Модификациялық және мутациялық өзгергіштік

І. МОДИФИКАЦИЯЛЫҚ ӨЗГЕРГІШТІК
1. Модификациялық өзгергіштіктің статистикалық заңдылықтары

ІІ. МУТАЦИЯЛЫҚ ӨЗГЕРГІШТІК
1. Геномды мутация
2. Хромосомалық мутация
3. Гендік мутация

Сұрақтар
Модификация — генотиптің өзгеруіне байланыссыз сыртқы орта жағдайларының әсерінен болған ағза фенотипіндегі белгілердің өзгеруі. Өзгергіштіктің бұл типі тұқым қуаламайды. Бұл өзгергіштіктің эволюциядағы маңызы зор, себебі ағза өзгерген ортаға сай бейімделетіндігі баршамызға белгілі.
Модификацияның «ұзакқа созылған модификациялық өзгергіштік» деп аталатын категориясы болады. Н. И. Вавилов ұзакка созылған модификацияның болу себептерін және оның типтерін зерттеуге көп көңіл бөлген. Ол ұзаққа созылған модификациялық өзгергіштік біртіндеп мутациялық өзгергіштікке айналуы мүмкін деген қорытынды жасады.
Н. И. Вавиловтың осы пікірі көптеген ғалымдардың әр түрлі объектілерге жасаған тәжірибелері арқылы дәлелденді. Мысалы, қарапайымдарды, бунақденелілерді, дрозофила шыбынын және жоғары сатылы өсімдіктерді қолайсыз температурада, улы заттар, жоғары қанықдалы иовдармен, т. б. әсер етіп өсіргенде, ұзаққа созылған модификациялық өзгергіштік алынған.
Сол сияқты фенотиптік өзгергіштік алу мақсатында Абай атындағы Алматы Мемлекеттік университетінің ғалымдары М. Зияров және баскалар он жыл бойында тәжірибе жасады. Осы тәжірибелердің нәтижесінде бидай өсімдігінің ұзаққа созылған модификациялық өзгергіштігін алды. Бұл өзгергіштікті алу үшін жаздық бидайдың 6 іріктемесін Қазакстандық — 126, Эритросперум — 841, Псевдотурцикум — 2115 , Қожа бвдай, Мелянопус — 1932, Велютинум — 303 алып, 8 жыл бойы жылыханада өсірген. Әр түрлі жағдайлармен әсер ете отырып жүргізілген көпжылдық тәжірибенің нәтижесі, осы өзгергіштіктің (ұзаққа созылған модификация) пайда болуына әсерін тигізді ф, ұзаққа созьшған модификация терминін 1921 жылы В. Иоллас ұсынды. Иолластың зерттеулері бойынша сыртқы ортаның қолайсыз әсерінен ағзада пайда болған өзгерістер көптеген жануарларда, аналық сала бойынша бірнеше ұрпақ бойы тұқым қуалаған.
        
        Жоспар
І. МОДИФИКАЦИЯЛЫҚ ӨЗГЕРГІШТІК
1. Модификациялық өзгергіштіктің статистикалық заңдылықтары
ІІ. МУТАЦИЯЛЫҚ ӨЗГЕРГІШТІК
1. Геномды мутация
2. Хромосомалық мутация
3. Гендік мутация
Сұрақтар
І. МОДИФИКАЦИЯЛЫҚ ӨЗГЕРГІШТІК
Модификация — ... ... ... ... ... ... ... ағза фенотипіндегі белгілердің өзгеруі.
Өзгергіштіктің бұл типі ... ... Бұл ... ... зор, ... ағза өзгерген ортаға сай бейімделетіндігі баршамызға
белгілі.
Модификацияның «ұзакқа созылған модификациялық өзгергіштік» ... ... ... Н. И. ... ұзакка созылған модификацияның
болу себептерін және оның типтерін ... көп ... ... Ол ... ... өзгергіштік біртіндеп мутациялық ... ... ... ... ... И. Вавиловтың осы пікірі көптеген ғалымдардың әр түрлі объектілерге
жасаған тәжірибелері арқылы ... ... ... ... ... және жоғары сатылы ... ... улы ... жоғары қанықдалы иовдармен, т. б. әсер
етіп өсіргенде, ұзаққа созылған модификациялық өзгергіштік алынған.
Сол сияқты фенотиптік өзгергіштік алу мақсатында Абай ... ... ... ... М. ... және баскалар он жыл
бойында тәжірибе жасады. Осы тәжірибелердің нәтижесінде бидай өсімдігінің
ұзаққа созылған модификациялық ... ... Бұл ... ... жаздық бидайдың 6 іріктемесін Қазакстандық — 126, Эритросперум — ... — 2115 , Қожа ... ... — 1932, ... — 303 ... жыл бойы жылыханада өсірген. Әр түрлі ... әсер ете ... ... ... ... осы ... (ұзаққа
созылған модификация) пайда болуына әсерін тигізді ф, ұзаққа созьшған
модификация терминін 1921 жылы В. ... ... ... ... ... ... қолайсыз әсерінен ағзада пайда болған ... ... ... сала ... ... ... бойы тұқым
қуалаған.
Сыртқы орта жағдайларының әсеріне ағзаның белгілері түрліше жауап
қайтарады. Ағзаның ... орта ... ... тез ... ... Кейбіреулері аздап өзгереді, үшіншілері тіпті іс жүзінде
өзгермейді деуге болады. Мысалы: ... мол ... ... жылы ... ... отырса, ірі қара сүтті мол береді, сонымен қатар оның
еттілігі де артады. Ал, ... ... ... да ... түсі ... де, ... әсер ету ... ғалымдар, ақкіс және үй-қояндардың
құлағы мен құйрығының ... және ... ... түсі ... өзі ... ... ... қуалау белгілері сырткы ... ... ... ... Яғни ... ... ... білінуі орта жағдайларына тәуелді. Орта жағдайының
езгеруіне байланысты модификациялық өзгергіштіктің шегі де әр ... ... ... ... шегі реакция мөлшері деп ... ... ... ... мөлшерінің өте көлемдісіне, жүннің реңі —
тар ... ... ... ... ... ... белгілері сыртқы ортаньщ әр түрлі жағдайының әсеріне ете
сезімтал келеді. ... ... ... тез ... Оған
есімдіктердің бойы, түсімділігі, жапырақтарынын, пішіндері, ... ... ... масақшалар санының өзгеруі, т. б. дәлел бола алады. Егер
бір ағаштың бірнеше жапырағын алып, ... жөне ... ... ... ... ... Бұл табиғи зандылық, себебі, күннің
түсуі, тамырға судың сіңірілуі, өсімдік тұкьімының ... ... ... ... ... ... ... өзгергіштіктін,
статистикалық зандылығы аркылы ... Оған ... ... ... ... ... үзындығының артуы бойынша қатар-
қатар орналастырса, онда жеке ... ... ... ... ... Мұнда жапырақтың ортаңғы нұсқа кездесу жиілігі басым, ал екі
шеткі нұсқа кездесу жиілігі кем екені суреттен көрініп тұр.
Немесе ... ... 100 ... ... ... ... ... өзгеруін есептесек, мынадай нұсқалар шығады — 14, 15, 16, 17, ... б. ... ... ... ... ... саныньщ өзгеруіне байланысты
жеке нұсқаларға орналастырсақ белгі езгергіштігінің вариациялык қатары
келіп ... ... ... саны ... 16—18 болып келетін
масақтары жиі, ал масақшалар саны не көп, не аз ... ... ... кездесетінін байқаймыз.
ІІ. МУТЛЦИЯЛЫҚ ӨЗГЕРГІШТІК
Мутациялар. Ағзадағы ДНҚ-нын мөлшері мен кұрылымының өзгеруін мутиция
дейді.
Мутация (латынша mutatio — өзгеріс) туралы ... ... 1900 ... ... ... ... ... бірі голландиялық ботаник Г.Де-
Фриз енгізді. Г.Де-Фриз есекшөп (энотера) өсімдігіне тәжірибе жасағанда
оның белгілері секірмелі ... ... ... яғни ... ... ... т.б. ... берілгіш болатындығын анықтады. Бұдан
кейінгі әр түрлі ... ... ... ... ... ... тірі ... тән қасиет екенін
дәлелдеді. Тәжірибе жасауға өте ... ... ... ол—дрозофила
(жеміс) шыбыны. Дрозофиланың әр түрлі мутациялары белгілі: қанаты ... ... ... ... ал көздерінің реңі қызыл ақ, ... ... т. б. және ... ... алуан түрлі. Экологияның бұзылуы
ағзаның мутацияға ұшырауының ... ... ... ... ... болатын
мутациялардың кейбіреулері ағзаға жағымды, ... ... ... ... ... бойынша мутациялар үлкен терт топкд бөлінеді:
1. Геномды мутациялар. 2. Хромосомды ... 3. ... ... ... ... ... мутация. Ағза жасушаларындағы хромосома санының ... ... мен ... ... ... санының өзгеруіне
байланысты болатын мутацияларды геномдымутация деп атайды. ... екі түрі ... ... және ... Теориялық
және ісжүзінде маңызы зор ... біз ... ... хромосома санының еселеніп көбеюін полиплоидия деп атайды.
Полиплоидия құбылысы табиғатта кеңінен тараған, олар ... ... де ... ... дәлелденді. Мәдени өсімдіктердің көпшілігі
табиғи полиплоидты формалар.
Академик П. М. Жуковскийдің ... ... ... ... ... Мысалы: бидай, картоп, сұлы, қант қамысы, мақта,
темекі, бүлдірген, қара өрік, шие, алма, алмұрт, лимон, апельсин, т. ... ... ... ... ... ... ... немесе мейоз
әрекетінің бұзылуынан болатындығы тәжірибе жүзінде дәлелденді. Оған бірнеше
мысалдар келтірейік:
а) ... ... ... ... ... полюстергс таралып
кетпейді және жас адролар түзбей бұзылған ... ... ... Егер бұл
әрекет жыныс жасушаларында емес, диплоидты ... ... бар ... болса, мұндай жағдайда диплоидтыға қарағанда хромосомалары
екі есе көп «тетраплоидты» жасуша бірден пайда ... ә) ... ... хромосомалар саны екі еселеніп, бірақ бөліну ұршығы ... ... ... ... екі ... ... ядрода қалып кояды, оны
диплоидия «2п» деп атайды. Диплоидты хромосомалар жиынтығы бар ... ... «1п» ... ... бар жасуша ұрықтанса,
триплоидты «Зп» жасуша пайда болады, т. б. ... ... ... ... ... формалар пайда болады.
Қазіргі кезде бөлінетін жасушалардағы бөліну ұршығын бұзатын, кейбір
улармен (мысалы, колхицинмен, т.б.) әсер ете ... ... ... алу ... ... Колхициннің әсерімен ер түрлі
өсімдіктердің полиплоидтарын шексіз мөлшерде алуға ... ... ... 1932 жылы ... жолымен дәлелдеді. Қазіргі уақытта колхициннен де
күшті әсері бар химиялық зат—ауранцияны ... ... ... -— ... әсері 100% болып отыр. Полиплоидты форматтар алу ... ... — N.,0 ... Хромосомалық мутация. Бұл мутация хромосомалар құрылымының өзгеру
салдарынан болады. Ол ... ... ... ... ... ... өзгеріске ұшырайды.
3. Гендік мутация — гендердің молекулалық құрылымының өзгеруінен
болады. Гендік ... ... ... ... ... мынадай:
а) ДНҚ молекуласындағы белгілі бір нуклеотидтің түсіп ... ... ... ... орын ... ... нуклеотидтің
дупликациялануы; в)бір нуклеотидтің орнына ... ... ... т. б.
Бір нуклеотидтің орын ауысуы, мысалы, аденин гуанинмен ауыстырылса,
бір триплеттің ... бір ... ... ... ... ақуыздағы бір аминқышқылының орнына баска аминқышқылы
орналасып жүйесі бұзылады. ... ... ... биологиялық қасиеті
өзгереді де жасушалар мен ағзада ылғи ... ... ... ... Мүның өзі ағзаның тіршілік қабілетін нашарлатады, ал ... ... ... етеді. Гендік мутациялар көпшілік жағдайда
рецессивті ... ... ... тек ... ... ғана ... Гендік мутациялар табиғи сұрыпталу кезінде ағзада жиналып,
эволюцияда маңызды қызмет ... ... ... негізін кім қалады?
2. Мутация түрлерін қалай түсіндіруге болады?
3. Геномді мутациялар мен хромасомдық мутациялардың болу ... ?
4. ... ... болу ... неде?
5. Модификациялық өзгерткіштік дегеніміз не?
6. Кең көлемді реакция нормасына мысалдар келтіріңдер.
7. Ұзаққа созылған ... ... ... не ... ... ... ... заңдылықтарының мәні
неде?
9. Бидай мақсаттарының белгілі өзгерткіштің мысалында зертханалық
жұмысты орындау.
10. Белгілі өзгерткіштігі ... ... ... ... ... ...

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Өзгергіштік заңдылықтары14 бет
Мутациялық жағдайлар5 бет
Мутациялық жағдайлар жайлы6 бет
Мутациялық жағдайлар туралы4 бет
Мутациялық жағдайлар туралы мәлімет4 бет
Популяциялардың динамикасының генетикалық факторлары. Мутациялық құбылыстар4 бет
Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің негізгі заңдылықтары3 бет
"Генетиканың даму тарихы."29 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
Адам генетикасы4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь