«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»

Нормативтік сілтемелер
Белгілер мен қысқартулар
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1Ветеринария саласындағы мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .10
1.2Бұзаудың аусыл ауруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.2.1Аусыл ауруының таралу жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.2.2Аусыл ауруының қоздырушысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.2.3Аусыл ауруы туралы індеттік деректер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 17
1.2.4Аурудың клиникалық белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
1.2.5Аусыл ауруының патологоанатомиялық өзгерістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... .24
1.2.6Аусыл ауруының диагнозы, дифференциалдық диагнозы ... ... ... ... ... ... ... 25
1.2.7Аусыл ауруының емі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27
1.2.8Аусыл ауруының иммунитеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...30
3Техника қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .34
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..36
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі болады.
Осы жағдайлар «Ветеринария туралы заңның» талқыланып, 1995 жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол уақыттың барлық талаптарына жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды. Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің нарықтық дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып, төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
- мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды. Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды. Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды. Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
- ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға шығарылған, бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
- ветеринария саласында жұмыс атқаратын мелекеттік өндірістер саны анықталған.
- ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
- осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі 1995 жылы қабылданған заңға қарама-қайшылық туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін «Ветеринария туралы заңды» қайта талқылап, қабылдануының себебі болды.
- жаңа «Ветеринария туралы заңның» мақсаты - ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту, жануарлар өнімдерін, шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін, халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен қатар бірінші, экономикалық орталық құру.
1 Сайдулдин, Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -1 95б.
2 Кононов, И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-125б
3 Бердімұратов, Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 Әмірбек, Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. Алматы- 2006. -179б.
5 Ілиясов,Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Ілиясов Б.К. Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш, Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-198б.
7 Қасымов, Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Алматы - 2006.- 166б.
8 Конопаткин, А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А. Москва, Колос, 1984.-282б.
9Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И.- Алматы, 2009.
        
        Аннотация
«Ветеринария ісін ұйымдастыру» пәнінен «Бұзау ... ... ... ... тақырыбына жазылған курстық жұмыс
36 беттен тұрады.
Курстық жұмыс кіріспе, негізгі бөлім, өзіндік ... ... ... және ... ... тізімін қамтиды.
Ф.7.04-03
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік ... ... ... ... жұмыс
Пәні _______________________________________________________
Жұмыс тақырыбы:_____________________________________________
Мамандығы:_________________________________________________
Орындаған ... аты ... аты ... ... атағы)
Жұмыс ____________
бағасы
бағасына қорғалды
«_____»________2016ж.
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты – жөні
Комиссия:
_______________
қолы,аты – жөні
_______________
қолы,аты – жөні
Шымкент 2016 ж.
Ф. 7. 05 – 04
М.Әуезов атындағы Оңтүстік ... ... ... __
«____»_____2016ж.
№____Тапсырмасы
___________________________________пәні бойынша курстық жұмыс
Студент _______________________________
(тегі,аты-жөні)
Жұмыс тақырыбы ______________________________________________
Бастапқы мәліметтер ... ... ... мазмұны | Орындалу | ... |
| | ... ... ... |
|1 | | | |
|2 | | | |
|3 | | | |
|4 | | | |
|5 | | | |
|6 | | | ... әдебиеттер:
1.__________________________________________________________
2.__________________________________________________________
3._____________________________________________________________
Тапсырма берілген күні _________жұмысты қорғау күні________________
Жұмыс жетекшісі _________________________________________________
(қызметі, ...... ... ... қабылдаған_______________________________
( күні,
студенттің қолы)
Ф. 7. 04 – ... ... ... және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
« _______________________________________» жоғары мектебі
«_________________________________________» кафедрасы
«Бекітемін»
Кафедра меңгерушісі
_____________________
(қолы,аты – жөні)
_______________2016ж.
Курстық жұмысты қорғау
Хаттамасы №____
______________________________________________________пәні
студент_____________________________тобы_________________________
Курстық жұмыс ... ... ... келесі сұрақтарға жауап алынды:
1.________________________________________________________________
2.________________________________________________________________
3.________________________________________________________________
Курстық жұмысты орындау кезінде алынған балл (60 мүмкіндіктен)
_____, ... ... (40 ... баллы______
Жұмыстың бағасы____________
Курстық жұмыс жетекшісі____________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Қорғау ... ... ... ... 10 жыл ... ... ... ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен
өзгеруіне әкеп ... ... ... ... қалыптасқан және бұрын
толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы
ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке ... ... ... ... ... ... туралы заңның» талқыланып, 1995 жылы
қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол ... ... ... ... ... құжаттардың бірі болды. Ол елімізде
ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің ... жол ашты және ... ... ... ... ... ... болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған ... ала ... ... мәліметтерге көңіл бөледі:
- мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы
қызметін бөліп ажырату жұмыстары ... ... ... ... ... ... инспекторлық жүйе құрылды.
Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл ... және ... ... ... ... ... ... тәжірибе
жүргізбейді.
- ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға
шығарылған, бұған өте қауіпті жұқпалы ... ... ... және ... ... инфекциялық ауруларды жою
жұмыстарын жүргізу ... ... ... ... ... мелекеттік өндірістер саны
анықталған.
- ветеринариялық препараттарды ... ... ... ... ... және ветеринарлық қызмет
көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ... осы ... ... бәрі 1995 жылы ... ... ... туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға
сай келетін «Ветеринария туралы заңды» ... ... ... болды.
- жаңа «Ветеринария туралы заңның» мақсаты - ... ... ... ... шикізаттардың және
ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа ... ... адам мен ... ... ... ... сақтау, сонымен
қатар бірінші, экономикалық орталық құру.
- мемлекеттік ... ... ... үшін бір ... ... ... лицензиялайтын институттың құрылуы; ал
екінші жағынан мемлекеттік қадағалау пункттерінде тексерілетін
жүктерді ... ... ... ... ... ... ... барлық субъектілерді қамтиды және мемлекеттік
ветбөлімнен ауыл ... ... ... ... ... ... ... ветеринарлық талаптарға жауап беруі, Қазақстанның
Бүкіл әлемдік сауда ұйымы құрамына кіруіне себеп ... ... ауыз ... ... ... ... ... тұяқтардың арасындағы қуыста афтоздық зақымданудың дамуымен
сипатталатын айыр ... ... жіті ... аса ... ... ... адам да ... Аусыл — әдетте ірі қарада, қойда, шошқада,
әсіресе торайларда жиі кездесетін, арнаулы вирус ... жіті және ... ... ... ... ... ... барлық жұп тұяқты жануарлар ауырады. Солардық ішінде ірі
қара, әсіресе 2—3 айлық бұзау тез шалдыққыш келеді. Бұл індетпен адам ... жас ... ... ит, ... есек ... ... ... вирусы малға
жемшөппен, сумен, ауамен жұғады. Бір ауру мал бір ... ... ... тарта алады. Себебі, вирус сыртқы ортаға тез тарап, бір
малдан ... ... тез ... ... ... ...... аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-
санитариялық іс-шараларын зерттеу.
1 Негізгі бөлім
1.1Ветеринария саласындағы мемлекеттік реттеу
Ветеринария саласындағы ... ... ... мемлекеттік саясат:
1) мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді өндіру,
сақтау және ... ... ... ... ... ... осы ... 11-бабында белгіленген ветеринариялық қызметтің жекелеген
түрлерін жүргізуге мемлекеттік манаполяны сақтауға;
3) Қазақстан Республикасының аумағын ... ... ... және ... ауруларының әкелінуі мен таралуынан қорғауға;
4) мемлекеттік ветеринариялық қадағалаудың тәуелсіздігін қамтамасыз
етуге;
5) ... ... ... ... бағалауды және ветеринария саласындағы
халықаралық нормаларды ескере отырып, ветеринриялық ережелер мен
нормативтерді ғылыми негізде әзірлеуге;
6) ... ... ... ... ... іс ... ... ұсыныстарда көзделгеннен анағұрлым жоғары
деңгейіне жетуге;
7) ветеринариялық-санитариялық қолайлы жағдайды қамтамасыз ету ... іс ... ... ... ... ... қадағалау бақылайтын жүктерді өткізуді ... жол ... ... және ... денсаулығына қауіп төндіретін, алып қойлатын
және жойылатын ... ... өтеу ... ... ... ... ... саласындағы құзіреті
Қазақстан Республикасы Үкіметінің ветеринария саласындағы құзіретіне:
1) ветеринария саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын
әзірлеу;
2) ветеринария ... ... ... ... ұсынуы
бойынша жануарлардың аса қауіпті ауруларының профилактикасы мен
диагностикасы жөніндегі республикалық ... ... ... ... ... мемлекеттік органның ұсынуы
бойынша ветеринария ... ... ... ... ... бекіту;
4) ветеринария саласындағы мемлекеттік органның ... ... ... және ... ... ... ... жүзеге асырылатын жануарлардың аса қауіпті
ауруларының тізбесін қабылдау ... ... ... және ... ... ... төндіретін, алып
қойылатын және жойылатын жануарлардың құнын өтеу ... ... ... шет ... және халықаралық ұйымдармен ... ... осы ... және Қазақстан Республикасының өзге де заң актілеріне
сәйкес ... ... ... да ... ... ... ... ветеринария жүйесі
Қазақстан Респуликасының ветеринария жүйесіне;
1) мемлекеттік органдардың ветеринария саласындағы ... ... ... мемлекеттік органдардың ветеринария саласындағы қызметті ... ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен шұғылданатын жеке және
заңды тұлғалар кіреді.
Ветеринарияны мемлекеттік басқару органдары
1. Ветеринарияны ... ... ... ... ... ... ... орган;
2) мемлекеттік бақылау постылары бар шекарадағы және көліктегі мемлекеттік
ветеринариялық қадағалаудың аймақтық бөлімшелері;
3) ветеринария ... ... ... ... ... ... бар ... аумақтық бөлімшелері;
4) селолық округтердің, базарлардағы, мемлекеттік ветеринариялық қадағалау
органдары бақылайтын жүктерді өндіру, ... ... ... ... ... ... ... инспекторлары бар
ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік орган мен оның аумақтық
бөлімшелерінің басшылары бір мезгілде- Қазақстан Республикасы мен тиісті
аумақтардың бас ... ... ... ал ... Қазақстан Республикасы мен тиісті аумақтардың бас мемлекеттік
ветеринариялық инспекторларының орынбасарлары бола алады. ... ... ... ... ... ... ... тиісті лауазымдарына қоса «бас мемлекеттік инспектор», «бас
мемлекеттік ветеринариялық инспектордың орынбасары» деген ... ... ... ... уәкілетті мемлекеттік орган мен оның аумақтық
бөлімшелерінің құзіреті
Ветеринария ... ... ... орган мен оның аумақтық
бөлімшелерінің құзіретіне:
1) ветеринария саласында біріңғай мемлекеттік саясат жүргізу;
2) жеке және ... ... ... ... ... ... сақтауына мемлекеттік ветеринариялық қадағалауды
ұйымдастыру және жүзеге асыру;
3) жануарлардың аса қауіпті ... ... ... ... ... ... қаражаты есебінен жүзеге асырылатын
тізбесін әзірлеу;
4) аса ... ... ... ... ... ... және ... емдеу жөніндегі іс шараларды ұйымдастыру мен
қамтамасыз ету;
5) ... ... ... ... ... ... ... мен адамға ортақ аурулардан қорғауды ұйымдастыру және өзара
ақпарат алмасуды ... ... ... ... ... ... мемлекеттерден жануарлардың
жұқпалы және экзотикалық ауруларының әкелінуі мен таралуынан қорғауды
ұйымдастыру;
7) Қазақстан ... ... ... тәртіппен
ветеринариялық препараттарды мемлекеттік сатып ... ... және ... ұйымдастыру;
8) Қазақстан Республикасының ветеринари саласындағы ... ... ... іс ... ... мен ... ... есеп пен ... ... ... ... да нормативтік құқықтық
актілерді әзірлеу мен ... ... ... ... ... сәйкес ветеринариялық қызметтерді
лицензиялау;
10) ветеринариялық препараттарды мемлекеттік сатып алу, ... ... ... ғылыми зерттеулер мен
ветеринария саласындағы мамандарды қайта даярлау тапсырыстарын орындау
жөніндегі ... ... ... нормативтік
конкурстық және тендерлік құжаттама ны әзірлеуге қатысу;
11) жануарлар аурулары бойынша індет мониторингін ұйымдастыру және індет
жағдайын ... ... ... ... іс ... ... ережелер мен нормативтер, Қазақстан ... ... ... да ... ... ... туралы
мүдделі тұлғаларға ақпарат беруді ұйымдастыру мен қамтамасыз ету;
13) ветеринариялық препараттарды, аспаптарды, құрал-саймандарды, жемшөп
пен жемшөптік ... ... ... бақылауды, оларды тіркеу
сынағынан өткізуді ұйымдастыру, сондай-ақ ветеринариялық препараттарды
мемлекеттік тізілімін жүгізу;
14) жаңа ветеринариялық ... ... ... пен ... ... ... беру;
15) халық арасында ветеринариялық ағартушылық жұмысты ұйымдастыру және
жүргізу;
16) Мал ... ... және ... ... ... ... ... мен шикізатты өңдеу жөніндегі ұйымдарды
пайдалануға қабылдайтын ... ... ... ... ... ... ... тәртіппен ветеринария
саласындағы халықаралық ұйымдарда Қазақстан Республикасының атынан
өкілдік ету, сондай-ақ ... ... ... ... Респуликасының заңдарына сәйкес өзге де функцияларды жүзеге
асыру;
Мемлекеттік органдардың ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын
бөлімшелері
1.Жануарларды ұстайтын және пайдаланатын ... ... ... ... ... ... ... саласындағы
мынандай қызметтерді:
1) тиісті мемлекеттік ... ... ... ... және ... ... оларды емдеу;
2) тиісті мемлекеттік органдарға тиесілі ... ... ... мемлекеттік ветеринариялық қадағалау қызметін
жүзеге асыратын бөлімшелер құра ... ... ... осы ... ... ... ... ветеринариялық қадағалауды жүзеге асыруды қоса алғанда,
ветеринариялық шараларды ... мен ... ... ... ... ... саласындағы заңдарын басшылыққа
алады.
3. Мемлекеттік органдарды осы баптың 1-тармағында аталған ... ... ... және ... ... Республикасының
ветеринария саласындағы заңдарында белгіленген тәртіппен табыс ... ... және ... ... ветеринария саласындағы
құзіреті
1.Жергілікті атқарушы органдар мемлекеттік ветеринариялық ұйымдар ... ... ... және ... ... тәртібін белгілей алады.
2.Жергілікті атқарушы органдар ветеринариялық ... ... ... ... функцияларын атқаруына көмек көрсетеді,
ауру жануарларды санитарлық союды қоса ... ... іс ... ... ... ... уәкілетті органдардың шешімі
бойынша оларды жүзеге асыруға жергілікті ... ... бөле ... ... аусыл ауруы
Аусыл (Арhtае еріzооtісае) — қызумен, ауыз ... ... ... терісінде және тұяқтардың арасындағы қуыста афтоздық
зақымданудың дамуымен ... айыр ... ... жіті ... аса
контагиозді жұқпалы ауруы. Аусылға адам да бейімді. ...... ... ... ... ... торайларда жиі кездесетін, арнаулы вирус
тудырып, жіті және өте жіті түрде өтетін жұқпалы ... ... ... жұп ... жануарлар ауырады. Солардың ішінде ірі
қара, әсіресе 2—3 айлық ... тез ... ... Бұл ... адам ... жас ... ... ит, құлын, есек аусылмен ауырмайды. Аусылдың вирусы ... ... ... ... Бір ауру мал бір ... ауданның
малына індетті тарта алады. Себебі, вирус сыртқы ортаға тез тарап, бір
малдан екінші малға тез ... бұл ауру ... ... ... ірі қара мен ... ... жиі ... еді. Ал соңғы 10—12 жыл бойына бұл
ауру тек қана Жамбыл және Шымкент ... ... ... ... ғана кездесуде. Ал республикамыздың орталық, батыс,
солтүстік және ... ... ... ... кездеспейді.
Аусылдың осылайша аз мөлшерде кездесуінің негізгі себебі — жыл сайын ірі
қара малын поливаленттік ... егу ... мал ... ... құру ... саналады.
Аусыл негізінен ауру малдан жұғады. Аурудың жасырын өту кезеңінде сырқат
сілекейі, нәжісі немесе ... ... ... ... өрбуіне себеп болады.
Мал аурудан айыққан соң да ... ... ұзақ ... ... жұғу жолдары көп. Ол малдың несебі, нәжісі ... ... ... ... тамған зат, болмаса суат, жем-шөп арқылы, ... ... ... ... ... ... да жұға ... көбінесе эпизоотия (белгілі бір мөлшерде) және панзоотия (жаппай
түрде) ... бұл ... етек ... кең ... ... ... ... ортаға, ауа райына тікелей байланысты індет жылдың кез-келген
маусымында кездесе береді. ... ол ... ... ... ... ... ... Қазақстанда бұл ауру бұрын ірі қара мен
ақбөкендер арасында жиі ... ... 1984 ... март ... бұл ... түгелдей тазарды [1,2].
Аусыл Азияның, Африқаның, Оңтүстік Америқаның және Европаның көптеген
елдерінде кездеседі.
1.2.1 Аусыл ... ... ... ... ... мал ... ... танаудың кілегейлі
қабығы арқылы, кейде қос тұяқтың арасындағы тері жарақаттанғанда еніп,
ауруды тудырады.
Ауру белгілері ірі қара мен ... ... ... ... 2—7 күн ... ... байқалады. Жас бұзаулар мен тайыншалар арасында аусыл
жіті немесе зілді түрде өтеді. Олардың дене ... ... ... ... ... ... басталған соң 2—3 күн өтісімен тілде, қызыл иекте, ұрттың, еріннің
ішкі қабықтарында іші мөлдір суға толған күлдіреуіктер шығады. Ауру ... тіл ... ... салақтап шығып тұрады.
Ауыздан көпіршіген шұбырынды сілекей ағады, малдың азыққа деген тәбеті
нашарлайды, ол күйісінен жаңылады.
Кейбір малда ... тұяқ ... ... ... май ... шығады.
Күлдіреуіктер 2—3 күннен кейін жарылып, оның орны жалаңаштанып қызарып
тұратын жараға айналады.
Егер ауру зілді ... ... ... ... ... онда ол
мал жүруден қалып, жатып алады.
Аусыл кең тараған шаруашылықтарда сиырдың желініне және ... ... ... мал сүт сауғызбайды, ауырсынып бұзауларын да ... ... ... ... ... ... ... аусылы ірі қараға қарағанда аздап бөлекше өтеді. Аусыл көбінесе
қойдың тұяғының кенересін, бақайшақтарының арасын зақымдап, ... ... ... ... қой ақсап жүре алмай қалады. Ауру
қойдың ауыз ... ... ... шықпайды, сол себептен де
олардың аузынан көпіргіштенген сілекей ... қозы ... ірі ... ... ... түрде өтеді. Олардың тұяғы
мен ауыз куысы бірден зақымдалады..
Аусылмен ешкі де ... ... ауру ... ... сияқты болып
өтеді.
Аусылмен шошқалар да ауырады, әсіресе торайлар ... ауру өте ... ... ... ... төл ... дерлік шығынға ұшырайды
[1,2,3].
1.2.2Аусыл ауруының қоздырушысы
Қоздырғыш мөлшері ... 30 ... ... ... бар ... ең ұсақ
тобының өкілдеріне — афтовирустарға жататын вирус. Қоздырғышы — ... ... ... ... ... қабықшамен қапталған сүзілгіш
вирус. Қоздырғыш антигендік ... ... 7 ... ... ... типі бірнеше варианттарға бөлінеді. Қазақстанда вирустың А,
О ... жиі, ал С типі ... ... Вирус клетка себіндісінде, ақ
тышқан, қоян көжегініқ және су тышқанының денесінде өте ... ... ... ... ауруын анықтауға көп кемегін тигізеді.
Аусыл қоздырғышы сыртқы ... ... ... ... ... олар малдың қанында 168—170 күн, садырада 40—60 күн, қар ... ... ... 214 күн бойы ... ... Ауру ... 10— 12 сағат бойы, түздалған және сүрленген етте 50 күн бойы
сақталады.
Вирус көптеген химиялық ... ... ... де ... ... ... қолданылатын хлорлы әктің, фенол және креолин
ерітінділері вирусты 6—7 сағаттан кейін ғана өлтіре алады.
Вирустың бірден-бір жауы — ... ... көп ... жерде, ол тез
өледі. Аусыл қоздырғышын залалсыздандыру үшін формальдегидтің ... ... ... 3 проценттік ыстық ерітіндісі қолданылады.
Қоздырушы мал организмінің барлық ... ... ... эпителиі мен сөлде ең жоғары қонцентрацияда болады.
Қазіргі уақытта бір-бірінен иммунологиялық жағынан ... ... ... жеті типі белгілі: О, А, С, SАТ-1, SАТ-2, SАТ-3 және Азия-
1. Осы типтердің аралығында әртүрлі серологиялық варианттары бар.
Осы типтердің ... ... ... ... варианттарынан болған
аусылмен ауырып айыққан малдар осы аурудың вирусіне ... ... ... және ... ... ... ... бейімді болып қалады.
А, О, С вирустың ... ... ... ... ... ... таралған, SАТ-1 типінің вирусі — Африка мен Азияда, SАТ-2 мен ... тек қана ... ал ... — тек қана ... ... ... ... Төменгі температура оған құртатын ... ... ... ... ... ... және тоң боп қатқан көңде
ол бір жылдан артық сақталады. Піскен етте 24—48 ... ... ... ... ... ... етте ... (сөл түйіндерінде) 124 күннен
кейін, ал терілерде —1,5 айдан кейін табылған.
Үйілген пішенде аусылдын, қоздырушысы 6 айға дейін, кебекте — 140 ... ... 3 айға ... құрғақ көңде — 1,5 айдан аса, ағын ды суларда —
103 күнге дейін, малдың ... ... — 28 ... ... ... күн ... ... вирус жазда—1—14 күннен кейін, күзде
— 8—20 күннен кейін өледі.
Күзгі-қысқы уақытта 6 айдан аса ... ... ... ... ... дейін, ал қаймақтан дайындалған (суықта сақталған кезде) майда — ... ... ... ... ... ... ... және қайнату
вирусты тез бұзады.
Вирус эфир мен хлороформға төзімді. 1 %-ті фенол ертіндісі мен 75° этил
спирті ... ... мен ... ... ... мен ... өлтіретін
қонцентрациясына төтеп береді.
Ортаның рН-ы сезімтал 6-дан төмен 10-нан жоғары ... ... тез ... ... ... күлдіреуіктін қабығында вирустың
төзімділігі едәуір жоғары болады. ... ... ... ... ... дейін сақталады.
Салқын суда жылдын суық мезгілінде 100 күннен артық, жаздың күні 21,
күзде 49 күн ... ... ... ... 50, киімде 100, үй ішінде
70 күнге дейін сақталады.
Сүтте аусылдың вирусы 65°С-та 30 минутта, 70°С-та 15 мин, ... ... ... жояды.
Сойылған малдың етіне вирус ет бабына келу ... ... ... ... ... тез белсенділігін жояды. Тұздалған және кептірілген
өнімдерде 50 күнге дейін сақталынады [1,2,3,5,6].
Аусылдың вирусы химиялық заттарға ... оны ... үшін ... ... әк 5%, фенол 1% және креолин 5% ерітінділері бірнеше
сағаттан соң ғана өлтіреді. Ен ... ... 1-2% ... 2%
күйдіргіш натрий ерітінділері болып табылады. Олар ауру қоздырушысын 10-30
минут ішінде өлтіреді.
Табиғи жағдайда вирустың бір түрі ... ... ... жиі ... бір ... ... ... екінші малға жұққанда, олар қасиеттерін
тез өзгертеді.
Ауру алғаш басталған ... ... ... және кілегей қабықтарға
шыққан күлдіреуіктерде болады, ал кейіннен ол ауру малдың қанында, ... ... ... вирустар у бөліп шығарады да, олар ... қаны ... ... ... организмді уландырады. Вирус жұққаннан кейін 12—14
сағатта ... ... да, ... дене ... ... жалпы жағдайы
нашарлайды
Аусылдың қоздырғыш вирусы сыртқы ортаның қатерлі әсеріне төзімді келеді.
Мәселен, олар малдың қиында — ... күн, ... пен ... ... 40—60 күң, суда 30—40 күн бойы ... ... ... Ауру малдың
сүтінде 10—12 сағат бойы сақталады.
Аусылдың вирусы биотермиялық әдіспен жиналған қида онша көп өмір сүре
алмайды.
Аусылдың қоздырғыш ... ... ... ... де төзімді келеді.
Айталық, карбол қышқылының 1—2 проценттік, креолиннің 5 ... ... ... ... ... ... ... вирус
олардың әсерінен 6-7 сағат бойы өлмейді.
Сондықтан да аусыл індеті кезінде қораларды дезинфекциялағыш ... ... ... ... 3 проценттік ыстық ерітіндісі және
формальдегидтін, бір проценттік қыздырылған ерітіндісі жатады [1,3,4,6].
1.2.3Аусыл ауруы туралы індеттік деректер
Аша тұяқты үй және ... ... ... түрі ... бейімді.
Қоздырушының көзі — ауру және ауырып айыққан жануарлар.
Вирус жануарлардың организмінен аурудың алғашқы ... ең көп ... ... ал 12—14 ... ... ... шығуы іс жүзінде тоқталады.
Аусылмен ауырып айыққан кейбір малдардың организмінде вирус ұзақ уақыт
сақталына алады. Ол өңеш пен ... ... ... ... ... ... сөл түйіндерінен аурудан айыққан соң
5—8—12 және 18 айдан кейін де табылғаи.
Ауру малдар вирусты сілекейімен, сүтпен, нәжіспен және ... ... ... онай жарылады және ондағы бар вирус сырт ортаға ... ... ... ... ... ... адамдардың киімін және
т.б. инфекциялайды.
Осыған байланысты ауру малдармен бірге тұратын болса нем.есе әртүрлі
берілу ... ... мал ... ... су және вируспен
зарарланған басқа да объектілерден ... сау ... ... ... сау ... организміне жемшөп жегенде, су, сүт
ішкенде, ауру малдардың сорабымен ... ... ... ... ... ... ... қабықтары арқылы енеді.
Жұғу тыныс жолдары арқылы, сирегірек — ... ... мен ... ... да ... ... ... әкелінген сүт вемесе көк сүт — вирус
таратудағы ең қауіпті фактор.
Аусылдың қоздырушысы ... ... ... ... 3—4 күн ... бөлініп шығатындығы анықталған.
Жабайы айыр тұяқты малдар (бұландар, киіктер, т. б.) ... ... ... бойы ... Оны ... ауру ... ... адамдардың
да ролі үлкен.
Мал өнімдерімен халықаралық сауда жасау, оны енгізу мен ... ... ... ... ... індетінің маусымдықты қатал сақтауы анықталмаған. Бірақ, індет
ошарының ең кебі ... және ... ... ... ... Бұл осы
кезде малдардың орын ауыстыруы және іріктелуімен, оондай-ақ интенсивті ... ... ... ... ... ... ... қой, ешкі, бұйвол, түйе, қодас,
бұғы және көнтеген тағы ... ... ... ... ... бүл
ауруға ит пен мысық, қоян мен егеукүйрық, ... ... де ... ... ... сезімтал жануарларға сиыр мен шошқа жатады. Кей жағдайда, ауру малды
бағып күткенде, аусылмен адам да ауырады.
Жас малдың ... ... ... гөрі ... және ... ауру ... ... қоздырушысының бастауы - ауырған, оның ішінде зурудың жасырын
кезеңіндегі және вирус тасымалдаушы мал. Мұңдай ... ... ... ... ... ... және ... бөліп шығарады. Бұның
нәтижесінде қора-жай, әртүрлі құрал-саймандар, жайылым, жем-шөп, суат,
көлік ... т.б. ... ... ... ... ... және сумен бірге, әртүрлі
ластанран заттарды жалаған кезде ауыздың ... ... ... мен сирактың
зақымданған терісі аркьшы немесе ауру малмен бірге тұрғанда аэрогендік
жолмен енеді.
Аусылдың ... көп ... ... ... ... ... ... мал басынын тығыздығы, халықтың жүріп-тұруы, мал
азығын дайындау, мал өнімдерін сақтау, тасымалдау, өндеу және ... әсер ... ... ... айдау кезінде аурудың таралуы жылдамдайды.
Ет және сүт өңдейтін мекемелер аусылдын ... көп әсер ... ... ... ... ... рөлі ... малмен жанасады және бір жерден екінші жерге ... ... жол ... үлкен қашықтықтарға ауру таратады.
Вирусты механикалық жолмен әртүрлі көлік, құс пен басқа да оған бейім
емес жануарлар, оның ... тағы ... мен ... ... жолдарының көптігі аусылдың әрбір білінген ... ... ... одан ары ... үшін ... ... ... талап етеді.
Аусыл кең жайылған індет ретінде жылдың әр мезгілінде оның ... ... ... ... ... ... Әдетте індет 5-8 жылда, кей жерлерде
2-3 жылда қайталанады.
Аусылдың ... ... ... организміне енгеннен соң, үлкен
қонцентрациялы қоздырушысы бар енген ... ... ... құратын, өте
жылдам өсіп-өнетін клеткалардың эпителиіне енеді.
Осыдан әрі вирус қанға ... және ... ... мен тқаньдерге,
жүрек және скелеттік еттерге жетіп өсіпенеді.
Залалданудан кейін 48 ... соң ... ... қызу ... фонында ауыз қуысында, желіннің терісінде,(күлтеде және тұяқтардың
аралығында екінші афтылар дамиды.
Аурудың ... ... ... ... ... және ... дене
температурасы әдеттегі қалпына дейін төмендейді. 12— 24 сағаттан кейін
афтылардың қабығы ... ... бар сөл ағып ... ал ... ... эрозиялар қалады.
Вирус денеге ауыз бен тыныс жолдарының ... ... ... ... ... ... 18 ... өткеннен соң-ақ жұтқыншақтың
кілегей қабығында, бас пен мойынның сөл түйіңдерінде ... ... ... ... күлдіреуік пайда болады. Бастапқы орын
тепкен жерінен вирус сөл ... ... ... одан ... ... ... ... өтеді.
Онда вирустың мол мөлшерде шоғырланып, инфекция ошағын ... ... ... бұл сәт ... ... ... алғы ... болып
табылады да, клиникалық тұрғыдан дененің ыстығының ... жүні ... ... мұрын тесігі, желін/, кілегейлі қабықтарда /ауызда,
өңеште, таз ... ... және тұяқ ... мен тұяқ ашасының терісінде
күлдіреуіктер пайда болуымен ерекшеленеді. Әдетте бұның бәрі қағынғаннан
соң 48 ... ... ... одан сәл ... ... ... ... қасиетіне байланысты вирус жүрек және
борша ... ... ... ... ... ... Кейде дертке
орталық жүйке жүйесі де шалдығады.
Ауру ... ... ... ... ... төрт күн ... түзіле бастайды да, дененің ыстығы қайтып, ... ... ... ... ... [1,2,3,5].
1.2.4Аурудың клиникалық белгілері
Жасырын кезеңі — 2—7 күн, ... — 21 ... ... Ауру жіті ... тұяқтылардың әртүрлі түрлерінде оның белгілері негізінен ұқсас болады,
бірақ айырмашылықтары да бар.
Ірі қара малының ауруының бастапқы ...... ... — сүт ... ... Одан ... дене ... дейін көтеріледі.
Бастапқы қызу мезгілінде ауыздың кілегейлі ... ... қан ... 2— 3 күні ... ... жоғарғы және төменгі еріндердің ішкі
жағындағы, мұрынның ... ... ... ... кейінірек кемескіленетін қабықтарында, басында тұнық сұйықпен
толған афтылар құралады.
Біраздан кейін афтылар жарылады және олардың арңында шеттері түзу ... түбі ашық ... ... ... ... эррозиялар қалады. Бүл
уақытта малдың дене температурасы қалпына келеді. Мол ... ... ұзын ... ... ... ауыз езулерінде көбік пайда болады.
Осы мезгілде малда езіндік тамсану білінеді, ол ... ... ... ... жүдейді.
Аурудың бірінші белгісі жануардың денесінің ыстығының 41° С-ка ... одан да ... ... ... ... мал ... киналып, тамырының соғуы жиілеп, ауызынын кілегей
қабығы мен коньюнктивасы қызарады, кұйіс кайтаруы тоқтап, сүті ... ... тұяк ... ... бастайды. Мал басын төмен ... ... ... ... шұбатылып ауызынан сілекей аға бастайды да,
тісін шықырлатып, оқтын - оқтын сілекейін жұтынады.
Мал шөпті аса ... ... да, ... ... ... шөлдейді.
Тұяқ көбесінің терісі домбығып, сезімталдығы артады. Мал зақымданған аяғын
баспауға тырысып, аяқтарын кезек-кезек ... ... ... ... ... 3 ... өткеннен соң терінің жұқа жерлерінде
қызарған бөріткендер пайда болады.
Ауызды ашып қарағанда, ... ... ... /афта/
көрінеді, олар дөңгелек не сопақша болып, сұйыққа толып, ... ... ... ... ... ... жарылған жерінде кілегейлі
қабық астындағы ұлпадан оңай сыдырылады.
Күлдіреуіктер әсіресе тілдің үстіне жиі ... ... ... ... ... болады. Күлдіреуіктің сөлі басында
түссіз, кейіннен бактериялардың өніп-өсуі ... ... ... ... ... онша ... да, оны сипап қана табуға болады. Ұсак
күлдіреуіктер езуде, ерін мен ... ішкі ... ... ... тандайда
болады.
Грек жаңғағындай үлкен күлдіреуіктер қансарда кездеседі. Кей жағдайда
коньюнктива, мүйіздің түбі, дененің басқа да бөліктері зақымдануы ... ... мен ... ... ... ... пайда
болады па өсе келе көгершіннін жұмыртқасындай болады.
Мал ақсап, белін ... ... ... қарай жинап тұрады. Ұсақ
афталар емшектін терісінде ғана ... ... ... жіті ... ... ... мал қатты ауырсынады.
Афталар пайда болғанынан 1-3 күннен кейін жарылады. Олардың орнындағы
қызылшака эрозиялардың формалары мен ... ... ... ... ... ... тілдің бүкіл клегейлі қабығында болады да ауыздан
сыдырылған эпителий ... мен ... ... ... созылмалы
сілекей ағады.
Алқаның және кеңірдектің зақымдануы жұтыну мен ... ... ... ... ... ... тахикардия, аритмия байқалады.
Кейде ауырған малдың орталық жүйке жұйесі зақымданып, парез, паралич,
атаксия, бұлшық еттерінің дірілі ... ... ... Аусылдың
вирусы буаз малды іш тастауға, төлді өлі немесе жетілмеген әлсіз ... ... ... ... ... ... бағып күткенде аурудын
ақыры оңды болады.
Ірі қарада өлім көрсеткіші 0,2-0,5 % деңгейінде. Ауру жұққаннан соң ... апта ... ... мал ... ... күтілмесе, немесе уақытында емделмесе, ауру
асқынып кетеді. Мұндай жағдайда ауыз ... ... ... пайда болады.
Тұяқ күбірткеленіп, түсіп қалуы мүмкін. Терең орналасқан ... дерт буын мён ... ... Желін қабынуы да жиі байқалады.
Әсіресе, ірің бактериялары, стрептоқоктар мен стафилоқоктар тудырған
қосалқы мастит аса қауіпті болыл ... ... ... ... сиырды
мерзімінен бұрын жарамсыздыққа шығаруға себеп болады.
Кәдімгідей қатерсіз өрбуімен ... ... ... түрі де ... ... жүрек қызметі мен қан айналымынын бүзылуы басым болады да, мал
қатты күйзелген жагдайда болады.
Әсіресе ... жіті түрі жиі ... сүт ... ... мал жатып
қалады. Аусыл қатерлі өрбігенде аурудын 7-14-ші күндерінде мал кенеттен
өліп қалады, өлім 70-100 %-ке жетеді.
Аусылдың ... ... ... жас ... жиі ... ... ыстығы көтерілін, қатты әлсіреп, күйзеледі, кейде гастроэнтерит,
тахикардия, жүрек параличі ... ... ... ... 12-36 сағат
ішінде миокардиттің әсерінен өліп кетеді.
Афтылар мен эрозиялардың күлтенің терісінде және тұяқ ... ... ... пен ... ... Соның әсерінен мал көбінесе ... мен ... ... ... ауру ... ... кезде афтылар жарылады және олардын. орнында эрозиялар қалады. Ауру
малдардың сүт беруі ... ... 50—75 ... ... ... өтсе ... учаскелер 7—8 күннен кейін ... ... 2—3 ... кейін аурудан айығады.
Екінші инфекциялармен асқынса аурудан айығу созылып кетеді. Егер ... ... ... ... ... арасындағы
саңылаулар мен желін ... ... өте жиі ... ... ... дамиды, бақайлардың мүйізді қабығы түсуге дейін
баратын ... ... ... ... ірі қара ... ... ... өтуі болады. Бұнда әуелі аурудың
сапалы өтуіне тән симптомдар болады да, 5—7 күні ... ... ... ... ... мен ... қалшылдау пайда болады.
Жүрек жұмысының нашарлауынан өкпе ісініп, мал өледі.
Ауру ... ... ... аяқта лу 20—50 процентке жетеді. Сүт ішетін
бұзаулардың ... афты ... жіті ... пен ... симптомдарымен
өтеді. Жүрек бұлшық еті зақымданса мал кенеттен өледі [1,2,4,5,6].
Аусылдың қоздырғыш вирусы мал организмдеріне ... ... ... ... ... тұяқ ... терісі жарақаттанғанда еніп, ... мал ... ... ... шығады. Одан әрі вирус сол
арқылы қанға енеді. Сөйтіп бүкіл организмге тарайды. Аурудың жасырын кезеңі
бір тәуліктен 7 ... ... ... ... мен ... арасында ауру жіті немесе зілді түрде өтеді.
Олардыц дене қызуы 40,5—41,5 градусқа ... ... ... ... шөп, суға ... ... ... күлдіреуіктер мелдір суға толы көпіршікке
айналады. Мөлдір су деп ... — улы ... зат. Ауру ... еткенде
малдың тілі аузына симай, ... ... ... ... ... ... ... малда күлдіреуіктер тұяқ кенересіне, бақай арасықа, май табанына
да шығады.
Күлдіреуіктер 2—3 ... ... ... оның орны ... ... жараға айналады. Кей ретте малдың үрпілеріне де ... ... Ол да ... желін қабын іріңдетеді. Мұндайда бәрінен болмағанмен
екі емшектен сүт шықпай қалу жағдайы тәжірибеде жиі кездеседі.
Қой аусылы ірі ... ... ... ... өтеді. Қой тұяғының
кенересі, бақайшақ арасы зақымданады, аузына шыққан күлдіреуіктер аса
байқалмайды, көпіршіктенген ... ... ... қозы ... ... ... ... тұяғы мен ауыз қуысы бірден зақымданады..
Аусыл шошқаларда, әсіресе торайлар арасында өте зілді ... ... ... төл ... ... ... аусылы - аяқтары, желіні, сирек ауыз куысы зақымданады. Ең көп
білінетін симптомы — ақсау. Әуелі ... ... ... мен ... білінеді.
Содан соң сол жерлерде тез ... ... ... ... ... ... дейін қысқа мерзімге көтеріледі.
Ауру мал жемшөптен бас тартады, енжар, отардан ... жата ... ... тоқталады. Егер аусыл буаздықтың аяғы мен қоздау мезгілінде
дамыса, онда жаппай іш тастау мен жас туған төлдердің өлімі ... ... ауыз ... ... ... мен аяқтары,
сирегірек желіні зақымданады. Сілекей ағуы ... ... ... ... қана ауыздың езулеріне жиналады. Аяқтары зақымданғанда ешкілер қатты
ақсайды.
Ауру жеңіл өтсе олар 10—14 ... ... ... ... ... қатерлі өтуі де аз емес. Еметін ... ... ... ... ... ... ... тәбеттің төмендеуі, ал афты шығу кезінде
— ітемпеіратураның 41—42°С дейін ... ... ... мен эрозиялар
күлтеде, жұмсақ тұяқтарда, тұяқтардың ... ... ... ... ... жүреді), тұмсығында, емізетін мегежіндерде —
желінде пайда болады.
Ауру ... ... ... ... ... ... ... енесімен бірге болса афты пайда болмайды, өте ... ... ... ... ... 2—3 ... ... өледі.
Түйелердің аусылы енжарлықпең жем-шөптен бас ... ... 40,5°С ... көтерілуімен білінеді.
Афтылар ауыз қуысының кілегейлі қабықтарында, тілінің ұшында және
аяқтарының терісінде қүралады. ... 5—7- ... ... ... ... Еметін боталар қатты ауырады және аз өлмейді.
1.2.5Аусыл ауруының патологоанатомиялық өзгерістері
Ірі ... ... тән ... ... ең ... -
ауыз қуысында, желінде және ... ... ... күлдіреуіктер мен қызылшакданған орындар өңештің,
таз қарын мен жалбыршак қарыннын кілегейлі қабығында кездеседі.
Жүрек қабында ... ... ... ... аксары
нұктелер кездеседі /жолбарыс терісі сипатты немесе ... ... ... өзгеріс әсіресе ... жиі ... ... ... бұл ... ... ... аурудың негізгі
белгілерінін қатарына жатады.
Аусылдың денені жайлаған /генерализацияланған/ ... ... ... ... ... ... қанталап, үлпершек ағзаларда
дегенаративтік өзгерістер байқадады.
Аусылға ... қою үшін ... ... ... ... ... зерттеулердің нәтижелері пайдаланылады. Аусыл ең алғаш
байқалғанда міндетті түрде қоздырушы ... ... онын типі мен ... Ол үшін ... 5 г ... тең ... алынған таза глицерин
мен рН 7,4-7,6 фосфат буферінің қосындысынан даярланған қонсервантқа салып
зертханаға ... ... ... үшін қомплемент байланыстыру реакциясы /КБР/,
диффузиялық преципитация ... ... ... ... ... ... ... тежеу реакциясы /КБТР/, торшалар
өсіндісінде ... ... ... /БР/ ... ... аусыл вирусының барлық типтері мен ... ... ... ... ... жоқ антигендер
қолданылады.
Ал ҚГАР-да танинденген, формалинденген гипериммунды қан сарысуымен
сенсибизацияланған ... ... ... ... вирусының типтері мен варианттарын айқындау үшін биосынама да
қолданылады. Қазіргі уақытта бұл мақсатта ірі қара өте ... ... ... 4-6 ... дала ... ... 500 г. кем емес теңіз
тышқанын ... ұлпа ... ... ... ... екі ... жүргізіледі: бірінде вируспен қатар
өзіне тән қан сарысуын жіберіп, екіншісінде қан ... ... ... ... деп ... бұл әдіс ... айқындау және вирусқа қарсы
иммунитетті зерттеу үшін қолданылады.
Өлекселерді жарғанда ауыз қуысының кілегейлі қабығының, түяқтар арасының
терісінің және желіннің типті зақымданулары байқалады.
Жекелеген ... ... ... ... және күйіс қайырушылардың
алдыңғы қарындарынан табылады. Сүт ішетін жастағы ... ... ... мен ... етінің қайта өзгергендігі анықталады.
Жүрек еті босаң, кесілген жерінде сарғыш-ақ немесе ... ... ... жүрек) көруге болады. Жүректің етіндегі осындай
өзгеріс аусылы қатерлі өтіп өлген малдарда байқалады [1,3,5,6,7].
Аусылдан ... не ... ... ... ауыз ... уылраны, өңеш
пен үлкен қарынға күлдіреуіктер, жаралар бар екені байқалады. Аш ішектін.
ішкі кілегей қабығының қабынғаны, оның қанталағаны бірден банқалады.
Аусылдың өте ... ... ... ... малдың жүрек еті босап бозарып
жұмсарады, оның ең ішкі ... қан ... ... ... ... ... ... эпизоотологиялық деректер, аурудын. клиникалық
белгілері, ... ... ... Осылармен қатар лабораторияға
патологиялық материалдар жіберіліп, міндетті түрде аусыл вирусының қай тип,
қай вариант екені анықталады.
Лабораторияға жіберу үшін 1—2 ... ... ... ... ... ... ... алынып, шыны ыдысқа салынады. Егер ауа райы
ыстық болса, патологиялық ... ... ... ... мен суперфосфат
ерітіндісі құйылып, аузы бітеліп, жолдама қағаз жазылады да, ... ... ... диагнозы, дифференциалдық диагнозы
Диагнозды типтік клиникалық симптомдары мен індеттік тексерудің сипатты
мәліметтерінің негізінде қояды. Осыдан кейін тез ауру тудырған ... ... қай ... ... ... ... ... олардың әр қайсысына сәйкес вакцина қолдану керек. Осы ... ... ... — жарылмаған афтылардың қабығын 5
грамнан кем емес ... ... ... ... ... еқ ... және ... даярланғаны — РСК
бойынша серологиялық диагностика.
Аусылды эпизоотологиялық ... ... ... ... ... ... анықтайды. Сонымен қатар лабораторияға
патологиялық материалдар жіберіліп, міндетті түрде аусыл вирусының типі,
варианты ... ... 5 ... кем ... ... ... бірақ
жарылмаған күлдіреуіктерді пышақпен қырып алып шыны ыдысқа салып жөнелтеді.
Оларды глицерин мен суперфосфат ... ... ... салып
сақтайды да, жолдама қағаз жазып лабораторияға жібереді.
Сиырда жұқпайтын стоматитген, шешектен, зілді қатарлы қызбадан, ... ... ... ... ... ... ... везикулярлық аурудан ажырату керек.
Кей елдерде кездесетін везикулярлық стоматит аусылға өте ұқсас, ауырған
малдың сирағы ... Бұл ... ... ... ... мен есек те
ауырады. Оның вирусына ересек тышқан сезімтал, ал аусылдың вирусына жана
туған тышқан сезімтал ... ... ... ... ... мал Ітліктері ауырмайды.
Жұқпайтын везикулярлық стоматит ... ... ... да, ауырған
малдан сау малга тарамайды.
Шешек кезінде күлдіреуік желінде ғана болады, ал ... ... ... ... мен ... обасы кезінле түяктың көбесі мен тұяк ашасы
зақымданбайды.
Шешекті, везикулярлық стоматитті, ... ... ... қатерлі
қатаральдік қызуды, эктиманы, шошқалардың везикулярлық ауруын ... ... ... ... ... жасайды,
бірақ жылқының аусылмен ауырмайтындығын везикулярлық стоматиттен малдың
барлық түрі ауыратындығын шошқаның ... ... тек ... ... ... ... зақымдану тек қана желіннің терісінде шоқталады, ал
обада, вирустық ... ... ... ... ... ... мен
тұяқтар аралығьшың зақымдануы болмайды.
Аусылды оған ұқсас аурулардан да ажырата білу керек. Мал кейде химиялық
заттармен, арам шөптермен ... бұл ... ... ауыз ... қабынып,
көбіктенген шұбырынды сілекей ағады, бірақ күлдіреуіктер шықпайды.
Шешек және күл ауруларының ... ... де ... ... ... ... пен ... малдың терісіне алдымен қызыл бөртпелер ... соң олар ... ... ... Ауру ... түрде
өтеді.
Ал күлдіреуікті ауыз уылуы ауруында дене қызуы көтерілмейді, бақайшық
арасында күлдіреуік ... Бұл ауру ... ірі ... обасы мен
вирустық диарея т. б. тұяқ арасы мен ... ... ... ... ... ажырата білу керек. Айталық, мал ... ... ... ... бұл ... олардың ауыз куысы
қабынып, көбіктенген шұбырынды сілекей ағады, бірақ күлдіреуіктер шықпайды.
Аусылға шешек, күл ... ... ... ... ... ... ... малдын, терісіне алдымен қызыл бөртпелер шығады, сонан соң олар
біртіндеп ... ... ауру ... ... ... Ал аусыл
жіті түрде өтеді, ... ... ... ... ... және
тұяқтарға шығады.
Қозылар арасында жұғымтал сүйел мен аусыл белгілері ұқсас болады, бірақ
бірінші ауруда қозынын, аузына ... ... ал ... ... ... ... ... толығырақ ажырату үшін лабораториялық
зерттеулер жүргізіліп, аусыл вирусының типі ... ... ... ... ... ... үшін және одан тез айықтыру үшін ... ... ... ету ... Ауру ... ... жемшөппен (жас
шөп, жақсы сүрлем, жұмсақ шөп, қонцентрленген жемшөптің быламығы), салқын
сумен ... ... ... ... ... Малдарды күнде
клиникалық тексеруден өткізеді. Ауыздарын күніне 2—3 рет 2 ... ... 1 : 1000 ... ... 1 : 5000 фурацилинмен 1 : 1000
этакридинмен 2 процентті бор қышқылымен 2 ... ... ... ... зақымданған жерлерін тазалап, қара маймен немесе
антибиотиктердің эмульсиясымен ... етіп ... ... ... 2 ... ... 0,5 процент күйдіргіш натрдың
ертінділерінең 2—3 процент креолин немесе лизол ... ... ... ... күн ... ... өту ... аяқтарын жазуда
жақсы нәтиже береді.
Желін терісіндегі эрозияны антибиотиктердің эмульсиясымен новокаин
немесе цинк майымен ... ... ... бұзылса, қофеиң наперстянка,
валериан тұнбасы тағайындалады.
Ауырып ... ... ... аусылға қарсы сарысу емдеудің
спецификалық жабдығы. Ол бұзауларға, торайларға, қозыларға, лақтарға ... 1 кг 1—2 мл ... тері ... ... ... табыннан әдейі оңашаланған қораға бөліп алып, арнайы аусылға
қарсы «иммунолоктан» дәрмегімен немесе аусылмен ... ... ... сарысумен емдейді. Ауру малға жұмсақ, құнарлы жемшөп және таза
су ... ... ... және ... ... қышқылды калийдін әлсіз
ерітіндісімен ... йод, ... ... ... Жара ... аша ... ... бір проценттік ерітіндісімен жуып - шайып, содан соң
стрептоцид майын жағады.
Керек болған жағдайда ауру ... күре ... ... ... ... дәрі-дәрмек, глюкоза, кальций мен натрий хлориді ерітінділері
құйылады.
Ауру малды аусылға қарсы жасалған «иммунолактон» деп аталатын дәрімен
емдейді. ... ... ... ... ... үшін осы ... қолдану
нұсқау қағазы басшылыққа алынады.
Зақымдалған ауыз қуысын және желінді марганец қышқыл ... ... ... йод, глицерин қоспасы жағылады.
Зақымдалған аша тұяқ арасын тотияйынның бір проценттік ... ... екі ... ... ... онан ... ... жағады.
Егер тұяқ арасы іріңдеп асқынған болса, онда оны жылы ... ... ... оған 5 ... йод тұнбасын жағып, Вишневский әдісімен жасалынған
май жағып, дәкемен жақсылап байлап қояды.
Сауын ... ... ... ... ... терісіне синтомицин
эмульсиясын. новокаинды май жағады.
Қатты ауырған малды, әсіресе бұзауларды реқонвалесценттердің ... ... қаны не қан ... ... ... ... береді. Бұл
мақсатпен ауырып жазылған немесе ... ... ... даярланған
иммунолактон қолданылады.
Дұрыс күту, күлдіреуікпен зақымданған жерлерін ... мен ... ... домдау, бүкіл организмнің куатын арттыру үшін
иммундік және басқа да ... ... ... малдың сауығуына кепіл
бола алады.
1.2.8 Аусыл ауруының иммунитеті
Аусылдан ауырып айыққан малдар ауруды ... ... сол типі ... ... ... ... ... Иммунитеттің ұзаіқтыры 1—10 жыл.
Аусылға қарсы вакцинамен егілгеннен кейін малдардың иммунитеті әлде қайда
қысқа және де ... ... типі мен ... және ... ... ... ... жұққаннан кейін екі күн өткен соң орны шектелген ... ... ... да, ол ... жайлаған күлдіреуіктер шыққан сәтте
әбден күшейеді.
Ауру жұққан соң 5 күн өткенде гуморальдық ... ... ... ... ... бар. ... үзақтығы 1 жылдан 4-5 ... ол ... ... ... ... де сақталады.
Иммунитет жұкқан ... ... және мал ... ... ... Ол ... ... вирустын,
нақтылы типіне қарсы багытталады, ал бір типтің әртүрлі варианттарына қарсы
айқын иммунитет пайда болады.
Бір ... ... ... ... ... ... ... қорғай
алмайды, тек иммунитет өте күшті болса ғана вирустың ... ... ... ... іс жүзінде мұндай иммунитеттің практикалық маңызы
шамалы.
Уыз арқылы берілетін қолостральдік ... ... ... ... мұндай иммунитет 2-3 агггадан кейін әлсірей бастайды да, 2-3
айлық ... ... ... ... қаны мен қан ... ... ... иммунитеттің ұзақтығы 10-12 күннен аспайды.
Қазіргі уақытта аусылға қарсы лапинденген ... ... ... ... ... Оны вирусты 2-3 күңдік ... ... ... ... ... үш валентті ірі каратиннің эпителийінде Френкельдің
әдісімен өсірілген А, О, С ... ... ... мен ... аусылын дауалау үшін екі валентгі өсіндік вирустан
даярланған ... ... үшін - ... ... май ... даярланған
вакцина бар.
Егілген малда иммунитет 2-3 апта өткен соң ... бір рет ... 4-
6 ай, екі рет ... 6 айдан артық уақыт сақталады [1,2,3,6,7,8].
2 Өзіндік зерттеу
Курстық жұмысты орындау барысында, тақырыбыма сәйкес бұзаудың аусыл
ауруына ... ... ... ... аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар
Аусылға қарсы шаралар қатал карантиндік қорғау ... ... мен сырт ... ... зарарсыздандырудан
тұрады. Екі рет иммундауды ескере отырып аусылға қарсы ... ... ... ... ... ... ... шығарар алдын да 15
наурыздан 15 сәуірге дейін және қыстауға қояр ... 15 ... ... ... болып есептеледі.
Аурудан сәтті шаруашылықтарды ауру қоздырушысының енуінен сақтандырудың
ерекше маңызы бар. Осы мақсатпен ... ... ... ... ... ... тоқтатады, бұл жөнінде халыққа кеңінен
хабарлама жасалынады.
Ферманың территориясына бөгде адамдар мен ... ... ... Малдарды күту үшін тұрақты адамдар бекітіледі, ферманын
территориясы қоршалады немесе ... бар 1—2 ... жер ... ор ... ... ... ет және сүт өндірістерінің қалдықтары
ұқыпты түрде ... ... ... мал ... ... ... ... типі мен варианты бар вакцинамен иммундалады.
Фермаға қарасты мал қоралары мен ... ... ... ... мен ... мал ... мен шикізаттарын дайындау мен
әкетуге, сондай-ақ жем-шөпті әкетуге тиым салатын шарты бар ... ... елді ... ... Шаруашылықта малдарды іріктеуге, сау
малдармен ауруларды бірге жаюра, суғаруға және бірге тұруына ... ... ... жерлер көрсетіліп, аурудан сәтсіз елді мекенге
апаратын барлық жолдар жабылады, транспорттың етуіне ... ... ... ... ... қойылады. Аурудың ошағына кірер жолға
параформалинді ... бар ... ... ... ... ... ... малдарды күтіп-бағу мен шаруашылық
жұмыстарын жүргізу үшін оның сыртына шығып ... ... еркі ... ... мен ... бекітіледі.
Аусыл алғашқы білінісімен-ақ ауру малдар оңашаланады да, емделеді, ал
басқалары вирустің типі мен ... ... соң ... ... ... нативтік вирусын қайта жұқтыруға тыйым салынады. Сүт еметін
жастағы төлдер аусылдан ауырып айыққан малдардан алынған сарысумен ... ... ... ... ... ... сол ... майға айналдырылады. Кек сүт пен сарысу телдерді азықтандыруға
оларды қайнатқаннан кейін пайдаланылады.
Вирустың ... ... бар ет ... сүт ... ... мал шаруашылығының шикізаттарын өңдейтін өндіріс ... ... ... ... ... ... ... шараларын жүргізуге жеткілікті мерзімге
карантиндік шек қойылады.
Мал қоралары, малдың күтіміне арналған заттар мен ... ... ... ... механикалық тазаланады және дезинфекцияланады.
Бұл үшін күйдіргіш натрдың 2 проценттік ыстық ертіндісі, 1 ... ... 2 ... ... хлоры бар хлорлы әк ертіндісі,
5% бір хлорлы иодтың ерітіндісі қолданылады. Көдді әдейілеп ... ... ... ... үшін ... ... траншеяға
апарып үйеді.
Аусылдан сәтсіз елді мекендегі карантин ақырғы ауру ... ... ... ... соң және ... ... жасалғаннан кейін ашылады. Алайда
карантин алынғаннан кейінгі 12 айдың ішінде аусылмен ауырған немесе оған
қарсы ... және ... ... ... ... ... ... әкетуге және апаруға тыйым салынады.
Егер шаруашылық немесе дербес шаруашылық малы ... ... ... ол ... ... шаруашылықтық және ауданның бас мал дәрігеріне,
жергілікті басшыларға хабарланады.
Ауру шыққан шаруашылыққа карантиң қойылады, бұл ... ... ... және ... ... мал ... Сонымен қатар
шаруашылықтан мал ... ... ... ... т. б. ... ... ауру мал ... қора тазартылып, қиын бір жерге үйіп,
биотермиялық әдіспен зарарсыздандырады. Қоралардың еденін күйдіргіш натрдың
3 проценттік, формальдегидтің 10 проценттік ерітіндісімен ... мал ... ... ... 21 күн ... соң ... ашылады.
Ауруды болдырмау мақсатымен елімізде ондаған вакциналар дайындалып,
олармен жыл сайын мал ... ... ... соңғы 5 жыл ішінде Шымкент, Жамбыл, Қызылорда, Алматы
және Жезқазған облыстарының ғана малы, ... ірі ... ... ... ... ... вакцинамен егіледі.
Шығыс Қазақстан, Талдықорған, Алматы, Семей облыстарының кейбір
аудандарынын, шаруашылықтары да осы үш ... ... ... байқалған шаруашылыққа карантин қойылады, бұл кезде шаруашылықтак
сыртқа мал шығарылмайды және басқа ... мал ... ... бұл аймақтан малдын, терісі, жүні, еті, сүті, жем, шөп,
басқа да ауыл шаруашылық ... (кек ... ... ... ... ауру мал ... ... күнделікті малдың қиы
тазартылып, бір ... ... ... ... ... ... ... қабырғалары күйдіргіш натрийдің 3 ... 10 ... ... ... ... мал ... рет ... жазылғаннан кейін 21 күн
өткен соң алынады.
Ауруды болдырмау мақсатымен біздің елде он шақты вакциналар дайындалып,
олармен жыл ... мал ... ... Ал Қазақстанда ауру шығады-ау деген
қауіпті шаруашылықтарда ірі қара, қой, шошқа алдын ала поливалентті ... ... ... ... ... ... ... мал дәрігерлік қызметі сол ауданның сонғы
5—10—15 ... ... ... ... қай ... ... жұқпалы
аурулар кездескенін айқын біліп отырады. Осыған сәйкес әрбір ... мал ... ... ... ... туралы алдын ала жылдық жоспар
жүргізіледі.
Егер осы жоспарда мал аусылға ... ... тиіс деп ... онда ... ... ... атқарылуы тиіс:
Қазіргі кезде аусылдың, вирусының ... ... ... вакцина бар. Ауру шығады-ау деген қауіпті шаруашылықтарда
негізінен осы вакцина қолданылады.
Шаруашылықта мал арасында ... ... ... ... мал ... ... ... Бұл кезде олардың үлесіне ауру малды емдеу, сау
малды вакцинамен егу, қораларды оқтын-оқтын ... ... ... ... ... ... ... бұл аурудан таза, ветеринариялық қызмет жоғары дәрежеде
қойылған елдерде /АҚІП, Канада, Жапония, Австралия/ аусылмен ауырған немесе
ауру жұқты деп күдіктенген сау емес ... ... ... барлық
ауруға бейім малдарды сойып, мұқият дезинфекция жүргізіп, ... ... ... ... іске ... ... негізінен Европада бұл шаралармен қоса ауруға бейім
жануарларды ... ... ... ... Оңтүстік Америқаның
бірқатар елдерінде бейім жануарларды егіп, шектеу карантин, ветеринариялық-
санитариялық шаралар іске асырылады да, ауырған және ауырып жазылған ... ... ... елде ... ... күрес шараларына шеқаралас бұл аурудан ... ... ауру мал ... жол ... бағытталған.
Ол үшін әкелінетін мал, мал өнімдері мен ... ... ... ... ... ... ... Аусылдың мүмкін болатын
табиғи резервуарлары /мысалы, ... ... ... алынып, одан ауруды
үй жануарларына жұқтырмау шаралары қарастырылады..
Аусыл байқалған сәтте сау емес ... не елді ... ... қатер төнген территоршгаы анықтайды. Ауданның, облыстың шаруашылық
әрекеттеріне шектеу қойылады.
Бұл шектеу бойынша малды, мал өнімдерін шетке шығаруға тиым ... ... мен ... ... ... белгілеп, жеке және
қоғамдық көліктін қозғалысына уақытша тиым салынуы мүмкін.
Індет ошағын шектеп, оған тәулік бойы ... ... ... шлагбаум орнатады. Барлық ауырған малдарды оқшаулаи, емдейді. Ауру
мал тұрған қораны кұн сайын, басқаларын үш кұнде бір рет 2 % ... ... ... сау ... ең ... ... ... малдарды сол жердін
өзінде тиісті ветеринариялық-санитариялық. ережелерді сақтай отырып ... ... ... ... оны ... ... әкетуге тиым
салынады.
Сүтті қайнатқан немесе пастерлеген соң ғана ... ... ... ... ең ... ауырған мал жазылған немесе сойылған
соң 26 күн өткенде алынады. Карантин аларда барлық қораларды, аулаларды,
саймандар мен ... ... ... дезинфекциялайды. карантин алынған
соң да шектеу сақталынады.
Шектеу шаралары бойынша бір жылға дейін ... ... ... ... болмайды. Ауырып жазылған бұқаның шәуетін үш айға ... ... мал ... ... бір ... дейін пайдаланылмайды.
Шаруашылыққа аусылға қарсы егілген малды ғана, егілген соң 23 күн ... ... ... ... ... қора жайларын тазалап, ... ... ... өрт ... ... ... аурулардан сақтануын жіті қадағалау;
Мамандардың стерильді ... ... ... тағы ... ... ... ... қадағалау;
Техника қауіпсіздігі ережелерін қадағалау;
Ауру шыққан жағдайда ауру ... ... ... сау ... ... ... жұқпалы ауруларымен жұмыс жасағанда қауіпсіздік ережелерін
сақтау- қоғамдық және ... жеке ... ... ... үшін ... және ... ... өлуіне жол бермеуге бағытталған аса маңызды
шара.
Малшылар еңбек қорғау ережелерімен танысу үшін әкімшілік оларға алғашқы,
жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды ... ... ... ... ... ... келген адамдар танысады. Оның
мақсаты жұмысқа келген адамдарды еңбек қорғау ережелері және ... ... ... орнындағы нұсқауды топ жетекші жүргізеді. Бұл ... ... ... ... ... бастамасы болып табылады. Малмен
тікелей жұмыс істейтін ... жеке ... ... ... ... ... ... және санитариялық киімдермен
қамтамасыз етіледі. Арнайы киім- бұл жұмысшылардың физикалық, химиялық және
биологиялық ... ... ... ... ... ... кеудеше,
комбинезон, алжапқыш, қолғап, етік, резенке, шұлықтар жатады.
Ауру малмен, өлексемен, қимен жанасу нәтижесінде жұмысшыларға ... ... жұғу ... төнеді. Аса қатерлі ауруларға
топалаң, маңқа, туберкулез, бруцеллез, құтыру, бұзаутаз және т.б. ... ... ... ... ең кемі 18 ... толған, денсаулығы
мықты, химиялық дәрілермен жұмыс істеу ережелері жөнінде нақтылы нұсқау
алған және ... ... ... ... игерген
қызметкерлерге ғана рұқсат беріледі.
Жас өспірімдер, жүкті және баласын емізіп жүрген әйелдер кейбір аурумен
ауырып ... ... ... жұмысқа қабылданбайды.
Улы химикаттармен жұмыс істеген кезде тамақ, су ішуге, темекі ... ... ... ... ... ... ... кезінде ғана ішуге
болады, бірақ міндетті түрде ... ... ... ... ... жуу ... шараларын атқаруға міндетті адамдар ... ... ... ... таса ... ... ... әдетте аусылмен барлық жұп тұяқты жануарлар ... ... ... ірі ... ... 2—3 ... бұзау, торайлар тез
шалдыққыш келеді. Бұл індетпен адам да, әсіресе жас балалар ауырады ... ит, ... есек ... ауырмайды. Аусылдын, вирусы малға
жемшөппен, сумен, ауамен ... Бір ауру мал бір ... ... ... ... алады. Себебі вирус сыртқы ортаға тез тарап, бір
малдан екінші малға тез жұғады. Аусыл негізінен ауру ... ... ... ... өту кезеңінде сырқат сілекейі, нәжісі немесе несебі арқылы
шығып, вирустың ербуіне себеп ... Мал ... ... соң да вирусты
бойында ұзақ уақыт сақтайды. Аусылдың жұғу жолдары көп. Ол ... ... ... аусылға шалдыққан малдың сілекейі тамған зат, болмаса суат,
жем-шөп арқылы, кейде малды ... ... ... ... қалған
вирустан да жұға береді.
Шешекті, везикулярлық стоматитті, ... ... ... ... ... эктиманы, шошқалардың везикулярлық ауруын есептен
шығарады. Дифференциялауды лабораториялық ... ... ... ... ... аусылмен ауырмайтындығын везикулярлық стоматиттен
малдың барлық түрі ... ... ... ... ... ауыратындығын ескеру керек. Сиырдың шешегіндегі зақымдану тек қана
желіннің ... ... ал ... вирустік диареяда, эктимада,
қатерлі қызуда күлтенің терісі мен тұяқтар ... ... ... ... оған ... бойы ... ... Жолдарды
жауып, шлагбаум орнатады. Барлық ауырған малдарды оқшаулаи, емдейді. Ауру
мал тұрған қораны кұн сайын, басқаларын үш ... бір рет 2 % ... ... ... ... сау өлкеде ең алғапі ауруға
шалдыққан малдарды сол жердің өзінде тиісті ветеринариялық-санитариялық.
ережелерді сақтай ... ... Етті ... ... ... ... шетке әкетуге тиым салынады. Сүтті қайнатқан немесе пастерлеген соң
ғана әкетуге болады.
Аусылға қойылған карантин ең соңғы ауырған мал жазылған немесе сойылған
соң 26 күн ... ... ... аларда барлық қораларды, аулаларды,
саймандар мен көлікті мұқият қорытынды дезинфекциялайды, карантин алынған
соң да шектеу сақталынады.
Шектеу шаралары бойынша бір ... ... ... ... ... ... болмайды. Ауырып жазылған бұқаның шәуетін үш айға ... ... ... мал ... ... бір жылға дейін
пайдаланылмайды. Шаруашылыққа ... ... ... малды ғана, егілген соң
23 күн өткенде әкелуте рұқсат етіледі.
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... Т. ... ... ... ... оқу ... үшін
/Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -1 95б.
2. Кононов, И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, ... ... ... Ж. Ірі қара ... оқу ... жоғары оқу орындары
үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 ... Е. ... ... ... оқу ... ... оқу ... үшін ... Е. ... -179б.
5 Ілиясов,Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары ... үшін ... Б.К. ... - 2001.-173б.
6 Төлеуіш, Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-
198б.
7 Қасымов, Е.И. ... және ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындары үшін /Қасымов ... - 2006.- ... ... А.А. ... и ... ... животных:
учебник для вузов /Конопаткин А.А. ... ... ... ... ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары
оқу орындары ... ... ... /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б.,
Қанатбеков Т.И.- Алматы, 2009.
Нормативтік сілтемелер
Осы ... ... ... ... құжаттарды қолдануға
сілтемелер жасалған:
МЖМБС 2.104 -2006 КҚБЖ (ЕСКД). Негізгі ... 2.301 -68 КҚБЖ ... 2.601 -2006 КҚБЖ ... ... ... 2.304-81 КҚБЖ (ЕСКД). Сызбалық шрифттер.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ (ЕСКД). Схемалар.Түрлері мен ... ... ... ... 2.321-84 КҚБЖ ... ... 2888-68 - Ветеринарлық термометр
МЖМБС 1770-74 - Мөлшерлі лабораториялық шыны ыдыстар. ... ... ... 5556-81- ... ... ... ... жағдайлар
МЖМБС 5962-67 - Этил спирті. Техникалық жағдайлар.
МЖМБС 6709-72 - Дистилденген су. ... ... 9147-80 – ... ... және ... Шынылы,
фарфорлы. Техникалықжағдайлар
МЖМБС 24861-91 - Бір реттік инъекциялы шприцтер
МЖМБС 26678-85 - Тоңазытқыштар және ... ... ... 28085-89 - ... ... ... еріzооtісае) - қызумен ауыз қуысының кілегейлі
қабықтарында, желіннің ... және ... ... ... ... ... ... айыр тұяқты малдардың жіті өтетін аса
контагиозды жұқпалы ауруы.
Шошқалардың аусылында - енжарлық, ... ... ал афты ... — ітемпеіратураның 41—42°С дейін көтерілуі байқалады. Афтылар ... ... ... ... ... аралығында (ақсаумен, кейде
тұяқтардың сыпырылып қалуымен жүреді), тұмсығында, емізетін мегежіндерде —
желінде пайда ... ... - ... ... ... ауыз ... ... Ең көп
білінетін симптомы — ақсау.
Ешкілердің аусылы - жиірек ауыз қуысының кілегейлі ... ... ... ... ... ...... жем-шөптен бас тартумен ... 40,5°С ... ... білінеді.
Диагноз – ауру малдың жағдайы туралы қысқа түсінік
Дифференциалды диагноз – ауруды басқа аурулардан ... ...... сезу ... ... ... ... тексеру.
Перкуссия – мал денесінің сыртынан қағып тыңдау.
Габитус – ауру ... сырт ... ... ... ... ... ... мен қысқартулар
Анықтамалар
Кіріспе.....................................................................
......................................................8
1 ... ... ... ... ... ... ... ауруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ауырған сиырдың аузынан сілекей ағуы

Пән: Валеология
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Сарып – катерлі ауру3 бет
Сиыр желінсауының эпидемиологиялың мәні31 бет
Жануарлардың вырустық аурулары19 бет
Адыраспан4 бет
Ауески ауруының сипаттамасы, диагностикасы, алдын алуы8 бет
Витаминдер(дәрумендер)6 бет
Дәрумендер. Дәрумендердің жетіспеушілігі7 бет
Дәрумендердің классификациясы. Оларды анықтаудағы негізгі әдістер7 бет
Ибараки ауруы3 бет
Күл (дифтерия)1 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь