Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының құқықтық мәртебесі


КІРІСПЕ 3

1 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПОЛИЦИЯ ҰЙЫМЫ
1. 1 Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының құрылу тарихы, құрылымы, қызметі 7

2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПОЛИЦИЯ ҰЙЫМЫ АРҚЫЛЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ІЗДЕСТІРУДІҢ БАҒЫТТАРЫ
2. 1 Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы аясында халықаралық қылмыстық іздестірудің негізгі бағыттары 19
2. 2 Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының қылмыстық санақтарын қолдану тәртібі және құрылымы 33

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ІЗДЕСТІРУ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ НЕГІЗІ
3. 1 Қазақстан Республикасының Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының Ұлттық Орталық Бюросы халықаралық қылмыстық іздестіру жүйесінің бөлігі ретінде 43
3. 2 Қазақстан Республикасында халықаралық қылмыстық іздеу саласында Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының Ұлттық Орталық Бюросы қызметінің құқықтық негіздерін жетілдіру 50

ҚОРЫТЫНДЫ 59

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ 61
Зерттеудегі тақырыптың өзектiлiгі. Өмiрдiң барлық салаларындағы өрлеуi - бүгiн бiздiң әлемiмiз аз болып жатқанын бiлдiредi. Қазір “шекара” сөзі әр түрлі мазнұнға ие. Демек қазіргі таңда мемлекеттер арасындағы шекаралар, адамдардың бір тобын екіншісінен бөлетiн, алынбас тосқауылдар емес. Егер заңға бағынатын адамдар үшiн бір нәрсе оңай болса, онда қылмыскерлер үшiн өмiр тіпті қиындыққа соқпайтыны жақсы белгілі. Қазiргi әлемдегi қылмыстылықтың өсуi, сондай-ақ "халықаралық қылмыстылықтың" да өсуімен тұспа-тұс келуде. Сондықтан батыс елдердің үкіметімен қауiптi қылмыскерлердi ұстау, iздестiру және тану iсіндегi үйлестiру және ұлттық полиция қызметтерiнiң өзара әрекеттесуiн қамтамасыз ету үшін халықаралық ұйым құру қажеттілігі пайда болды.
ХХ ғ. соңы - ХХІ ғ. басы халықаралық қатынастардың кез-келген саласына, сонымен қатар ұлт аралық қылмыстылықпен күрес шеңберінде интеграцияның жаңа деңгейінің қалыптасуымен белгіленді. Қазіргі таңда бірнеше ғалымдардың, барлық мемлекеттер үшін халықаралық қатынастардың барлық салаларында бір-бірімен ынтымақтасуға байланысты заңи халықаралық-құқықтық міндеттеме белгіленіп келеді деген ойымен көнуге болады[1].
Қазақстан Республикасы Президентінің алтыншы Жолдауының негізгі мағынасы «Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында! Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» «Заманауи қатерге барабар ұлттық қауіпсіздік стратегиясы» ретінде жарияланды. Осы стратегияның бір бөлігі діни экстремизмге қарсы әрекет және халықаралық терроризм мен есірткі саудасымен күресуге бағытталған саясат. Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың айтуынша, «терроризм, ұйымдасқан қылмыстылық, заңсыз қару тарату, есірткі саудасы және тағы осындай қатерлермен күресудегі халықаралық ынтымақтастықты нығайту мен кеңейту, Қазақстанның лайықты халықаралық келісім шарттарды өңдеу және тәжірибелік орындауда белсенді түрде қатысуын болжайды[2]. 1998 жылғы 26 маусымдағы «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы» Заңының 5-бабының 1-тармақшасына сәйкес, заңдылық пен құқықтық тәртіптің әлсіреуі, сонымен қатар «қылмыстылықтың өсуі, оның ұйымдасқан күйін қоса алғанда, мемлекеттік органдарның криминалдық құрылымдармен жетілуі, заңсыз капитал айналымында лауазымды тұлғалардың қамқоршылық жасауы, сыбайлас жемқорлық, есірткі құралдары мен қаруды заңсыз айналдыру, адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау деңгейін төмендетеді және Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіреді»[3]. Ескі қауіптердің күшеюі мен тұрақты түрде жаңадан пайда болып жатқан қатерлер, дүниежүзілік бірлестікке бірыңғай қауіп-қатер алдында бірігудің жаңа жолдарын табудан басқа таңдау қалдырмай отыр. «Сондықтан да біз үшін аймақтық және халықаралық жігердің бірігуі, соның ішінде адамзатқа қарсы қауіп, діни экстремизмге қарсы әрекет және халықаралық терроризм мен есірткі саудасымен күресуде өте маңызды»[4].
1. Ушаков Н.А. Курс международного права: В 7т. - М., 1989. – Т.2.- 39-б.
2. Назарбаев Н.А. Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана «Стратегия вхождения Казахстана в число 50-ти наиболее конкурентоспособных стран мира. Казахстан на пороге нового рывка вперед в своем развитии» от 1 марта 2006 года //Казахстанская правда. – 2006. – 2 марта.
3. О национальной безопасности Республики Казахстан. Закон Республики Казахстан №233-1 от 26 июня 1998 года //Казахстанская правда. –1998. –30 июня.
4. Назарбаев Н.А. Послание Президента Республики Казахстан народу Казахстана «К конкурентоспособному Казахстану, конкурентоспособной экономике, конкурентоспособной наций» от 19 марта 2004 года //Казахстанская правда. – 2004. – 20 марта.
5. Смирнов Г.Г. Организованная преступность и меры по ее предупреждению. – Екатеринбург, 1995. – 26-б.
6. Кудайбергенов М.Б. Международная уголовная ответственность физических лиц: Автореф. ...канд. юрид. наук. – Алматы, 2000. – 15-б.
7. Бреслер Ф. Интерпол. – М.: Центрполиграф, 1996. – 19, 21-22-б.
8. Радионов К.С. Интерпол: вчера, сегодня и завтра. – М.: Международные отношения, 1990. – 222 с.
9. Самарин В.И. Интерпол. Международная организация уголовной полиции. – СПб.: Питер, 2004. – 201 с.
10. Дайчман И. Интерпол. Всемирная система борьба с преступностью. – М., 2003. – 42, 44-б.
11. Радионов К.С. Интерпол: миф и действительность. – М.: Международные отношения, 1982. – 31-б.
12. Электроная энциклопедия. Интерпол http://www.wikipedia.com
13. Корниенко Н.А. Российкие и международные криминалистические учеты. – СПб.: Питер, 2004. – 335 с.
14. Официальный сайт Интерпола http://www.interpol.int
15. Панов В.П. Сотрудничество государств в борьбе с международными уголовными преступлениями. – М., 1993. – 123,209-б.
16. Уголовно-процессуальный кодекс Республики Казахстан от 13 декабря 1997 года № 206-1. – Алматы: Юрист, 2003. – 204, 208-б.
17. Антропов А.Г. Место и роль НЦБ Интерпола в системе правоохранительных органов России. Теоретико-правовые аспекты: Дис. … канд. юрид. наук. – М., 1996. – 76, 40-б.
18. Путова И.В. Международный розыск преступников: правовое, организационное и оперативно-тактические аспекты: Дис. … канд. юрид. наук. – М., 2001. – 221 с.
19. Первушин М.В. Расследование краж предметов антиквариата. – М., 1999. –4-б.
20. Организованная преступность и переход к рыночным отношениям //Государство и право. – 1992. – № 2. – 84-87, 66-б.
21. Шторбек Ю. Айсберг преступности. Развитие международной организованной преступности и ее прогнозирование в Европе //Информационный сборник НЦБ Интерпол в РФ. – 1996. - № 17. – 13-б.
22. Токсанбаев А.Б. Интерпол и международный терроризм: проблемы, тенденции развития и противодействие. – Алматы: ОФППИ «Интерлигал» в Казахстане, 2004. – 304 с.
23. Леонов Н.С. Информационно-аналитическая работа в загранучреждениях. – М., 1996. – 352-б.
24. Бельсон Я.М. Россия в Интерполе. – СПб., 1995. – 122-б.
25. О государственном контроле о обороте отдельных видов оружия. Закон Республики Казахстан № 339-1 от 30 декабря 1998 года //Казахстанская правда. – 1999. – 8 января.
26. Комаров Ю. Международный симпозиум по огнестрельному оружию //Информационный сборник НЦБ Интерпола в РФ. – 1997. - № 21. – 20-б.
27. Котов А.К. Суверенный Казахстан: гражданин, нация, народ. – Алматы: Жеті Жарғы. – 4-10-б.
28. Мусабекова И.Т. Конституционная имплементация международно-правовых норм сотрудничества Республики Казахстан в борьбе с преступностью //Вестник КазНУ. Серия международные отношения и международное право. – 2002. - № 2. – 94-б.
29. Токаев К.К. Дипломатия Республики Казахстан. – Астана, 2001. – С. 378.
30. Карикболов Б. Преступление без границ / / Заң және заман. – 1998. - № 5. –71-75-б.
31. Аушарип Г. Правовые проблемы участия Казахстана в межгосударственном сотрудничестве по борьбе с международным терроризмом: Автореф. … канд. юрид. наук. – Алматы, 2006. – 21-б.
32. Ковалев В.А. Борьба с организованной преступностью – дело первостепенной важности //Проблемы борьбы с организованной преступностью. – Минск, 1991. – 7-10-б.
33. Нормативные акты Интерпола /Сост. Б.С. Карикболов. – Алматы, 1998. – 10-б.
34. Айтуарова А.Б. Использование возможностей Национального Центрального Бюро Интерпола в расследовании и раскрытии международных уголовных преступлений и уголовных преступлений, носящих международный характер: Автореф. ... канд. юрид. наук. – Караганда, 2001. – 19-б.
35. Токсанбаев А.Б. Национального Центрального Бюро (НЦБ) Интерпола в системе правоохранительных органов РК: организационно-правовые аспекты: Дисс. ... юрид. наук. – Алматы: Университет им. Д.А. Кунаева, 2004. –14-16-б.
36. Инструкция о порядке исполнения и направления правоохранительными органами Республики Казахстан запросов и поручений по линии Интерпола: нормативные акты. – Алматы, 1998. – 14-16-б.
37. Сарсембаев М.А. Международное частное право. – Алматы: ИМПМБ «Данекер», 1998. – 93-б.
38. Бабущкин А.А. Международно-правовые аспекты розыскной деятельности Интерпола: основные направления и процедура: Дисс. ... юрид. наук. – Алматы: Университет им. Аль-Фараби, 2008. – 40-44-б.
39. Миграция: Қазақстан Республикасының нормативтік құқықтық актілерінің жиынтығы. – Алматы: «Юрист», 2005. – 13-б.
40. Кудайбергенов М.Б., Галымжанов Н.М. Методы работы Интерпола: Учебник. – Алматы: Данекер, 2001. – 92-б.
41. Сарсембаев М.А. Международное право: Учебник пособие. – Алматы: Жеті Жарғы, 1996. – 249-б.
42. Кулжабаева Ж.О. Международное публичное право. – Алматы: «Юридическая литература», 2002. – 467с.
43. Устав Интерпола от 1956 года http://www.interpol.int

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 82 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1300 теңге




ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ
ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ

Халықаралық қатынастар факультеті

Халықаралық құқық кафедрасы

Дипломдық жұмыс

ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПОЛИЦИЯ ҰЙЫМЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ МӘРТЕБЕСІ

Орындаған
4 курс студенті _______________ Асрамбетова А.Т.
(қолы, күні)

Ғылыми жетекші
з.ғ.к. _______________ Сайрамбаева Ж.Т.
(қолы, күні)

Норма бақылаушы
халықаралық құқық
магистрі _______________ Ахметов Е.Б.
(қолы, күні)
Қорғауға жіберілді
Кафедра меңгерушісі
з.ғ.к., доцент _______________ Айдарбаев С.Ж.
(қолы, күні)

Алматы, 2010

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ
3

1 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПОЛИЦИЯ ҰЙЫМЫ
1. 1 Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының құрылу тарихы, құрылымы,
қызметі
7

2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПОЛИЦИЯ ҰЙЫМЫ АРҚЫЛЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ
ІЗДЕСТІРУДІҢ БАҒЫТТАРЫ
2. 1 Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы аясында халықаралық қылмыстық
іздестірудің негізгі бағыттары
19
2. 2 Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының қылмыстық санақтарын қолдану
тәртібі және құрылымы
33

3 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ІЗДЕСТІРУ ҚЫЗМЕТІНІҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ
НЕГІЗІ
3. 1 Қазақстан Республикасының Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының
Ұлттық Орталық Бюросы халықаралық қылмыстық іздестіру жүйесінің бөлігі
ретінде
43
3. 2 Қазақстан Республикасында халықаралық қылмыстық іздеу саласында
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының Ұлттық Орталық Бюросы қызметінің
құқықтық негіздерін жетілдіру
50

ҚОРЫТЫНДЫ
59

ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
61

КІРІСПЕ

Зерттеудегі тақырыптың өзектiлiгі. Өмiрдiң барлық салаларындағы өрлеуi
- бүгiн бiздiң әлемiмiз аз болып жатқанын бiлдiредi. Қазір “шекара” сөзі әр
түрлі мазнұнға ие. Демек қазіргі таңда мемлекеттер арасындағы шекаралар,
адамдардың бір тобын екіншісінен бөлетiн, алынбас тосқауылдар емес. Егер
заңға бағынатын адамдар үшiн бір нәрсе оңай болса, онда қылмыскерлер үшiн
өмiр тіпті қиындыққа соқпайтыны жақсы белгілі. Қазiргi әлемдегi
қылмыстылықтың өсуi, сондай-ақ "халықаралық қылмыстылықтың" да өсуімен
тұспа-тұс келуде. Сондықтан батыс елдердің үкіметімен қауiптi
қылмыскерлердi ұстау, iздестiру және тану iсіндегi үйлестiру және ұлттық
полиция қызметтерiнiң өзара әрекеттесуiн қамтамасыз ету үшін халықаралық
ұйым құру қажеттілігі пайда болды.

ХХ ғ. соңы - ХХІ ғ. басы халықаралық қатынастардың кез-келген
саласына, сонымен қатар ұлт аралық қылмыстылықпен күрес шеңберінде
интеграцияның жаңа деңгейінің қалыптасуымен белгіленді. Қазіргі таңда
бірнеше ғалымдардың, барлық мемлекеттер үшін халықаралық қатынастардың
барлық салаларында бір-бірімен ынтымақтасуға байланысты заңи халықаралық-
құқықтық міндеттеме белгіленіп келеді деген ойымен көнуге болады[1].

Қазақстан Республикасы Президентінің алтыншы Жолдауының негізгі
мағынасы Қазақстан өз дамуындағы жаңа серпіліс жасау қарсаңында!
Қазақстанның әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру
стратегиясы Заманауи қатерге барабар ұлттық қауіпсіздік стратегиясы
ретінде жарияланды. Осы стратегияның бір бөлігі діни экстремизмге қарсы
әрекет және халықаралық терроризм мен есірткі саудасымен күресуге
бағытталған саясат. Қазақстан Республикасы Президенті Нұрсұлтан
Назарбаевтың айтуынша, терроризм, ұйымдасқан қылмыстылық, заңсыз қару
тарату, есірткі саудасы және тағы осындай қатерлермен күресудегі
халықаралық ынтымақтастықты нығайту мен кеңейту, Қазақстанның лайықты
халықаралық келісім шарттарды өңдеу және тәжірибелік орындауда белсенді
түрде қатысуын болжайды[2]. 1998 жылғы 26 маусымдағы Қазақстан
Республикасының ұлттық қауіпсіздігі туралы Заңының 5-бабының 1-
тармақшасына сәйкес, заңдылық пен құқықтық тәртіптің әлсіреуі, сонымен
қатар қылмыстылықтың өсуі, оның ұйымдасқан күйін қоса алғанда, мемлекеттік
органдарның криминалдық құрылымдармен жетілуі, заңсыз капитал айналымында
лауазымды тұлғалардың қамқоршылық жасауы, сыбайлас жемқорлық, есірткі
құралдары мен қаруды заңсыз айналдыру, адам мен азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын қорғау деңгейін төмендетеді және Қазақстан Республикасының
ұлттық қауіпсіздігіне қауіп төндіреді[3]. Ескі қауіптердің күшеюі
мен тұрақты түрде жаңадан пайда болып жатқан қатерлер, дүниежүзілік
бірлестікке бірыңғай қауіп-қатер алдында бірігудің жаңа жолдарын табудан
басқа таңдау қалдырмай отыр. Сондықтан да біз үшін аймақтық және
халықаралық жігердің бірігуі, соның ішінде адамзатқа қарсы қауіп, діни
экстремизмге қарсы әрекет және халықаралық терроризм мен есірткі саудасымен
күресуде өте маңызды[4].

Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының, Интерпол шеңберiнде ұлт аралық
қылмыстылықпен күрес, бүгінгі таңда мемлекеттердің халықаралық-құқықтық
ынтымақтастық аясындағы ең көп зерттелетін сұрақтардың бірі. Полиция
ынтымақтастығы әсерлігінің ең негізгі шарты – оның халықаралық, сондай-ақ
мемлекет ішіндегі деңгейде тиісті ұйымдасқан құқықтық қамсыздандыру[5,
26б.]. Ал халықаралық іздестіру қызметі осы ынтымақтастықтың әсерлі жұмыс
істейтін бағыты болып табылады. Кеңестен кейiнгі елдер 1990
жылдардың басынан құқықтық көмек көрсету жөнінде көптеген екіжақты және
көпжақты келісімдерге қол қойып, бекітті, сонымен қатар дерлік барлығы
(Түркменстаннан басқасы) Интерполға кірді. Қылмыстылыққа халықаралық
деңгейде қарсы тұру тек мемлекеттердің бірыңғай жігерімен, және бұл іс-
әрекеттер жоғары ұйымдасқан, анық алып қойылған әрекеттестік тетігімен
жабдықталған және бәрінің алдына қойылған мақсатқа жетуге бағытталған болуы
тиіс. Осы талаптардың бәрін Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы қамтамасыз
етеді. Қазір тек осы ғана құрылым дүниежүзілік масштабта ұлтаралық
қылмыстылықпен күресетін халықаралық үкіметаралық ұйым болып табылады.
Аймақтық деңгейде бұл қызметтерді ТМД, ЕО сияқты ұйымдардың органдар қатары
жүзеге асырады. Еуропада Еуропол қызмет атқарады.

Интерполға 188 мемлекет мүше, демек БҰҰ-ның барлық мүшелері.
Бұл ең кең әрекеттесуге өз үлесін тигізеді. Қазақстан Интерполға кіргеннен
бастап, ұйымның жұмысына белсенді қатысуда. Бiздің елдiң бұл ұйымдағы
мүшелiгi бiзбен тиiстi келiсiмдер жоқ болатын мемлекеттерiмен қатынастарда
заңды көмек көрсету туралы мәселенiң шешiмiне жиi оң ықпал етедi.

Тақырыптың зерттелгендiгiнiң дәрежесi. Дипломдық жұмысты дайындау
барысында келесі Интерполдың қызметi толық зерттелінген арнайы әдебиеттерге
сүйендік. Халықаралық қылмыстық құқықтың Интерпол қызметімен байланысты
мәселелері келесі қазақстандық ғалымдардың еңбектерінде көрініс тапқан:
М.Б. Құдайбергенов, Н.М. Ғалымжанов, А.Б. Токсанбаев, А.Б. Айтуарова, А.Ж.
Шпекбаев, А.Н. Акпарова, Б.С. Карикболов және тағы басқа ғалымдар.

Cоның ішінде, М.Б. Құдайбергеновтың Жеке тұлғалардың халықаралық
қылмыстық жауапкершілігі атты диссертациялық зерттеу жұмысында жеке
тұлғалардың халықаралық қылмыстық жауапкершілігі институтының құрылуының
тарихи процесі талданған, халықаралық қылмыстық соттардың қызметі
қарастырылған, ұйымдар мен олардың органдарының қызметі, соған қоса
халықаралық қылмыстық полиция ұйымы – Интерпол.
А.Б. Тоқсанбаев Интерполдың Ұлттық Орталық Бюросы Қазақстан
Республикасының құқық қорғау органдар жүйесінде атты диссертациясында,
Интерполдың ҰОБ қызметінің ұйымдасқан құқықтық негізін халықаралық
сипаттағы қылмыстылықпен күресуде қамтамасыз ету қажеттілігін белгілеген
және дәлелдеген.

Сонымен қатар А.Б. Айтуарованың Интерполдың Ұлттық Орталық Бюросы
халықаралық қылмыстық пен халықаралық сипаттағы қылмыстылықты тергеу мен
ашуда мүмкіншіліктерін қолдану атты диссертациялық зерттеу жұмысында
Интерполдың құрылу себептері мен әртүрлі мемлекеттердің құқық қорғау
органдарымен халықаралық ынтымақтастықтағы Интерполдың рөлі көрініс тапқан,
сондай-ақ Интерполдың ҰОБ мен Қазақстан Республикасының ІІМ, ІІББ, ІІБ
іздестіру аппараттарымен әрекеттесуі қарастырылған.
Зерттеуге сонымен қатар ресейлік келесi авторлардың жұмыстары да қызмет
еттi: К.С. Родионов “Интерпол: вчера, сегодня и завтра”, Я.М. Бельсон,
сонымен қатар В.И. Самарин, И.В. Путова, В.П. Панов, И.И. Карпец. Соның
ішінде А.Г. Антропов өзінің диссертациясында, мемлекеттердің бір-біріне
құқықтық көмек көрсетуде Интерполдың рөлі туралы жазған.

Дипломдық жұмыстың мақсаты, (ХҚПҰ) Халықаралық қылмыстық полицияның
ұйымы шеңберiнде ынтымақтастықты зерттеу болып табылады. Оған кіреді:
біріншіден, халықаралық бiрлестiктiң тәжiрибесі мен мүмкiндiктерiн
белсендiрек және жан-жақты қолдануы арқылы қылмыстылықпен күрестiң
тиiмдiлiгін жоғарылату жолымен; екіншіден, шетел елдерiнiң құқық қорғау
жүйелерімен қылмыстардың алдын алу, бұлтартпау және тергеуiндегi белсендi
өзара әрекеттесуі. Міндеттері: Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының
пайда болуы мен дамуын зерттеу, ұйымның сипатын анықтау, ұйым қызметінің
қайнар көздерін анықтау, Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының ҰОБ
Қазақстан Республикасында қылмыстық істер бойынша көмек көрсетудегі рөлін
аныктау болып табылады. Шетелдің бұқаралық
ақпарат құралдары ХҚПҰ-ны әмбебап полиция деп жазады, бірақ ол тек қана
жүздеген ұйымдардың бірі. Басқа халықаралық ұйымдардан оның айырмашылығы,
оның қызметі әртүрлi елдердiң қылмыстық полициясының мекемелерiнiң
қылмыстық қылмыстылықпен күресiндегi ынтымақтастығын қамтамасыз етуiне
бағытталған. Оны нақтылап айтқанда, тiкелей жұмыс iстейтiн емес, ақпараттық
ұйым деп атауға болады, өйткенi полиция операцияларын тиiстi мемлекеттердiң
полициялары жүзеге асырады. ХҚПҰ-да әр түрлi мемлекеттердiң аумақтарында
жасалған қылмыстар туралы және әлем бойынша көшпелi қылмыскерлер туралы
мәлiметтер есепке алынған.

Зерттеудiң әдістері. Зерттеу кешенді сипатта болғандықтан жалпы
зерттеу әдістері дипломдық жұмыста қолданылды. Атап айтқанда: салыстыру,
талдау, тарихи әдіс.
Зерттеудiң объектісі. Зерттеудің объектісі Интерполдың және оның ҰОБ
мүше-мемлекеттердегі iздестiру қызметiнiң халықаралық - құқықтық реттеу
саласындағы қоғамдық қатынастардың аспектілері болып табылады.
Зерттеудің пәні болып, Интерполдың қосымшаларымен 1956 жылғы Жарғысы,
халықаралық келісімдер мен басқа да құжаттар, қазақстандық заңдар, сонымен
қатар қылмыстық істі тергеуге қатысы бар заттар мен тұлғаларды анықтауға,
тұлғаларды іздеу мен тұтқындауға бағытталған, Интерполға мүше-
мемлекеттердің құқық қорғау органдары мен Бас Хатшылық бөлімшелерінің
қызметі табылады.

Дипломдық жұмыстың жаңалығы, бұл тақырып Қазақстан Республикасында
терең қарастырылмаған, тек қана 1993 жылы тәуелсiздiктiң алуынан кейiн,
бiздiң республикамыз осы ұйымның толық құқықты мүшесі болды. Осы уақыт
аралығында Қазақстан Республикасының Интерполдың ҰОБ-мен тығыз байланыс
орнатқаны, халықаралық сипаттағы қылмыс және халықаралық қылмыс жасаған
тұлғаларды қылмыстық жауапкершiлiкке тарту және бұлтартпау мәселенiң
шешiмi.

Дипломдық жұмыстың теориялық және тәжірибелік маңызы. Осы бітіру
жұмысын орындау нәтижесінде берілген қорытынды және ережелер тәжірибе
жүзінде халықаралық қылмыстылықпен күресу саласында заңнаманың жетілдіруіне
байланысты ұсыныстарды қолдануы мүмкін. Жұмыстың тәжірибелік маңыздылығы
алынған нәтижелерді негізгі тақырып бойынша жалпы қылмыстылықпен күресуде
көмек көрсетуді реттелуінің жетілдіруі, бабылауды жүзеге асыру мен
мемлекеттердің ынтымақтасуына бағытталған.

Дипломдық жұмыста қорғауға шығарылатын тұжырымдар. Автор келесі
тұжырымдарды қорғауға шығарады:
1. Тек ХҚПҰ ғана әлемдік масштабта қылмыстық іздестірумен айналысады.
Өйткені жергілікті денгейде қылмыстық іздестіру тетіктері
мемлекетаралық өзара әсерлесуді білдіреді. Бұл іздестіру түрі
халықаралық емес, мемлекетаралық болып табылады. Себебі, олар тиісті
жергілікті ұйымдар мүшелері елдерінің территориясында ғана
іздестіруді жүргізеді.
2. Интерполдың үйлестіруші рөлі, сондай-ақ тек жалпықылмыстық қылмысты
тергеуде Жарғыда 3 баптың саяси, әскери, діни және нәсілдік
сипатағы мәселелерге араласуға қатал тыйым салынатындығы
талаптарына сәйкес халықаралық іздеу қызметі Интерполдың құзіретіне
бағытталуы анықталды.
3. Интерполдың іздестіру қызметінің барлық төрт бағыттары белгіленген.
Оның ішінде, экстрадициялау мақсатында қылмыскерлерді іздестіруден
басқа, хабарсыз жоғалған адамдарды іздестіру мен арнаулы іздестіру
шаралары (мәдени құнды заттарды ұрлау) бар.
4. Интерпол мен Еурополдың өзара әрекеттері, соның ішінде қылмыстық
іздестіруде, жақсартуды талап етеді, өйткені халықаралық және
трансұлттық қылмыспен күресте ынтымақтастық керек. Интерпол
Еурополдың жүйесіне қосылған жоқ. Бұл жағдайда халықаралық пен
мемлекетаралық іздестіру бір-бірінен бөлінеді. Негізінде олар ортақ
мүддеде бірыңғай жүйені ұсынып, бір-бірін толықтырып, кейбір
мәселелерді күш тәжірибелерін біріктіру керек.
5. Қылмыстық істер бойынша құқықтық көмек көрсетуге арналған барлық
әмбебап конвенцияларға, ҰОБ-ның мүше-мемлекетеріне Интерпол
тетіктерін қолдану туралы ұсынысты енгізу керек. Демек қатысушы
мемлекеттерге ақпараттармен алмасуда Интерпол желілерін қолдануға
ұсыныс жасау керек.
Зерттеудің құрылымы. Дипломдық жұмыс кіріспе және үш тараудан, оның
әрқайсысы екі бөлімшеден, қорытынды және қолданылған әдебиеттерден тұрады.
Жалпы көлемі – 63 бетті құрайды.

1 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ҚҰҚЫҚ ПОЛИЦИЯ ҰЙЫМЫ

1. 1 Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының құрылу тарихы, құрылымы,
қызметі

Қылмыскерлерді ұстап беру институты – халықаралық құқықтың көне
институттарының бірі. Ұстап беру қылмыстылықпен күресте халықаралық
ынтымақтастықтың бастауын құрады. Қазақстандық ғалым М.Б. Құдайбергеновтың
қарастыруы бойынша, қылмыстылықтың белгілі бір түрімен күресу саласында,
мемлекеттер арасындағы келісім шарттық құқықтық қатынастардың тарихи
дамуында қылмыскерлерді ұстап беру институты ерекше маңызға ие болады.
Сонымен қатар, ол жеке тұлғалардың халықаралық қылмыстық жауапкершілігі
институтының пайда болуы мен дамуына алып келді. Тек ұстап беру
институтынан халықаралық қылмыстық құқық өз бастамасын алады[6, 15б.].
Қазiргi әлемдегi қылмыстылықтың өсуi, сондай-ақ "халықаралық
қылмыстылықтың" да өсуімен тұспа-тұс келуде. Сондықтан батыс елдердің
үкіметімен қауiптi қылмыскерлердi ұстау, iздестiру және тану iсіндегi
үйлестiру және ұлттық полиция қызметтерiнiң өзара әрекеттесуiн қамтамасыз
ету үшін халықаралық ұйым құру қажеттілігі пайда болды.
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы – (ағылшын тілінен International
Criminal Police Organization - Interpol) халықаралық үкіметаралық ұйым[12].
1914 жылы Бірінші халықаралық криминалды полиция конгресі Монте-
Карлода Монако Альберт I-нің әрекетімен өтті. Бұл конгресте Еуропа, АҚШ
және Азияның 24 мемлекетінен заңгерлер, қорғаушылар мен полиция
қызметкерлері қатысты. Жиналыста екі мәселе қарастырылды: бірыңғай
халықаралық қылмыстық тiркеу орталығын құру және экстрадиция жұмысын
унификациялау. Алдымен мемлекеттер арасында халықаралық кәсіби
қылмыскерлерге қарсы әрекет мақсатында жедел ақпарат алмасу мәселесін шешу
ойластырылды. Конгресте айтылған ұсыныстардың ең маңыздысы, барлық
мемлекеттердің полицияларымен қолданыла алатын, белгілі бір ақпараттарды
орталықтандыру мақсатымен бірыңғай ұйым құру қажеттілігі болды[7, 21-22б.].
Бірақ Бірінші Дүниежүзілік соғыс халықаралық қылмыстық полиция комиссиясын
құруға бағытталған әрекеттерді тоқтатты.
1923 жылы Венада Екінші халықаралық криминалды полиция конгресін
Австрияның астанасының бас комиссары Иоганн Шобер шақырды. Конгрестің
шешімі бойынша 7 қыргүйекте тұрақты ұйым - Халықаралық қылмыстық полиция
комиссиясы, жеке мемлекеттердің жалпы қылмыстық қылмыстылықпен күресу үшін
күштерiн үйлестiру мақсатында құрылды[8, 25б.]. 1924 жылы Халықаралық
қылмыстық полиция комиссиясы келесі маңызды шешімдер шығарды: дәлелдердiң
жүйелерiнiң өңдеу және қылмыскерлердің халықаралық іздестірілуі; адамдардың
қашықтықтағы теңестiрілуі; халықаралық полиция газетiнің шығарылуы; жалған
банкноталар және құжаттарды айқындау үшін бірыңғай бағдарлама өңдеу[9,
11б.]. Тағы бір ерекшелiк, ол Комиссия мүшелері еш уақытта саяси, діни
немесе нәсілге байланысты мәселелермен емес, тек қылмыстық қылмыстылықпен
жұмыс атқарды[10, 42б.].
Ресми түрде Комиссия өз қызметін Екінші Дүниежүзілік соғыс кезінде де
тоқтатпады. Штаб-пәтері Венада орналасты, өйткені сол уақытта австриялық
полицияда Еуропадағы халықаралық қылмыскерлерге ең толық досьенiң
картотекасы болды. Сонымен қатар бастапқы кезеңде Австрия Комиссияны
қаржыландыруын өз мойнына алды. Басында Комиссия құрылымдық дербестiкке ие
болған жоқ: ол халықаралық полиция конгресінің көмекші органы болды және
бір уақытта Австрияның юрисдикциясында болды. 1930 жылы Комиссияның Бас
Ассамблеясы ұйымның конгрестен тәуелсіз болуына дауыс берді. Осы уақыттан
бастап ұйымды қаржыландыру әр мүше-мемлекеттің жарнасымен жүзеге асырылды.
1930 жылы Комиссия бiржолата Хатшылықты құрды, ол келесі бөлімдерден
тұрды: жалғандардың әр түрімен күресетін Орталық халықаралық бюро,
халықаралық қылмыскерлерді тіркейтін Бөлім, теңестіру Бөлімі, құжаттарды
жалғандарымен күресетін Бөлім. 1935 жылы жеке халықаралық радио желiсiн
құру жұмыстары басталды[10, 44б.].
Австрияның Германияға қосылғанынан кейін барлық құжаттар ұлтшыл
үкіметтің қолына түсті, солай Берлинге орын ауыстырды. Германия соғысушы
елдерге және басып алғысы келген мемлекеттерге қарсы осы құжаттарды
қолданды[11, 31б.]. Соғыста Германия қирағаннан кейін, Комиссияны қайта
құруға дәл келді. Өйткені құжаттардың көбісі жоғалтылды. 1946 жылы
Брюссельде кезекті конгресс шақыртылады, онда Халықаралық қылмыстық полиция
комиссиясы шеңберінде байланыстарды жаңарту мәселесі талқыланды. 1956 жылы
Венада Бас Ассамблеяның 25-ші сессиясында делегаттардың барлығы жаңа Жарғы
қабылдауға шешім шығарады. Жаңа Жарғының 1 бабына сәйкес: Халықаралық
қылмыстық полиция комиссия – деп аталатын ұйым, енді Халықаралық қылмыстық
полиция ұйымы деп аталады.
Ұйымның Бас Хатшылығының орналасатын жері Франция деп шешілді.
Екінші Дүниежүзілік соғыстан кейін ұйымның штаб-пәтері үш рет ауыстырылды.
1946 жылдан бастап Париждің өзінде, 1966 жылы Сан-Клуға, кейін 1989 жылдан
бастап қазіргі уақытқа дейін Лионда орналасады.
1946 жылдан 1971 жылға дейін Интерпол халықаралық үкiметтiк емес
ұйым мәртебесін БҰҰ ресми түрде 1948 жылы берді. Халықаралық қылмыстық
полиция ұйымы мен БҰҰ өзара әрекеттестігі 1971 жылы Интерпол мен
Экономикалық және Әлеуметтік Кеңес арасында Арнайы келісім шарт
жасалғанда танылды. БҰҰ Бас Ассамблеясының резолюциясымен 1996 жылғы 15
қазанда Интерполға бақылаушы мәртебесі бекітілді. Нью-Йоркте 1997 жылы 8
шілдеде БҰҰ Бас Хатшысы Кофи Аннан мен Интерполдың Президенті Тошинори
Канемото БҰҰ мен Интерпол арасында ынтымақтастық туралы келісімге қол
қойды[9, 40б.]. Демек осы келісім шарттардан кейін Интерполды - халықаралық
үкіметаралық ұйым деп тану керек.
Қазіргі уақытта Интерпол БҰҰ кейін мүше-мемлекеттерінің көлемі
бойынша екінші халықаралық үкіметаралық ұйым болып табылады, ол 188
мемлекетті біріктіреді.
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының құрылымы
1956 жылғы Жарғыға сәйкес Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы келесі
құрылымға ие:
• Ұйымның басты органы Бас Ассамблея болып табылады, жылына бір рет күз
уақытында шақырылады. Оған ұйымның мүше-мемлекеттерінің барлық
өкілдері қатысады. Жарғы бойынша өкiлеттiктері: Интерпол шеңберінде
әртүрлі мемлекеттердің полицияларының ынтымақтастығының негізгі
бағыттарын анықтайды; жаңа мүшелер қабылдайды; алдағы жылға бюджет пен
жұмыс жоспарын қарастыру және бекіту; ұйымның лауазымды тұлғаларын
сайлайды және қаржы сұрақтарын шешеді. Осында кәмелетке толмағандардың
қылмыстылығымен, есірткіні тарату және осындай әрекеттермен күресу
мәселелеріне байланысты арнайы сұрақтарды шешетін, тұрақты және
уақытша комиссиялар құрылады. Бас Ассамблеяның ұйым ішіндегі сұрақтар
бойынша резолюцияларының атқарылуы міндетті, ал үкімет пен құқық
қорғау органдарына бағытталған резолюция кеңес ретінде қолданылады.
• Ұйымның атқарушы органы Атқарушы комитет Бас Ассамблеяның сессиялар
арасындағы қызметін атқарады. Ол жылына үш рет жиналып, Бас
Ассамблеяның ұсыныстарын жүзеге асырады, Бас Хатшының қызметіне
тексеріс жүргізеді және келесі кезекті сессияларының күн тәртібін
дайындайды. Атқарушы комитет Бас Ассамблеясымен сайланатын
Президенттен (4 жылдық мерзім), әртүрлі мемлекет пен аймақты (Азия,
АҚШ, Африка, Австралия және Еуропа) ұсынатын үш Вице-президенттен (3
жылдық мерзім) және тоғыз делегаттан тұрады. Атқарушы комитет
Президенті ұйымның басшысы болып табылады, ол Бас Ассамблеяның
сессиялар арасындағы қызметімен айналысады. Атқарушы комитет
мәжілістері жылына бір реттен кем болмай өткізіледі. Барлық шешімдер
көпшілік дауыспен қабылданады. Өз қызметтерін Атқарушы комитет
мүшелері өз мемлекеттерінің өкілдері ретінде емес, Интерпол өкілдері
ретінде атқарады.
• Ұйымның тұрақты қызмет ететін органы Бас Хатшылық, оған Бас Хатшы,
мамандар мен әкімшілік қызметкеолер кіреді. Ол Бас Ассамблея мен
Атқарушы комитет шешімдерін жүзеге асырады, жалпы қылмыстылықпен
күресуде халықаралық, мамандандырылған және ақпараттық орталық
қызметін атқарады, ұйымға тиімді әкімшілік басқарушылықты орындайды,
халықаралық ұйымдар мен ҰОБ байланыс орнатады, қажетті жариялымдарды
дайындайды, Бас Ассамблея сессияларында және Атқарушы комитет
мәжілістерінде хатшылықтың қызметін атқарады, Президентпен байланыс
орнатады. Бас Хатшылықты Бас Хатшы басқарады, оны Бас Ассамблея 5
жылдық мерзімге сайлайды (65 жастан артық емес). Бас Хатшы өз
қалауымен Бас Хатшылыққа қызметкерлерді алады және оның барлық
қызметтерін басқарады.
Бас Хатшылық 5 бөлімнен тұрады: әкімшілік және қаржылық, полициялық,
ғылыми-техникалық, ақпараттық аймақтық ынтымақтастық және даму. Соның
ішінде полициялық бөлімінің бөлімшелері бар, соның бірі Субаймақтық
бюро. Бұл бюролар Бангкокте (Оңтүстік-Шығыс Азия үшін), Буэнос-Айресте
(Оңтүстік Америка үшін), Сан-Сальвадорде (Кариб бассейні үшін),
Харарда (Оңтүстік Африка үшін), Найробада (Шығыс Африка үшін) және
Абиджанда (Батыс Африка үшін)[14].
• Ұлттық Орталық Бюро (ҰОБ) Интерполға мүше-мемлекеттердің барлығының
құқық қорғау органдар құрылымында құрылады. Белгілі бір мемлекетте ҰОБ
ұйымның тұрақты қызмет ететін органы болып, дәл сол уақытта
мемлекеттің полициялық органы да болып саналады. ҰОБ өз
мемлекеттерінде соттармен, прокуратурамен, кеден және шекара
қызметімен, ал халықаралық деңгейде басқа мемлекеттердің ҰОБ мен Бас
Хатшылықпен қызмет бойынша байланыста болады.
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымының қызметі
Интерпол құрылғаннан бастап алдына қойылған міндеттері сол күйінде
қалған, алайда бүгінде оларды орындауға әлдеқайда ықпалды тәсілдер мен
шешімдер қажет. Қазір халықаралық құқық қорғау қызметі бір орында тұрған
жоқ, ол белсенді түрде даму үстінде. ХҚПҰ-тың құрылу тарихын оқып білгеннен
кейін, Интерполдың бүкіләлемдік халықаралық қылмыстық іздестіру жүйесі
ретінде құрылу барысында, осы жүйенің әр тетігі дамып келеді. Ж.О.
Құлжабаеваның айтуы бойынша адамзат қоғамының дамуына сәйкес қылмыстық
құқықтың дамуы саласында халықаралық ынтымақтастықты орнату қажеттілігі
туады. Қазір халықаралық қоғамда халықаралық қылмыстылықтың үрдісі мен
құрылымы өзгереді. Халықаралық қылмыстылықтың жаңа түрлері: экоцид,
геноцид, адам құқықтарын жалпы бұзу сияқты пайда болып жатыр[42, 65б.].
1923 жылдан халықаралық қылмыстық іздеу тәртібі тым күрделенді және көп
сатыланды, бірақ ондағы көптеген аспектілері толықтыру мен жетілдіруді
қажет етеді.
Сол уақытта орнатылған халықаралық келісім шеңберінде экстрадициялық
және құқықтық көмек көрсету міндеттерін орындауға мүмкіндігі болмауы,
Интерполды құруға себепкер болды. Мұның себебі, біріншіден, ақпараттық
орталығы және үйлестірушісі болмағандықтан, екіншіден, жағдайының
сәйкессіздігі, салада қылмыспен күресу істері нақты осы келісімде қамтылған
жағдайға сәйкес келмеуі. Интерполдың басты мақсаты, полиция органдары іс-
әрекеттерін қылмыстық жазадан жасырынған тұлғаларды, сондай-ақ, бүкіл
әлемдік көлемде іздестіру шараларында үйлестіру болып табылады. ХҚПҰ-тың
арқасында түрлі мемлекеттердің полициясы тек дипломатиялық арналар арқылы
ғана емес, қарым-қатынасты тікелей орнатуға мүмкіндік береді. Алайда,
Интерпол ешқашан бүкіләлемдік полиция болған емес, барлық іс-шаралар тек
ұлттық полиция күшімен өткізіледі. Осылайша, бір жағынан халықаралық
қылмыстық іздестіру ішкімемлекеттік деңгейде өткізілген іздеу іс-шараларын
білдірсе, ал екінші жағынан ұлттық іздестіру орталығынан айырмашылығы бар
өзге қызметтер атқаратын жеке тетік. Кез келген жағдайда Бас Хатшылық
құрылымының болсын, халықаралық құқық қорғау органдарының ұлтаралық қарым-
қатынаста және өз құзыретінде қолданатын іс-әрекеттері сол қорытынды мақсат
– жауаптыларды қылмыстық жауапқа тартуға бағытталған.
Бүгінгі таңда, тек ХҚПҰ ғана әлемдік масштабта қылмыстық іздестірумен
айналасады. И.В.Путов өз зерттеулерінде былай деп көрсетеді Интерполда
ғана ұйымдастырушылық және тіркеу рәсімдері жүргізіледі, содан соң басқалар
қылмыскерлерді халықаралық іздестіруге болатынын мойындады. Дәл осы ұйым
арқылы қылмыскерлерді әлемдік масштабта іздестіру мүмкін болады [18, 37
бет]. Біз Әлемдік масштабта тіркейік баса айтамыз, өйткені жергілікті
денгейде қылмыстық іздестіру тетіктері мемлекетаралық өзара әсерлесу деген
ұғымда қолданылады, мысалы Еуропалық Кеңес немесе ТМД. Бұл іздестіру түрі
халықаралық емес, мемлекетаралық. Себебі, олар тиісті жергілікті ұйымдар
мүшелері елдерінің ішінде іздестіруді жүргізеді. Бұндай тетіктердің ішінде
ең тиімдісі, мемлекетаралық іздестіру болып табылады, ол тетік Еуропа
аумағында жүргізіледі. Бірақ, кейде іс жүзінде іс-шара өтерде қызметтерді
қайталаулар ұшырасады, бұл іздестіруде ыңғайсыздық туғызады. Жекелеп
айтқанда, Интерпол мен Еурополдың өзара әрекеттері, соның ішінде қылмыстық
іздестіруде, жақсартуды талап етеді, өйткені халықаралық және трансұлттық
қылмыспен күресте ынтымақ керек-ақ.
Еурополдың және Интерпол лауазымдары арасындағы іскерлік кездесулер
ынтымақтастық щеңберінде жүзеге асырылады. Сонымен қатар Интерполдан түскен
мәліметтерді алып қолдану мен шектелмей Еурополдың криминалистік
мәліметтерін беруі де қарастырылады. ХҚПҰ -ға жіберілетін жедел
мәліметтерді келісім арқылы жіберуге мүмкіндігі бар. Көптеген Интерпол
мәселелерімен айналысатын ҰОБ басшылары мен басқа мамандардың ойынша,
Еуропалық континентінде ХҚПҰ Еуропа қызметінің қайталануы байқалады.
Өкінішке орай Интерпол Еуропалдың жүйесіне қосылған жоқ. Бұл жағдайда
халықаралық пен мемлекетаралық іздестіру бір-бірінен бөлінеді. Негізінде
олар ортақ мүддеде бірыңғай жүйені ұсынып, бір-бірін толықтырып, кейбір
мәселелерді күш тәжірибелерін біріктіру керек.
Халықаралық іздестіруде ұлттық тетіктен басқа құқықтық - халықаралық
құралдар қажет. Олардың ойынша, елдің құзіретті органдары ғана халықаралық
іздестіруге беру шешімін қабылдайды және арнайы бекітілген тәртіпте іс
жүргізу әрекеттерін ұйымдастыра алады. Бұл жағдайда ұлт органдары өздерінің
ұлттық қауіпсіздігі бойынша халықаралық басқару жүйе ХҚПҰ Жарғысының 26
бабына сәйкес ҰОБ іс- жүргізуді орындайды. В.И Самарин: халықаралық
іздестіру – іс-түссіз жоғалған немесе қылмыс жасаған қылмыскерлерді кем
дегенде екі шетел мемлекетінде іздестіру деген анықтама берген [9, 64б.].

И.В Путованың диссертациясына қайта оралсақ, мынадай анықтама
берілген: Халықаралық іздестіру – бұл құзіретті мемлекеттік органдары
қылмыстық жауапкершіліктен немесе жазасын өтеуден жалтарып жүрген
іздестірілуші адамдардың, сондай-ақ ұстау және қайтару операцияларының іс-
шаралары [18, 10б.].
Біріншіден, құзіретті және өзге де мемлекеттік органдары және
шетелдік мемлекеттердің құзіретті органдары іздестірілуші адамдарды табуға
бағытталған жедел-іздестіру және ақпараттық анықтамалық іс-шаралар кешенін
жүргізеді. Интерпол бағытында халықаралық іздеу процесінің маңызды
функциясын орындайтын ең алдымен Лиондағы Бас хатшысы, содан-ақ,
субрегионалды бюросы. Мемлекетте сот әділдігінен жасырынған тұлғаны іздеуге
қатысқан жағдайда, Интерполдың мүшесі болмағандықтан халықаралық емес
мемлекетаралық іздеу туралы айтса болады. Бұндай іздеу бүкіләлемдік ХҚПҰ
жүйесі шеңберінде емес екіжақты немесе көпжақты құқықтық көмек келісім
негізінде жүргізіледі. Екіншіден, халықаралық іздеу шараларының мақсаты
анықтау, тұтқындау және іздеудегі қылмыскерді беру деп айтылады.
Қылмыстық іздеудің мақсаты, біріншіден адамның тұрған жерін анықтау,
тұтқынға алу болса, сонымен қатар ұстап беру іздеу рәсіміне тікелей
жатпайды. Содан басқа ұмытпау керек, халықаралық іздеу жұмыстары
тұтқындау және ұстап беру мақсатында ғана жүргізілмейді, мысалы: тұлғаны
куәгер ретінде тергеуге немесе оның артынан бақылау орнату.
Интерпол іздестіру қызметінде бірнеше бағыттарды айқындауға болады:
- экстрадициялау мақсатында қылмыскерлерді іздестіру шараларын
жүргізу;
- керекті ақпарат арқылы оларды бақылау мақсатында іздестіру;
- іс-түссіз жоғалған адамдарды іздестіру;
- арнаулы іздестіру шаралары (мәдени құнды заттарды ұрлау) [9, 64б.].
Интерполдың қызметкерлеріне өз бастамасымен ақпараттарды түзетуіне
немесе жоюына тыйым салынады. Жалпықылмыстық қылмысты тергеу тек қана
Халықаралық іздеу қызметінің бағыты Интерполдың құзіретіне бағытталу керек.
3 бап 1956 жылғы Жарғыда саяси, әскери, діни және нәсілдік сипатағы
мәселелерге араласуға қатал тыйым салынадығы нақты көрсетілген.
Жалпықылмыстық қылмыс ғалымдар арасында дискуссиялық тақырып. В.И
Самарин жалпықылмыстық қылмыс қылмысқа саяси қылмыстарға жатпайтын
қоғамға кері әсерін тигізетін көптеген мемлекет құқықтық заңдарына сәйкес
жазалануға жіберілген істер саналады, деп айқындайды [9, 32б.]. Алайда,
біздің ойымызша, мына анықтама қарастырылатын ұғымның мәнін толығымен
ашпайды. Мысалы, ол әскери қылмыстарды бұйрықты орындамау, бағынбау, өз
бетімен кету, т.б. қарастырмайды.
Жауынгерлік қылмысты әскери қылмыспен байланыстыруға болмайды, әскери
қылмыс әлдеқайда күрделі, ол халықаралық қауымдастықтың наразылығын туғызып
отыр. Мұндай әрекет Халықаралық Қылмыстық Сот заңмалығының назарында, ол
үшін жарғыға сәйкес жаза беріледі. Римде өткен БҰҰ дипломатиялық
конференциясында, 1998 жылдың 17 шілдесінде Халықаралық Қылмыстық Соттың
Рим статуты қабылданып, қол қоюға мүмкіндік алды. Рим Статутының 8 бабы.
Әскери қылмыс түрлеріне мыналарды кіргізеді, қасақана кісі өлтіру, адамды
кепілдікке алу, қала мен тұрғылықты жерді тонау, бүлдіру, улы, зиянды қару
қолдану, ешкімді тірі қалдырмау бұйрығы т.б. Интерпол мен Халықаралық
Қылмыстық Соттың ынтымағы туралы ережеде Рим Статутының 87 бабында
Халықаралық қылмыстық полицияның ұйымы және басқа жергілікті ұйым сұраныс
жібере алу мүмкіндігі болмағы.. Соған сәйкес, Интерпол тек әскери қылмысты
ашуға ықпал етіп қоймай, Сот юрисдекциясы бар басқа да қылмыстарды ашуға
ықпал етеді. Рим Статутының 5 бабына сәйкес, бұл қылмыстар: нәсілдік
қылмысы, адамшылыққа қарсы қылмыс, агрессия қылмысы. Бірақ, бұл ережелер
ХҚПҰ 1956 ж. Жарғысының 3 бабын бұзбайды.
Өйткені, басты талап қоғамдық қауіп туғызатын әрекеттер. Бұдан басқа,
біз ауыр діни немесе нәсілдік тамырлы адамшылыққа жат қылмыс жасағандарын,
ешқандай да діни немесе нәсілдік мәнді әрекеттер, араласуларға болмайды
деген пікірді ұстанамыз. (ХҚПҰ Жарғысының 3 бабында дәл осылай берілген).
Жалпы ауыр қылмысқа қарсылық Интерполдың негізгі қағидасының ұстанымдарының
бірі. ХҚПҰ Жарғысының 3 бабын талдау мен ХҚС Статуты ережелік талдау
негізінде, Интерпол бұлармен тығыз байланыс орнатсын деп шақырылған, біз
мынадай қорытындыға келдік, жалпы ауыр қылмыс деп, қоғамдық ауыр қылмысты
түсіну керек, және бұлардың саяси не әскери қылмысқа қатысы жоқ.
Сондай-ақ, жалпы ауыр қылмысқа Рим Статуның 2 бөлімінде
қарастырылған, яғни ХҚС юрисдикциясына жататын барлық құрам кіреді.
Сонымен, Халықаралық қылмыстық іздестіру – Интерпол Бас Хатшылығы
тиісті жүйелік пен құзырлы ұлттық мүше елдер бірлескен әрекеттері, бұл
әрекеттер тергеуден қашып жүрген азаматтардық органын анықтау, жоғалған
адамдарды іздеу, жалпы ауыр қылмысты ашуға әсері бар материалды, обьектерді
ашудан тұрады. Бұл анықтама ХҚПҰ жұмысының барлық акспектілерін ашады:
қылмыстық іздеуде те қылмыскерлерді емес, заттарды да іздеу (мәдени
мұралар, автокөліктер). Халықаралық іздестіру әрекеттерінің құқықтық базасы
екі үлкен бөліктен тұрады:
- мемлекеттердің Ұлттық заңдылықтары, бұл заңдылықтар Интерпол жүйесінде
құқық қорғау органдарының әсер ету шеңберінде өзара әсерін реттейді;
- халықаралық құқықтық қайнар көздерді реттейді;
Жалпы барлық халықаралық – құқықтық қайнар көздер, халықтың
іздестіруге қатысты, біздің ойымызша, өзінде 4 түрлі құжат түрі
кіргізіледі:
- ХҚПҰ Жарғысын (Интерпол) кіргізеді, өзгелерге қарағанда маңыздылық
жағынан І орында, басқалардан оқшау тұрады;
- Қылмыстық іздестіруге тікелей не жанама түрде қатысы бар түрлі
халықаралық келісімшарттар дәлірек: әмбебап, жергілікті және екіжақты
конвенциялар мен келісім шарттар, бұлар жекелей қылмыс пен күресте
сұрақтарды реттеушілер, алғашқы құқықтық көмек көрсеру, қылмыскерлерді
шығарып беру;
- ХҚПҰ -тың іздестіру ішінде қатысты шешімдер мен ұсыныстары;
- Жұмсақ құқық деп аталатын құқықтық нормалары. Ол декларацияларды,
ұсыныстарды, типтік келісімшарттар, басқа құжаттар, БҰҰ шеңберінде
қабылданған, интерпол іздестіру әрекеттеріне қатысты, бірақ заңды күші
жоқ.
Соңғы екі зерттеу көздері қосымша деп айтуға болады. Сонымен, Интерпол
жүйесіндегі іздестіру ісі сүйенетін құжат болып – Жарғысы саналады. Бұл
келісім ерекше, мұнда іздестіру мәселелерімен бірге басқа басқарып
реттейтін сұрақтар баршылық.
1956 жылдың Жарғысы 1923 жыл Жарғысынан әжептеуір ерекше. (1923 жылғы
комиссия мүшелері: ресми, өз елдерінің өкілдері, және бейресми,
шақырылмаған, (мысалы: Криминалист- ғылымдар). Ол 11 бөлім, 50 баптан
тұрады.
1948 жылғы 10 желтоқсанда БҰҰ аясындда қабылданған Адам құқығының
жалпықоғамдық декларациясы. Бұл жерде, халықаралық ұйым өз қызметінде
жұмсақ құқығы нормаларын сақтай алады, бұлар декларация ережелерінде бар.
Бірақ, ХҚПҰ қалыптасқан және өмірде бар шеңбер аясында, адам құқығы
декларациясы рухында жұмыс істейді .
Декларация шеңбері – саяси күші басым құжат, ал мәселенің бүге-
шүгесіне дейін бармай-ақ, тек бетін ғана қарастырады, жалпы принцптермен
жұмыс істейді. Осыдан шығатыны, еш күмәнсіз, интерпол қызметінде қылмыспен
күрес ылғи сәтті емес, адам құқығы мен бостандығы барлық кезде сақтала
бермейді. Іздестіру әрекеті: ұлттық масштабтада, халықаралық деңгейде де
адам құқығы мен бостандығын бұзу әсіресе қудалаушылар құқығын бұзу, тепе-
теңдігі сақталып тұрады. Бұл полицей жұмысының өзіндік құны мен
іздестірудегі жылдамдығының құны. Алайда ол шектен шықпауы керек. Қалай
болғанда да, Интерпол адам құқығын қорғау мен адам бойындағы сақтау
мәселесіне өте ақырын, абайлап қарайтыны бар, бола білетін ұйым.
Ұйымның екінші мақсаты, 2 пунктінде көрсетілген, кеңейтіледі. Жаңа
редакциясында халықаралық және басқа мекемелерді құру, дамыту туралы
айтылады. Жарғының үшінші бабында маңызды шектеулер бар, Ұйымға қатаң
түрде саяси, әскери, діни, нәсілдік мінезді әрекеттерге араласуға тыйым
салынады. Бұл Интерпол қызметтік міндетті 1946 жылы қабылданған және 10
жылдан соң қайта жаңа Жарғысында бекітілді. Бұл норманың мақсаты: Интерпол
ұйымның бейтарап болып қалып, аталған істерді ұйымның өзара бөлініп
кетпеуінің алдын алу. Бірақ, бұл ереженің кемшілігі 70 жылдарда біліне
бастады. Әлемде азаматтық авиация ұшақтарын алып кету жаппай белең алған
тұс.
Бұл халықаралық терроризмнің бастауы еді, мұнымен күрес Интерпол, көп
уақыт араласпауы, өйткені көп жағдайда, террористтер саяси немесе діни
себептерден жанылды. Бірақ 80 жылдың ортасында ұйым өкілдері бір шешімге
келу негізінде терроризмді жалпылай ауыр қылмысқа жатқызды. Одан бұрын 1951
жылы резолюция қабылданып, онда артықшылық теориясын қалыптастырды.
Осыған сай ХҚПҰ іс жүзіндегі жалпы ауыр қылмыстың астары бар ма деген ойда
сұраныстар жібереді. Жіберілген сұраныстың Жарғының 3 бабына сай екендігін
тексеру үшін, саяси болуына мүмкіндігі бар қылмысты ХҚПҰ 2 топқа бөледі:
- табиғи, саяси әрекеттер, діни, әскери және нәсілдік болады, олар
автоматты түрде 3 бапқа сай келеді. (мысалы, бұқаралық ақпараттық
заңын бұзу, діни әрекеттермен айналысу, әскери қылмыс т.с.с.). Бұл
жағдайда не Бас Хатшылық, не Орталық Ұлттық Бюро күдікті немесе
айыпталушы азаматтарды іздестіру жөнінде ешқандай шара қабылдай
алмайды.
- Қылмыстың ашуы үшін, анық білу қажетті сұранымдар. Бұл жағдайда дүние
–дәл талдау Бас Ассамблеяның бекіткен 3 талап бойынша жүргізбеу қылмыс
жасалған орын, жәбірленушінің құқықтық мәртебеі, әрекеттің қоғамға
қаупінің деңгейі. Мұндай талаптар мүше елдерде немесе халықаралық
трибуналдарда қолданылады, іздестіру және аза

маттарды халықаралық адамгершілік құқықты бұзған деп айыпталушыларды
беру мақсатына бағыттылған. Бұл саяси негізде немесе мемлекеттік
қызметте қылмыс жасаған азаматтарға жазадан қашуға мүмкіндік бермейді.
3 баптың мақсаты мен міндетіне қатысты пікір таластар қазіргі уақытта
да жалғасуда, онда көрсетілген қатаң шарттар Интерполға көптеген
халықаралық әлемдік қауымдастыққа қауіп төндіретін қылмыстармен күреске
қатысуға мүмкіндік бермейді.
Қазіргі таңдағы терроризм, ұйымдасқан қылмыс белгілерінің бәрін өзіне
сіңірген, бұл мемлекеттің ұлттық қауіпсіздігіне үлкен қауіп төндіргені
сияқты, бүкіл халықаралық құқық қорғауға да қауіп төндіреді. Бұл қоғамдық
жауыздықпен күресуге Интерпол да қосылады. ( 40, 92б.)
Терроризмнің әр түрлілігі ұлтаралық қарым-қатынас мәселелерімен тығыз
байланысты: этникалық аз топтың құқығын шектеу- жанжалдың, сонымен қатар
террорлық әдістің себебі болуы мүмкін.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтің айтуы бойынша қазіргі кездегі
терроризм бұқаралық сипатқа ие, ұйымдасқан құрылымы, өзіндік қаржылық
жүйесі және экстерриториалға қарағанда штаб-пәтері, көптің әрекетін реттеп
отыратыны бар. Бір қарағанда мақсаты мен міндеті террорлық ұйымнан басқаша.
Қазір саяси күшейтілген терроризм мен әдеттегі бандиттік әрекет жасауға
рұқсат берушінің арасындағы шекара айқындалды.
Мемлекет әрекеттері терроризмге қарсы, кез келген адамның құқығын
қорғау бұл өмір сүруге құқық, ол 6-бапқа бекітілген. ҚР Президенті Н.Ә.
Назарбаев болса былай айтады Терроризмді – жеңуге болмайды, оның тайыры -
кедейшілікке қоғамдық теңсіздікте және адамның өмірлік жоспарының
болмауында жатыр. Сондықтан қатаң қалыптағы 3-бап, бұл жағдайда Интерполға
мүмкіндік бермей отыр, қазіргі таңдағы талапқа сай емес жеңіл жағына қарай
өзгертілуі тиіс. 36-бапта (Бас Хатшылық тарауы) қылмыскерді іздестіру
туралы анық айтады – е пунктінде айтылғандай, Бас Хатшылық ұлттық
және халықаралық органдар мен байланысқа түседі, қылмыскерлерді іздестіру
сұрақтары Орталық Ұлттық Бюрода шешіледі. Қазақстан Республикасында
қылмыстық құқықтарға қатысты, бірнеше сұрақтар жайында мәселе қозғайтын,
шетелдік мемлекеттермен келісімдік қатары бар. Қазақстан Республикасы
халықаралық қылмысқа қарсы әрекет етушілік бойынша, халықаралық процесске
беделді қатысушы болу, халықаралық құқық нормаларымен және өзінің жолын
қуғанды ойлау негізінде толық халықаралық құқықсубьектіліке ие болады [41,
249б.].
Полиция қызметкерлерінің халықаралық ынтымақтастығы және Интерпол
архивін ішкі бақылау. Ұйым Жарғысының қосымшасы болып табылады. Бас Хатшысы
криминалдық ақпаратты тек сақтау қызметін атқарады, оның иесі – Интерполдың
ҰОБ. Қылмыстық тіркеудің обьектісін қолдану ҰОБ Интерполдың негізінде
жүргізілуі бұл Интерполдың затты іздестірудегі басты мазмұнын
қалыптастырады.
31-бап алға қойған мақсатқа жету үшін ұйым әрдайым өзінің бейнесін
және тұрақты ынтымақтастығына сүйенуі, өз мемлекетінің заңына сәйкес
жауапкершілікпен тіршілігіне қатысу. Мысалы: Ұлттық нормативтік құқықтың
актілер жасау немесе қабылдау, екі жақты келісім жасау құқықтық көмек
керек.
Халықаралық заң құжаттарының екінші түрі – ХҚПҰ шеңберіндегі
халықаралық қылмыстылыққа қарсы ортадағы халықаралық келісімдерге өтеміз.
Халықаралық келісімді білдіретін бір немесе бірнеше байланыстар
арқылы құжаттағы келісіммен қамтылған атауға тәуелді халықаралық заңдармен
реттелген және мемлекет арасында жазу түрінде бекітілген халықаралық
келісімді білдіретін 1969 жылғы 23 мамырдағы халықаралық келісім шарт заңы
туралы Веналық конвенцияны еске түсірейік. Халықаралық ұйымдар арасында
немесе халықаралық ұйымдар мен мемлекет арасындағы келісім шарт құқығы
туралы Веналық конвенцияда ол үшін келісім шартқа заңды күш беру, оны
қабылдау, бекіту, басқа да тәсілмен біріктіру, айырбастау құжаттарымен
келісім шартты құрастыру туралы келісілген шартқа қол қою міндеттілігі
мемлекет келісімен бекітілетіндігі белгіленген.
И.В. Путова өзінің диссертациялық зерттеуінде халықаралық қатынаста
мемлекет қылмыскерлерді халықаралық іздеу органдарымен бірге жүргізген
арнайы келісім шартты қорытындылау тәжірибесі қиындық туғызған жоқ.
Халықаралық екіжақты және көпжақты келісім шарттарында қылмыскерлерді
іздестіруді қамтамасыз ету бойынша мемлекеттік міндеттемелер шығады[18,
40б.].
Осы барлық келісімде территориялық және қатысушы саны бойынша үш
топқа бөлінеді:
- БҰҰ шеңберінде (1988 жылғы психотроптық және наркотикалық дәрілерді
заңсыз жолмен өндіруге қарсы күрес туралы конвенция, 1999 жылғы
қаржыландыру терроризмге қарсы күрес туралы БҰҰ халықаралық конвенция,
2000 жылғы ұлттық ұйымдастырылған қылмысқа қарсы БҰҰ конвенция)
бекітілген жан-жақты конвенция;
- Аймақтық конвенция (1957 жылғы шығу туралы Еуропалық конвенция, 1959
жылғы қылмыстық іс туралы құқық көмегі жайындағы Еуропалық конвенция,
1993жылғы азаматтық және қылмыстық іс бойынша құқықтық көмек және
құқықтық қатынас туралы Еуропалық конвенция);
- Экстрадиция және қылмыстық іс бойынша құқықтық көмек туралы екіжақты
келісім шарт.
Интерпол арқылы ақпаратты ауыстыру мен сұранысты жіберу ұтымды
болады. Мемлекет ХҚПҰ арналары арқылы қабылдау туралы келісу керек,
өйткені, қазіргі уақытта бұл Ұйымның тетігі арқылы барлық ақпаратты
жібереді, көп уақытты жоғалтпай бұл тапсырманы орындауға болады. ХҚПҰ
мүшесі болып 188 елдер табылады, БҰҰ-ның тәжірибелік бәрі мүшесі деп айтуға
болады. Барлық жабдықтар мен ресурстарға қатысты, ҰОБ Интерпол тиімді
келетін, жедел жіне орындауға жататын немесе құқық көмек көрсету туралы
өткізу арнайы ұлттық орган белгілеудің қажеті жоқ. Барлық жан-жақты
конвенцияда қылмыс ісі бойынша құқық көмек көрсету қарастырылған, Интерпол
тетігін де ұтымды қолдану туралы жағдайды қосу керек, сұраныс пен ақпаратты
жіберу тәсілнің негізгі сапасында ХҚПҰ арнасына мемлекеттік-қатысушы нұсқау
береді. Біздің пікірімізше, барлық ынтымақтастық жан-жақты, келісімді және
жедел болуы тиіс.
Бас Ассамблея тек пленумдық отырыстарда шешім қабылдайды. Шешімдер
резолюция түрінде қабылданады. Қабылданатын резолюциялардың зат пен жайға
байланысты түрлі заңды күші бар. Барлық резолюцияны екі санатқа бөлуге
болады:
- ХҚПҰ жұмысшысына қатысты резолюциялар (бюджеттік сұрақтар құрылым,
жарғылық құжаттар, Интерпол халықаралық ұйымдар мен үкімет арасындағы
келісімді бекіту т.б.)
- халықаралық құқық қорғау ісінің жекелеген бөлімдеріне қатысты
резолюциялар (нақты келісім түрлеріне қарсы күрес іс шаралары, қандай да
бір істі жасау туралы ұсыныстар мәліметті жіберу т.с.с.)
Сонымен бірге орындау комитетке Бас Хатшы, көмекші орындарға
жіберілетін резолюция орындалуға міндетті, ол полициялер мен үкіметке
жіберілген резолюциялар тек ұсыныс ретінде беріледі. [8, 56б.]
Ұсыныс түріндегі декларациялар, типтік келісімшарттар мен басқа да
құжаттардағы жұмсақ заң нормаларына көшеміз. Бұл нормалар міндетті
құқықтық күшке ие болмағанымен, түрлі елдердің қылмыстық заңнамасын
үйлестіру ісінде үлкен мәнге ие әрі маңызды бағыт болып, мемлекет ондағы
қағидаларға қайшы келмеуге тырысады. Мұндай құжаттардың ішінде ХҚПҰ
Жарғысының 2 бабында көрсетілетін адам құқықтары туралы 1948 жылғы Жалпыға
ортақ декларациясы бірінші кезекте тұр. Халықаралық іздестіруде ешкімді
заңсыз қамауға алынуға, тұтқындауға, аластатуға болмайды [9, 27 б.] деген
Декларацияның 9 бабының ережесі ерекше орын алады. Сондықтан Интерпол
адамды тұтқындау жұмысын мемлекет құзырлы органының сұранысымен ғана жүзеге
асыруы тиіс.
Жоғарыда айтылғандай, халықаралық қылмыстық іздестіру бір жағынан,
ұлттық деңгейдегі іздестіру іс-шараларының жиынтығы болса, екінші жағынан,
бұл мемлекет ішкі іздестіру саласы қызметтерінен өзгеше қызметтерді іске
асыратын жеке тетік.
Ұлттық деңгейдегі қылмыстық іздестіру – бұл мемлекеттік органдардың
қылмыстың табысты шешілуі үшін адамдар мен материалдық дүние құндылығына ие
заттарды, сонымен қатар, соттың айыптау үкімінен жасырынғандарды табуға
арналған іс-шаралар кешені.
Халықаралық қылмыстық іздестіру туралы айтқанда, Интерпол тарапынан
іске асырылатын іздестіруді ойлаймыз. Өйткені, бүгінгі күні тек
дүниежүзілік дәрежеде тек ХҚПҰ қана қылмыстық іздестіру жұмыстарымен
айналысады.
Түрлі зерттеулерде мынадай анықтама берілген, халықаралық қылмыстық
іздестіру – бұл мүше мемлекеттердің құзырлы органдары мен Интерпол Бас
Хатшылығы құрылымдарының тергеуден, соттан немесе үкімнің орындалуынан
жасырынып жүрген адамдардың, сондай-ақ, жалпы қылмыстық заңбұзушылықтарды
ашу мен алдын-алуға арналған басқа да адамдар мен материалдық нысандардың
орналасқан жерін анықтауға бағытталған қызметі[39].
31 бапта Ұйым өзінің мақсаттарына жету үшін мүшелеріне арқа сүйейді
делінген. Бұл халықаралық іздестіруге тікелей байланысты себебі іздестіру
жұмыстары кезінде басты роль атқаратын Ұлттық Орталық Бюроның жұмысын
қамтамасыз етуді көздейді.
Біздің пікірімізше, құқықтық көмек көрсетуді көздейтін барлық әмбебап
конвенцияларға Интерпол мен ҰОБ тетіктерін қолдану басымдығын енгізіп, мүше
мемлекеттерге ХҚПҰ арнасын мәліметтерді сілтеу мен сұрауларда көрсетуді
ұсынуды жөн санаймыз.

2 ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ ПОЛИЦИЯ ҰЙЫМЫ АРҚЫЛЫ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ҚЫЛМЫСТЫҚ
ІЗДЕСТІРУДІҢ БАҒЫТТАРЫ МЕН ШАРАЛАРЫ

2. 1 ХҚПҰ аясындағы халықаралық қылмыстық іздестірудің негізгі
бағыттары
В.П. Пановтың ұйғарымы бойынша Интерпол қызметінің ең маңызды
түрлерінің бірі қылмыскерлерді халықаралық іздестіру болып табылады[15].
Алайда, алдағы тарауда айтылғандай, халықаралық қылмыстық іздестіруді тек
қылмыскерлерді іздестіруде қолданбау керек. Осылайша, халықаралық қылмыстық
іздестіру шараларын жоғарыда аталған анықтама төңірегінде қарастыратын
боламыз.
Интерпол аясында халықаралық қылмыстық іздестіру 4 бағыт бойынша іске
асырылады:
- қылмыскерлерді экстрадициялау мақсатында іздестіру (бұл ретте
қылмыскерлер дегеніміз бас бостандығынан айыру орындарынан қашты деген айып
тағылған айыпкерлер, күмәнділер);
- адамдарды тәртібіне бақылау жасау немесе олардың қатысуымен тергеу
амалдарын ұйымдастыру мақсатымен іздестіру (мұндай амалдар тек
қылмыскерлерге ғана емес, қылмыстың куәларына қолданылуы мүмкін);
- ізсіз жоғалған адамдарды іздестіру;
- қылмысқа қатысы бар немесе ұрланған немесе ұрланған деп танылған
автокөлікті, өнер туындыларын, тарихи жәдігерлерді, мәдени құндылықтарды,
зергерлік бұйымдар мен басқа да материалдық нысандарды іздестіру. Бұл
іздестіруді арнайы деп те аталады.
Адамды іздестірудің әр түрінің өзіне тән арнайы іздестіру туралы
үлгіге сәйкес келетін хабарламалары ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы
Халықаралық қылмыстық соттың құқықтық мәртебесі
Халықаралық қылмыстық полиция ұйымы туралы
Халықаралық ұйымдардың құқықтық мәртебесі
Қылмыстық іс жүргізудегі тергеушінің құқықтық мәртебесі
Ислам конференциясы ұйымының халықаралық құқықтық статусы
Халықаралық еңбек ұйымының еңбек құқығы
Азаматтың әкімшілік-құқықтық мәртебесі
Азаматтық әкімшілік-құқықтық мәртебесі
Халықаралық қылмыстық құқық ұғымы
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь