ... ... ... ... Оған қой малдарын жыл бойы ... ... ... оңтүстік, оңтүстік- шығыс және ... ... ... ... ... ... суық пен ыстыққа төзімділігіне әсер ететін- тері ... Ол ... суық ... теріні өте төмен температурадан және жел екпейтін, ал ыстық ... - ... ... ... мен ... ... және жылу ... қабаты қызметін атқарады. Сондықтан малдар қоршаған ортаның температурасына ... тері ... ... байқалады. Бұл үрдіс көбінесе қылшық жүнді қойларда өте жақсы ... ... орта ... жоғары бейімділігіне қарамастан, қой малдары жоғары температура мен ... ... ... жел және ылғалды жайылымға төзім үшін оңтүстік далалы ... ... қара ... емес ... тері ... ... шөл және ... аймақтарда жақсы өндіруге болады. Меринос қой тұқымдары құрғақ далалы шын етті қой ... үшін ... ... ... және мол азық қажет. Барлық мал тұқымдарының биологиялық ерекшеліктерін меңгеру ... ... ... үшін ... Қой ... ... ... әр түрлі экологиялық аймаққа бейімділігіне, байланысты таңдауға мүмкіндік туғызады.
Қаракөл ... ... ... ... , ... , азықты және қора - жайды тиімді пайдалану жағынан ... қой ... ... ... ... де сипатталады. Оны ерте ... ... өнім ... көре аламыз. Малдың еті мен жүн өнімін 6-8 айлығында, қозы жүніні - 5 ... ... 1-3 ... ... ... ... Тәжірибелік жағынан құнды болып келетін тағы бір биологиялық ерекшілігі - ерте ... ... 5-6 ... ... оларды нәтижелі ұрықтандыруға болады.
Алайда малды ерте ... ... өсуі мен ... тежейтіндіктен, ең алғаш шағылысқа 12-8 ... ... қой ... ... 120-150 %, ал ... қой тұқымдарында 250-300 %, бұл көрсеткіш 250-300 %. Жоғары төлдегіштік тез жетілгіштігіме саланы ... ... ... тез ... қамтамасыз етеді.
Қой тұқымдарының көбі көбеюге жыл мезгілінің белгілі бір ... - ... күз ... (қыркүйек- қараша). Жыныстық күйге келеді. Қойлардың жыныстық күйлеуінің ... ... ... ... - орта ... 16-17 ... ... ұзақтығы + орташа 5 ай, сүт ему кезеңі - 3-4 ай, ... ... ... ... ... ... бұл ... 45-60 күнге қысқарады.
Қойлардың желіні жақсы дамыған, әдетте екі ... ... ... ... ... көп ... де ... мұндай саулықтар сүтті болып келетіні анықталған.
Қой ... ... үй ... ... ... ... азық және қора ... тиімді пайдалануға мүмкіндік береді.
Қаракөл қойынан - ет, май, сүт, жүн, тондық- мехтың қой ... ... ... әр ... ... өндіріледі.
Көктүсті қаракөл қой малдары 10-12 және одан да көп өмір ... ... ... ... 6-8 ... одан кейін мұндай жастағы малдарды жарамсыздыққа шығарады, өйткені тіс ... күрт ... ... түсе ... ол ... ... азықтарды пайдалануының нашарлауына әкеліп соғады. Сонымен ... ... ... ... жақсы дамығандығын оларды топтап ( табындап) ұстаудан көруге болады. Қой үркек мал ... ... жиі ... ... ... ... жоқ.
1.1.4 Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығын өнеркәсіптік ... ... ... қой ... аса ... ... бірі - жүн. ... тоқыма өнеркәсібінде мата тоқуға және қой жүнінен басқа да талшықты ... ... ... шығу ... ... ... үш топқа бөлуге болады: а)өсімдік тектес- мақта, зығыр, кендір; б) ... ... ... жүн; ... ... капрон,вискоза т.б. Кездеме тоқылатын басқа шикізаттарға қарағанда, қой жүні артықшылықтары өте көп, олар: жылуды жақсы сақтайды, жіңішкелігі мен көлемі ... және ... ... ... жүннің салмағы жеңіл; жүн талшықтары басқаларға қарағанда иілімді,созылғыш, серпімді; киіз басуға тек қой жүні ғана жарамды; жүн ылғалды, ... ... ... ... ... ... сіңіреді және көп уақытқа дейін бойына сақтайды; жүннің өзі жылу ... ... күн ... ультракүлгін сәулесін өткізетін ерекшелігі бар, оның өзі денсаулықты жақсартып, мал ағзасын нығайтуға септігін тигізеді; басқа ... ... ... ... көп жүн ... бояу жақсы сіңеді және көп оңбайды; жүннің шуды және тербелісті төмендетіп, баса алатын қасиеті бар, жүннен тоқылған киім ... әрі ... ... кейбір тұқымының жүні техникалық шұға, кілем, алаша тоқу үшін де пайдаланылады.
Осы ... жүн ... ... және ... жағдайларға тоқталып өтсек, соңғы жылдары әлемде қой басы 1,0 ... ... Ең ... қой басының саны Қытайда. Онымен қоса ертеден Австралияда, Жаңа Зеландияда, Ұлыбританияда. Қазақстанда 1990-1999 ... қой жүні ... ... ... 106,6 - дан 21,6 мың ... түсті, яғни 5 есе төмендеді. Ішкі нарықта 1996 жылғы 18,0 мың тоннадан 2000 жылы 3,6 мың ... ... ал ... 1998 ... 38,2 мың тоннадан, 2000 жылы 10,6 мың тоннаға түскен. Жүнді шетке шығару 0,3 - ден 0,8 мың ... ... ... Сонымен қатар, 2008-2009 жылдары біртіедеп жүн өндіру 33,3 - 34,3 мың тоннаға дейін өсіп келеді (2-кесте).
Кесте 2. ... көк ... ... қой саны мен жүн өндіру
Елдер
2014 жыл
2015 жыл
Қ,кқой ... мың ... ... мың ... ... мың ... ... мың тонна
Қытай
133360
157,0
135094
162,0
Австрия
100000
500
97800
512
Жаңа Зеландия
47500
195
46800
213
Ұлыбритания
34000
46
33320
47
Испания
21000
16
20400
14
АҚШ
70
14
6790
18
Уругвай
13000
59
12350
45
ТМД елдері
5800
120
56700
140
Қазақстан
16300
33,3
16900
34,3
Әлемде
1006200
1190
1000000
1239
Қазіргі кезде қойдың саны 16,9 млн басқа жуық, көпшілігі республикамыздың Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс облыстарында (51%), яғни ... обл - да 18,3%, ... ... 12,6 % ... ... обл- да 20,1 %. Жүн өндіруден жоғарыда аталған облыстар 22,4, 16,4 және 17,6 %- дан жалпы 56,4%-ды құрайды.Статистикалық мәліметтер ... ... ... ... ... ... 35%.
Қой жүнінің сапасы мен қасиеті көбінесе оның ... ... ... ... ... мен жүн ... ... байланыстылық болады.
Жүн талшықтарының мал терісінде пайда болуы және өсіп жетілуі жас ағзадағы жүн талшықтарының фолликулалары енесінің құрсағында ... ... ... ... ... бірінші және екінші болып бөлінеді. Жүннің сапасы көбінесе осы фолликулалар құрылымының ерекшеліктеріне байланысты болады.
Қылшық жүнді қой ... ... ... ... қарағанда үлкен айырмашылық бар. Оларда алғашқы фолликулалар қыл тәрізді жүн талшықтарын, ал екінші фолликулалар ... ... ... бейімделген. Биязы жүнді қойдың бірінші және екінші фолликулаларының құрылымында айтарлықтай айырмашылық ... Қой ... ... ... болып келуі, осы жүн талшықтары пайда болатын фолликулалар санына байланысты.Фолликулалардың саны түрлі тұқымда, тіпті бір тұқымның ішінде қойдың ... ... ... әр ... ... келеді, тіпті тұқым қуалаушылық қасиеті ұрпақтан ұрпаққа ... ... ... ... өзі қой ... тығыздығын жақсарта түсуіне фолликулалары көп қошқарларды алдын ала таңдап, сұрыптап алып ... ... ... ... ... эмбрионның денесінде (алдымен басында) саулықтар буаздығының 50-70-ші күн аралығында пайда болады. Осы бірінші фолликулалардан құралған алғашқы жүн талшықтары денесінің ... ... ... 100 күнге толғанда шыға бастайды. Эмбрионның 70-80 күннен 110 күнге дейінгі аралығында эпидермисте екінші фолликулалар құрылып, олардан пайда болған жүн ... дене ... ... 115 ... бастап шыға бастайды. Бұл процесс қозы туғаннан кейін де тоқталмайды. Жүн ... ... ... қозы ... ... айында қарқынды өседі. Жақсы азықтандырылып, бағып күтілген қозы фолликулаларының өсіп жетілуі бесінші айда аяқталады.
2. Жүн талшықтары тұтасынан кератин талшықтарынан тұрады, ... онда ... ... ... ... ... едәуір көп. Жүннің құрамында шамамен көміртегі -50, оттегі- 21-24, азот 15-21, сутегі 6-7, күкірт 2-5% -ға ... ... зат бар. Ал ... зат 1-3% ғана құрайды.
Әр түрлі жүн талшықтарында жеке амин ... ... ... ... бір ... ... гистологиялық әр қабатының өзінде түрліше.Мысалы, ортаңғы қабат пен өзектің кератинінде ... ... ал ... қабаттың кератинінде болмайды. Жеке жүн талшықтарында күкірттің мөлшері де әр түрлі, мысалы, өзекте аз. ... ... ... ... көп ... келеді. Жүндегі күкірт мөлшері көбейген сайын жүннің иірілу қасиеті ... ... ... ... деп жүн ... ... құралған, бір-бірімен өзара тығыз байланысқан бір қойдың тұтас жүнін айтады. Тауарлық ... ... жүн ... қойдан көктемде қыркылып алынған, төменгі сорттары бөлінбеген біртүтас жамылғы жүн. Жүннің төменгі сорттарына - ластанған, ... ... және ... жүн ... мен жабағы шетінен бөлініп түскен бөлшек жүндер жатады.
Қой жабағысы құрамындағы талшығының түрі мен ... ... ... ... және ... жүн ... екіге бөлінеді.
Біртекті жүн - жіңішкелігі, ұзындығы, бұйралығы, ... ... ... ... жүн ... ... ... жүн тек биязы және биязылау жүнді қой түқымдарынан алынады.
Біртекті биязы жүннің бір ... - ... ... ... жүні) штапель тәрізденіп келген бөлшектерден құралады.
Штапель екі түрге бөлінеді: сыртқы, көрінетін жағы және ішкі ... ... ... ... ашып көруге болатын жағы. Штапельді сыртқы көрінісі, яғни ... ... екі ... ... болады: ашық және жабық. Штапельдің ашық, бір-бірінен алшақ болып келуі, жүннің сиректігін және талшықтарының бір - ... ... ... ... Әдетте, мұндай жабағыға сырттан бөтен заттар (құм, топырақ, т.б.) оңай енеді де, жүн сапасын едәуір төмендетеді.
Штапельдің жабық түрі ... ... ... тән, ... жүн талшықтары бір-бірімен тығыз байланысқан, сондықтан мұндай түрлі жабағының ішіне бөтен заттар кіре алмайды да, жүн ... ... ... жақсы сақтайды.
Штапельдегі жүннің тығыз болып келуі қой тұқымына байланысты. Терінің бір ... ... жүн ... саны ... қойда шамамен: тығыз жүнді мериноста - 73-тен 190-ға дейін; ... ... ... - ... 87-ге ... ... жүнді, етті қойда (жүнді біртекті жартылай биязы) -16-дан 38-ге дейін; қылшық жүнді қойда - 7-8.
Әртекті жүн ... сырт ... ... бұрымданып келеді. Тұлымданып келген жүн құрылысы ондағы әр түрлі жүн талшықтарының ... мен ... ... ... ... ... жүн талшықтары (түбіт) қылшықты талшықтарға қарағанда қысқа болып келеді де, ... ... ... жақта орналасады. Сол себепті, жүн талшықтарының қысқа және ұзын болып келуіне ... ... сырт ... ... ... ... ... бөлім
1.2.1 Асылтұқымды көк түсті қаракөл қойларының жүні, салмағы, төлдерінің өсіп жетілуі
Асылтұқымды көк түсті қаракөл қозысының жүні ... ... ... бұйрасының аздығымен де ерекшеленеді. Ал, жаңа туған қозы жүнін қарын жүн дейді. Ол қаракөл қой тұқымының елтірісінде (арнайы өсірілген қой ... ... ... 2-3 күнде сойып алған кездегі үлпілдек, түрлі түсті, бұйра ... ... ... ... ... ... маусым айында алғаш рет қырқылған жүнін кей жерде қарын жүндеп атайды. Ал туғанына алты ай толған қозы жүні тоқты жүн, бір ... ... ... ... жүні қой жүні деп ... ... жүні сапасы жағынан кәрі саулық жүнінен артық болады. Сауылатын қой жүні ... ... жүні ... ... ... Олардан қырқылатын жүн сапасы саулықтардың күтіміне байланысты. Саулықтармен ... ... жүні де ... Оны ... жүні ... ... жүні ... әрі қалың болады. Қошқардан саулық қойға қарағанда жүн мол түседі.
Қысыр қалған немесе қозы тастаған саулықтар, ... мен ... ... ... ... қой жүні деп ... ... қой жүні саулықтың жүніндей емес, одан жуандау, қошқар жүнінен жіңішкелеу, саулық жүнінен екі есе мықты болады. Басқа қойларға ... ... ... жүн екі ... көп түседі.
Қой денесінде өскен жеріне қарай жүн бас жүн, жабын жүн, бауыр жүн, мойын жүн, пұшпақ жүн, тірсек жүн деп ... ... ... ... құрсағында өсетін қысқа, тықыр жүндерін - ... жүн, ... ... ... ... - бас жүн, екі қапталына өскен жүнді - ... ... ... ... - ... жүн, ... ... жүнді - пұшпақ жүн, тірсегіне өскен жүндітірсек жүн деп атайды. Кейбір аймақта қойдың арқасына шыққан жүнді ... ... ... ... - жабағы, күзгі жүнін күзем жүн деп бөледі. Жабағы жүн ... ... ... ұйысып, тұтасып тұрады. Оның қылшығы аз, түбіті көбірек ... ... ... қарап бұндай жүнді ұрғашы жүн деп атау да кездеседі. Жабағы жүннің екінші атауы - өлі ... ... ... ... ... ... сары жүн, ... жүн деп атау да кездеседі. Өйткені өткен күзден бері қырқылмаған қой жүнінің арасында әртүрлі заттар ... Оның ... ... ... ... қиы) мен шөп қалдықтары ұшырасады. Несеп сіңген сулы ... ... ... ... сарғайтып жібереді. Ондай жүн сатпақталып, сабалақтанып тұрады. Оны жуғанда да оңайлықпен ... мен ... ... ... ... жүні жыл ... орай күзем жүн деп аталған. Күзем жүннің жабағы жүнмен салыстырғанда түбіті аз, жүн талшықтары қысқалау болады. Осы ерекшелігіне қарап ... ... оны ... жүн деп те ... Ондай жүнді көбінесе киіз басуға қолданады. Күзге салым қой-қозы жүні ... ... ... халық тіліндегі аты - күзем айы. Ол кіші күзем, үлкен күзем болып бөлінеді. Кіші күзем - ... төрт ... ... күзем - қозылардың алты айлығында қырқылатын уақыты. Осы екі ... ... жүн де кіші ... ... оны қозы ... дейді), үлкен күзем деп аталады. Үлкен күземді кейде тоқты күзем деп те ... ... ... ... ... шыққан уақытына тура келеді.
Қой жүні құрамына қарай ... ... деп, ... өзі жай ... ... ... ... құрғақ қылшық, тікенек қылшық деген түрлерге бөлінеді. Жүн ... пен ... ... ... қылшық. Мұндай қылшық үнемі ширатылып тұрады. Қылшыққа қарағанда түбіт жұмсақ, ... ... ... ... тұрады. Сондықтан, қазіргі кезде түбіт деп қой терісінің түбіндегі ең жұмсақ жүн деп ... Ол ... ... ... тығыз өседі, сондықтан жақсы кірігеді. Жүн түбітсіз болмайды. Барлық жүнде түбіт болады, бірақ оның ... қой ... ... аз не көп болуы мүмкін. Түбіті көп жүн сапалы деп есептеледі. Түбітке бояу жақсы сіңеді. Ең жақсы жүн маталар ... ... ... ... биязы жүн дейді. Түбіттен әлдеқайда жуан әрі ұзын, бірақ ... ... тік ... жүннің талшығын қылшықдейді. Қылшық ірі жүнді қазақы қойларда көп болады. Будан қойлардың жүнінде әртүрлі мөлшерде өседі. Иірімділік, беріктік қасиеттері ... ... ... ... болады.
Қой қырқу маңызды, әрі күрделі науқанды жұмыстардың бірі. Бір жылғы еңбектің қорытындысын шығаратын жауапты кезең. Сондықтан өсірілген жүнді ысырап ... ... ... алып, өңдеп, сорттап әзірлеу мал мамандығының басты міндеті. Қой ... ... ... ала ... әзірліктер жасап, ұйымдастыра білу керек.
Биязы және биязылау жүнді қойлар жылына бір рет ... ғана ... ... екі рет ... ... себебі жүн ұзындығы қысқа болып ( 3-4 см), сапасыз болады. Ал жүн қысқа болса, одан бағалы маталар алынбайды. Ал, ... ... ... 5-6 ... ... ... бордақылап, етке пайдаланады. Ұяң және қылшық жүнді қойларды көктемде және күзде екі рет ... ... ... ... мерзімі ауа райы және жайылым жағдайының ерекшеліктеріне қарай белгіленеді.
Көктемгі қой қырқу күн тұрақты жылынғаннан кейін басталады. Биязы және биязылау ... ... үшін ... ... зор, күн ... ... шайыры шығып, жүннің өсімі көтеріледі. Сондықтан қой қырқу көктемгі күн ... ... ... ... ... дейін аяқталуы тиіс. Оны кешіктіруге болмайды. Қазақстанда қалыптасқан қой қырқу ... ... ... Шығыс, Оңтүстік Батыста мамыр айының басында, Солтүстік, Шығыс, Батыс облыстарында мамыр айының аяғында, маусым ... ... ... ... ... ... ... басты міндет-жүнді бүлдірмей,шашпай,толық жинап,белгіленген талапқа сәйкес сорттап,жоғары бағаман сату.Бұл жұмыстар мерзімінен бұрын да кеште емес,дер кезінде орындалуы тиіс.Сондықтан қырқу ... ... ... ... адам ... ... ... ең алдымен есеп жұмысы дұрыс жолға қойылуы тиіс.Мұнда тек қырқылған жүннің мөлшерін ғана есепке алып қоймай,оның қай ... ... мен ... ... отар ... ... ... арасында жүнді қысқа етіп екі рет қырқуды,қойдың терісін көбірке жарақаттап,шала қырқуы сияқты ... ... ... ... ретінде ескерілуі керек.Бұл үшін қырықтық пунктінде әр қырықтықшының қырыққан қойларын бөлек қамайтын загондар ... ... ... ... ... жұмыстың сапасын анықтайтын топ әр қырықтықшы бойынша қорытынды жасап,оны жазбаша ... ... ақы ... ... қолына береді.
Қазіргі талаптарға сай әрбір қой шарушылығында шебер қырықтықшылар,қайрақшылар,жіктеушілер болуымен қатар,жүннің таза,шығымын есептейтін қажетті аспаптар,керекті ... , тағы ... ... ... ... орынында қой отарлары қандай кезекпен келуінің де мәні бар. Алдымен қылшық және ұяң ... ... ... ... ... жеңіл қырқылады,жас қырықтықшылар қырқып қолдарын жаттықтырады.Ересек қойдан бұрын тоқтылар,бойдақ қойлар,ақырында саулықтар мен қошқарлар қырқылады.Ауру,қотыр қойлар ең соңында бөлек ... ... ... ... ... қой ... ... болуы тиіс.Елімізде қырықтықшылар даярлайтын арнаулы оқу орны болса, әрбір шарушылық өздерінің ... ... ... ... жас ... ... ... қатарын толықтырып отырғаны жөн.
Қырықтышыларға қойылатын талап - қой қықудың озық әдістерін меңгеріп,теріні ... ... ... ... ... ... тиіс.Әрбір қырықтышының қырқу машинасының кемістіген түзеп,бөлшектеп,оны құрастыра білуге тиіс.
Қой қырқудың озат ... және ... ... Бұл ... ... және ... ... қырқуды керек етпейді.Қойдың аяқтары байланбай,оны еденге отырғызып,не жатқызып қырқады.
Қазақша қой қырқудың әдісінің тәртібі мынандай: қырықтықшы қойды сол жақ ... ... да, оң ... ... ... ... басып тұрып,ал сол қолмен алдыңғы сирақтарын басады да ,бауыр хәне ... ... ... алады.Содан соң қойды оң жақ бүйіріне жатқызып, қырықтықты құйрығынан бастап иығына дейін және артқы сирағынан мойынына дейін қырқып ... ... арқа ... соң ... сол жағын қырқа бастайды Осыдан кейін қырықтықшы қойдың басын сәл көтеріп тұрып мойын жүнін,артынша қойдың ... екі ... ... ... қырқады.Осылай қазақша әдіспен қойдың жүні жақсы да таза қырқылады.
o Асыл тұқымды көк ... ... қой ... ... ... байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші
Көк түсті қаракөл қойын өсіруде негізінен түсі бойынша екі типтегі жұптау ... ... (♂ көк x ♀ көк) және ... (♂ көк x ♀ қара, ♂ қара x ♀ көк). Түсі бойынша бірыңғай жұптау негізінен көк түс ... ... ... ... бағытталған және бұл жұптау типі арнаулы мал ... ... ... ... болғандықтан көк түсті қаракөл қой селекциясында негізінен гетерогенді ... ... көк ... ... ... қара ... ... гетерогенді жұптағанда көк түсті төлдің шығымы 49,34 %, ал қара түсті төлдің шығымы 50,66 % құрады. Мұнда көк және қара ... ... ... 1:1 (49,34 %:50,66 %) қатынаста болды (1-кесте).
Көк түстің дәрежелері ақ және қара жүндердің ара қатынасының ... ... ... Рең дәрежелер осы көрсеткішке қарай үш топқа бөлінеді: ашық-көк, орта-көк, қара-көк. Мұнда ашық көкте ақ жүн талшығының үлес ... қара ... ... 70 % ... Орта-көкте жүн талшықтарының үлесі біршама тең болады - 40-70 %, ал қара-көкте ақ ... ... ... 45 % ... ... 3 - Көк ... қаракөл қошқарларын қара түсті саулықтармен гетерогенді жұптау
Пайыз есебімен
Жұптау типі
Барлық саулық саны, бас
Алынған төл саны, бас
Түстер
көк ... ...
% ...
%
♂ көк x♀ қара
774
756
373 ...
383
50,66
Көк түсті қаракөл қошқарларын қара саулықтарға гетерогенді жұптағанда көк түстің дәрежелерінің тұқым қуалауы ... ... ... ... орта-көк түс дәрежесінің тұқым қуалауы жоғары мөлшерде - 75,07 % ... қара көк - 19,84 %, ең ... ... - 5,09 % ашық ... ... ... орта түс ... максималь мөлшерде тұқым қуалауын негізінен селекциялық жұмыстардың ұзақ мерзімде осы ... ... ... ... ... орта ... көк түс ... ортаңғы аумағында орналасқандықтан, оның тұқым қуалауы басым ... ... ... 4 - Көк түс реңдерінің тұқым қуалауы
Пайыз есебімен
Жұптау типі
n
Көк түстің рең дәрежелері
ашық көк ... көк ... көк
І
126 ... +- 1,90 ... +- 3,79 ... +- 3,50
ІІ
129
5,43 +- 2,0 ... +- 3,80 ... +- 3,48 ...
128 ... +- 2,31 ... +- 4,05
19,49 +- 3,65
Барлығы
373
5,63 +- 1,19
75,07 +- 2,24
19,30 +- 2,04
Реңнің депигментация дәрежесі ... ... ... көк түсті қойларды гетерогенді жұптағанда оның түс дәрежелеріне ықпалы біршама төмен дәрежеде болды. Орта-көк төлдің максималь шығымы - 76,19 % І топ ... ... ... Ол ... ... топ ... 1,0 % (75,19 %) жоғары. Сонымен бірге топтар арасында ашық көк қозылар шығымы өзгерді. ... ... ... І-ші ... - 4,76 % ... оның үлесі ІІ-ші тобында - 0,67 % (5,43 %), ал ... ... - 2,02 % (6,78 %) (Р > 0,05) ... ... қара көк төл ... ... ... бірдей деңгейде қалды - 19,05-19,49 %. Көк ... ... ... ... ... түс ... ... қуалауына рең депигментация дәрежедегі топтарының ықпалы өте төмен болды.
Көгілдір реңді қозылардың жеке топтарындағы шығымын ... ... ... ең ... үлесі - 95,83 % І топ ... ... ... ол ІІ топ ... - 11,29 % (84,54 %) (Р > 0,05), ал ІІІ ... - 19,79 % (75,86 %) (Р < 0,01) жоғары болды. Сонымен бірге, көгілдір реңді қозының ... ... ... ... ... ... ... үлесінде болды - 3,13-13,79 %. Олардың жоғарғы үлесі 13,79 % ІІІ ... ... ... ... - 3,13 % І топта тіркелді. Тәжірибеде қорғасын реңді қозылар үлесі 1,04-6,90 % болса, інжу реңді төл ... 2,06-3,4 % ... ... 5 - ... ... көк қозылардың топтардағы шығымы
Пайыз есебімен
Жұптау типі
n
Орта- көк реңдері
көгілдір
күміс
қорғасын
інжу
І
96 ... +- 2,04 ... +- 1,78 ... 1,03
-
ІІ
97
84,54 +- 3,67
9,28 +- 2,95
4,12+- 2,02
2,06 +- 1,44
ІІІ
87
75,86 +- 3,67 ... +- 3,70 ... 2,72 ... +- 1,96 ...
280 ... +- 2,09 ... +- 1,67 ... 1,16
1,79 +- 0,79
Зерттеу нәтижелері тұқымдық қошқарлардың рең ... ... ... ... ұрпағында көгілдір реңді төлдің шығымын 11,29-19,97% артуына ықпал ететіні ... ... көк ... ... ... қаракөл қойлар селекциясында олардың жүн жамылғысында депигментация деңгейін қадағалау асылдандыру жұмысының қарқынын арттырады.
Түсті қаракөл ... рең ... ... ... ... ... ... себебі түстің, реңнің қанықтылық дәрежесі елтірінің сапасына тікелей әсер ... ... ... жұмыста көк қозылардың өнімдік және нәсілдік дәрежесін бағалауда түс пен рең қанықтылығына үлкен мән беріледі. Мұнда ақ және қара ... ... ... ... және ақ жүн ... ... ... ұзындығы көк түстің біркелкі таралуы белгілері бойынша бағалау және ... ... ... ... фенотипі бойынша сұрыптағанда оларды денесінің арқа, бүйір, құйымшақ, шоқтық ... көк ... ... ... ... ... ... көк қозыларды фенотипі бойынша бағалауда қосымша малдың депигментациялау дәрежесі байқалуына да назар аударылады. Көк түсті төлдің жүн ... қара ... ... ... ... бойынша жіктелуін сараптағанымызда, популяцияда орта деңгейдегі қозы үлесі 56,78-57,94 % құрап, басым болатыны байқалды, ал жоғары және төмен ... ... ... ... тең ... 23,86 % және 19,04 %) ... ... (6-кесте).
Кесте 6 - Көк түсті төлдің жүн жамылғысында қара түсті талшықтардың пигментация қоюлығы бойынша жіктелуі
Пайыз есебімен
Мал топтары
n ... ... жүн ... ... қоюлығы
Жоғары деңгейде
Орта деңгейде
Төмен деңгейде
І топ
126 ... +- 4,32 ... +- 4,39 ... +- 1,74 ... топ
129 ... +- 3,63 ... +- 4,36 ... +- 3,63
ІІІ топ
118
11,02 +- 2,88
56,78 +- 4,56
32,20 +- 4,30 ... орта ...
373 ... +- 2,20
57,10 +- 2,56
19,04 +- 2,03
Реңнің депигментация дәрежесі (РДД) бойынша жіктелген топтарда төлдің жүн жамылғысында қара ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерінің арасында біршама айырмашылық байқалды. Жүн жамылғысында қара түсті талшық қанықтылығы жоғары деңгейде болған төл үлесі 38,09 % І тобындағы ... ... ... бұл ... ІІ ... - 17,02 % (21,70 %) (Р < 0,05), ІІІ ... 27,07 % (11,02 %) (Р < 0,01) ... болды. Және І топ қошқарлар ұрпағында пигментация ... ... ... ... ... небәрі 3,97 % құрады, ол ІІ топтан - 18,0 % (21,71 %) (Р < 0,05), ІІІ топтан - 28,23 % (32,20 %) (Р < 0,01) аз ... ... ... жүн ... қара ... талшықтардың пигментация қоюлығының көк түстің қанықтылығына ықпалы зерттелінді. Жүн жамылғысы өте қанық төлдің жоғары үлесі 32,54 % І тобындағы ... ... ... ол ІІ топ ... 12,39 % (20,15 %) (Р < 0,05), ІІІ ... - 24,04 % (8,48 %) (Р < 0,01) ... болды.
2 Тіршілік қауіпсіздігі
Көктүсті қаракөл қойын өсіру қора-жайлардың болуын талап етеді. Оларда қыста және ерте көктемде төлдейтін ... ... жылы ... бар ... ... ... асыл ... қошқарларға арналған бөлік, жынысы мен жасына қарай әртүрлі қой қоралары болады. Қой ... ... ... (қой ... жылы күрке, бастырма, карантин мен санитариялық бөлме) және қосалқы (қойды тоғытатын орын, изолятор, мал азығын сақтайтын орын мен басқа да ... ... ... ... жоқ объектілер) болып бөлінеді. Қой қорасын салуға аз жылу өткізетін материалдарды пайдаланады. Олардың жылу сақтау коэффициенті ең кемі 2-2,5 Вт/м2 ∙ 0К/ ... ... ... ... ... ... ... тарапынан қой шаруашылығы практикасына көптеген жобалар жасалып, енгізілген. Ал енді қазіргі кезде қой басының азаюына және олардың ... ... ... ... болуына байланысты шағын әрі жергілікті құрылыс материал-дарынан салынған қора-жайлар қолдануда. Қой қораларының ... ... ... ... саз топырақ пен қиыршық тастар пайдаланылады. Қой қораларындағы еденге жылына 1-2 мәрте ауыстырып отыратын сабан ... ... ... жобадағы қораларда қойлардың әр басына мынадай оптимальды алаң ... ... ... қораларда көктемде төлдейтін сауықтарға 1-1,2 м2, топтастырылып ұсталатын қошқарларға 1,8-2 м2; ал жеке ... 3-4 м2; 1 ... ... ... - 0,7-0,8 м2. ... базада ересек қойға 0,5 м2 дейін, бір жасқа дейінгі төлге - 0,3-0,4 м2. ... қозы ... алаң ... ... 2-2,5 м2. ... ... ... қой қорасының ең жылы жерін бөледі. Мал төлдету науқаны кезінде оларды жиналмалы қалқандары бар торлармен ... ... ... ... ... ... термосәулелер орнатады. Ашық базадағы алаң қой қорадағыдан гөрі 2,5 есе үлкен болуы тиіс. Оны ауа райы ... ... ... ... ... аязы ... күн ... сыртта серуендеп, азықтануы және су ішуі үшін пайдаланылады. ... ... ашық база ... ... ... ... ... тас пен топырақ төселуі тиіс . Ауа температурасы -200С төмен Төлеби, Қазығұрт, ... ... ... ... және етті ... ... үшін ... жобадағы-төбесі бір жағына еңкіс үш қабырғалы бастырмалар ... ... ... ... ... ... ... ондағы ауаны температурасы (қойлардың арасында) +2+70С болады. Жалпы микроклиматты қалыпты ... қой ... өсуі мен ... игі ... тигізеді .
Қорытынды
Жалпы қаркөл қой тұқымы түсі ойынша ... ... ... сұр, ... ақ, көк, ... Олармен қатар түс қанықтылығы және реңдері бойынша бөлінеді. Елтірілік типтері бойынша - жакеттік, жазықгүл, ... ... және ... ... қой ... ... қара ... 80% құрайды, көк пен сұр -12%, қалған түс -8%. Қазіргі таңда қаракөл қойларының гендік қорында мынадай түсті ... ... ... қарақалпақ типті сұрдың болат, шамшырақгүл және өрікгүл реңді мал тобы;
* бұар типті сұр қой тобында алтын реңді;
* ... ... сұр қой ... ... янтарь, шағыл реңді генотиптері;
* көк түсті қой тобында көгілдір, қырау, күміс және гауһар реңді қойлар тобы;
* күлгін, қаракөгілдір, қызғылт.
Қаракөл қойларының ... ... ... ... ... донор ретінде пайдалану үшін іріктеудің критериясы анықталған.
Түсі бойынша бірыңғай жұптау негізінен көк түс ... ... ... тұрақтандыруға бағытталған және бұл жұптау типі арнаулы мал тобында ... ... ... ... көк ... ... қой ... негізінен гетерогенді жұптау қолданылады.
Тәжірибедегі көк түсті қаракөл қошқарларын қара түсті саулықтармен гетерогенді жұптағанда көк ... ... ... 49,34 %, ал қара ... төлдің шығымы 50,66 % құрады. Мұнда көк және қара ... ... ... 1:1 (49,34 %:50,66 %) ... ... ... түстің дәрежелері ақ және қара жүндердің ара қатынасының өзгеруіне байланысты анықталады. Рең дәрежелер осы ... ... үш ... ... ... ... ... Мұнда ашық көкте ақ жүн талшығының үлес салмағы қара талшықтармен салыстырғанда 70 % ... ... жүн ... ... ... тең ... - 40-70 %, ал ... ақ түсті талшықтың үлесі 45 % төмен болады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Бейсенова А.С. Есполов Т.С. Алматы

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сайлау технологиялары4 бет
"Г. Мендель белгілерінің тұқымқуалаушылық заңдары."7 бет
"Қайрақ" ЖШС шарттарындағы абердин ангус тұқымды малдардың сипаттамасы39 бет
200 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы28 бет
2013-2014-2015 жылдардағы Қазақстан Республикасының негізгі макроэкономикалық көрсеткішінің сипаттамасы17 бет
2013-2015 жылдардағы ҚР-ның макроэкономикалық көрсеткішіне сипаттама14 бет
300 орынды көпшілікке ортақ асхананың көкөніс цехының жобасы18 бет
70 орынды мейрамхананың көкөніс цехының есебі9 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«ауыл шаруашылығында қолданатын бактериалды препараттар»17 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь