Несие жүйесі жайлы ақпарат

Несиенің мәні және функциялары.
Несиенің мәні және қажеттілігі.
Несие жүйесі.
Несие жүйесінің ұғымы және оның құрылымы.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Өндіріс, ұдайы өндіріс процесінің бастапқы пункті, шешуші жағдайы бола отырып, басқа фазалармен тығыз байланысты. Ұдайы өндіріс роцесі материалдық игіліктердің қоғамдық өндірісі процесінің үздіксіз жаңару ретінде, оның әр түрлі сатыларының біртіндеп ауысуын ұлғайтады. Әрбір саты - өндіріс, үлестіру, айырбас жіне тұтыну белгілері бір мағынаға ие.
Ұдайы өндіріс фазаларының бірлігі мен өзара әсері тауар-ақша қатынастарының, құнның тауарлық және ақшалай формаларының бар болуымен қамтамасыз етіледі.
Ұдайы өндіріс процесі фазаларының өзара әсері тауарлық шаруашы-лықтың несиенің орнын айқындауда және оның мәнін ашуда елеулі мәнге ие. Өндірісте несиелік қатынас жүргізілмейді. Өндірістік процеске несиелік қатынастың тек бірінші жағы – алынған несиені өндірістік мақсаты пайдаланушы қарыз алушы ғана қатынаса алады. Екінші жақ кредитор өндірістік процестің сыртында қалады. Демек, неисе бірегей ұдайы өндіріс процесінің субъектілері арасындағы экономикалық байланысты білдіреді. Сондықтан несиенің мәні ұдайы өндіріс процесінің бір сатысымен ғана байланыстыруға болмайды.
Несие құнның белгіленіп үлгерген қызметіне байланысты болатын қатынастарды білдіреді. Несие тек өндірісте ғана пайда бола алмайды, өйткені мұндай өнім әлі жасалған жоқ, ал оның төліктері ұдайы өндіріс процесінің сәйенс қатысушыларының иелігіне түскен жоқ. Сондықтан несие бастаманы өндіріс сатысы емес өнімнің қозғалысының келесі сатылары береді. Осы мағынада несиелік қатынас бұл өндірістегі қатынастар емес, оның сыртындағы қатынастар болып табылады.
Осылайша, өндіріс сферасының айқындаушы мағынасы оны неиселік қатынастардың түпкі мәнін есептеуге негіз болмайды, демек соңғысының мағынасын толық бере алмайды. Айырбаспен өзара әрекет процесінде өндірістің белгілі бір мағынасы бар.
Өндірілген өнім мен оның бөліктері индивидуумдердың қолдарына тиместен бұрын айырбасты бастауға болмайды. Сондықтан айырбас өндіріске кіретін акт, өндірісте тікелей бар болады немесе онымен анықта-лады.
Несие айырбас сатысында пайда бола отырып, қарыз мәмілесінің формасы ретінде құн қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз етуге тиіс. Құн қозғалысы несие қозғалысының ядросы болып табылады. Айырбас процесінде мәміленің екі түрі ажыратылады: қарыз мәмілесі және сатып алу-сату мәмілесі. Несие қарыз мәмілесі ретінде тауарлар айналысы процесіне себепші болады. Қарыз мәмілесі тауар айналысының ерекше формасы және сатып алу-сату мәмілесіне қарсы қойып салыстыру арқылы сипатталуы мүмкін. Олардың арасында негізгі айырмашылық мынада: сатып алу-сату кезінде тауарларды өзара ұсыну бір мезгілде жүреді, қарыз мәселесі кезінде эквиваленттің қайтарылуы кейінге қалдырылады.
Несиені экономикалық категория ретінде қарыз мәмілесі негізінде көрінетін және дамитын өндірістік қатынас арқылы анықтау керек. қарыз мәмілесі несиені экономикалық категория ретінде өз бетінше сипаттамайды; оны осы мәміле негізінде пайда болатын өндірістік байланыстар немесе жүзеге асу формасы – қарыз мәмілесі болып табылатын өндірістік қатынас-тар сипаттайды.
1. “Банк ісі” Н.Н.Хамитов
Алматы, 2006
2. “Ақша, несие, банктер” А.Б.Керімжанов
Б.О.Болатжанова
М.А.Слагулов
Алматы, 2004
3. “Кәсіпорын экономикасы” А.Қ.Мейірбеков
К.Ә.Әлімбетов
Алматы, 2001
        
        Несиенің мәні және функциялары.
Несиенің мәні және қажеттілігі.
Өндіріс, ұдайы өндіріс процесінің бастапқы пункті, шешуші ... ... ... ... тығыз байланысты. Ұдайы өндіріс роцесі материалдық
игіліктердің қоғамдық өндірісі процесінің үздіксіз жаңару ретінде, оның ... ... ... ауысуын ұлғайтады. Әрбір саты - өндіріс,
үлестіру, айырбас жіне ... ... бір ... ... ... ... бірлігі мен өзара әсері тауар-ақша
қатынастарының, құнның ... және ... ... бар ... ... өндіріс процесі фазаларының өзара әсері тауарлық шаруашы-лықтың
несиенің орнын айқындауда және оның мәнін ашуда елеулі мәнге ие. ... ... ... ... ... несиелік қатынастың тек
бірінші жағы – алынған несиені өндірістік мақсаты пайдаланушы қарыз ... ... ... ... жақ ... өндірістік процестің сыртында
қалады. Демек, неисе бірегей ұдайы ... ... ... ... байланысты білдіреді. Сондықтан несиенің мәні ұдайы
өндіріс процесінің бір сатысымен ғана байланыстыруға болмайды.
Несие құнның белгіленіп ... ... ... ... ... ... тек өндірісте ғана пайда бола алмайды,
өйткені мұндай өнім әлі жасалған жоқ, ал оның ... ... ... ... ... ... түскен жоқ. Сондықтан несие
бастаманы өндіріс сатысы емес өнімнің қозғалысының келесі сатылары береді.
Осы ... ... ... бұл ... ... ... ... қатынастар болып табылады.
Осылайша, өндіріс сферасының айқындаушы мағынасы оны ... ... ... ... ... ... ... соңғысының
мағынасын толық бере алмайды. Айырбаспен өзара әрекет процесінде өндірістің
белгілі бір ... ... өнім мен оның ... индивидуумдердың қолдарына тиместен
бұрын айырбасты бастауға болмайды. Сондықтан айырбас өндіріске кіретін акт,
өндірісте тікелей бар болады немесе онымен ... ... ... пайда бола отырып, қарыз мәмілесінің формасы
ретінде құн қозғалысының үздіксіздігін қамтамасыз етуге ... Құн ... ... ... ... ... Айырбас процесінде мәміленің екі
түрі ажыратылады: қарыз мәмілесі және сатып алу-сату мәмілесі. Несие ... ... ... ... ... ... ... Қарыз мәмілесі
тауар айналысының ерекше формасы және сатып алу-сату мәмілесіне қарсы қойып
салыстыру арқылы сипатталуы ... ... ... ... ... сатып алу-сату кезінде тауарларды өзара ұсыну бір ... ... ... ... ... қайтарылуы кейінге қалдырылады.
Несиені экономикалық категория ретінде қарыз мәмілесі ... және ... ... ... арқылы анықтау керек. қарыз
мәмілесі несиені экономикалық категория ретінде өз бетінше ... осы ... ... ... ... ... ... немесе жүзеге
асу формасы – ... ... ... ... ... қатынас-тар
сипаттайды.
Әртүрлі шаруашылық жүйелерінде кездесетін мәміле типтерінің формалды
ұқсастығы олардың бір атауымен – ... - ... ... әр ... ... ... бір ... сақтай отырып әр түрлі мәнге,
мазмұнға, табиғатқа ... ... ... ... ... ... ... өзі де
ауысып отырады, өз мазмұнын өзгертеді. Кез ... ... ... ... жүйені жеңетіні және жоққа шығаратыны сияқты несие де бір
шаруашылық жүйе жағдайындағы шаруашылық байланыстардың типі ретінде алдынғы
шаруашылық жүйесіндегі несиені ... және ... ... ... ... мәміле типі ретінде, тауар айналысының формасы, құн ... ... ... ... тауар шаруашылығына өткен уақытан
бері дамып келеді. Несие айырбас процесінің өндірістік байланысының ... ... ... ... ... ғана ... тауар
шаруашылығы шеңберінде диалектикалық даму-шы ... ... ... ... ... шаруашылығының әр түрлі сатыларының несиелік
қатынастарының өзара айырмашылығы, ... өтуі ... ... ... ... әр ... ... айырмашылығынан көрінеді.
Несие түсінігі келесі түрде белгіленеді. Бақыланылатын ... ... ... барлық жиынтығының ішінен бәрінен ... ... ... деп ... іріктелініп алынады; сонан соң бұл құбылыстар
талданады, төмендегідей белгілерге бөлінеді; біріншіден, ... ... ... ... бұл белгілердің ішінен тек осы іріктелініп
алынған құбылыстарға тән ... ғана ... ... деп ... байланыстар: әр түрлі тарихи кезеңдерге, тауар шаруашылығының
алғаш пайда болуы ... ... ... ... дәуірінде де бар
болды.
Қарыз мәселесі ретінде несиені екі көзқараста ... ... оның ... ... ... ... ... яғни осы келісім негізінде өсетені және дамитын немесе
онда өз көрінісін ... ... ... ... ... белгілер
тұрғысынан. Бұл екеуі бір-бірімен бөлінгісіз, олар өзара байланысты және
және себепші. Бірақ экономикалық ... үшін ... ... ... ... яғни өндірістік ... ... ... байланысты шаруашылық әдістері, жұмыс тәсілдері емес,
өндірістік қатынастардың өзі ... ... бір ... ... басқаға ауысуы нарықта айырбас арқылы
жүзеге асады. Тауар айырбасу сферасының несие үшін ... зор. Оның ... ішкі ... ... өнімдер сферасынан емес, тауар иелері
дербес заңды ... ... ... ... ... айырбас
сферасынан іздеу қажет.
Несиенің мүмкіндегі нақты болу үшін белгілі бір шарттар қажет. Олар
кем дегенде екеу: 1-несиелік ... ...... және ...... ... ... шығатын міндеттемелердің
орындалуына материалдық кепілдік беретін заңды дербес субъектілер ... ... ... ... ... ... тұлғалар өз қызметтерін нарық
заңдары және ... ... ... негізінде жүзеге асырылуы
қажет; 2-несие қажеттігі, егер қарыз ... мен ... ... ... ... ... ... болып табылады. Несиелік мәміле жасау ... ... ... ықылас білдірулері қажет. Экономикалық қатынастар
бәрінен бұрын мүдделер ретінде көрінеді.
Несиенің ... ... ... ... бір ... ... және
несиелік қатынастар танымының сатысы ретінде көрінеді. Ол несиеде тұрақты,
өзгеріссіз қалады. Құрылымдық ... ... ... ... ... ретінде, бәрінен бұрын оның ... ... ... тұрады. Несиелік мәміледе қатынас субъектілері қарыз беруші
және қарыз алушы болады. ... мен ... ... қалыптасуы тауар
өндірісі мен тауар айналысы негізінде жүреді.
Сатып алу-сату процесінде тауарларды өткізу сатушының ... ... әр ... тез ... алуына мүмкіндік бермейді. Сатып алушы
тауарды белгілі бір ... ... ... ... Бір тауар иеленуші
қолма-қол тауарды сатады, ал басқасы ... ... ... ... ... ... бола отырып тауарды сатып алады. Сатушы – қарыз
беруші, ал сатып алушы – ... ... ... және ... ... ... ... мерзімінің ұзартылуы, ал басқасында оның төленуі жүзеге
асатын жағдайлардың барлығына қатысады.
Бастапқыда кредитор және қарыз алушы ... ... ... ... тереңдеуіне байланысты артық өнімдері бар рулық
қауымдастық ... ... ... көріне алатын болады. Алғашқы
өсімқорлар металл ақшадан бұрын пайда ... ...... көпес
тәрізді ежелгі кәсіп. Қазіргі уақыттағы банкир болудын бұрын, ол өте үлкен
тарихи жолдан ... ... ... ... ... шаруашылық
жүргізуші ьсубъектілердің едәуір байлықтарын ... ... ... ... ... ... ... банкирлік үйлер болды.
Кредитор – несиелік мәміленің қарызды ұсынушы жағы. Қарыз беру үшін
кредитордың ... ... бір ... болуы керек. оның көздері өз
қорлары, ресурстары, өз кезегінде қайтарылымдылық негізінде ұдайы өндіріс
процесінің басқа ... ... ... бола ... ... ... кредитор-банк қарызды тек өз меншігіндегі ресурстар
есебінен ғана емес, оның шоттарында сақтаулы тартылған қаражаттар есебінен
де, сонымен қатар ... және ... ... ... ... есебінен де бере алады.
Банктердің құрылуымен кредиторлардың шоғырлануы жүреді. Банкир-лер
басқа барлық кредиторлардың өкілі ... ... ... ... бола ... ... үшін шаруашылықта уақытша пайдаланылмайтын
ресурстарды жинақтай алады, сонымен қатар эмиссия жасай ... ... ... ... болып табылатын құндылықтар да қарызға
беріледі. Коммерциялық несие кезінде кредитор ... ... ... ... ... жіберілуі факті, алайда, жүк жіберушіні кредмтор ... ... мен ... ... түсімнің арасындағы уақыт бойынша
үзіліс кредитордың пайда болуына әкелуі мүмкін. Бұл үшін ... ... ... ... қалдырылуына рұқсат берілуі керек. мына
жағдайын ескерте ентейік: кредиторды сатып алу-сату, ... ... мен ... арасындағы уақыт бойынша үзіліс факты тудырмайды, оны ... ... ... ... тез арада емес белгілі бір уақыт
өткеннен кейін шешетін қосымша келісім тудырады.
Кредитор ретінде басқа шаруашылық иесіне белгілі бір ... ... ... ... ... бойынша кредитор ерікті түрде болады. Қарыз
алушы несиені белгіленген мерзімде қайтармаған жағдайда несиелік келісімнің
еріктілігі бұзылады, ... ... ... қатаң қатынастарға әкеп
соғады. Кредиторлардың бар болуының ... ... ... ... ... ... өз кезегінде ұдайы өндіріс процесінің барысына
байланысты.
Қарыз алушы – несиелік қатынастың, несиені алушы және алған ... ... жағы ... ... Борышқор және қарыз алушы – бір-
біріне жақын, бірақ шамасы бірдей түсінік ... ...... жалпы
мипаттайтын анағұрлым кең түсінің. Несиелік мәмілеге сәйкес борышқор ... ... ... ... айту керек.
Қазіргі уақытта банктерден басқа шаруашылық ұйымдары және мемлекеттің
өзі де қарыз алушылар ... ... ... ... ... ол ... мәміледе төмендегідей ... ... ол ... ... ... меншік иесі болып
табылмайды, олардың уақытша иесі ретінде болады; өзіне тиісті ... ... ... ... ... Екіншіден, қарыз алушы қарызға
алынған қаражаттарды айналыс сферасында да, ... ... ... ... ... ... ... айырбас фазасы
кезінде де қарызды ұсына алады.
Үшіншіден, қарыз алушы өзінің шаруашылығында ... ... ... алынған қаражаттарды қайтарады. Қарыз алушы кредитор-мен жеткілікті
түрде есеп ... қоса ... ... өтеу үшін ... ... өркендете түсу керек. төртіншіден, қарыз алушы уақытша ... ... ғана ... ... ... ... ... пайызын да төлейді.
Бесіншіден, қарыз алушы өзінің кредиторы қойған ... ... ... ... ... ... ... тәуелді болуы
қарызға алынған қаражаттарды ұтымды пайдалануға, қарыз алушы ... ... ... ... ... және ... ... несиелік қатынас жасай отырып, өзө
мақсаттары мен мүдделерінің ... ... ... қатынастар
шеңберінде кредитор және қарыз алушының орындары ауысуы мүмкін: кредитор
қарыз алушыға ... ... ... ... мен ... алушының өзара әрекеті қарама-қарсылықтардың
сипатында болады. Несиелік қатынастың қатысушылары ретінде ... ... ... оның ... жағында тұрады. Кредитор – қарызды беруші
жақ, қарыз алушы – берілген қарызды алушы жақ, бүтіннің ... ... ... ... ... ... жағдайларына байланысты өз
мүдделері болады. Кредитор ... ... ... ... ... ... ... – анағұрлым арзан несиеге мүдделі.
Сондай-ақ, несиелік қатынастар құрылымының элементі, яғни ... ... ... және ... ... ... қарай кері
қозғалатын объекті болып табылады. Беру объектісіне қарыздық құн ... ... ... ... ... болады.
Несиенің мәні оның қозғалысының заңдылықтарымен тағы толығырақ
ашылады. Төмендегідей түрде несиенің ... ... ... несиені
орналастыру (НО) – қарыз алушылардың несиені алуы (НА) – несиені пайдалану
(НП) – ресурстардың босауы (РБ) – уақытша ... ... ... (ҚҚ) ... ... орналастырылған қаражат-тарды кредитордың алуы (ҚА).
Несиені орналастыру (НО) – оның ... ... ... ... ... анағұрлым тиімді (рационалды) формада орна-ластырылғанына
сенімді болуы керек. ... ... ... ... ... ... ... береді – қарыздың қайтарылуы, демек оның тиімді пайдаланылуы.
Қарыз алушының несиені алуы (НА) ... ... ... ... ... ұсынылғанын білдіреді. Несиені пайдалану процесінде (НП) берілу
объектісі ретінде оның тұтыну құны өткізіледі. ... ... ... ... шаруашылық процесінде құнның шеңбер ... ... ... ... ... ... бұл ... оның
шеңбер айналымының келесі жаңа фазасына өтуі үшін материалдық алғы ... ... ... (НҚ) ... алынған құнның қарыз алушыдан
кредиторға өткенін білдіреді. Несие қозғалысының соңғы сатысы – бұл ... ... (ҚА) ... ... алу актісі болады.
Осылайша, несие қозғалысының заңдылықтарын талдау процесінде біз ... ... ... ... ... ... толық шеңбер
айналымының бөліктері ретінде өзара байланыста және ... ... ... ... және ... ... ... категория ретінде
формаларға ие. Форма әруақытта қандай да бір ... тән ... ... ... білдіреді. Несиеге қатысты оның ... ... ... құрылымының, олардың әр түрлі сыртқы және ішкі
өзгерістер кезінде сақталатын негізгі ... ... ... ... қатысты кредитор мен қарыз алушы арасындағы ... ... де, ... ... оның бүтін ретіндегі мазмұнын білдіреді.
Экономикалық әдебиетте, әдетте, несиенің негізгі екі формасы қарас-
тырылады: ... және ... ... ... ... жарияла-
нымдарда несие формаларына: тұтыну, ... ... ... т.б. ... ... – бұл ... ... алушыға ұсынған тауары
немесе көрсетілген қызметі үшін төлемді ... ... ... ... ... ... ... капитал қызмет атқарады. Коммерциялық
несиенің ерекшелігі мынада: қарыз ... ... ... ал оның ... – тауарды өткізуді жылдамдату.
Әртүрлі тауарды өндіру және өткізу бірдей емес уақыт кезеңін және
көбінесе белгілі бір ... ... ... ... ... да бір
тауар өндіруші өз тауарларын нарыққа ұсынған кезде осы ... ... ... ... ... ... қолма-қол ақшалай қаражаты болмауы мүмкін.
Нәтижесінде тауарларды несиеге сату ... ... ... ... вексель – жазбаша қарыздық міндеттеме болып табылады. Ол
оның ... ... бір ... ... кейін, борышқордан вексельде
көрсетілген ақшалай ... ... ... ... ... ... ... деңгейі бар. Біріншіден, ол жұмыс істеп тұрған капиталистердің
резервтік капиталдардың ... ... яғни ... ... ... тек өзіне, сол кезде айналым үшін қажет емес
капиталдың шегінде ғана бере ... ... ... ... ... ... шектелген: оын өндіріс құралдарын шығаратын салаларға
береді, бірақ керісінше емес.
Коммерциялық несие ... және ... кең ... ... ... жалпы сомасы коммерциялық жалпы талаптар мен
міндеттемелердің үлесі орта есеппен 30℅-ға жетеді, француз ... ... ... кейінгі орында ағылшындық, американ-дық және германиялық
компаниялар кіреді.
Коммерциялыұ несиенің сақталуының негізгі себептерінің бірі – тауар-
лардың ... ... ... ... ... экономикалық
байланыстарының үнемі ұлғаюы және жетілдірілуі болып табылады.
Коммерциялық несменің ... ... ... ... – аясы тар
мақсат емес, ол сатып алу-сату келісіміне қосақталып жүреді. ... ... ... жеңілдетеді. Төлемді кейінге ... ... мен ... ... арасындағы сауда келісімі жасаған уақытта жеке
анықталады. әдетте төлеуді кейінге қалдырудың ең жоғары ... 90 ... ... ... ... ... ... және басқа
факторларға (мысалы, азық-түлік тауарларын төлек қысқа мерзім ішінде жүзеге
асырылады) байланысты. ... ... ... кезеңін ұзарту сатып алушы
мүддесіне сай келеді, оны ... ... ... төлемдерімен
салыстыруға болады.
Коммерциялық несиенің артықшылықтарымен қатар, кемшіліктері де бар.
Уақыт шектеулігі, өлшемдері, қозғалыс бағыты ... ... ... төлемді белгілі бір дәрежеде кейінге қалдыру мәжбүрлік сипатына ие
болады; ... өтеу ... жиі ... ... сатып
алушылардың қаржылық жағдайы туралы әруақта жақсы ... ... ... ... қызметі үшін белгілі бір ... ... ... ...... ... ... күшті әсер көреді (атап
айтқанда, ол жабдықтаушы оңай түрде банкте ... ... ... ... ... ... ... несиенің ролін
төмендетеді.
Банктік несие – бұл банктердің, арнайы несие-қаржылық мекемелері-нің
қарыз алушыларға ақшалай қарыз ... ... ... Банктік несие
коммерциялық несиенің шектеулерін жояды. Бос ақшалай капиталдар кез келген
өндіріс саласына беріледі және банктік ... ... кез ... бағытта
қозғала алады.
Банктік несие сферасына коммерциялық несие сферасына қарағанда несиені
қолдану өрісі кең. Коммерциялық несие тек тауар айналысына қызмет етеді, ... ... ... ... ... ақшалай табыс-тарынан және
жинақтарын капиталға айналдыра отырып, капиталдың қорлануына қызмет етеді.
Банктік және коммерциялық ... ... әр ... ... ... ... пен ... айналымының ұлғаюымен жоғарылайды және
олардың азаюымен қысқарады. Өнеркәсіптің дамуы кезеңінде оған ... ... ... ал ... ... ... ... дағдарыстары
әсерінен тауарлардың өндірілуі мен өткізілуі де қысқарады, ал ... үшін ... ... ... сұраныс өседі. өндірістің жаңданып,
жоғарылаған кезінде нағыз капиталдың көлемі өседі, өндірістік ... ... ... ... ... жоғары-лайды. Қоғамдық капиталдың
ұдайы өндірілуі тұрғысынан банктік несие қарыз капиталына (қарыз алушылар
қаражаттарды жұмыс ... ... ... ... ... ... және ақшалай қарызға (қарыз алушылар қаражатты өздерінің
қарыздық міндеттемелерін өтеу үшін алғанда) бөлінеді. Жеке ... ... ... ... бұл ... ... қамтамасыз етілуіне
байланысты және қарыз алушы капиталының шамасына несиенің әр ... ... ... алу ... ... ... қағаздарды кепілдікке қоя
отырып, борышқор банктен ... ... ... Оның ... бұл – ақша ... несие өзінің маңызды ерекшеліктерін сақтай отырып, едәуір
сандық және сапалық өзгерістерге ұшырайды. Олардың біреуі қарыз ... ... ... ... ол ... екі ... ... және жұмыс істеп істеп жүрген капиталистер-мен шектеліп қоймайды.
Бір жағынан, қарыз капиталын беруді ... ... әр ... мекемелер
(қаржылық компаниялар, өзара несие банктері) жүзеге асырады. Қарыз капиталы
мен мәміле жасаушы жаңа типтегі мекемелер кейде “банктік ... ... ... ал бұл ... ... мәнін өзгертпейді (масыла, Ұлыбританиядағы
құрылыс қоғамы олардың қызметі тұрғын үй ... ... ... ... ... ... қызметі өзгереді. Жұмыс істеп ... ... ... ... және жеке ... ...... мекемелер, тұрғындар, үкімет және
жергілікті үкімет органдары болып табылады. Банктік ... ... ... ... ... әр түрлі мүмкіндіктері бар.
Несиелік мүмкіндіктер ғана емес, сонымен қатар берілген қарыздардың
көлемдері де ... ... ... ... ішкі және сыртқы
факторлар әсер етеді. Біріншіге банктің қолында бар ресурстардың көлемі
жатады. Ресурстардың ... ... оның ... ... әсер ... ... ... ұлғаюына жағдай жасайды.
Кредитор ретінде банктердің ролі біршама төмендегеніне қарамастан, ол
едәуір шамада қысқаруы мүмкін деп есептеуге негіз жоқ. ... ... ... ... деген қажеттіліктері, бірінші кезекте,
банктік несие ... ... ... ол ... ... жеке тұлғалар үшін де қарыз қаражаттарын алудың анағұрлым
ыңғайлы формасы ... ... ... ... жүйенің негізін ірі
банктер құрайды, ал банктік несие өзінің басмдық жағдайында ... ... – бұл ... ... ... ... алу ... қызметтерді төлеу үшін коммерциялық (бөлшек сауда орындары ... ... ... ... ... ... және ... (тұтыну
мақсатына қарыздар) формада ... ... ... ... ... – тұрғындарға тауарларды сатуға қолдау көрсету. Бұл несие бөлшек
саудамен тығыз ... бір ...... ... ... ... де өседі, өйткені тауарларға болған сұраныс несиеге деген
сұранысты тудырады; екінші ...... ... өсуі ... ... ... Бұл тәуелділік, әсіресе, қазіргі
уақытта нарықтық тауарлармен толығу жағдайында көрінеді.
Ипотекалық ...... ... ... ... үй және
өндірістік ғимараттарды кепілдікке ала отырып берілетін қарыз.
Мемлекеттік несие – азаматтарға және ... ... ... ... немес кредитор ретінде мемлекет және жергілікті ... ... ... ... ... ... ... негізгі формасы
– мемлекеттік заемдар, сонымен қатар қысқа ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қысқа мерзімді қазыналық міндеттемелер (вексельдер және де ... ... ... ... ... ... кассалық үлесті жабу үшін
шығарылады, бірақ іс жүзінде – бюджет ... ... ... 1994 ... ... ... ... қазыналық вексельдер аукционы
үнемі өткізіліп тұрады.
Халықаралық несие – валюталық және ... ... және ... ... ... беру ... ... экономикалық қатынастар сферасындағы қарыз капиталының қозғалыс
формасы. Кредитор және қарыз алушылар ретінде банктер, жеке ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар қатынасады.
Несиенің түрлері бұл белгілі бір түрдегі экономикалық қатынас ретінде
несиеден келіп шығатын белгілі бір ... ие оның бір ... ... ...... категориясы болып
табылмайды, ол несиені ерекше түрлдегі экономикалық қатынастар ... ... ... ... ... ... ... түрлері төмендегідей жіктеледі:
1) Мерзімдері бойынша: а) қысқа мерзімді (1 жылға дейін);
ә) орта мерзімді (1 жылдан 3-
5 жылға дейін);
б) ұзақ ... (3-5 ... ... ... ... ... қорлдарға
берілетін несие;
ә) ... ... ... Несиелеу әдістері бойынша:
а) қалдық бойынша несиелеу;
ә) айналым бойынша несиелеу.
Несиелердің категориялары:
а) Қарыз алушының типі бойынша:
1. Тұтыну.
2. ... / ... Ауыл ... ... / ... ... мүлік.
6. Энергия.
7. Үкімет – (жергілікті үкімет, штаттар, ұлттық) федералдық.
ә) Мақсаты бойынша:
1. Тұтыну (мысалы, ... ... ... ... ... Құрылғылар.
4. Ғимараттар.
5. Жобалар.
6. Лизингтік қаржыландыру
б)Әрекет ету мерзімі бойынша:
1. Қсықа мерзімді (бір жылдан кем емес).
2. Орта мерзімді (1 жылдан 4 ... ... Ұзақ ... (5 жыл және одан ... Өтелу кестесі бойынша:
1. Бірдей төлемдермен (мысалы, тұтыну несиесі үшін ай сайын).
2. Кезеңді төлемдермен ... ... ... жыл сайын, жеңілдікті
кезеңді немесе жеңілдіксіз кезеңді, модификацияланған несие –
“шар”, яғни ... ... ... ... ... қарағанда
анағұрлым көп төлемді талап ететін несие).
3. Бір рет төлемді (қысқа, орта және ұзақ мерзімді ... - ... ... ... ... ... етілмеген.
2. Кепілмен қамтамасыз етілген (қолма-қол бағалы қағаздармен,
дебиторлық ... ... ... ... ... Басқа да қамтамасыз етілулер (міндеттеме, келісім, міндеттемесі бар
хат).
Қазақстанда ... ... ... ... Ұлттық банктің несиелері:
- аукциондық – Ұлттық банктік ақша несие саясатының уақытша құралы болып
табылатын және екінші ... ... ... негізде,
республика банктерінің 1 айдан 3 айға ... ... ... деген қажеттіліктерін қанағаттандыру мақсатындағы берілетін
несие;
- ломбардтық – Ұлттық банктің мемлекеттік ... ... ... ала
отырып, жоғары пайызбен берілетін қысқа мерзімді несиенің түрі;
- бюджеттік – Ұлттық банк ... ... ... ... ... ... ... несие.
- Ұлттық банктің республикалық бюджеттегі несиелеуі қысқарып және бұл
1998 жылдан бастап ... ... ... емес ... ... ... Екінші деңгейдегі банктердің несиелері:
- өз айналым қаражаттарының жеткіліксіздігін уақытша толықтыруға;
- күрделі ... ... ... ... ... ... үшін берілетін импорт;
- ипотекалық;
- несиелік желі негізінде – қарыз алушының бірінші талап етуі ... ... бір ... ... келісілген лимит шегінде оған несие беру
туралы банктің заңдылық рәсімделген міндеттемесі;
- консорциялық – несиелік, кепілдік немесе басқа да ... ... ... ... ... үшін ... да бір ірі ... қамқорлығымен
уақытша бірлескен екі немесе одан да көп банктер ... ... ... бір ... ... қандай да бір себептерге байланысты бұл
функцияларды дербес жүргізуге ... ... ... мақсаттарына;
- банкаралық.
Коммерциялық банк: міндеттері, функциялары, принциптері және негізгі
қызмет шарттары
Банк – бұл ... ... ... үшін және ... өз ... қайтару, төлеу шартымен орналастыруүшін құрылатын ұйым.
Банктің негізгі тағайындауы – ақшалай қаражатты несие берушіден қарыз
алушыға, сатушыдан сатып алушыға ауыстырудағы ... ... ... ... ... екі ... болады. Бұл белгілер оны басқа субъектілерден айрықшалап көрсетеді:
1. Банк ... ... ... екі ... ... тән. ... өзінің борыштық міндеттемелерін депозиттерге, жинақ
ақша ... және т.б. ... ал ... ... ... ... ... өзге субъектілері шығарған борыштық
міндеттемелер мен құнды қағаздарға бағытталады.
2. Банктер заңды жіне жеке ... ... ... ... ... және салым ақшаға орналастырғанда, депозит сертифи-каттарын
шығарғанда және т.б. ... ... ... бар ... міндеттемені
қабылдайды. Егер ... өзө ... ... негізінде
жұмылдырылатын инвестициялық қорларға тән емес. Борыш ... ... ... ... (банктерге) біршама қатер төндіреді,
өйткені, ол нарық конъюктурасына ... ... ... ... ... ... (қор) өзінің активтері мен пассивтерінің құнына
қатысты өзгерістер тудырған барлық қатерді өз акционерлеріне бөліп ... банк ... ... ... ... бар ресурстар шегінде жұмыс істеу. Коммерциялық банктер
өзінің ресурстары мен несие салымдарының ... ... ... етіп қана ... банк ... ... жұмылдырылған
ресурстардың өзіндік ерекшелігіне сәйкестендіруге ұмтылуы керек.
2. ... өз ... ... үшін ... ... жауап
беруін ұйғаратын толық экономикалық дербестік.
3. Банктердің клиентпен арадағы өзара байланысы нарықтық қатынастың
негізінде құрылады.
4. Коммерциялық банктің ... тек ... ... ... ... ... ... банктердің функциялары.
1. Несиедегі делдалдық.
2. Шаруашылықтарды қорлануға ынталандыру.
3. Жекелеген дербес субъектілердің арасындағы төлемдерде делдал болу.
4. Құнды қағаздармен жүзеге асырылатын операцияларда делдал ... ... ... құрылымы, оның негізгі бөлімшелерінің
міндеттері.
Блоктардың өзара байланысты жұмысына негізделген банк ... ... ... ... ... және дамытуды басқару мына бөлімдерді
қамтиды:
- банктің коммерциялық қызметін ұйымдастыру және банктің
өтімділігін басқару;
- ... ... өтеу ... ... және экономикалық
талдау;
- банктің коммерциялық қызметінің негіздерін және жоспарын
әзірлеу;
- маркетинг және клиентурамен байланыс.
Депозиттік ... ... ... ... ... және
қор бөлімінен тұрады.
Несие операцияларын басқару мынадай бөлімдерде берілген:
- клиенттерді қысқа мерзімді және ұзақ мерзімді несиелермен
несиелеу;
- халықты ... ... ... ... емес банк ... және өзге ... ... мына бөлімдерді қамтиды:
- кепілдікті операциялар және сенімхаттар ... ... ... ... ... ... ... операциялар жүргізу.
Халықаралық банк операцияларын ұйымдастыруды басқару несие және ... ... ... ... есеп ... ... ... басқару мына бөлімдерді қамтиды:
- операйиялық;
- кассалық операциялық;
- есеп ... ... ... мына ... ... ... заңдық;
- кадр;
- ЭВМ-ді енгізу және пайдалану;
- тексеру бөлімі.
Алайда, операцияларды және оларды ұйымдастырудың құқықтық формаларын
басқарудың орындалғанына қарамастын ... банк ... ... ерекшелігі
бар өкілдері өндіреді әрі өздеріне міндетті басқарудың ... ... ие ... ... Банк кеңесі.
2. Басқарма.
3. Басқарудың жалпы мәселелері бойынша банк бөлімшесі.
4. Коммерциялық қызмет ... ... ... ... ... ... және ... ресурстары банктің пассивтік ... ... ... ... әрі ... ... пассивінде көрініс табады.
Банк ресурстарын банктердің өзіндік қаражаты, ... ... ... қаражат құрайды. Банк олардың жиынтығын активтік операция-ларды
жүзеге асыру үшін пайдаланады яғни, ... алу ... ... орналастырады.
Пассивтік және активтік операциялар бір-бірімен тығыз байланысты.
Мәселен, пассивтердің ... мен ... көп ... ... ... жүргізудегі мүмкіндігін анықтайды, ал несие саласындағы банк
саясатының ... ... ... ... әсер ... ресурстарын қалыптастырудың негізгі көздеріне банк клиенттерінің
салым ақшалары ... ... ... ... тарту үшін банктердің
өзіндік капиталы ... ... бұл қиын ... ... ... ... үшін қажет.
Банктің өзіндік қаражатына жарғылық және резервтік қорлары, сондай-ақ,
банк пайдасы есебінен қалыптасқан өзге де ... ... ... жыл ішінде бөлінген пайда жатады.
Банктік жарғылық қоры (капиталы) – банк ісін ұйымдастырудың бастапқы
нүктесі. Оның ... ... ... ... ... әр ... ұйымдық-құқықтық формасына қарамастан оның жарғылық қоры
толықтай қатысушылардың – заңды және жеке ... ... ... ... әрі ... міндеттемесін қамтамасыз етеді. Ол банк
неисенің есебінен емес, тек ақшалай қаражатпен ғана, әрі-беріден соң ... ... ... ... ... ... қаражат
жарғылық қордың жарнасы үшін пайдаланылмайды.
Банктің жарғылық капиталына акционерлер (қатысушылар) салым ... ... жыл ... ... ... банк пайдасының бір бөлігін
алып отырады.
Аударылатын дивидендтердің мөлшері, аударылатын кезегі мен ... ... және ... ... ... ... қарай табыстың деңгейін түзететін артықшылықты акция ... ... ... ... ... ... жағдайда артықшылықты акция
бойынша дивидендтерді есептеу резервтік қордың есебінен жүргізіледі.
Коммерциялық банктің резервтік қоры ... ... ... орнын толтыруға арналған, банк облигациясы бойынша төлем көзі
ретінде әрі алынған пайда жеткіліксіз ... ... ... акция
бойынша дивидендтердің төлем көзі ретінде қызмет етеді. Резервтік қор
түскен ... жыл ... ... ... ... ... Оның
шекті мөлшері банктің жарғысында жарғылық қор шамасының ... ... ... мөлшерге жеткеннен кейін қалыптасқан резервтік ... ... ... ... және оны ... қайтадан
басталады.
Коммерциялық банктерде резервтік қормен қатар пайдадан ... ... ... (банктің өндірістік және әлеуметтік ... ... ... қалыптасуы мен жұмсалуы банктің коммерциялық
есеп айырысу туралы ережесімен реттеледі.
Банктегі өзіндік қаражаттың айрықша ... ... ... ... ... ... ... сақтандыру резерві жатады. Ол
(сақтандыру резерві) – банк сатып алған құнды қағаздардың нарықтық құнының
нақты кемуіне және берілген ... ... ... орын ... ... жою үшін ... Бұл резервті қалыптастырудың
міндетті сипаты бар.
Банктегі өзіндік қаражаттың маңызды функциясы – ... өз ... ... қамтамасыз ету. Ол шама ретінде қарастырылуы
мүмкін, оның шегінде банктің ... ... ... ... Банк ... ... ... ресурстардың ысырапқа ұшырау
салдарынан залалдың орынын алатынына қарамастан банктің ... ... ... ... ... ... ... өйткені, өзіндік
қаражат акционерлерге міндетті түрдегі қайтарым жатпайды. Банктегі ... ... оның ... ... анықтап береді. Әдетте, Ұлттық банк
экономикалық нормативтерді банктердің материалдық базасын дамытудың көп
болып ... ... ... мөлшеріне қарай белгілейді. Оның
есебінен банк ... ... ... ... құрал-жабдықты,
есептеуші техниканы және т.б. ... ... ... ... ... қаржыландырудың тікелей көзіне пайданың есебінен қалыптасатын,
банкті өндірісте және ... ... қор ... ... ... ... ... банктер көптеген
факторларға қарай дербес анықтайды. Оның ішінде, ол:
1) банктегі активтік операциялардың шекті мөлшерін анықтайды;
2) өз клиенттерінің өзіндік ... ... ... ... ... сипатына тәуелді;
4) Ұлттық банктің жүргізіп отырған несие саясатына жіне ... ... даму ... тәуелді. Дамыған нарық
жағдайында ... ... ... ... ... несие ресурстарына оңай қол жеткізе, әрі банкке қажетті
өзіндік қаражаттың дең-гейін ... ... ... ... ... ұштастыра отырып несие саясатын күшейтетін болсақ,
өзіндік қаражатты тұрақты түрде өсіріп отыруға тура келеді.
Бұл ... ... ... ... ... жинақтау түрінде
арттырудың екі әдісі пайдалануы мүмкін:
- банктегі өзіндік қаражаттың мөлшерін;
- пайданы немесе шығарылатын акцияның ... ... ... ... ... ... ... банктің резервтік
және өзге де қорларын жылдам құру әрі ... ... ... ... ... Жылдың соңында
пайданың бір бөлігін жарғылық ... ... қосу ... асырылуы мүмкін. Бұл әдіс ең арзан әдіс болғандықтан
акцияларды шығаруды (немесе жаңа пайшыларды тартуда) қосымша
шығынды қажет етпейді. Алайда, ... ... өз ... ... ... әлсіретуге әкеп соқтырып
мынадай жағдайға жол бермеуі мүмкін: пайданы ... ... ... акционерлерге төленетін дивидендтерді
кемітеді.
Отандық коммерциялық банктер әбден қалыптасқан нарықта ... ... ... ... ету үшін ... ... ... көбінесе пайданы ұзақ мерзімді келешекте өссіруден гөрі
ағымдағы дивидендтер ... ... Сол ... де олар ... ... жаңа ... шығарудың есебінен немесе жаңа
пайшыларды тартудың есебінен арттыруды жөн көреді.
Коммерциялық кәсіпорынның бір түрі ... банк ... ... ... оның ... ... өзіндік қаражаттың есебінен
емес, қарыз қаражаттың есебінен қалыптасады. Банк ... ... ... Оның ... түріне банктің өз клиентурасымен жұмыс істеу процесінде
тартқан (депозит деп аталатын) қаражат және өзге ... ... ... несие арқылы алынған қаражат жатады.
Депозиттік операция (латынша depozitum – сақтауға берілген зат) –
клиент қаражатының ... – оның ... ... ... ... ... айтылғандардан мынадай тұжырым жасауға болады: депозит ... ғана ... ... ... ... де ... Депо-зиттердің
көбісі ссудалық капиталды құра алады, содан кейін, ол пайдалы жолмен ... ... ... ... ... ... проценттегі
және қарыз алушыдан алынған капитал процентіндегі айырмашылық банктің еркін
(бос) ақшалай қаражатты тарту бойынша және ... ... ... ... ... ... балып табылады. Банктер бұл сыйақының
мөлшерін арттыру үшін ... ... ... құру ... өзінің ресурстық
базасын ұлғайтыға ұмтылады. Ал, бұл «жалған салым ақшаның» пайда болуына
талап етілмелі шот өз ... ... ... ... ... банк банк талабына шамасы мен мерзімі оның ... ... ... ... келу керектігі айтылады. осы ережеге сәйкес банктер
ағымдағы шот бойынша қалдықтарды несие ресурсы ... ... ... олар кез ... сәтте талап етілуі мүмкін. Алайда, әдеттегінше,
клиенттер өзінің барлық ... бір ... ... ала алмайды,
сондықтан да банктің қолма-қол резервтері салыстырмалы түрде көп болмайды.
Оның үстіне ... банк ... ... ... ... ... Қолма-қол ақша сомасы кассалық ... ... ... бұл ... өтімділігін арттырады да, басқа клиенттерге
немесе басқа банктерге несие ... ... ... Коммерциялық
банктердің депозиттерді несие ресурсы ретінде пайдалануына шек қоятын
кассалық резервтерден бастап тағы бір ... ... банк ... ... ... ... әр ... болуы мүмкін. Оларды жіктеуде негізінде салым
ақшалардың көздері, олардың мақсатты тағайындауы, табыстылық деңгейі және
т.б. секілді өлшемдер болады, ... ... ... ... ... мен ... ақша ... формалары алға шығады.
Салымшылардың категорияларына қарай ... ... ... ... ... ... ... өзге де банктер);
- жеке тұлға.
Қаражаттың алыну формасы бойынша депозиттер мынадай түрге бө-лінеді:
- талап етілмелі (нақты мерзімі ... ... ... ... ... бар ... ... (бұрын айтылған шарт күшіне енгенде алынатын
қаражат).
Талап етілмелі депозит – ... ... ... ... ала ... кез ... ... талап етілуі мүмкін қаражат. Оған ағымдық, есеп
айырысу, бюджет шоттарындағы қаражат және есеп ... ... ... ... пайдаланылуымен байланысты өзге шоттар-дағы қаражат
кіреді. Талап етілмелі депозит ағымдағы есеп ... ... ... ... жүргізу, төлемдерді жүргізу және банк делдалдығы арқылы
ақшалай қаражатқа ие болу үшін ... ... ашу ... ... ... ... бұл шот бойынша қозғалысы (түсуі және есептен
шығарылуы) қолма-қол ақшамен, ... ... ... есеп айырысу
құжаттарымен рәсімделуі мүмкін.
Банк өтімділігін басқару тұрғысынан алғанда банктер үшін ағымдағы ... ... ... салымын қаржыландыру жөніндегі шот, арнайы
тағайындау шоты ... ... ... ... ... ... бойынша
қозғалыс сипаты жүзеге асырылатын немесе ... ... ... ... ... ... ... ала белгілі болуы мүмкін.
Контокоррент (итольянша conto corrento – ағымдағы шот) – бұл біріңғай
шот. Онда банктің клиентпен жүргізілетін ... ... ... бір ... банк ссудасы мен клиенттің тапсырмасы бойынша
шоттан ... ... ... ... жағынан, аударымдар, салым
ақшалар, қайтарлыған ссуда түрінде шотқа түскен ... ... ... бұл есеп ... мен ссуда шоттарының қосындысын білдіретін
активті-пассивті шот болып табылады. ... ... ... өзіндік
қаражатқа ие екендігін білдірсе, ал дебет сальдосы айналымға ... ... әрі шот ... ... ... ... ... танылатынын білдіреді. Несие сальдосы бойынша банк клиенттің
пайдасына процентті есептейді, ал ... ... ... ... ... өз ... процентті өндіріп алады. Әрі-беріден соң, процент ... ... ... ... ... ең ... ... бойынша
есептеледі. Контокоррентік шот ерекше сенімділік танытудың белгісі ретінде
сенімді клиентті бірінші ... ... ... ... ... түсуге
жұмсалатын шығын артатын болса, шот иесі әрбір жеке жағдайжа ... ... ... ... ... ала ... ... овердрафтық ағымдағы шот ұқсас болады. Бұл шот
клиент пен банктің ... ... ... несиенің қарызға
алынғанын білдіретін қаражат қалдығының шамасынан асып түскен ... бір ... ... ... ... ... бұл ... ажырата
білу керек. овердрафтіде (контокорренттігіне қарағанда) мұндай ... ... ... ... ... ... яғни, сипаты тұрақты емес.
Осыған орай бұл шотқа көбінесе пассивтік (несиелік) қалдық сипаты тән.
Овердрафтық ағымдағы шоттың ... ... ... ... ... ... ... немесе ссудалық шоттарды ашуына бөгет
келтірмейді, ал контокорренттік шотта банктің ... ... ... ... ... шоғырланған. Оның үстіне, контокорренттік шот
шаруашылық ұйымдардың – заңды тұлғалардың адресіне ашылса, ... ... ... мен ... ... ... ... қаражат пен
жұмсалған қаражаттың арасындағы уақытша айырмашылықты жабу үшін заңды
тұлғаларға да, жеке ... да ... ... ... депозитке бір жақты тәртіппен немесе бір ... беру ... ... және есеп ... жүзеге асыру
мақсатында корреспондент банкісінде немесе ҚР Ұлттық банкісінде ашыла-тын
банктің корреспонденттік шоты қатысты болады. Бір ... ... ... ... шоты ... (итальянша nostro-conto – бізде шот)
деп аталады және бұған керісінше, корреспондент шоты лоро-шот (итальянша
loro conto – ... ... деп ... ... ... ... ... тараптар осы шот бойынша овердрафты қалыптастырудың
мүмкіндіктерін қарастырады. ... ... ... ... бойынша
процентті өлшерлемелер, мерзімдер, шекті мөлшерлер ... ... ... ... ... ... келісім-шартпен анықталады.
Лоро-шотта пассивтік (несиелік) сальдоның қалыптасуы банк айналымында
корреспондент-банк арқылы тартылған қосымша ... бар ... ал ... ... ... ... ... яғни,
корреспондент банкте несиенің берілуін білдіреді. Керісін-ше, ностро-шот
бойынша енсие ... ... ... туралы келісім-шартқа сәйкес
басқа банк қаражатының тартылғанын білдірсе, ал ...... өз ... бір ... ... ... ... және ностро-шоты бойынша несие сальдосы банк
балансында оның (банктің) иелігіне корреспондент ... кеп ... ... пен банк ... келісімде қарастырылған қысқа мерзімді
несие (овердрафт) формасы ретінде болатын шот бойынша дебет ... ... ... ... ... жағымсыз құбылыс ретінде болатын
клиенттің төлем тәртіптерін бұзу, міндеттемелерді орындамауы және ... ... ... шот бойынша дебет сальдосын (жағымсыз сальдо) бір-
бірінен ажырата білу керек. Соңғы жағдайда банк клиентке ... ... – атап ... ... ... бойынша өсімақы, айыппұл өндіріп
алады немесе бұл соманы жоғары поцентті өндіріп ... ... ... ... ... шот ... төлемдерді тоқтатып, барлық
түсімдерді банк алдында пайда болған берешектерді өтеу үшін ... ... және т.б. ... ... ... ... ... болады,
өйткені, ол мұндай қадамға бармаса өзінің ... мен ... ... ... ... ... кездесетін талап етілмелі салым
ақшаның тартылған қаражат құрылымындағы үлес салмағы жоғары. Бұл, ... ... ... ... ... ... ... шоттардағы
қаражаттың қалдығы тұрақты түрде ... ... ... ... ... ... кез ... сәтте алуға құқығы бар шот иесінің
мұндай мүмкіндігі банк ... ... ... ... (кассада,
корреспонденттік шотта қаражат қалдығының) болуын ... ... ... ... бар ... ... ... алайда жоғары табыс
әкелетін активтердің үлесін кемітудің есебінен болады.
Осы себептерге байланысты банк ... ... ... ... ... ... иесіне процентті өз төлейді немесе мүлдем төле-мейді. Алайда
талап етілмелі шоттағы қаражат қозғалысының ... ... ... ... оның ең аз ... деңгейін анықтауға әрі оны тұрақты
несие ресурсы ретінде пайдалануға болады.
«Мерзімді» депозит шотына аударуға (банкке қаражатты ... ... ... және ... ... ... тұрақты
ресурстарын қалыптастыру мақсатында болатын талап ... ... ... есеп ... мына ... ... ... А – депозиттік шотқа аударылуы мүмкін есеп айырысу және
ағымдағы ... жыл бойы ... ... ... – есеп ... және ... ... қаражат-
тың бір жыл ішіндегі орташа қалдығы;
Онес. – ағымдағы және есеп айырысу шоты ... ... ... ... ... ... ақша – бұл банктің белгілі бір ... ... ... ... ... ақша мен алдын ала хабардар етілетін
мерзімді салым ақша бөліп ... ... ... ... ... иелігіне келісім-шарт бойын-ша
белгілі бір мерзімге және белгілі бір шарттармен ... ал оны ... соң иесі кез ... ... ... ала ... ... салым ақша
бойынша клиентке төленетін сыйақының мөлшері депозиттің сомасына, мерзімнің
және салымшының келісім-шарт ... ... ... ... Салымшы салым ақшаның неғұрлым ұзақ мерзімге әрі көп ... ... оның ... ... де ... ... ... Қолданыстағы
іс-тәжірибе мерзімді салым ақшаны 1, 2, 6, 9, 12 айға немесе ... ... ... ... ... ... градация (бірте-бірте)
салымшыларды өз қаражатын ... ... және ... ... ... өз өтімділігін басқаруына жағдай жасайды.
Алынатын мерзімі алдын ала ... ... ... ... ... ... белгіленген мерзімде (1-3, 3-6, 6-12 және одан да
көп айларға тең) өндіріп алынатын банкіге алдын ала ... ... ... ... ... ... қомақты сомамен анықталады, әрі келісім-
шарттың әрекет ету мерзімі ішінде өзгеріссіз ... ... ... ... ... үшін пайдаланылмайды. Егер салымшы салым ақшаның сомасын
өзгерткісі келсе, ... оны ... ... ... ... онда ол
қолданыстағы келісім-шартты бұзып, өз салым ақшасын алып, оны оның ... ... ... ... Алайда, ол салым ақша бойынша
қаражатын мерзімінен бұрын алатын ... ... ... бір ... ... одан ... айырылуы мүмкін. әдеттегінше,
мұндай жағдайларда проценттер талап ... ... ақша ... ... ... ... кеміп кетеді.
Мерзімді салым ақшалар банк ... мен ... ... ... ... ... әрбір салым ақша бойынша
типтік ... ... ... ... ... ... Келісім-шарт екі дана етіп жасалады: біреуі салымшыда, екіншісі
банктің несие немесе ... ... ... бұл ... ... ... сақталады. Келісім-шартта салым ақшаның сомасы, ... ... ету ... келісім-шартың әрекет ету мерзімі
біткеннен кейін салымшының алатын проценті салымшының міндеттері ... ... ... мен құқықтары, келісім-шартта ... ... ... ... дау-таласты шешудің
тәртібі қарастырылады. Көптеген банктер өздерінің ұсақ, орташа немесе ... ... ... ... ... ... салым ақшаның ең аз
шамадағы мөлшерін белгілейді. Банк тарапынан келісім-шартта ... ... ... орындауға міндеттенеді. Егер келісім-шарттағы
шартты бұзатын болса, айталық, иесі қаражатын немесе ол ... ... ... ... ... өсімақы төлейді. Банк пен клиенттің
арасында ... ... ... ету тәртібімен шешіледі (егер салымшы
жеке тұлға болатын ... ... пен ... ... ... ... аралық жағдайға
Жинақ ақша салым ие. Әдетте бұл операцияны Жинақ ақша ... ... ... таңда ресурстар үшін жүріп жатқан қатаң бәсекелестік
жағдайында бұл секторды ... ... ... ... ... игере бастады.
Ресурстар үшін жүріп жатқан бәсекелестік күресте банктердің қолда-
нылатын маңызды құралына әр ... ... ... ... ... ... ... табыс клиенттерді ынталандырады. Депозиттің процент
мөлшерлемесін ... ... банк ... ... ... ... ... ақша нарығының жағдайында бағдарланып әрі
өздерінің депозиттік саясатына қарай дербес белгілейді. Депозиттік шоттың
жекелеген түрлері ... ... ... ... ... мерзіміне, сомасын,
шоттың өзіндік ерекшелігіне, тиісті қызмет көрсетудің сипатына ауқымына
және клиенттің салым ақша шарттарын сақтауына ... ... ... жүйесінің ұғымы және оның құрылымы.
Нарықтық экономикада несие-банк жүйесі маңызды роль атқарады. ... ... ... және халықтың ақшалай есеп айырысулар
мен төлемі ... ол ... бос ... ... халықтың
жинақтары мен табыстарын жұмылдырады және белсенді түрде жұмыс жасайтын
капиталға ... ... ... ... ... ... инвестициялық, сенім, кеңес беру және басқа да операцияларды
орындайды.
өндіріске қатысты алғанда, екінші кезекте саналатын ... ... ... және ... ... ... Ол бірнеше дүркін ақшалай қорлардың
ауқымын кеңейтіп, ... ... ... ... ... ... бір саладан екіншісіне қайта құйылуын қамтамасыз етеді.
Несие жүйесінің ролі мен ... ... ... ... ... ... ... көлемі, кәсіпорындар мен
ұйымдардың ... және ... ... ... ... ... жалпы төлем айналымы және т.б.
Несие жүйесінің өз қызметтерін орындау барысында несиелік қатынастар
туындайды. Уақытша бос ақшалай қаражаттарды жинақтап, оны ... және ... ... ... ... ... ... меке-мелермен әр түрлі
субъектілер арасындағы экономикалық байланыстар несиелік ... ... ... елдегі ақша айналымын реттеудегі, заңды және жеке
тұлғаларға әр ... ... ... ... ... ... да несиелік қатынастар мазмұнына жатқызуға болады.
Несиелік қатынастар екі жақты сипатқа ие және шаруашылық субъектілері
үшін де, сондай-ақ несие ... ... үшін ... ... ... мекемелерде сақтау – несиелік ресурстарды құруды білдірсе, ал
оларды экономика және ... ... үшін ...... ... ... қатынас: шаруашылық ұйымдары мен несие жүйесі, несие жүйесі
мен халық, мемлекет пен ... ... ... ... әр түрлі елдердің
несиелік мекемелері арасында болуы мүмкін.
Несие екі формада болады: тауарлық және ... ... ... ... ... ... ... Шаруашылық жүргізуші
субъектілердің біріне-бірі қарыз беру барысында, ... ... ... ... ... ... алушы субъект несие беруші тауар
несиесін алғанын куәландыратын вексельді, сондай-ақ салынған ... ... ... ... ... береді. Бұл тұста несиелік қатынастар
субъектілеріне – шаруашылық жүргізуші субъектісі және банк ... ... ... ... нәтижесінде тауар формасындағы немес
ақшалай формаға қайта ауысады. Сөйтіп, тауар формасы ... ... ең ... ... формасы пайда болып дамиды.
Несиелік қатынастар мен несие формаларының және ... ... кең ... ... жүйесі ұғымын құрайды.
Ал несие жүйесі тар мағынасында – бұл несиелік есеп ... ... ... ақша ... реттейтін және басқа да
қаржылай қызмет көрсететін несиелік мекемелер торабы болып ... ... ... ... ... және басқа да мекемелердің
жиынтығын – ... ... ... ... және ... ... ұйымдастыруы арқылы сипаттайды. ... ... ... және банктік емес институттар шеңберінде екі жүйені
бөліп қарастырады. Соған сәйкес ... ... екі ... буыны
қалыптасады: банктік және мамандандырылған несие-қаржы мекемелері.
Бірлескен несие жүйесінің күрделі, көп буынды құрылымы болады. Егер де
несиелік мекемелердің өз ... ... ... ... ... ... онда қазіргі несие жүйесінің үш маңызды элементін
бөліп ... ... ... ... банк;
• Коммерциялық банктер;
• Мамандандырылған несиелік мекемелер (сақтандыру, ... ... ... және ... мамандануына, шаруашылық буындарға несие-қаржылық
қызмет көрсету көлемі мен санына ... ... жүйе ... ... ал ... ... қызметін көрсетуші бірегей орган –
Орталық банк болып ... банк – ... ... ... ... ... ... елдің ол мемлекеттік, халықтық ... ... банк деп ... ... ақша-несие институты болып табылады. Орталық банк –
бұл “банктердің банкі”. Ол заңды және жеке ... ... оның ...... ... және басқадай
мекемелер, сондай-ақ үкімет ұйымдары жатады.
Коммерциялық банктер қарыз капиталы нарығының әр түрлі секторларында
қызмет ететін көп ... ... ... табылады. Олар кәсіпкерлік
тәжірибесінде белгілі бір көптеген ... ... ... ... кез келген елдің несие жүйесінде әдеттегідей негізгі,
базалық буын ролін атқарады.
Олар үкіметтің іскерлер мен миллиондаған жеке тұлғалардың салымдарын
шоғырландыра ... ... ... ... болып қала ... ... ... және инвестициялық операциялар арқылы
өздерінің әр түрлі қорларына ... ... қол ... ... ... мекемелері (оларды парабанктік деп атайды) нарық
экономикасындағы несие жүйесіне ... ... буын ... ... ... экономиканың әр түрлі ... және ... ... жүйесінің қызметтері толық болмас еді.
Парабанктік мекемелер көбінесе белгілі бір клиенттер типіне немесе
бірер негізгі қызмет түрлерін ... ... ... ... ... сегменттеріне ғана қызмет көрсетуге жұмылдырылады.
Мұндай мекемелер екі жақты бағыныштылықта болады: бір жағынан, олар
несиелік және есеп ... ... ... ... да Орталық банктің соған сәйкес талаптарын басшылыққа алады.
Екінші жағынан олар, қандай да бір қаржы, ... ... ... да ... ... ... ... ведомстволарды реттеу
әрекеттеріне ұшырайды.
Несиелік мекемелердің түрлері. ... ісі – ... ... ... ... ... ... кәсіпкерлік
қызметтің ерекше бір саласы дегенді білдіреді. Оларды әр алуан ... ... ... ... айналымға қызмет ... ... мен мәні ... негізгісі банктер болып табылады.
Несиелік мекемелер түрлерін, оның ішіндегі банктік мекемелерді
қарастырудан бұрын бізге “банк” және ... ... ... білу қажет.
Әлемдік тәжірибеде банктік қызмет деп банктің басты кәсіби ... ... және ... ... түсінеді. Міне, осындай түсінік
Италияда, Испанияда, Бельгияда, Грецияда және басқа да ... ... ... бекітілген. Ал Германия мен Франциядабанк немесе несиелік
мекеме деп, өз клиенттеріне есеп айырысу, бағалы қағаздармен сауда-саттық,
лизингтік және ... да ... ... ... кез ... ... ... оларда банктік емес мекемелерде депозиттер
қабылдау, есеп ... ... ... кепілдемелерін беру және т.б.
заңмен тыйым салынады.
Қазақстан ... ... ... ... және банктік қызмет туралы” заң күші бар Жарғылығының 1-бабында,
банктің ресми мәртебесі Ұлттық банктің оны ашуға ... ... ... банк ... заңды тұлғаны мемлекеттің тіркеуден өткізуімен
және ... ... ... ... ... ҚР Ұлттық банкі
лицензиясының болуымен анықталады.
Кез келген ... ... егер де оның ... ... ... болмаса
“банк” деп аталуға тиіс емес.
Банк арнайы өндіріс ретінде өнім ... ... оның ... ... өндірілетін өнімнен мүлде өзгеше. Ол тек тауар ғана
өндірмейді, яғни тауардың ... ақша ... ... ... өндіреді.
“Банк” ұғымы Италияның “banco” (“айырбас орын”, “ақша ... ... ... ... түсініктегі алғашқы банк Италияда 1407 жылы Генуеде
пайда ... XII ... ... алғашқы вексель пайда болды.
XV ғасырда ең ірітанымал банк ... ... ... ... ... ... бас банк ... Еуропада 16 филиалы бар.
Кейбір елдерде банктің біраз қызметтері заңмен шектеледі. Банк қызметінің
қаншалықты қатаң регменттелуіне және лицензиялауына ... ... ... екі типін бөліп қарастырады. ... ... және ... банктік құрылымдар пайда болады.
Банктер – атқаратын қызметтерінің ерекшеліктеріне байланысты екі
негізгі типке бөлінеді: эмиссиялық және ... ... ...... ақша ... эмиссиялау (шы-
ғару) құқығы берілген орталық банктер. Кейбір елдерде оларды ... ... деп ... ... ... банк ... ... Республикасында – Ұлттық банкі деп атады. Орлатық банктің басты
міндеті – ... ақша ... ... ... ақша тауарларын сату,
банк жүйесінің эмиссиялық несиелік және есеп айырысу қызметтерін басқару
болып ... Ол екі ... банк ... ең ... ... болып
табылады. Мемлекет эмиссиялау құқығын тек бір ғана банкке (Орталық) ... ... ... ... бірнеше банкке беруден елдегі ақша
айналымын реттеу ... ... ... банк ... банктер иелене
алмайтын, ірі қаражатты иеленеді. Оның пассиві айналыстағы нақты ... ... ... Бұл ... оған ... ... көмек
көрсетуге және олардың қызметтеріне жетекшілік етуге мүмкіндік береді.
Қазақстанда эмиссиялыұ банк Ұлттық банк ... ... ал ... ... ішінде коммерциялық банктер – эмиссиялық ... ... ... ақша ... ... жоқ, бірақ өз клиенттерінің шаруашылық
қызметтеріне қызмет көрсетуге байланысты ... есеп ... ... ... барлық түрлерімен айналысады. Олардың ішіндегі ... ... бос ... ... ... жинақтары мен қорларын
тарту; несиелеу; қолма-қол ақшасыз есеп ... ... ... операциялар және т.б.
Несиелеу жүйені құру принциптері. Несиелік жүйенің ұйымдасты-рылуы
мен жұмыс істеу негізінде белгілі бір принциптер жатады. ... ... оның ... ... өту ... ... ... болады: елдегі банк ісін ұйымдастыруға мемлекеттік ... ... емес ... ... отыра екі деңгейлі банк
жүйесін құру, елдегі ақша-несие ... ... ... мекемелер
торабын дамуту, оларды қызмет көрсету орындарына жақындату, мемлекеттік
валюталық мономолия, Орталық банктің ... ... ... монополия ұғымы мемлекеттің банктердің
құрылуы мен жойылуын бақылауға, банктік операцияларды жүргізу ... ... заң ... ... ... ... ретінде түсіндіріледі. Ұлттық
банк Қазақстан Республикасы аумағында банктерді құруға ... ... ... мен ... ... ... кітабын жүргізіп отырады. Рұқсат
беру ... ... банк ... ... ... шеңберін
белгілейді.
Нарықтық экономика ерекшеліктері банктік емес мекемелермен үйлестіре
отырып көп деңгейлі банктер жүйесінің, олардың ... және ... ... мен ... ... көп ... ... (бірінші
деңгей) және басқа банктер (екінші ... ... ... ... бөлудің қажеттілігін тудырады.
Қазақстан Республикасының Ұлттық банкі Қазақстан Республика-сының
орталық банкі болып табылады және ... ... банк ... ... ... ... ... маңызды принципі – несиелік мекемелер тобының
барынша дамуы мен ... ... ақша ... ... ... буындарының бос ақша қаражаттары-ның банктерде сақталуы, есеп
айырысудың қолма-қолсыз жолмен жүргізілуі деп ... ... ... Қазақстан аумағында шамамен 77 банк және олардың ... мен ... ... ақша ... ... ... ... – несиелік
ресурстарды шоғырландыруға және оларды елдің халық шаруашылығына ұтымды
бағыттауға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік ... ... ... ... маңыз береді.
Қазақстан Республикасының “Валюталық реттеу туралы” заңында былай делінген:
“Қазақстан ... ... мен ... кабинеті өз құзіреті
шегінде валюталық реттеу саласында осы заң ... ... ... ... ... Республикасының Ұлттық банкі – Қазақстан Республикасы-ның
валютасын реттеудің негізгі ... ... ... ... ... ... актілерді жасап, ақпарат
жинап, валюталық заңдардың сақталуын бақылау және оны ... ... ... ... ... банк валбталық реттеу функцияларын жүзеге
асырады.
Бұл ... – ел ... ... ... ... ... жинақтау құралы және ақша айналысын басқа елдер валюталары-ның
ықпалынан сенімді қорғау жолы.
Қазақстандағы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республика-сының
экономикасы нарықтық қатынастарға көшу кезеңінде несиені басқарудың жүйесін
және шаруашылық қызметіне ... ... ... ... ... банктер
мен кәсіпорындардың қызметіне жетекшілік еті экономикалық ... банк пен ... ... қатар, банктің өз ... оның ... ... ... өзара-қарым қатынастар
жүйесін қайта құру, яғни, жаңа ... мен ... ... отырып,
принципті түрде реформалау қажеттілігінің маңызы зор.
Қазақстан Республикасында банктік жүйені ... ... ... ... ... ... мерзімді мәселелерді
категориясының бар болуымен ... және ... өз ... ... ... ... етуі ... деп санайды.
Бірінші категорияға (қаржылық) орталықтандырылған экономикадан мұра болып
қалған мақсатты несие мен ... ... ... ... ... ... келісілген қаржылық ресурстарды дұрыс орналастырмау
мәселесі; екінші категория мәселелеріне банктердің “сапасыз” ... ... мен ... ... ... ... ... өміршең (несие беруге қабілетті) мемлекеттік және кәсіпорындардың
қаржылық ресурстардың өміршең емес (шығынды) ... ... жол ... ... ... жүйе ... мен ... арасында төлем
төлеулер мен есеп айырысуларды дұрыс жүргізе алмады.
1992 жыл ... ... ... ... ... ... 1992 ... I тоқсанда несиенің сомасы жалпы ...... ... ал IV ... – 29,8℅ ... Бұл ... ... және Ұлттық банктің ... ... ... ... ... ... 1992 ... I
тоқсанында Ұлттық банктің коммерциялық банктерге берген несиелерінің сомасы
– 6,7℅-ды ... IV ...... ... ... ... арнайы банктер арқылы орталықтандырылған әуімшілік ... ... емес ... ... ... несие беру нәтижесінде
банктерде жұмыс ... ... яғни ... несиелік портфелінің
нашар несиелерден құрылуына әкеп соқтырады.
Ұлттық банкінің несиені қайта қаржыландыру ... ... ... ... ... емес несиелерге емін-еркін кіру
мүмкіндігіне ие бол отырып, депозиттік ресурстарды өз ... ... ... ... ... ... несиеллерді субъективті негізде
орналастыруға банктердің ... ... ... несиелік
ресурстар барлық уақытта оңтайлы бөлінбейді. ... ... ... ... тағы да бір фактор – бұл ... ... ... ... ... ... қарыздарға деген
қажеттіліктің көбеюіне және несиелік тапсырыс бойынша ... ... ... ... ... тәртібінің
әлсіреуіне әсер етеді.
Мемлекеттік кәсіпорындарды қолдайтын тікелей несиелеу саясатының
төменгі пайыздық мөлшерлеме саясатымен берілуі несиелік ... ... ... пайыз мөлшерлемесінің саясаты жинақ ... ... ... жұмылдыруға мүмкіндік берген жоқ. Кәсіпорындар мен
жергілікті тұрғындар өздерінің жинақ ... ... ... ... ... өздерінің тауарлар қорын арттырса, ... ... ... ... пен ұзақ ... ... тауарлар
сатып ала бастады. Нақты активтер ақшалай қорларды құнсыздану-дан,
инфляциядан қорғайтын ең ... ... ... табылды. Салымдар үшін төлейтін
банк пайыздары инфляциядан туындайтын шығынның орнын жаппады. Мекемелер мен
жергілікті ... ... ... ... жеткіліксіздігіне
байланысты, несиелік ресурстар жеткіліксіз-дігі банктердің ... ... ... ... ... ресурстарды үлестіру сипатына мемлекеттік кәсіпорындарға
субсидиялық және жеңілдетілген несиелерді беру тәжірибесі кері ... ... ... деп – ... өздеріне тән
шығындарының орынын толтыруы әлеуметтік қорғауға арналған, ... ... ... тиімсіз жұмыстарын көрсететін шығындар және т.б. Олар
Ұлттық ... ... ... ... қарағанда, төменгі пайыздық
мөлшерлеме бойынша берілді. қаражаттандырылған несиелер саясаты кәдімгі
несие мен мемлекеттік дотация ... ... ... ... ... кәсіпорындар өтемеді.
Несиелік нарықтық мәселелері қолма-қолсыз есеп айырысудың бұрынғы
жүйесі және есеп айырысу ... ... ... жойылған кезде
байқалды. Кәсіпорындар өздерінің өнімдерін алушыларға жабдықтаудың келісімі
мен жоспарына сәйкесжөңелтіп, олардың төлем қабілеттілігін тексермеді. ... ... ... ақша ... болмаса, онда банк оған бірден несие
беретін, бұл кезде төлемсіздік тәуекелі деген ... бұл ... ... соң (кәсіпорындар несие төлеуге қабілетсіз болса, оларға банктер
несие бермейтін болды) төлемсіздік дағдарысы орын ... ... ... ... ... ... мен қызметтер үшін төлем
төлей алмауы - төлемсіздік тізбегін ... ... ... ... ... ... мен
банктердің техникалық жабдықтарының артта қалуымен де ... ЭЕМ ... ... қамтамасыз етулер торабы) байланысты болды.
Кәсіпорындар арасындағы төлемсіздік дағдарысынан шығуда үлкен ... ... ... ... ... да өміршең кәсіпорындардың қарыз
көлемін азайту мақсатында итімді ... ... ... ... ... Ұлттық банк бұрынғы мамандандырылған ... ... ... 245,6 млн ... ... ... ... үкімет жаңа
құралдарын енгізді. Мемлекеттік кәсіпорындарға чектер немесе ... ... ... ала ... ... ... ... құралдарын
пайдалануға рұқсат етілді. Үшіншіден, бұрынғы одақтас репкблика аралық есеп
айырысу ... ... құру ... ... 1992 жылдың соңында
Қазақстан мен ... екі ... ... ... ... ... ... екі жақты келісімге қол қойды, ол қарыздар сомасы 1992 жыл аяғында
80млн теңгені құрады.
Бұл шаралар төлемсіздік дағдарысына төтеп бере ... ... ... ... мәселелер шешілмей қалды. Кәсіпорындардың өзара ... ... ... ... пен төлем жүйесінің тиімсіздігі жойылған
жоқ: мәселен, төлемдерді кешіктіру және кәсіпорындарда қаржылық ... ... ... ... ... ... дағдарысы 1992 жыл
соңында тағы да қайталанды, ол кезде үкімет қарызды ... тағы 600 ... ал 1993 жылы I ... ... кәсіпорындардың айналым
капиталын толықтыруға 800 млн теңгеге жеңілдетілген ... ... ... несие бөлуге мәжбүр болды.
1993 жылдың қараша айында Ұлттық банкке валютаның енуімен ақша-несие
саясатын ... ... ... ... ... ... ... ендіруі, банктердің қызметтеріреттеу жүйесін
нығайтуға қатысты ... ... ... ... ... ... бастап, 1995 жылға дейін Орталық
банктің қызметін ... жүйе ... ... отыратын нормитивтік
құжаттарды қарастыру және қабылдау тұрғысындағы дәстүрлері мен ... ... банк ... ... ... ... ... тәжірибесін қолға
алды. Бұл кезең сондай-ақ ... ... ... ... орй ... ақша-несие құралдарының және факторлардың
әрекетіне бейімделуі болатын. Сонымен бір ... 1995ж. 15 ... ... Республикасы Президентінің қаулысымен бекітілген, 1995 ж.
арналған Қазақстандағы банктік ... ... ... ... ... банктік жүйесін реформалау бағдарламасы.
Бағдарлама 1995 жылдың соңына дейін сәтті жүзеге асырылған жағдайда
келесілерге қол жеткізу ... бол ... ... ... ... ... ... банктерге тән валюталық
және ақшалай-несиелік реттеулердің барлық құралдар жиынтығын енгізуді
аяқтау және оны пайдалану. Бұл өз ... ... ... тиімді
ақшалай-несиелік саясатын жүргізуге және банктік заңдармен ... ... ... негізгі міндеттері толығымен орындалуына
мүмкіндік береді;
- ... ... ... ... мен нормативтік реттеуді
жетілдіру және Ұлттық банк тарапынан бақылауды күшейту есебінен барлық
коммерциялық ... ... ... ... ... ... капиталдандыру деңгейін жоғарлату және ... ... ... ... ... ... ... және валюталық нарықтарды дамыту және тереңдету
жолдарымен ... ... ... ... мен ... ... қол ... ал Ұлттық банк оларға тек өзінің
тікелей және жанама реттеу ... ғана ... ... ... ... ... Ұлттық банктің тарапынан тікелей
несиелеуден бас тартып, оның ішкі және ... ... ... емес әдістер арқылы қаржыландыруға көшу;
- Шаруашылық жүргізуші субъектілер арасында төлемдердің қауіпсіз,
уақытылы және ... ... ... ... ... төлем жүйесінің
сапалы қызмет ететін жаңа деңгейіне қол жеткізу және ұзақ ... ... ... ... Орта және ұзақ мерзімді инвестициялық жобаларды инфляциялық емес
несиелеу жүйесінің негізін қалау.
Бағдарламаның ... ... ... ... жағдайын ескере
отырып, оны жүзеге асырды.
Ең алдымен ақша-несиелік реттеудің құралдары және ... ... ... ... ... маңызды өзгерістер
болды. 1995ж. қаңтар айынан бастап директивтік несиелерді беру тоқта-тылды.
Орталықтандырылған ... ... ... ... көлемі және
мерзімі қысқарды. Экономиканы несиелеу қызметі ... ... ... ... ... көшті және олар өз кезегінде экономи-каны
несиелеудің шаруашылық ... ... бос ... ... ... ... және сыртқы қарыздарды өздері ... ... ... бейімделеді. Ұлттық банк жалпы Орталық банктерге ... ... ден ... ... ... өтімділігін қолдам
отырумақсатында екінші деңгейлі банктерді несиелеу, Үкіметті несиелеу және
жалпы ақша-несиелік және валюталық реттеу жатады.
1995ж. Ұлттық банк ... ... ... ... ... ұстап тұрды. Инфляция қарқынының төмендеуіне байланыс-ты ол да
төмендеді және ... ... өсуі ... ... ... ... әкелді. Инфляция қарқыны 1995 жылдың
қаңтарында 8,9℅-дан 2,4℅-ға дейін төмендеуін ескеріп, қыркүйкете қайта
қаржыландыру мөлшерлемесі ... ... ... дейін төмендеді. Кейінгі
айлардағы инфляцияның өсі (айына 4,4℅) 20қаращадан бастап ҰҚлттық ... ... ... ... ... арттыруға мәжбүр етті. Бұл
өзгерістер өз кезегінде екінші деңгейлі банктердің ... ... ... ... ... ... ... мөлшерде ұстау қажеттілігімен
туындайтын банктің өтімділігін міндетті ... ... 1995ж. ... ... және ... ... ... міндеттемелердің
деңгейінің 20℅-ын құрады. Ұлттық банк резервтеудің балама тәртібіне көшкен
банктердің резервтері үшін төлемдік ... ... және оған ... ... қайта қаржыландыру мөлшерлемесінің 25℅ деңгейде қалды.
1995ж. Ұлттық банк мемлекеттік бағалы қағаздар нарығының ... ... ашық ... ... басталды. Бұл жерде бірінші
және екінші нарықтардың қызмет етуі ... ... ... ... ... 3 ... ... вексельдің көлемі 4,1 млрд теңгені
құраса, мерзімі 6 айлық қазынашылық вексельдер – 0,8 млрд ... ... ... ... нарықтағы операциялар көлемі жыл бойы 11,4 млрд
теңге құраса, оның ... ашық ... ... – 2,2 млрд ... ел ... ... ... макроэкономикалық реттеу
мен ақшалай-несиелік және салық бюджеттік саясатты үйлестіру ісінде ... пен ... ... ... ... беки ... Соның
нәтижесінде, Қаржы министрлігінің өзара байланыс практикасы ... ... ... ... ... қазынашылық
міндеттемелердің аукциондарын өткізу бойынша Қаржы ... ... ... ... ... кассаоық қызмет көрсетуді
Ұлттық банктен – Қаржы министрлігі қазынашылығына беру ... ... ... сай ... ... ... халықаралық
қағидалар стандарттарды – тәжірибелік қызмсетке ендіруге ... ... ... көрсететін банктік жүйедегі бухгалтерлік есеп ... ... ... жұмыс жүргізді.
Ұлттық банк тәжірибеге жаңа шот жоспарын, біртұтас балан пен ... ... ... ... ... құжаттар, сонымен бірге Ұлттық
банк ... ... ... және ... есеп беруді
енгізу.
Ұлттық банк пен Үкімет біріге отырып, ... ... ... банктерді қайта қалыптастыру мен одан әрі дамыту ... ... ... ... санакциясы аяқталды.
1995ж. функционалдық (атқарымдық) ... ... ... жалғасты. Екінші деңгейдегі банк – ... ... ... ... бастады.
1995ж. несиелік нарықтың даму ерекшелігі – несиелік аукциондарды әрі
қарай ... ... ... ... аукциондар ролі төмендеп,
банкаралық ақша нарығының ролі арттық.
Екінші деігейдегі банктердің қаражаттарын тиімді пайдалану әрі ... ... үшін ҚР ... ... ... ... клирингтік
палптпсы және Ұлттық банктің Павлодар, Көкшетау, Шығыс Қазақстан облыстық
басқармаларында да ... ... ... ... ... ... тиімді пайдалануды
жоғарлату келесідей: “Қазақстан Республикасында есеп ... ... ... ... ... ... ... бюро туралы уақытша
ереже”, “Қазақстан Республика ... ... және ... ... ... ... валютасындағы есеп айырысудың
уақытша тәртібі” нормативтік ... ... ... ... ... бекітілген нормативтік актілерді: ... ... есеп ... ... ... ... клирингтік жүргізу үшін
Қазақстан ... ... ... клиринг палатасы туралы ереже”,
“Қазақстан Республикасындағы банкаралық ... ... ... нарықта онкольдық қарыздарды беру үшін қайтару бойынша
операцияларды ... ... ... енгізуге байланысты ... ... ... ... және ... ... ... етуі
бойынша бағдарламада қарастырылған шаралар іс-жүзінде толығымен ... ... ... сәйкес “Қазақстан Республикасы Ұлттық банк
туралы” және ... ... ... жіне ... қызмет туралы”
Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар төмендегідей Жарғылықтары
шықты.
1997ж. 6 наурызда “Заң күші бар, Қазақстан Республикасы Президен-тінің
жарғылығына ... ... ... 1997ж. 28 ... ... вексельдік айналыс туралы”, 1997ж. 11 шілдеде “Банктік
қызмет сұрақтары бойынша Қазақстан Республикасының кейбір заң ... мен ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. “Банк ісі” ... ... ... ... ... А.Б.Керімжанов
Б.О.Болатжанова
М.А.Слагулов
Алматы, 2004
3. ... ... ... ... кеңесі
Банк басқармасы
Несие комитеті
Ревизиялық комитет

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жеке тұлғаға несие берудің ақпараттық жүйесі24 бет
Несие операцияларын басқарудың ақпараттық жүйесін тұрғызу ( казкоммерцбанк материалдары негізінде )54 бет
Несиелік операцияларды басқарудың ақпараттық жүйесін тұрғызу59 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь