Химиялық элементтермен ластану

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Ксенобиотиктер түсінігі, олардың классификациясы ... ... ... ... ... .5
1.2 Тамақ шикізаты мен тамақ өнімдерінің ластануының негізгі көздері.. 5
1.3 Химиялық элементтермен ластану ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . .. ... ... ... . 6
1.4 Химиялық элементтердің токсикалық.гигеналық сипаттамасы ... ... ...7
1.4.1 Қорғасын ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ...7
1.4.2 Кадмий ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. .. . ... ... . 7
1.4.3 Мышьяк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 8
1.4.4 Сынап ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .8
1.4.5 Мыс ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1.4.6 Цинк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ..9
1.4.7 Қалайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... .. ... ... .. 10
1.4.8 Темір ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
2 Ауыр металдар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... ... ... .. . ... . . 11
3 Радионуклидтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
4 Пестицидтер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . ... ... . ... .. 15
5 Диоксиндер және диоксин тектес заттар ... ... ... ... ... ... ... ... . ...15
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ... ... ... .. . . . . . .. 16
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... . . . . . . . . . .17
Өндірістің дамуы химиялық заттардың қолдану аясының кеңеюіне тығыз байланысты. Пестицидтердің, тыңайтқыштардың және басқа химикаттардың қолданылу мөлшерінің көбеюі — ауыл және орман шаруашылығының процесстеріне тікелей әсер етеді.
Бұдан ондаған жылдар бұрын өндірістің химиялық қалдықтары қоршаған ортаға жай шығарыла салатын, ал пестицидтер мен тыңайтқыштар үлкен аумақтарды өңдеу үшін көп мөлшерде қолданылды. Ал пестицидтер мен тыңайтқыштарды қолдану — олардың келтіретін зиянымен салыстырғанда ауыл және орман шаруашылығындаеселеген эканомикалық эффект береді.
Алайда 1962 жылдың өзінде жазушы Рашель Карсонның “Үнсіз көктем” кітабында пестицидтерді бақылаусыз қолданудан құстар мен балықтардың жаппай қырылуы суреттеледі. Поллютанттардың табиғатқа тигізетін әсері адам үшін де келе жатқан апаттың белгісі деп Карсон қорытынды жасады.
Ортада химиялық заттардың шектен тыс көп жиналуы және қалыпты ксенобиоттық профилдің өзгеруіне себепші химиялық заттар экополлюанттар немесе ластандырғыштар деп аталады. Планетада мыңдаған жылдарға созылған эволюциялық процесстрде қалыптасқан ортаның ксенобиотты факторлары — табиғи ксенобиотты профильдер деп аталынады.
Ксенобиоттық профильдің өзгеруі ортада бір немесе көптеген экополлютанттардың көп мөлшерде жиналуынан болады.
Жануарлар мен өсімдіктердің организміне түсіп, бірақ энергия көзі немесе пластикалық материал түрінде пайдаланылмайтын, үлкен доза мен концентрацияда әсер етіп, қалыпты физиологиялық процесстерді елеулі модификациялауға ұшырататын қосылыстар ксенобиотиктер немесе өмірге жат қосылыстар деп аталады.
Қоршаған ортаның ластануы табиғи заттармен (мұнай, ауыр металдар, радионуклидтермен т.б.)қатар, синтетикалық қосындылармен (ксенобиотиктермен, пестицидтермен, химиялық реагенттермен (өндірістік), әр түрлі пластиктермен қатар) жүреді. Ластану жылдан–жылға тіршілік үшін қауіпті болып барады [1].
1 Обсуждая характеристики природных и антропогенных источников токсикантов http://works.tarefer.ru/27.10.09.
2 Чужеродные вещества - ксенобиотик http://www.revolution.allbest.ru/25.10.09.
3 Мукашева М.А. Оценка удельного веса канцерогенов по объектам окружающей среды в г. Темиртау http://www.rusnauka.com/27.10.09.
4 Гурвич В.Б., Плотко Э.Г., Кузьмин С.В., Селянкина К.П., Рыжов В.В., Макаренко Н.П., Надеенко В.Г. Критерии выявления опасности факторов среды обитания человека как основы принятия управленческих решений с целью минимизации риска для здоровья населения при реконструкции алюминиевых производств http://www.ocsen.ru/27.10.09.
5 Агроэкосистема http://5ka.su/25.10.09.
6.Gabruk N.G., Shaposhnikov A.A. Opportunities of reception of ecologically safe milk in conditions of anthropogenous environmental contamination http://old.bsu.edu.ru/27.10.09.
7 Смирнов П.Н. Экологические проблемы ветеринарной медецины и вопросы адаптации животных Сибири http://vetfac.nsau.edu.ru/27.10.09.
8 Амрин М.К. Оценка степени накопления полютантов в биосредах в регионе ядерного полигона “Азгыр” http://www.rusnauka.com/27.010.09.
9 Проданчук Н.Г., Балан Г.М. Продукты питания и риск развития интоксикации диоксинами и диоксиноподобными соединениями http://www.medved.kiev.ua/25.10.09.
10 Абрамова Н.А., Фадеев В.В., Герасимов Г.А., Мельниченко Г.А. Зобогенные вещества и факторы http://www.rusmedserv.com/27.10.09.
11 Barashenko V.V. Production of normative clean milk at personal subsidiary plots on radioactively contaminated territory of Mogilev region http://www.iseu.by/rus/conf/readings2009/readings_2009.pdf/25.10.2009.
12 Ермолаева Т.Н., Калмыкова Е.Н., Шашканова О.Ю. Пьезокварцевые биосенсоры для анализа объектов окружающей среды, пищевых продуктов и для клинической диагностики http://www.chem.msu.su/ 27.10.09.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ …………………………………………………………………………3
1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ …………………………………………………….5
1.1 Ксенобиотиктер түсінігі, олардың классификациясы …………………5
1.2 Тамақ шикізаты мен ... ... ... ... ... Химиялық элементтермен ластану
......................................... .. ....... ..... ... ... ... ... ... ... ... ...7
1.4.2 Кадмий ………………………………………………………… .. . .... ..... 7
1.4.3 Мышьяк ……………………………………………………… ... ... ......... ... ... ... Мыс ... .... 9
1.4.6 Цинк ………………………………………………………………….... . ..9
1.4.7 Қалайы ……………………………………………… ........ .......... ........ .. 10
1.4.8 ... ... .... 10
2 Ауыр ... ... .................. . ..... . 11
3 Радионуклидтер ... ....... 13
4 ... ... ........ . ...... 15
5 ... және ... ... заттар …………………………… ...15
ҚОРЫТЫНДЫ …………………………………… ........................ ...... . . . . . .. 16
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... . . . . . . . . ... 19 ... 2 кестеден, 12 әдеби көзден тұрады.
Кілтті сөздер: ауыр ... ... ... ... химиялық элементтер, қорғасын, кадмий, мышьяк, сынап, мыс,
цинк, қалайы, темір, диоксиндер, диоксин тектес заттар, ... ... ... Алматы және Оңтүстік Қазақстан облыстарының
түйе сүтінің құрамындағы химиялық элементтер, радионуклидтер, ... ... ... мал ... қолданылатын
заттар, полициклды ароматты және хлорлы көмірсулар, диоксиндер және диоксин
тектес заттар, микроорганизмдер метаболиттерінің ... ... ... ... ... және ... ... облыстарының
түйе сүтінің құрамындағы химиялық элементтер, радионуклидтер, пестицидтер,
нитраттар, нитриттер, нитрозоқосылыстар, мал ... ... ... ... және ... ... ... және диоксин
тектес заттар, микроорганизмдер метаболиттерінің мөлшерінің жыл ... ... және ... Қазақстан облыстарының түйе сүтінің құрамындағы
химиялық элементтер, радионуклидтер, пестицидтер, нитраттар, нитриттер,
нитрозоқосылыстар, мал ... ... ... ... ... ... заттар, полициклды ароматты және хлорлы көмірсулар,
микроорганизмдер метаболиттерінің мөлшерін салыстырмалы ... ... ... химиялық заттардың қолдану аясының кеңеюіне тығыз
байланысты. Пестицидтердің, ... және ... ... ... ... — ауыл және ... ... процесстеріне
тікелей әсер етеді.
Бұдан ондаған жылдар бұрын өндірістің химиялық қалдықтары
қоршаған ортаға жай шығарыла ... ал ... мен ... ... ... үшін көп мөлшерде қолданылды. Ал ... ... ...... ... зиянымен салыстырғанда ауыл
және орман шаруашылығындаеселеген эканомикалық эффект береді.
Алайда 1962 жылдың өзінде жазушы ... ... ... кітабында пестицидтерді бақылаусыз қолданудан құстар мен
балықтардың жаппай ... ... ... табиғатқа тигізетін
әсері адам үшін де келе жатқан апаттың белгісі деп Карсон ... ... ... заттардың шектен тыс көп жиналуы және ... ... ... себепші химиялық заттар экополлюанттар
немесе ластандырғыштар деп аталады. Планетада мыңдаған жылдарға созылған
эволюциялық ... ... ... ... ...... профильдер деп аталынады.
Ксенобиоттық профильдің өзгеруі ортада бір немесе ... көп ... ... ... мен ... ... ... бірақ энергия
көзі немесе пластикалық материал түрінде пайдаланылмайтын, үлкен доза ... әсер ... ... ... процесстерді елеулі
модификациялауға ұшырататын қосылыстар ксенобиотиктер немесе ... ... деп ... ... ... ... заттармен (мұнай, ауыр
металдар, ... ... ... ... ... ... ... (өндірістік), әр
түрлі пластиктермен қатар) жүреді. Ластану жылдан–жылға тіршілік үшін
қауіпті ... ... ... ШОЛУ
1.1 Ксенобиотиктер түсінігі, олардың классификациясы
Адам организіміне тамақ өнімдерімен түсетін жоғарғы уыттылығы бар ... ... ... ластағышта деп аталады.
Заттың уыттылығы түсінігіне тірі организмге келтіретін зияны айтылады.
Кез-келген химиялық қосылыс улы ... ... ... ... ... ... ... залалсыздығы, олардың
қолданылуына байланысты. Шешуші рольдер мынандай деп көрсетіледі: ... ... ... ... ... ... уақытының
ұзақтығы; организмге ену режимі; организмге ену жолдары.
Тағам өнімдерінің қауіпсіздігін бағалауда базистік регламент ... ... ... шегі ... тәуліктік мөлшер шегі (ДСД), тәуліктік
тұтыну шегі (ДСП) тағам өнімдеріндегі мөлшерлері ... ... ... ... ең ... ... шегі
(ПДК) — өнімнің килограммында қанша миллиграмм ... ... ... ... адам ... ... (мг/кг).
2.Ксенобиотиктің тәуліктік мөлшер шегі (ДСД) — адамның салмағының 1кг-
на мг-мен келетін максималды – мөлшерімен есептелінеді, өмір кезеңінде ... ... ... өмір ... ... қолайсыз жағдай
тудырмайды.
3.Ксенобиотиктің тәуліктік тұтыну шегі (ДСП) — ... бір ... ... ... ... ... мг-мен). Килограммен өлшенген
адам массасына (кг) ... ... ... шегі ... ... ... ... үшін бұл көрсеткіш, ересек ... ... ... ... ... мен ... ... ластаушылардың кең
таралған классификациясы төмендегі топтар бойынша ... ... ... ... кадмий т.б.);
2.радионуклидтер;
3.пестицидтер;
4.нитраттар, нитриттер, нитрозоқосылыстар;
5. мал шаруашылығында қолданылатын заттар;
6.полициклды ароматты және хлорлы көмірсулар;
7.диоксиндер және диоксин тектес заттар;
8.микроорганизмдер метаболиттері [2].
1.2 Тамақ шикізаты мен ... ... ... ... ... өмірінің қызметінің қалдықтарымен ластанған атмосфералық ауа,
топырақ, су.
Өсімдік және ... ... ... ... және ... өзгерістерге ұшырағандағы өнімдерімен ластануы.
Ауыл шаруашылығында суландыруға арналған судың және ... ... және ... ... ... ... ... және құс шаруашылығында жемдік қосымшаларды, өсу
стимуляторларын, ... ... ... ... ... ... процесі
Тағамдық, биологиялық рұқсат етілмеген активті және технологиялық
қоспаларды пайдалану.
Тағамдық, ... ... және ... ... ... ... мөлшерде пайдалану.
Химиялық және микробиологиялық синтезге негізделген толық тексеруден
өтпеген жаңа технологияларды енгізу.
Тағам өнімдерінде пісіру, қуыру, сәулелену, консервілеу және тағы ... улы ... ... ... ... ... орындамау.
Құрамында зиянды химиялық заттар мен элементтер бар тағамдық жабдықтар,
ыдыстар, көлемдер, қаптамалар, құралдар.
Тағамдық шикізат пен тамақ өнімдерінің ... және ... ... ... және ... ... ... [2].
1.3 Химиялық элементтермен ластану
Сынап, кадмий, қорғасын, мышьяк, мыс, мырыш, темір, қалайы табиғатта
кең таралғандықтан, топырақтан, ... ... ... және ... ... ауылшаруашылығының шикізат өнімдерінен тағамдық өнімдерге
түсуі мүмкін. Олар ... ... мен ... ... ... ... ... өсімдік және жануар тектес шикізаттарда
жиналады.
Макро және ... ... адам ... өте ... ағзаға қажеттілігі анықталған, тағы ... ... ... ... ... биохимиялық және физиологиялық әсерлерін белгілі
бір анықталған мөлшерде организмде ... ... Көп ... олар
организмге улы әсер тигізеді. Мысалы, мышьяктың улы қасиеті өте ... оның аз ... қан ... ... оң ... ... ... химиялық элементер белгілі бір мөлшерде ғана ... ... үшін ... ... оның ... ... адам уланады.
БҰҰ-ның Азық-түлік және ... ... ... ... сәйкес (ары қарай ФАО) және Бүкіләлемдік ... ... (ары ... ВОЗ) ... ... сәйкес халықаралық саудада
тағам өнімдеріндегі мөлшері бақылауға алынатын сегіз ... ... ... ... ... мышьяк, мыс, цинк, темір, стронций.
Ресей мемлекетінде медициналық-биологиялық талаптарға сәйкес төмендегі
химиялық элементтердің ... ... ... ... ... ... мыс, цинк, темір, қалайы [2].
1.4 Химиялық элементтердің токсикалық-гигиеналық сипаттамасы
1.4.1 ... ең кең ... және ... ... ... және уақ ... ... түрінде 4,5-105 тонна мөлшерінде
жылына ... ... ... жеке ... ... көкөністерде-0,19,
жармаларда-0,21, нан өнімдерінде-0,16, ет және балықта-0,16, ... ... ... ... су ... суда қорғасынның мөлшері 0,03 ... ... Ірі ... ... ... ... өсімдіктерде және ауыл шаруашылығынағы малдардың етінде қорғасын
тез жиналады. Ересек адам тәулігіне тамақпен бірге 0,1-0,5 мг ... мг ... ... ... ... ... ... мен сүйектерге өтеді. Организмге түскен қорғасынның 90%-ы
фекалиялармен, ... кіші ... және ... ... ... тканьдер мен органдардан ... ... ... ... күн, ал сүйектен шығуы-20 жылға дейін созылады.
Қорғасын негізінен қан ... ... ас ... ... және
бүйрек жұмысына әсер етеді.Организмнің жыныстық ... кері ... және ... ... ... су ... топыраққа
өндірістік қалдықтармен қорғасынның түспеуін қадағалау керек. Сонымен бірге
гигиеналық бақылау жалатылған қабаты бар тағамдық ... ... ... ыдыстардың пайдаланылуына жүргізілуі керек, өйткені
олардың сапасыз ... ... ... ... ... [2].
1.4.2 Кадмий
Табиғатта таза күйінде кездеспейді. Жер ... 0,05 ... ... ... ... ... бар. ... пластмасса,
жартылай өткізгіштер өндірісінде кеңінен ... ... мен мал ... ... бар, бірқатар елдерде кадмий тұзы
ветеринарияда қолданылады. Салыстырмалы түрде ... ... ... ... ... ... кадмий мөлшері мкг/кг
есебімен: астық дақылдарында-28-95; бұршақ-15-19; фасоль-5-12; картоп-
12-50; ... ... ... ... ... ... саңырауқұлақ-100-500. Жануар тектес өнімдердегі
орташа мөлшері мкг/кг есебімен сүтте 2,4; ірімшікте-6; жұмыртқада ... ... 80% адам ... тамақпен, 20%-ы өкпе арқылы атмосферадан
және темекі шекеннен түседі.
Кадмийдің 92-94% адам ағзасынан кіші, ... ... ... және ... Басқа бөліктері адам ағзасында ионды ... ... ... ... түрде болады. Бұл қосылыста кадмий улы емес.
Адамның сау ағзасында 50мг ... бар. ... ... сияқты
сүтқоректілердің ағзасына керекті элемент емес.
Организмге көп мөлшерде ... ... ... ... улану әсерін берді.
Кадмиидің ең жоғарғы концентрация ... 0,1 ... ... керек,
тәуліктік мөлшер шегі (ДСД)-1 мкг/кг-нан, тәуліктік тұтыну шегі (ДСП)-70
мкг/тәулік аспауы ... ... ... тұтыну шегі 1 кг тағам
түрлерінде 30-35 мкг-дан аспауы тиіс [2].
1.4.3 Мышьяк
Биосфераның барлық объектісінде бар. ... ... ... шамасында,
жер қабатында 2 мг/кг, балық және шаянтәрізділерде — көп ... ... ... ... ... региондарда фондық
деңгейі орташа-0,5-1 мг/кг. Мышьяк химиялық басқа элементтер сияқты жоғарғы
концентрациясы баурда, ... ... ... ... мен ВОЗ ... тәуліктік мөлшері (қабылданатын) адам денесінің
салмағының 0,05 мг/кг-нан аспауы керек, бұл ... адам ... ... ... ... ... керек.
Мышьяк мөлшеріне байланысты жедел және ұзақ уақыт мерзімде уландыруы
мүмкін. Мышьяк бір рет 30 мг ... ... ... адамға өлім қаупін
туғызады. Уланудың мышьякқа тән белгілері-алақан және табан ... ... ... ... ... өте улы. ... ... сынаптан кейінгі улы зат-мышьяк. ... 0,3-2,2 мг ... ұзақ ... ... ұзақ уақыт мерзімді улнуға
ұшырайды. Тамақ қорыту жолдарында мышьяк қосылыстары жақсы сіңеді, 90%-ы
ағзадан кіші ... ... ... ең ... концентрация шегі
кіші дәретте 1 мг/л-ге тең, ал 2-4 мг/л ... онда ... бар ... ... ... тырнақта, теріде жиналғаны ... ... Адам ... үшін ... қажеттілігі анықталған
жоқ, тек қан түзілу процесінде стимулдық әсері бар [2].
1.4.4 Сынап
Адам, жануар ағзасында, өсімдіктерде жинақталу ... бар ... өте улы ... бірі. Ерігіштік, ұшқыштық физикалық-механикалық
қасиеттеріне байланысты сынап ... кең ... Жер ... ... теңіз суында-0,3 мкг/кг мөлшерде болады.Адам ағзасында 13 мг
шамасында ... өмір сүру ... оның ... ғылымда
анықталған жоқ.
Тағам өнімдерінің сынаппен былғануы мынандай жолмен ... ... ... ... процестер нәтижесінде 25-125 мың тонна жылына; халық шар
уашылығында хлор мен ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы мен ... ... ... ... сынапты, диметилсынапты және
басқа өте улы қосылыстарды ... ... ... тізбегіне түсуінен.
Сынаптың ең жоғарғы концентрациясы — қалпақты ... ... ... ... – 2000 ... дейін. Өсімдіктерден ерекшелігі,
сынап саңырауқұлақта метилсынап болып синтезделеді.
Жануар тектес тағамдарда фондық мөлшері мкг/кг-мен: етте – 6-20, ... ... – 20-70, ... – 2-12, сиыр ... – 2-5, ... – 2-
15. Жем азығында, суда сынап мөлшері көбейсе ... ... ... ... ... ... конценрациясы өте жоғары, суда және жемдік азықтағы
сынапқа бай гидрбионттардың ағзада ... ... ... Мұхит
балығы етінде – 300-600 мкг/кг, тұщы су балығы етінде 107-509 мкг/кг сынап
мөлшері болады. ... ... ... ... ... ... пен ет пісірілгенде, концентрациясы төмендейді, осындай өңдеуде
саңырауқұлақ концентрациясы сол қалпында қалады.
Сынаптың бейорганикалық қосындылары – кіші ... ... ... ... ... бөлініп шығады. Қандағы сынап мөлшері 50-100 мкг/л,
шашта – 30-40 ... кіші ... 5-10 ... ... ... ... Тәуліктік тұтыну мөлшері (ДСП) – 0,05мг, ауыз суда ... шегі - 0,005 мг/л. ... ... ... сақтау ұйымы
бойынша стандартта бұл көрсеткіш – 0,01 мг/л (ВОЗ–1974ж) [2].
1.4.5 Мыс
Жер қабатындағы мөлшері 4,5 ... ... ... 1-25 мкг/кг, ересек
адам ағзасында – 100 мг/кг шамасында.
Мыс ферменттік құрылымдар қатарына кіре ... ... пен ... өмір сүру процестеріне елсенді ... ... Мыс ...... бойдың өспеуіне, тағы
бірқатар ауруларға, жекелеген жағдайда – өлімге әкеледі.
Мыстың жоғарғы ... ұзақ ... әсер ... ағза ... ... шалдығады. Негізгі қауіп өндірістік ... ... ... ... ... мыс ыдыстарында
немесе жабдықтардың мыс бөлшектерімен, мыстың улы тұздары әрекетінен болады
[2].
1.4.6 Цинк
Жер қабығында 65 мг/кг, ... ... – 9-21 ... ... ... – 1,4-2,3 ... 80 ферменттер құрамына кіреді және көптеген зат алмасу процесіне
қатысады.
Цинктің жетіспеушілігінен бала бойы баяу ... ... дәм мен иіс ... ... т.б. ... ... ... цинкке тәуліктік қажеттілігі 15 мг. Өсімдік тектес ... ... ағза көп ала ... ... ... ... цинк
40% мөлшерінде адам ... ... Етте – 20-40 ... балық
өнімдерінде 15-30 мг/кг, жұмыртқада – 15-20 мг/кг, жеміс және ... 5 ... ... ... – 10 мг/кг шамасында, жаңғақ, дәнді дақылдарда ... ... ... сұрыпты ұнда – 5-8 мг/кг, сүтте – 2-6 ... цинк ... Адам үшін ... ... концентрациясы 40 мг/л
қауіпсіз деп есептелінеді.
Осымен бірге, пестицидтерді қолдану ережесі бұзылғанда, цинк препаратын
орынсыз ... ... ... ... ... ... ... айну, құсу,
іш ауру, диарея.
Цинктелген темір ыдыстатрдағы тамақ немесе сусындардан улану жағдайлары
кездеседі. Цинктің ең жоғарғы концентрация шегі: ауыз суда – 5 мг/л, ... су ... – 0,01 мг/л ... ... адам ... қажеттілігі дәлелденбеген. Осымен бірге, ересек
адам ағзасында17 мг, бұл ... зат ... ... ... ... көрсетеді.
Жер қабығында қалайының салыстырмалы мөлшері аз. Тамақпен адам
ағзасында ... 1%-ы ... ... ... және кіші ... ... улылығы төмен, органикалық қосылыстары –
улы. Тамақ өнімдерінің қалайымен ластануы ... ... ... және мыс, басқа ыдыс ... ыдыс ... ... ... жасағанда болады.
Қалайымен улану қорғасынмен қатар жүргенде болады. Және тамақ өнімінің
жекелеген заттарымен әрекеттесіп, улылығы жоғары ... ... ... ... ... өнімдерде жағымсыз металл дәмін
көрсетеді, түсін өзгертеді. Адам денесі салмағына 5-7 мг/кг ... ... ... ... ... ас қорыту ферменттері
белсенділігіне кері әсерін ... ... ... ... ... ... төртіші орын алады (массасы жағынан
жер қабығында 5%).
Бұл элемент өсімдік организміне, сондай-ақ жануар организмінің өмір
қызметіне ... ... ... ... ... сарғайып
кетеді, адамда гемоглобин түзілуге ... ... ... анемия туғызады. Темір өмірге қажетті көптеген функцияларды
орындайды: оттегі тасымалдайды, эритроцит түзеді.
Ересек адам ... 4,5г ... ... ... темір қажеттілігі
болуына қарамастан, ағзаға көп мөлшерде түссе, улы әсер ... ... ... ... бүйректе темір мөлшері бар. Ересек адамның
темірге қажеттілігі 14 ... ал әйел ... ана ... бұл ... артады.
Кесте 1 - Химиялық элементтердің тағамдық өнімдер мен шикізаттардағы рұқсат
етілетін деңгейлері, мк/кг, артық емес
|Өнім топтары |Уытты элементтер |
| |Рb |Cd |As |Hg |Cu |Zn ... және оның ... ... ... және сүт |0,1 |0,03 |0,05 |0,005 |1,0 |5,0 ... |(0,05)4 |(0,02) | | | | ... | | | | | | ... |0,3 |0,1 |0,15 |0.015 |3,0 |15,0 ... | | | | | | ... сүт | | | | | | |
| ... Sn – 200,0 ... ... ... элементтер |
| |Рb |Cd |As |Hg |Cu |Zn ... және ... |0,03 |0,05 |0,005 |1,0 |5,0 ... ... |(0,05)6 | | | | | ... мен |0,3 |0,2 |0,2 |0,02 |4,0 |50,0 ... | | | | | | ... | | | | | | ... және ... ... үшін ... шикізат үшін. |
|6Дайын өнімге шаққанда. ... ет ... адам ... 30% ... ... ал ... кездейсоқ 0,5 г темір немесе 2,5 г темір ... ... ... байқалған. Өндірісте темірдің көп қолданылуы,
қоршаған ортада көп ... ұзақ ... ... ... береді.
Тағам өнімдерінің темірмен улануы шикізат арқылы, металл ... ... ... ... ... мен нормаларда анықталғандай тамақ өнімдері мен
шикізаттар құрамындағы металдың рұқсат етілген мөлшері жоғарыда 1 ... ... Ауыр ... ... поллютанттар адам ағзасына сумен және ... ... ... ... өнімдерне және оның ішінде сүт тағамдарындағы
канцерогенді заттар мөлшеріне сараптама жасалғанда қорғасын мөлшері ... – 3,4 ... ... ... ... ... ... мөлшері 4-ші кестеде берілген.
Кесте 4 - Жергілікті жердегі тағамдық өнімдер ... ... күш ... ... |Бидай |Ет |Сүт |Ірімшік |
|тар ... | | | | | ... |1 |0,83 |3,75 |0,8 |1,3 |3,4 ... |1 |7,2 |4,5 |0,5 |3,8 |3,5 ... |2 |0,74 |1 |0,1 |2,2 |0,4 |
|Z ... | |8,77 |9,25 |1,4 |7,3 |7,3 |
|Z ... | | | |34,2 | | ... ... ... орта ... ... жасалғанда
поллютанттар адам ағзасына 50% атмосфералық ауа арқылы, жергілікті жерде
өндірілетін тағамдардан – 30%, ал үшінші ... ... ...... ... ... дар ... адам ағзасы мүшелерінде
обыр (рак) аурулары байқалған [3].
Свердлов облысының БАЗ ... ... ... ... ... ... ластануын анықтау үшін сүт, көкөністер және ... ... ... ... ... ... аз ... бар екені анықталды. Ауыз суда хлорлау нәтижесінде хлороформ
мөлшері рұқсат етілген концентрация мөлшерінен 2 есе ... ... ... ... ауа фтор мен ... ... және бенз-а-пиренмен ластанады. Ауада, ... ... ... ... түрлі аурулар туғызады [4].
Сүттегі қауіпті токсиканттарға ауыр металдар, ... ... ... нитриттер, нитрозоаминдер, ... ... және ... ... ... реттегіштер) жатады.
Pb-ның (қорғасын) орташа мөлшері сүтте 0,01-0,1 мг/кг-нан аспауы керек.
Жұмсақ ... ... ... ... 20 ... ал ... жылға
дейінгі уақытта.
Тағам инситуттарының мәліметтері бойынша нитраттар және оның туындылары
сүт және сүт өнімдерінде ... ... ... ... сүт өндірілетін мүйізді ірі қараның тәуліктік азығындағы мөлшері
тірі салмағына шаққанда 75-140 мг/кг аспауы керек [5].
Поллютанттардың ... түсу ... ... факторларға
байланысты: жыл мезгіліне, жануарларға берілетін жемі мен олардың ұсталыну
жағдайына, және де сүтің ... мен ... ... ... ... үшін ... ... ортаның кадмиймен ластануына тікелей байланысты екені анықталды.
Сүттегі ... ... ... ... ... автокөлік
жолдарына және қорғасынмен жұмыс істейтін ... ... ... ... сүтте жоғарғы мөлшерде болатыны анықталды.
Белгород облысында Белгород мемлекеттік университеті 29 шаруашылықта
денсаулыққа қауіпті қосылыстармен ... ... ... анықтау үшін
зерттеулер жүргізді. Нәтижесінде ауыр металдар мен (ТМ) хлорлы органикалық
пестицидтермен (ХОП) ... ... ... және сүт ... ... ... ... қауіпті заттардың жыл мезгіліне қарай өзгеру
динамикасы зерттелді. Ауыр ... ... ... ... ал ... ... қосылыстар – пестицидтер мөлшері — жұқа
қабатты хроматография әдісімен жүргізіледі, ... ... ... ... жүзінде, сүтте мыс пен қорғасынның жоғарғы деңгейі және хлорлы
органикалық ... ... ... ... ... жыл ... пайдаланылатын мал азығының химиялық құрамы
мен биологиялық құндылығына ... ... ... мезгілінде сүтте нитрат мөлшері көбейген, себебі азықтық массадағы
жүері, қант және ... ... ... ... көп болған.
Сүтте ауыр металдар менолардың қосылыстарының — ... мен ... ... ... ... 3,0 және 1,3 есе көп ... ... ластанған сүт бала тағамының өнімдерін дайындау
талаптарына сай келмейді.
Сүттегі ксенобиотиктердің мөлшерін ... үшін ... ... ... мал ... пайдалану керектігі анықталды. “Белвитамин” АО
өндірісі шығарған ... ... мал ... қосып бергенде, сүттегі
цинк концентрациясы 11, мыс 35-ке, ... 36-ға, ... 35-ке және ... ... 63%-ға ... ... ... Радионуклидтер
Радиацияның үлкен мөлшері клетканы өлтірп, бөлінуін тоқтатады, ДНҚ-ның
құрылымын бұзады, ... ... ... ... ... Организмге түскен радиоактивті элементтер бос ... ... ... — бұлар тірі клетканы ... ... ... ... көп мөлшері тканьдерді қатты зақымдайды
аз мөлшері обыр ауруын тудырып, генетикалық ... ... ... ... ... одан арғы ... сақталып, қайталануына әсер
етеді. Сыртқы және ішкі сәулеленудің ... ... ... ... және тағы ... радиоактивті элементтердің
радионуклидтері осындай кері әсерлері болады.
Жұмсақ тіндер мен ағзаларда концентрленген радиоактивті заттар ... ... ... йод, ... ал ... иттрий,
цирконий, ниобий, лантонойдтар. Радионуклидтердің елді мекендерге көп
мөлшерде ... ... көзі - ... мен ... түрлері.
Стронций - 90. Жартылай ыдырау уақыты – 29 жыл. Қанға түссе 15 минуттан
кейін қандағы ... көп ... 5 ... ... аяқталады.
Сүйекте жиналып, сүйек тіні сәулеленуге ұшырайды, қан ... ... ... ... ... дамиды.
Цезий – 137. Адам үшін стронций-90-нан кейінгі өте қауіпті радионуклид.
Өсімдіктерде жиналып, тағамдық өнімдерге түсіп, асқазан – ішек ... ... ... – 137 ұзақ ыдырайтын радионуклид, ... ... 30 жыл, ... ет ... ... 80%-ы жиналады. Нуклидтің
10%-ы организмнен тез шығарылып, қалғаны ақырындап – шығарылады.
Организмге радионуклидтер нан өнімдері арқылы көп ... ... ... ... ... ... және ... поллютанттардың жоғарғы
концентрациясының (ағзаларында, тіндерінде және ... ... ... ... ... ауаның экологиялық тұрғыда ластануының негізгі
себебі ... ... бір түрі – ... ... заттар ксенобиотиктер
дәрілік препараттар түрінде де организмге түседі. Радиоактивті ... ... ... ... ... оның ... сүт
өнімдерін ластаушылар болып табылады, оның сапасын төмендетеді ... май алу үшін ... ...... 1%-ы ғана ... – 137 мен және ... тез ... радионуклидтерді сүтті ұзақ
сақтауға келетін өнім етіп ... ... ... түріндегі сүтке,
ірімшік, майға) өңдеп, поллютанттың зиянды әсерін жоюға болады.
Радиоактивті элементтер крахмал, қантта, рафинделген ... ... ... ... ... ... өңдеу барысында стронций –
90 өнімде концентрленеді [2].
“Азғыр” ядролық полигоны ... ... ... ... ... ... ... қабатының шайылуы және тұнбаға
түсуі арқылы ауыз су ... ... ... ... Ашық аспан
астында радиоактивті қалдықтар 20 жыл жатқандықтан, жер үсті және жер ... ... ... ... ... тағам өнімдерінде поллютанттар мөлшерінің төмендеуі
байқалады: сүтте Ra 226-ның ... ... 0,092 ... ... Sr ... 0,166 ... дейін, Cs 137 – 0,247-ден 0, 125-ке дейін, Pb 210
– 0,165-тен 0,055 БК/кг-ға ... ... ... Ауыз суда ... ... шегі 3,0 – 6,3; кадмийдікі 9,8 болғандықтан “Азғыр”
регионы тұрғындарының қанына ... ... ... ... медициналық университеті Амрин М.К. зерттеулерінде: Pb
тұрғын ... ... (15-40 жас ... ... 0,33 ... яғни ересек адам қанындағы Pb-ның мөлшерінен (0,20 мг/л) 1,6
есе артық болды. Бұл қорғасынның жергілікті сүт ... ... ...... суда ... ПДК) ... мөлшерде болуына байланысты.
Топырақта кадмий мөлшері жоғары болғандықтан тағам өнімдерінде, оның
ішінде сүтте 0,5-0,9 ПДК-ға дейін ... ... ... ... ... бойы жүргізілген сынақтар әсерінен тұрғын халық ағзасына
және ... ... ... және ... ... артты, осы әсерден
сумен болатын тәуліктік тұздың мөлшері Mg, Cl¯ және Fe¯ көбейді, қорғасын
мөлшері ... 3,0 рет ... ... 17,4 рет ... ... ... сынақтар нәтижесінде тұрғын халықтың денсаулығының
негізгі көрсеткіштері төмендегені байқалады [8].
4 Пестицидтер
Бақшалар мен жайылымдарда құрамында мысы бар ... ... сүт ... мыс мөлшері күрт көтеріледі.
Пестицидтердің кей ... улы ... ... жылдар бойына
сақтайды. Топырақта ... ... одан ... өтіп, үнемі
қауіп туғызып отырады. Жыл бойына азықтық культуралар улы ... ... ... ... ... ... және диоксин тектес заттар
Адам организміне түсетін диоксиндер мен ДПС-нің көзі семіз сиыр ... еті, ... ... ... сүт, сары май, ... ірімшіктің майлы
сұрыптары, майлы балық өнімдері болып табылады. Диоксиннің жоғарғы мөлшері
Ресей қалаларындағы тағам өнімдерінде де байқалады. Сары ... ... ... шегі 5,2 нг TEQ мөлшерінде 1 кг ... ... ... ... 4,9-5,3, ... – 0,4-6,5, ... Новодвинскіде 1,2-12,1, Владимирде 0,6 нг TEQ 1 кг ... ... Ал ... ... ... мөлшері тамақ өнімдерінде
біршама төмен – сиыр сүті майында 1,16, шикі ... 3,65 пг TEQ ... ⁄Ф ... г. ... келеді. TEQ жоғарғы мөлшері пакеттерге құйылған сүтте -
5,44 ... пг TEQ⁄г ... және сүт ... үшін диоксиннің (2, 3, 7, 8 ― ТХДД шаққандағы)
рұқсат ... ... ... ... есептегенде 5,2 нг/кг [9].
Құрамында хлоры бар органикалық ароматты гидрокарбонаттар иммундық,
тері, гепатиттік, тератогендік улы әселі болады. ... Langer P. ... ... ... ... ... ... ластанған ауданда ересек
адамдарға бақылау жасады. Зобогенді заттардың қалқанша ... ... ... осы заттарды шығаратын зауыт жұмысшыларында бақылауға алынған ... ... көп ... ТТГ, Т4, ... ... АТ-рТТГ-лардың адам
ағзасындағы деңгейі, полихлорланған дифенилдің май ... ... ... ... ... ... ... дифенил
заттары майлы тканьдерде (68705,2 нг/г), сарысуда (2890 нг/г), ... ... ... ... екені анықталды. Ал бақылаудағы топта 1528, ... ... ... ... болды [10].
ҚОРЫТЫНДЫ
Сүт өнімдерінің ластануы ― ластаушы поллютанттармен жүреді. Оларға
химиялық элементтер ― ... ... ... және т.б, радионуклидтер,
пестицид пен ... ... мал ... қолданылатын дәрілік,
азықтық препараттар, ... ... мен ... ароматты
қосылыстармен бірге диоксиндер мен микроорганизмдер метаболиттері кіреді.
Ауыл шаруашылығында сүт өнімдерін неғұрлым таза күйінде алу үшін ... ... ... зерттеліп, жайылым құнарлығын арттыру
керек, алынатын өнім тазалығына ... ... ... ... ... ... пайдалану карта схемасына енгізіп, тазалау жұмыстарын
жүргізіп, шалғындық жерлерді мал азығын ... ... ... ... ... және ауыл шаруашылығы өндірісі
объектілерінен ағын су ... ... ... ... улы ... ... сүт ... түседі. Пьезоиммундық сенсорлар
поллютанттардың сүттегі, ... сүт ... ... мөлшерін
анықтайды.
Сүт өнімдерінде, сүт құрамындағы өте аз мөлшердегі сульфопрепарат
концентрациясын (0,15 нг/мл) анықтау үшін сенсор өндіріске ... ... ...... ... ... [12].
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Обсуждая характеристики природных и антропогенных источников ... ... ... - ... ... М.А. ... удельного веса канцерогенов по объектам окружающей
среды в г. ... ... ... В.Б., ... Э.Г., ... С.В., ... К.П., ... В.В.,
Макаренко Н.П., Надеенко В.Г. Критерии выявления опасности ... ... ... как ... ... ... ... с целью
минимизации риска для ... ... при ... ... http://www.ocsen.ru/27.10.09.
5 Агроэкосистема http://5ka.su/25.10.09.
6.Gabruk N.G., Shaposhnikov A.A. Opportunities of reception of ... milk in ... of ... ... ... ... П.Н. Экологические проблемы ветеринарной медецины и ... ... ... ... ... М.К. Оценка степени накопления полютантов в ... в ... ... ... ... ... Н.Г., ... Г.М. Продукты питания и риск развития интоксикации
диоксинами и ... ... ... Н.А., ... В.В.,  Герасимов Г.А., Мельниченко Г.А.
Зобогенные вещества и факторы http://www.rusmedserv.com/27.10.09.
11 Barashenko V.V. ... of ... clean milk at ... plots on ... ... ... of Mogilev region
http://www.iseu.by/rus/conf/readings2009/readings_2009.pdf/25.10.2009.
12 Ермолаева Т.Н., Калмыкова Е.Н., Шашканова О.Ю. Пьезокварцевые биосенсоры
для анализа объектов окружающей среды, пищевых ... и для ... ... ...

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 17 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биогеохимия83 бет
Қоршаған ортаның ластануының жасыл құрбақаға әсері34 бет
Ауыз судың радиоактивті элементтермен ластануы6 бет
"жаңажол" кен орнының автоматтандырылуын жобалау24 бет
AVR тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері4 бет
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінен табиғи биогеохимиялық циклдердiн деформациясы14 бет
Байыту фабрикалар мен мыс қорыту зауыттарында спектрлік әдіспен өнімдердегі ренийді анықтау әдістемесін өңдеу51 бет
Балық және балық өнімдері3 бет
Жаңажол мұнай газ кешенінің автоматтандырылуын жобалау25 бет
Жаңажол мұнай-кен орнының радиациалық жағдайын бағалау35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь