Хамза Ихсанұлы Есенжановтың өмірі мен шығармашылығы

Хамза Ихсанұлы Есенжанов 1908 жылы 25 желтоқсанда қазіргі Орал облысы, Чапаев ауданы, Шалқар көлінің жағасында орта шаруаның отбасында дүниеге келді. Хамза 1927-29 жылдары 7-жылдық мектепте оқиды. Алматы мал дәрігерлік техникумын (1928), Қазақтың Абай атындағы педагогика институтының тіл - әдебиет факультетін (1933) бітірген. Есенжанов 1932-33 жылдары Қазақстан Жазушылар одағының басқармасының жауапты хатшысы. 1936 жылы Ленинградтың мемлекеттік өнер білімі институтының аспирантурсына түседі. Бірақ Қазақстанға қайта шақырылып (1936-37) СССР ҒА – ның Қазақ филиалында әдебиет пен фольклор секторын басқарады. 1937 жылдан Қазақ мемлекеттік филормониясының, кейін Қазақ академиялық опера және балет театрының директоры қызметін атқара жүріп, Қаз ПИ – де орыс әдебиеті тарихынан сабақ береді.
Х.Есенжанов өзінің жазушылық жолын 1930 жылдары өлең, әңгіме жазудан бастады. Сол жылдары республикалық басылымдарда «Өлеңінің жағасында», «Қызыл құмақ», «Күшке күш» сияқты әңгімелері және «Жер шарында» атты сахналық шығармасы жарияланды. Сонымен қатар бастауыш, орта мектептер үшін оқулықтар, көптеген әдеби сын мақалалар жазды. Хамза 1956 жылдан өнімді творчестволық еңбек жолын бастады. Ол бұл жылы «Ақ Жайық» трилогиясының (1-ші, 1957; 2-ші кіт. 1959; 3-ші кіт.1965) жариялады. (Ал, 1966) Бұл романда Батыс Қазқстанда Кеңес өкіметін орнату және нығайту жылдарындағы тұтас бір кезеңнің оқиғаларын айту көзделген. Автор патша әкімдері мен байлардың тепкісінен езілген жұмысшылар мен шаруалар бостандығы мен бақыты үшін күрескен ерлердің жиынтық бейнелерін (Хакім, Әлібек, Әділбек, Мұнала, Шолпан, Нұрым) жасаумен қатар нақты тарихта болған адамдардың (Дмитриев, Әйтеев, Қаратаев, Делан т.б.) революциялық өмір жолын шебер суреттейді. 1963 жылы трилогияның заңды жалғасы болып табылатын «Көп жыл өткен соң» ал 1971 жылы «Ағайынды Жүнісовтер»
        
        1-лекция. Хамза  Ихсанұлы Есенжановтың өмірі мен шығармашылығы
Жоспары:
1. Қысқаша өмірінен мәлімет.
2. Хамза шығармашылығының басты ерекшеліктері.
Пайдаланылатын ... ... ... 6 ... А., ... ... «Көп жыл ... соң» А., 1963.
3. Х.Есенжанов. «Ағайынды Жүнісовтер» А., ... ... ... ... А., 1987.
Хамза Ихсанұлы Есенжанов 1908 жылы 25 желтоқсанда қазіргі ... ... ... Шалқар көлінің жағасында орта шаруаның отбасында
дүниеге келді. Хамза 1927-29 жылдары 7-жылдық мектепте ... ... ... ... (1928), Қазақтың Абай атындағы ... тіл - ... ... (1933) ... ... ... Қазақстан Жазушылар одағының басқармасының жауапты хатшысы. 1936
жылы ... ... өнер ... ... ... Бірақ Қазақстанға қайта шақырылып (1936-37) СССР ҒА – ның ... ... пен ... ... ... 1937 жылдан Қазақ
мемлекеттік филормониясының, кейін Қазақ академиялық опера және балет
театрының ... ... ... жүріп, Қаз ПИ – де орыс ... ... ... ... ... жолын 1930 жылдары өлең, әңгіме жазудан
бастады. Сол ... ... ... ... ... ... «Күшке күш» сияқты әңгімелері және «Жер шарында» ... ... ... Сонымен қатар бастауыш, орта мектептер үшін
оқулықтар, көптеген әдеби сын мақалалар жазды. Хамза 1956 ... ... ... жолын бастады. Ол бұл жылы «Ақ Жайық» трилогиясының (1-
ші, 1957; 2-ші кіт. 1959; 3-ші ... ... (Ал, 1966) Бұл ... ... Кеңес өкіметін орнату және нығайту жылдарындағы тұтас бір
кезеңнің оқиғаларын айту көзделген. ... ... ... мен ... ... ... мен шаруалар бостандығы мен бақыты үшін
күрескен ерлердің ... ... ... ... Әділбек, Мұнала,
Шолпан, Нұрым) жасаумен қатар нақты тарихта ... ... ... Қаратаев, Делан т.б.) революциялық өмір жолын шебер суреттейді.
1963 жылы трилогияның заңды жалғасы ... ... «Көп жыл ... соң» ал
1971 жылы «Ағайынды Жүнісовтер» романдарын жазды, жариялады. Осы соңғы екі
кітапта жаға өмір құрған екі ... сан – ... ... тап ... ... жаңа ... ... қалыптасып дамуы бейнеленген.
Автордың «Ақ Жайық» трилогиясы мен «Көп жыл өткен соң» ...... 5 ... ... ... ... ... Есенжановтың
шығармалары қазақ романының шеңберін кеңітіп, көркемдік мүмкіндіктерін ... оның ... зор үлес ... Хамза Есепжанов өмірінің соңғы жылдары
«Қарт Қазақ», ... ... ... т.б. әңгіме, очерк, әдеби – ... ... 1978 ... жазушының 6 томдық шығармалар жинағы
шықты. «Ақ Жайық» трилогиясы орыс тіліне аударылып, одақтық, ... (1964, 1969, 1973) ... ... ... аударма саласында да ... ... ... «Тынық Дон» (Тихий Дон романының және 4-ші кітаптарын),
И.С.Тургеновтың «Рудин» И.П.Шуховтың «Өшпенділік» романдарын, А.С.Пушкиннің
«Дубровский» ... т.б. ... ... ... Х.Есенжановтың
шығармашылық еңбегі жоғары бағаланып, ол ... Қылы Ту», ... ... және медальдармен наградталған. Х.Есепжановқа 1967 жылы, «Ақ
Жайық» ... үшін Абай ... ... ССР ... ... берілді.
Көрнекті жазушы Хамха Есенжанов 1975 жылы 5 ... ... ... ... ... ... ... мен шығармашылығы
(1916-1997)
Жоспары:
3. Ақынның өмірінен қысқаша мәлімет.
4. Ақынның лирикалық шығармалары.
5. Ақынның этикалық жанрдағы ... ... Ақын ... ... ... әдебиетінен алатын орны.
7. Қорытынды.
Пайдаланылған әдебиеттер:
5. Сәнгерей Тәжіғұлов. Хамит Ерғалиев (Ақын творчесвтосы туралы ... ... 1983. ... 176 ... ... ... ... Алматы 1987 ж.
7. Х.Ерғалиев. Өмір өрнегі. А.Жалын. 1986. 384 ... ... ... 3 том. 1982-84 ж. ... ... мен шығармашылық қызметі.
Хамит Ерғалиев 1916 жылы 14 ... ... ... ... дүниеге келген. 1997 жылы қайтыс болды.
Хамит ... ... ... соң, 1939 жылы ... ... ... Сондай-ақ Х.Ерғалиев Отан соғысан қатысқан.
Республикалық «Социалистік Қазақстан» ... ... ... ... ... секциясында кеңесші, Қазақстан Мемлекеттік көркем
әдебиет баспасында поэзия редакциясының ... боп ... ... 1959 жылдан бері қарай шығармашылық жұмыспен айналысады.
Ақын Х.Ерғалиевтің еөлеңдері ... ... ... 1936 жылы
жарияланған. Содан бері жарты ... ... ... оның ... ... ... мен аударма жинақтары оқырман игілігіне айналды. Оның ішінде 20-
ға жуық ... ... ... ... ... ... да ... тартып,
әңгімелерін, көркем очерктері мен публицистикаларын жеке – жеке кітап етіп
ұсынды.
Х.Ерғалиев шығармалары түгелдей дерлік орыс тіліне ... ... ... ... ... ... Пушкин мен Лермонтовтың, Шекспир мен Байронның қазақ
оқырмандарына ... ... ... Қарақалпақтың «Қазақ қыз» атты
халықтың жырларын қазақшалауда белсене еңбек етті.
Х.Ерғалиев ... ... Абай ... ... ... ... ... үшін 1981 жылы) сыйлықтың, республикалық Жамбыл атындағы
(«Біздің ауылдың қызы» өлеңдер жинағы үшін, 1953 ж.) ... ... ... Отан ... екі рет ... Қызыл Ту, Құрмет белгісі және «Халықтар
достығы» ордендерімен бірнеше медальдармен марапатталған.
«Қазақстан халық ... ... ... ие ... ... ақын
Х.Ерғалиев 1997 жылы қайтыс болды. Көрнекті ақын Хамит Ерғалиевтің көптеген
жыр жинақтары жарық көрді. Атап айтқанда: Екі поэма (1949), ... ... ... (1950), ... ... ... (1953), ... жырлары, өлеңдер мен
поэма (1955), Құрманғазы ... (1958), ... ... Өлеңдер, поэмалар
(1963), Өз көзімен өмірдің. Өлеңдері (1965), Күн күмбез өлеңдер (1968), Күн
– дастан поэма, ... (1970), ... ... ... ... ... сарбаз өлеңдер (1975), Жанарымда жұмыр жер өлеңдер (1978), Алтын
зерең ... (1981), ... ... үш ... (1982-84 ... басқа ақынның әр жылдары жазған очерк, эссе, публицистикалары
енгізілген «Өмір өрнегі» ... ... ... Алматы «Жалын» 1986-
384 бет.
Ақындық міндетті өзіндік дара қасиетімен келген ... ... ... ... ... ... жүріп, қаламын биік, тұғылы
тақырыптарға арнауда. Автордың патриоттық рухтағы үнге ... ... ... ... мазмұнды, алуан тақырыпқа арналған кең тынысты
өлеңдерін оқушы қауым сүйеніп ... ... ... ... мен поэмалары.
Жоспары:
1. Ақын лирикасының негізгі тақырыптары.
2. Ақынның эпикалық жанрдағы ерекшеліктері.
Соңғы жылдардың еншісіне тиетін «Алтын зерең» кітабында ол былай ... ... ... қай жерімде тұратынын
Әлі өкінем бекер кетсе бір күнім.
Табиғатым - таң ... ... ... осы ... ... ақын өзін – өзі ... Замана ағысынан қалғысы келмейді. Ақын
қаламынан шыққан дүние көл – көсір. Бұл күнде ... ... ... ... поэзиясынсыз жеріне жете ұғыну, тереңіне жете ... ... бала ... өлең шығаруға әуестенген. Оның алғашқы өлеңдері
күнделікті баспасөзде 1936 жылдан жарық көре бастады. Қазір Х.Ерғалиевтің
40 жуық ... бар, оның ... ... ... ... – поэмалар.
Кейде жалпы тақырып ұқсастығы болғанымен, әр ... ... ... мен ... ... ... ... да қазақ поэзиясында
ұшар биігі, қонар тұғыры, сайраған даңғыл жолы бар, ешкімге ... ... ... ... ... лирик ақын. Ақын шағын лирикалық өлеңдерден бастап
тұтас тақырыптық өлеңдер циклін жазира ... ... ... ... «Күрегіме», «Москва», «Жеңіс жырлары» деген жатады.
«Құрманғазы поэмасы. ... кім еді. Ол – қара ... ... сұрқия заманның иесі, оның құдіретті күйлері бітіспес кектен,
қайнаған ызыдан туындаған.
Х.Ерғалиев осындай алып тұрғаны ұзақ ... бойы жан – ... ... ... байқап бойындағы өз күші де бабына енді – енді ...... ... ... ... – ау ... ... Құрманғазының, оның беймәлім
заманының образын жасауға кірісті.
Хамиттің ... атты ... 1-ші ... 1958 жылы 21-ші
кітабы 1960 жылы жеке кітап болып басылып шықты. Ал, 1962 жылы ... ... ... өзі ... ... ... ... көрді. Сөйтіп,
жұртшылық халық ... ... ... бейнесімен танысуға
мүмкіндік алды. Поэма туралы газет, журнал бетіндегі әдеби – сын ... ... ... ... ... – жеке дара ... ... оның күйшілік
өнері туралы ғана шығарма емес. Құрманғазы образы арқылы берілген халық
тағдыры, ... ... ... өмірінің шындығы, әлеуметтік хал –
ахуалы, өнердегі поэтикасы, өмірдегі ... деп ... ... ... ... сұм ... жан даусы, зар дауысы ... әйел ... мен ... ... сияқты маңызды тақырыпты
қоса қозғаған күрделі шығарма.
Поэманың өнбойында ... көп ... ... Құрманғазы өміріне
байланысты, композитор ғұмыр ... ... ауыр ... ... жайлары көз алдымыздан өтеді. Халық өкілі Құрманғазы поэмада бала
кезінен ... ... ... ... сол бір ... бұқараға ортақ
тақсіретінің барлық сатысын басынан өткереді.
4-лекция. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің өмірі мен шығармашылығы (1924 ж)
Жоспары:
1. Жазушының шығармашылық ... ... ... ... шығармалары.
3. Жазушының «Қан мен тер» трилогиясы.
4. «Сең» романының тақырыбы мен идеясы.
5. Жазушы шығармаларының қазақ ... ... ... ... Ә.Нұрпейісов. Шығармалар. Төрт томдық А., 1982-1984.
2. М.Қаратаев. Ізденіс іздері – А., 1984.
3. С.Қирабаев. Әдебиет және дәуір ... А., ... ... ... ... ... А., 1987.
5. З.Қабдолов. Жебе. А, 1977.
6. Ж.Дәдебаев. ... ... ... А., ... ... ... драматург, публицист, әдебиет сыншысы,
аудармашы қоғам қайраткері, СССР және Қазақстан мемлекеттік ... ... ... ... ... жазушы Әбдіжәміл Нұрпейісов
1924 жылы 22 октябрьде Қызылорда облысында, Арал теңізі жағасындағы Арал
ауданы, ... ауыл ... ... ... жерде дүниеге келді. Ол ... ... (1942-45 жж) ... ... ... аттанады. Майданнан
жеңіспен оралған ол, 1949 жылы Қазақтың мемлекеттік университеті, филология
факультетіне ... ... ... бір ... ... ... атындағы
литературный институтқа өзгереді. Оны 1956 жылы ... ... ... 1962/64 ж «Жұлдыз» журналының бас ... ... ... соң ... ... ... басқармасында
істейді.Әбдіжәміл әдебиетке 1940 жылдың екінші жартысынан араласа бастады.
Көрнекті ... ... ... ... арнап жазған бірінші романы
«Күләндия» (1950) (кейін «Күткен күн» болып өзгертілген) (1958) жылы ... Бұл ... ... атындағы республикалық (1950 жыл) сыйлыққа ие
болды. Жазушының көп жылдар бойы зерттеп жазған ... ... «Қан ... ... (1к. ... 1961, 2 ... ... 1964, 3 кітабы
«Күйреу» 1970 ... ... ... ... ... ... ... болған тарихи оқиғалары: қазақ халқының революция алдындағы
және қазақ ... ... ... жылдарындағы өмірі тарихи шындыққа
сай, ... ... ... Нұрпейісов сол тарихи кезеңдегі халық
өкілдерінің қайталанбас, дара, күрделі тағдырын, типтік бейнесін ... ... ... ... ... т.б. ... ... болады.
Жазушының бұл «Қан мен тер» трилогиясы көптеген шетелдердің ... ... «Қан мен тер» ... үшін СССР ... 1974 жылы 7 қарашада берілді. 1978 жылы 6 қазанда «Қан мен ... ... ... ... екі ... ... шығарды.
Жазушының «Сең» (1983) романының негізгі тақырыбы суы тартылып бара ... ... ... ... екі түрлі көзқарастың қақ тығысы
төңірегінде өрби ... ... ... қоғамдық – әлеуметтік мәселелерді,
экологиялық проблемалар төңірегіндегі толғаныс, тебіреністер адамның өз ары
алдындағы азаматтық борышы ... сөз ... Бұл ... ... ... диологиясына айналды. (Басты кейіпкерлері ... мен ... Арал ... ... ... ... реалистік тұрғыда
суреттеледі.). Жазушы Ә.Нұрпейісов очерк және әдеби – сын ... да ... ... етіп ... «Толғау», «Жүрегі толы жыр еді»,
«Ақ бидай туралы аңыз» атты жинақтарында Л.Толстой., И ... ... ... ... т.б. шығармашылығы туралы терең ой
айтады. ... ... ... де шұғылданып: А.Чеховтың,
М.Горькийдің, Назым ... т.б. ... ... ... ... «Еңбек Қызыл Ту», «Құрмет белгісі» ордендерімен наградталған.
1985 ... ... ... ... құрметті атағына ие.
5-лекция. Жұбан Молдағалиевтің өмірі мен шығармашылығы (1920-1988 )
Жоспары:
1. Ақын ... ... ... Жұбан өлеңдерінің негізгі тақырыптары.
3. Жұбан поэмалары.
4. Жұбан поэзиясының қазақ әдебиетінен ... ... ... ... және қаламгер. Әдеби сын. А., 1989. ... ... ... ... (67-88 ... ... және қаламгер. Әдеби сын. А., 1976ү (4-ші кітап 56-71 ... ... ... ... ... 56-71 бб. ... жыры - ... сыры) (Осында 209-222 бб).
4. Ж.Молдағалиев. шығармалар 3 томдық А., 1971-1981 жж.
5. ... ... 2 ... ... ... Қаз ССР. 4 том қысқаша энциклопедия. А., 1989. 433 ... ... ... ... А., 1987 ж. (408-410 ... ақын ... Молдағалиев ақын, публицист, сыншы, қоғам
қайраткері, СССР және Қазақстан ... ... ... ... ... 1920 жылы 5 ... Орал облысының Тайпақ
ауданындағы «Жыланды» деген ... ... ... Әкесі жастай қайтыс
болып, ол ана тәрбиесінде өседі. ... ... ... ... 1940 жылы ... 1940-47 ... ... қатарында болып, соғысқа
қатысқан.
Жұбанның 1939 жылы ... ... ... атты ... газетінде
оның тұңғыш өлеңі жарық көрді. 1948-52 жылдары Жұбан «ЛЖ» газетінде бөлім
меңгерушісі, жауапты ... ... ... 1958-63 ... журналының бас редакторы қызметінде болған, 1953-54 жылдары,
сосын 1963 -71 жылдары Қазақстан Жазушылар ... ... 2-ші ... Ал 1979-83 ... ... Жазушылар Одағы Басқармасының бірінші
хатшысы, СССР ... ... ... ... болды.
Ж.Молдағалиевтің 1949 жылы «Жеңіс жырлары» деген атпен тұңғыш
өлеңдер ... ... ... бері ... жалпы 60-тан астам кітабы, әр
кезеңде қаза орыс тілдерінде шығармаларының 1 томдығы 2 қос ... ... ... ... ... ... ... поэма жанрын айтудың шебері ... ... ... (1969), «Қыран дала», «Сел» «1975), ... (1979) ... көп ... ... поэзиясының жетістігіне
айналды. 1970 жылы «Кісен ... ... үшін ... Мемлекеттік
сыйлығына, 1978 жылы «Қыран дала» және ... ... үшін ... сыйлығына ие болды.
Ж.Молдағалиевтің 2 томдық шығармалар жинағы (1970), ұш ... ... жж) ... ... ... көптеген шығармалары одақ халықтарының және
шетел халықтары тілдеріне аударылды.
Жұбан Молдағалиев шығармашылық еңбегі үшін екі рет «Еңбек ... ... рет ... ... ... соғысы», «Құрмет белгісі» ордендерімен
наградталды.
Жұбан көркем аударма мен публицистика саласында да көп ... ... 1985 жылы ... ... ... ... беріледі.
Көрнекті қазақ ақыны Жұбан Молдағалиев 1988 жылы 6 ... ... ... ... ... мен ... ... өмірінен мәлімет.
2. Ілиястың поэзиялық шығармалары.
3. Жазушының прозалық шығармалары.
4. Ілиястың тарихи тақырыпқа жазған ... ... ... ... ... ... ... Жазушы шығармаларының қазақ әдебиетінен алатын орны.
Пайдаланатын әдебиеттер:
1. І.Есенберлиннің 10 томдық шығармалар жинағы. А., ... ... ... ... сөз. 10 том. А., ... Ш.Елеукенов. Замандас парасаты.
4. Советтік Қазақстан жазушылары. А., 1987.
5. Қазақ ССР. 4 том қысқаша энциклопедия. А., 1989.
Ілияс ... 1915 жылы 10 ... ... ... ... ... кедей шаруа отбасында туды. Ата – анадан ерте ... ... ... 1940 жылы Қазақтың Мемлекеттік кен ... ... ... ... ... ... ... болып істейді. Берсүгір шахта басқармасының бастығы болады. Соғыс
жылдарында Отан ... ... ... ... қайтқан соң 1942-47
жылдары Қазақстан КП ОК-нің нұсқаушысы, 1947-51 жылдары Жамбыл атындағы
Қазақ Мемлекеттік ... ... 1953-54 ... ... ... аға ... 1954-57 ... Қазақ Мемлекеттік
көркем әдебиет баспасының аға редакторы, 1958-67 ... ... аға ... сценарий редколлегиясының мүшесі; 1967-1971-
«Жазушы» баспасының директоры. 1971-75 ... ... ЖО ... ... ... ... ... баспасөз бетінде 1940 жылдан
бастап жарық көрді. Жазушы таланты ... ... ... жоқ. Ол ... ... проза, драматургия, кинодраматургия саласында жемісті
еңбек етті. Ілияс алғашқы ... ... ... ... Ол ... «Айша», «Сұлтан» атты ... ... ... ... ... ақын ретінде танытты. Одан кейінгі ... ... ... жыр» атты ... ... (1949) баспадан басылып
шықты.
Әділбек Майкөтевке арнап «Большевик туралы» поэмасын (1957), «Біржан
сал трагедиясы» дастанын (1959) ... ... 1960 ... ... қалам тарта бастады. «Өзен жағасында» (1960), ... ... орыс ... ... «Адам туралы ән» (1957) повестері жарық
көрді. Жазушы қазақ әдебиетінде роман жанрын дамытуға ... үлес ... ... (1966), ... ... (1967), ... ... (1969), «Алмас қылыш» (1971), «Алтын құс» (1972), «Жанталас»
(1973), тың ... ... ... ... жүр» ... ... трилогиясы (1976) «Маңғыстау майданы», «Аманат»
(1978) романдары «Алтын Орда» ... ... ... ... да
«Махаббат мейрамы», «Алыстағы аралдар» (1983), «Аққу құстың қуанышы» (1984)
романдары жарияланды. ... ... ... ... ... ... олардың қазақ даласында қоғамдық – әлеуметтік
өнеркәсіпті ... ...... ... ... адам санасындағы
қалдығына қарсы күресті баяндайтын «Айқас» ... үшін ... ... ССР-ның Абай атындағы Мемлекеттік сыйлығы (1968)
берілді. Ілиястың проза жанрындағы шығармашылығын былайша жіктеуге болады.
Тарихи ... ... ... ... «Жанталас», «Қаһдо»),
«Көшпенділер» трилогиясы (1976) мен «Алтын Орда» трилогиясында ... ... ... елеулі тарихи кезеңдері қамтылады. Трилогияда 15-19
ғасырлардағы қазақ өмірі тарихи нақтылықпен және реализм әдісі ... ... ... ... ... «Айқас», «Қатерлі
өткел» романдары қазақ ... ... ... ... ... және ... құбылыстарды суреттеген революциялық рухтағы
шығармалар. Таптық күрес, танымдық көзқарастар тартыс ын шынайы бейнелеген.
«Айқас» романы үшін ... 1968 ж. Абай ... ... ... ... ... «Көлеңкеңмен қорғай ... ... ... ... ... жұмысшылар өмірі суреттеледі.
1970 жылы Қазақстан Республикасының 50 ... орай ... ... ... І.Есенберлинге «Алтын құс» романы үшін 2-
ші сыйлық беріледі. Ілиястың «Таудағы тартыс» (1962) ... ... ... ... ... ... М.Ерзинкянмен бірігіп жазған ... ... ... ... ... ... және венгр, поляк, болгар
экрандарында көрсетілді. Ілияс 1977 ж. «Жұлдыздар» атты ... ... ... ... ән ... ... ... прозасы
түгел дерлік орыс тіліне аударылды. Оның ... ... ... ... ... алтай, башқұрт, қарақалпақ, болгар, венгр, поляк,
араб, испан тілдерінде ... ... ... ... ... ... ән», ... өткел», «Ғашықтар», «Айқас» романдары бар.
Көрнекті жазушы І.Есенберлин ... ... үшін (1971) ... Ту, ... белгісі» ордендерімен және медальдармен наградталған.
Белгілі ақын, әрі жазушы І.Есенберлин 1983 жылы 5 ... күні ... ... болды.
7-лекция. І.Есенберлиннің қазіргі заман тақырыбына жазған шығармалары.
Жоспары:
1. Жазушының «Айқас» романының тақырыбы мен идеясы»
2. «Махаббат мейрамы» және ... ... ... ... жазушылық жолын шолып, ... ... ... жас ... ерекшелік көзге айқын ... Сол ... ... қол ... суреткерлік қуатымен құлашын оның ... орны мен ... ... ... жазушының творчестволық белсенділігін, замана сұрауларына
көңілі сергектігін, орасан еңбеккерлігін айтып көрсету ләзім. Оның соңғы 10-
15 жыл көлеміндегі ... ... ... Бұл ... тек ... ... әртарап көркемдік ізденістер мен жемістердің нышаны.
Ол бір туындысында – ғылым әлеміндегі ... ... ... ... 2-де ... ... ... дәуіріндегі іс –
әрекеттерін, түрлі көзқарастарын ашуға барады, енді бірде Қазақстандағы тың
және тыңайған жерлерді игеру аттанысына алғашқылардың бірі ... үн ... ... ... ... мәселесіне ден қояды, тағы бір
топ шығармасында замандастарымыздың ... ... ... ... ... ... ... Көтерген тақырыбы мен жасаған адам
бейнелерінің әрі мол оларға шын ... ... ... дарытады. Осы
себептен де оқушы қауымы І.Есенберлинді көркемдік көшіміздің алғы шебіндегі
қаламгер деп ... ... ... ой, ... айтушылық, бұрын көп сөз
бола қоймаған тыңға барушылы, творчестволық батылдық - ... ... тән ... Адам ... ... ... де туды-бітті
«пешенесіне» жазылған тағдыр таңбасы емес, дәуірдің, ... ... ... ... арпалыстардың санадағы көрінісі екенін
ұғындыра ...... ... ... деп ... ... өнімді, байсалды прозасының ерекше бағалы өрнегі неде бесек,
оның ... ... ... соны ... ... айтқан болар
едік.
«Айқас» романның басты кейіпкерлері Дәурен Ержанов пен Нұрке Әжімов
арасында тартыс өте шынайы көркемдікпен ... ... тағы ... кейіпкер Еламан Құрманов бірде Нүркенің ызыланып кетіп, «сен ... ... ... тәрізділер құрымай, Елемандарда құрымайды. ... ... ... ... ие бола алмаймыз. Өтйкні, екеум ізде
көмескі жандармыз...» дейді.
Романдағы тағы бір кейіпкерлер ол Москваның кен ... ... ... осы Саят геологиялық экспедициясының бастығы Нүркен
Әжімовтың жалғыз ... ... мен ... ... ... ... Хасенова.
Романда бұл екі жастың арасындағы достық қарым- қатынас шынайы
суреттелген. Шығарманың ... ... ... ... ... Бірақ
мұнда ешбір жерде өндіріс процесі көрсетілмейді. Бұған қарап ең бек ... ... ... ... ... болмайды. Жазушы техникалық зиялылар
өмірінің бір ... ... алып -ақ ... ... аса ... ... ашқан. Демек шығарманың құндылығы суреткерлік ойдың биіктігімен,
таңдап алған мінез бен тартыстың ... ... ... ... ... көркем концепциясы, өмірді өзінше тануы,
қаһармандардың даралық сымбатын ... кем ... ... ... ірі
тақырыптан да пайда болмаса керек.
«Айқас» романының қазіргі ... ... ... көп ... ... – жаңа мінездер, шын тартыстар, ақиқат адамдық ... ... ... ... ... романды 1984 жылы «Жалын»
баспасы жеке ... етіп ... Бұл ... ... ... ... ... соңғы шығармаларының бірі. Автордың қазіргі өмірімізді
бейнелейтін 12 романнан тұратын ... ... ... ... ... ... әр түрлі.
«Махаббат мейрамындағы» негізгі оқиғалар Алматы қаласында, бүгінгі
күндерде өтеді. Оқырман өзі ... ... ... ... ... көп ... ... дәлдікті сақтаған. Қызық ты, кей кездерде
детектив элементтері бар сюжет, ... ... ... бар. ... ... аға ... Еркебұлан, Жұлдыз, Қайназар сияқты ... ... ... ... ... ... ... кейіпкерлер аузынан айтылатын ... ... ... ... ...... мұраты айқын аңғарылады.
«Аққу құстар қуанышы» романы 1983 жылы дүние салған Ілияс ... ... ... ... жоқ. ... ... мұра» айдарымен және
«Қазақтың көрнекті жазушысы Ілияс ... ... ... ... ... ... өткендегі тарихының кең понарамасын
жасаған «Көшпенділер», «Алтын Орда» атты трилогиялары. Сондай-ақ бүгінгі
күн шындығына арналған шағырмалары көпшілік ... ... ... көзі ... ... ... ... соңғы туындысын
ұсынып отырмыз» деген ескертпемен «Жұлдыз» журналы 1984ж. 5 санында басылды
(3-98 беттер).
Жазушы өнер интелллегенциясының әртүрлі ... жеке – жек ... ... ... ... ... дамудың көшіне ілесе алмай
мерт болған ақынның ... ... ... ... ... ізденісі, «Махаббат мейрамындағы» сүйіспеншілік азаптарын шегіп,
барып тазарған, өзін ... ... ... өріске беттеген сәулетшінің
әрекеттері бейнеленсе, соңғы романы-«Аққу құстар қуанышында» ... ... ... Романда кезінде көптеген әндерге текст жазу
үстінде композиторлармен, әншілермен, әсіресе ... ... ... ... өнер ... қоян – ... араласқан жазушы
бейнелеп отырған объектісін көп зерттеп, терең білудің ... ... ... ... ... адамының, оның ішінде артистер мен композиторлардың қат – қабат,
шытырманды, бұралаң өмірі ... ... ... ... ... ... ... суреттеледі. Қазақ өнерінің төркіні, даму, өсу сатыларына,
болашығына қатысты автордың көкейкесті ойлары, толқынды сырлары ... ... ... ... ... ... ... «Көшпенділер» трилогиясының басты ерекшелігі.
2. «Алтын Орда» трилогиясы.
Көрнекті ақын, жазушы, драматург І.Есенберлин 5 поэма, 4 ... 16 ... ... ... ... ... ғасырлар панорамасын
көрсетіп берді.
Жазушының 6 романнан тұратын «Көшпенділер» және ... ...... ... 700 ... ... ілімнің тарихилық принципі
тұрғысынан реализм әдісінің ... ... ... ... шығармаларының қатарына жатады.
Оқиғалық жағынан біріне-бірі жалғас, сабақтас, идеялық – көркемдік
нысанасы әуездес, сарындас, ...... ... ... ... ... романдар циклының тұтастығын айта отырып, олардың қазақ әдебиетіне
енгізген эстетикалық жаңалықтары қаншама ... ... осы екі ... ... ... ... ... деген қазақ жазушысының таптық, ... ... ... ғылыми объективті позияциясын көреміз. Бұл шығармаларда уақыт
пен кеңістік мейлінше мол әрі ... кең ... ... ... т ... ... басқа елдермен қарым – қатынас контексінде,
дүние жүзілік дамудың арнасымен терең сабақтастықта алынады. ... ... ... ... ... ... Одақ ... дәстүрін
негізге алып отыратын жазушы ежелгі аңыздарды, ауызекі ... ... ... ... ... ... барысында
көп жаңалықтар, соны өрістер ашты. Сөйтіп, тарихи романның, жаңа бір
ұлттық, жанрлық – ...... ... ... деп ... ... ... басынан (өткен) кешкен қилы жол, тайғақ кешу, тас босаға,
тар өткелдердің трагедиялық оқиғалары, ел қамын деген, ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік күрес сахнасына
шыққан хандардың, айыркөмей, ... ... ... ... ... халықтық бірлік, елдік ұйтқы, Отан ... ... ...... бәрі ... ... ... Ілияс Есенберлин тарихи романдарының идеялық – эстетикалық санасын,
поэтикалық- жанрлық қасиеттерін құрап, ... ... ... орнын белгілесе керек.
Қысқасы, ондаған романдарымен халқымыздың ... әр ... ... ... ... қазақ әдебиетінің белді
қаламгері болып, оқырманның қалаулы жазушысына айналды. ... ... ең көп ... ... ... ...... Есенберлин еді. Солай
етіп қаламгердің мол мұрасымен алдағы уақытта кеңінен ... ... ... ... атты ... ... ... өз алдына дербес
мемлекет болып қалыптасу жолындағы күресін суреттейді. ХV ... ... ... ... жүрген қазақ руларының өмірі, қанаушы үстем тап
өкілдерінің озбырлығы, еліміздің қарым – ... ... ... ... ... деректер негізінде тартымды бейнеленген.
Мысалы, кітаптың басында Әбілқайыр ханның Шыңғыс бабасының әмірі жүріп
тұрған кезінде ... ... ... бір жаһанкез жолаушының жазған
кітабын оқи бастағанынан ... ... ... ... ... ... ... бір адамға бағынсын деп бұйырған, ал онбасы бір жүз басыға бас ... жүз ... ... бір адам ... Осы ... ... Бар әскерінің
басына үш ноян қойған. Бұл үш ноян барып бір қолбасшыға бағынған...
«Егер ұры кезінде осы он ... ... не ... ... ... одан
көбі кейін қашар болса, олар өлтірілуін, ал жүздіктің өзгелері қозғалмай,
әлгі он адам бәрі ... ... ... бәрі де ... қысқасын
айтқанда, бәрі бірге шегінбесе, өз бетімен ... бәрі ... Осы ... он ... бір – ... ... ... ұмтылып,
өзгелері тұрып қалса, тұрып қалғандар тегіс ... Ал осы ... ... одан көбі тұтқынға түсіп, өзге жолдастары ... ... бәрі де ... Әлем ... ... төрт ұлы
болған. Жошы, Жағатай, Үгедей, Төле. Төртеуі Әлем қожасы Шыңғысхан жаулап
алған өнерді төрт ұлысқа бөліп, ... бір – бір ... ... ... төрт ... ... жанжал басталған. Жанжал Шыңғыс
ордасы – Қарақұрым Ұлы тағын кім иелейді, сол ... Ұлыс ... ... бақ тартысына айналады. Бұл таққа Үгедей отырады. Кейін баласы ... ... ... екінші ұлы – Алтын ... ... ханы ... ... ... ... деп ... төленің баласы Менгу
Қарақұрымға хан сайланады.
Менгуді хан сайларда өздерінің күшінің жетпейтінін білген Үгедей мен
Жағатайдың балалары ... ... ... ... ұлы Құрылтайға келмей қалады.
Тек бір жыл өткен соң ... ... ... ... ... бір топ сұлтандар хан тағына құтты болсын айтқалы келеді. Біз ... ... ... қай кезде хан болған деген сұрақ туады. 1342 жылы
Батудың ұрпағы Өзбек хан ... ... ... ... ... ... ... аты атала бастаған Өзбек ... яғни Көк ... 1427 ... ... Бұл ... 5-ші ұлы ... ... Дәулет Шайхы
сұлтанның баласы. 1235-36 ж. мешін жылы бүкіл елді ... ... ... ... алу ... осы Құрылтайда шешті. 1936ж. Батухан, Сүбітай
баһадүр басқарған жорық үш жыл ... ... ... ... ... ... ... қан судай ақты. «Шыңғысхан», «Батухан», ... ... ... ... түршіктірді. Енді Европа мемлекеттерінің бай
өлкелері қалды.Польша, чехтар, мадияр, славян елдері көрінді. Батухан ... ... еді 1241 жылы ... өлді ... хабар келді – Ұлы таққа бірақ
Күйік отырды. Айтып келген бір романдарда ... жеке ... ... ... ... образдар арқылы суреттеледі.
9-лекция. Тахауи Ахтановтың өмірі мен шығармашылығы.
(25.10.1923 ... ... ... ... ... ... ... шығармалары.
3. Ахтановтың драматургиясы.
4. Т.Ахтанов шығармаларының қазақ әдебиеті тарихынан алатын орны.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. Т.Ахтанов. Керуен. А., ... ... Дала ... ... мен ... А., 1963.
3. Т.Ахтанов. «Шырағың сөнбесін» роман. А., 1973.
4. Т.Ахтанов. Ана ... ... ... Т.Ахтанов. Шығармалары. 2-томдық. 1-ІІ – 1983, ІІІ-IV – 1984, V ... ... ... Арна. А., 1988.
7. Советтік Қазақстан жазушылары. А., 1987.
8. ҚазССР 4 том қысқаша энциклопедия. А., 1989.
Т.Ахтанов ақын, жазушы, ... ... ... ... ... ... Қазақстан халық жазушысы.
Т.Ахтанов 1923 жылы 25 қазанда Ақтөбе облысы, Шалқар ... ... ... ... Ауылында орта мектепті бітірген Тахауи 1940 жылы
Абай атындағы қазақ ... ... ... ... ... ... оқып ... өз еркімен соғыс майданына кет еді. Сол
кеткен Ұлы Отан соғысынан 1948 жылы ... ... ... ... ... ... ... әде би көркем шығармалары, өлең,
очерк түрінде майдан газеттерінің беттерінде жарияланды. Ал, оның ... (1949) ... ... деген өлеңдер жинағында жарық көрді. Осы
кезде оның ... – сын ... ... ... ... ... жарияланды.
Т.Ахтанов 1948-51 жылдары Қазақтың мемлекеттік біріккен баспасында,
51-53 жылдардың «Қазақфильм» киностудиясында, 1953-54 жылдары «Әдебиет ... ... 1954-57 ... ... Жазушылар Одағы
басқармасында, 1957-58 ж. Қазақ ССР Министрлер ... ... ... бас ... 1971/72 ... журналында, одан кейін. Қаз ССР
Мемлекеттік (1975-1984) кітап палатасында әртүрлі жауапты ... ... ... ... ... ... жиі жарияланды. Тахауидің баспасөз бетінде алғаш ... ... «Күй ... ... 1956 жылы ... ... атты романы
жарық көрді. Т.Ахтановтың «Дала сыры» повесі өңделіп толықтырылып «Боран»
романына айналдырылды. 1966 жылы жарияланды. ... соң ... ... ... 1960 жылы ... кітабы үшін авторға 1966жылы ... -нің Абай ... ... ... Бұл ... одақ ... тілдерімен қатар
неміс, парсы және түрік тілдеріне аударылды. Бұл шығармада қарапайым ... ... ... әрі ... ... Т.Ахтанов көптеген драмалық шығармалардың да авторы. ... ... ... ... жиі қойылып жүрген,
кезінде жұртшылық жылы қабылдаған «Сәуле» (1968). ... ... ... ... «Әке мен ... «Ант», «Жоғалған дос»
драмаларын және «Арыстанның сыбағасы», «Күшік ... ... ... және ... ... ... ... жатыр.
Т.Ахтанов әр жылдары әдеби – сын мақалалар, зерттеулер ... ... ... де ... Оның ... ... (1956) атты ... сын очеркі мен «Керуен» (1969), ... (1980) сын ... ... ... жөніндегі ой – толғаныстарын ортаға салады.
Ондағы мақалаларының тілі көркем, пікір – тұжырымдары ... ... ... ... ... ... әдебиетті аудару саласында да
жемісті еңбек етті. Қаламгер А.С.Пушкиннің «Алтын әтеш туралы ... ... ... ... ... «Алтын жұлдызды
жігіт» романын, И.С.Тургеновтің, А.Горькийдің т.б.-дың әңгімелерін аударды.
Т.Ахтанов 1 -ші және 2-ші ... Отан ... ... ... ... ... ордендерімен, Қызыл Жұлдыз орденімен 2 рет, «Құрмет
белгісі» орденімен және медалдармен наградталған.
Көрнекті жазушы ... 1998 жылы 25 ... ... ... ... ... ... драмалық шығармалары.
Ақын, жазушы, драматург, аудармашы, қоғам қайраткері. Мемлекеттік
сыйлықтың лауреаты. Қазақстанның ... ... ... ... артуына Ұлы Отан соғысы тікелей әсер етті. Соғысқа дейінгі
өлеңдері, кішігірім сын ... ... ... ... ... ... романын тілге тиек етуге тұрарлық. Романның басты табысы ... ... тән ... ... ... ... ... болып есептеледі. Оған мысал ретінде роман кейіпкерлері ... ... ... ... ... ... т.б. характерлерін айтсақта
жеткілікті.
Тахауи «Дала сыры» (1963) повесінен кейін «Боран» (1966) романына
айналғаны. Онда малшылар өмірінің ... ... ... Құспан сияқты
қарапайым еңбек адамының бар болмысының терең де жан - ... ... ... кейіпкері Құспан мен Қасболат. Романда Құспанды табиғат
стихиясына құрбан ете отырып, автор ... ... оның ... ... тұғырының осалдығын меңзегені шығармада көрініс табады.
Тахауидің соңғы туындысы ... ... (1980) ... ... ... қайта оралғанын көреміз. Оның басты қаһарманы
– Ана мен Бала образдары. Онда соғыс шындығының Ана ... ... ... ... ... ... ... ән», «қызғаныш», «Күй
аңызы», «Көкқұтан» әңгімелері бар. Сондай-ақ Т.Ахтанов ... ... ... ... «Күтпеген кездесу», «Махаббат мұңы», «Әке мен
бала», «Ант», «Жоғалған дос» ... ... ... ... ... ... «Махаббат мұңы» деген атпен әңгіме – повестерінің
жинағындағы әңгімелеріден танылатын жақсы ...... ... ... ... мен идеясынан, оны өрбітудегі өнері ... ...... ... аңғарылатынын байқаймыз. Тахауи
әңгімелерінен аңғарылатын тағы бір сүйкімді сипат – ... ... ол адам ... жасауда бірден адамның ішкі психологиялық
иіріміне сүңгіп, характ ерді сол ішкі сыр – ... ... ... ашады.
Көркем тұлға жасау, мүсіндеу биігіне геройдың жан диалектикасының бойымен
әрлемек ... Бұл - ... ... және өзінің дәл сол ... ... әрі ... әрі сұлу. Тахауидың «Алғашқы ән» ... ... ... ... ... ... де
көреміз. Академик – жазушы З.Қабдолов өзінің «Тарлан – ... ... ... жазушыларын буын – буынға бөліп, солардың бір ... ... ... ... ... Әзімхан Нұршайықов, Әбдіжәміл
Нұрпейісов, Бердібек Соқпақбаев т.б. осы ... басы ... ... ... творчествосын жоғары бағалайды. Сонымен ең алғаш кездескенін,
көргенін де қызықты әңгімелейді. 1947 жылы ... жас ... ... ... өз ... ... оны ... жазушы С.Мұқанов басқарып ендігі сөз жас
ақын Т.Ахтановқа дегенде залдағылар бәрі таңырқап қарап ... ... ... аға ... сүз (шинелімен) кителімен, иығындағы үш жұлдызы
жарқырай көтеріледі. Сыптай биік – тік сұлу жігіт. Қалың қара шашы ... ... ... ... ... Көзі де қап – қара от шашады -
деп суреттей келе оның өзін сөйлетеді.
- ... - деді ол ... ... атын атап бұл өзі 1942 жылы ... соғыста жүріп жазғаным еді – деп оқи жөнелді.
«Кеудем кектің көрігіндей.
Лебізін бейне жанған от.
Ызам орман өртіндей,
Жалайды ішті жалын боп.
Тарқалмас іште ... ... ең ... ... ... - ... ... – жазушы З.Қабдолов Тахауиді алғашқы көргенін еске түсіре
отырып, оның бүгінгі күрделі де ... ... өте ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абылай және Қазақ тарихы5 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды жапсырмалауға үйрету арқылы шығармашылығын дамыту26 бет
Мұса Жәлел8 бет
Мәжит Айтбаевтың шығармашылық ғұмырнамасы56 бет
Хамза Ықсанұлы Есенжанов13 бет
Шығармашылық құқық37 бет
Қазақстан Республикасындағы адамдардың және азаматтардың жағдайының конституциялық негіздері10 бет
Құқық және мемлекеттік - құқықтық. Құбылыстардың негізгі түсінігі10 бет
Махмұт Қашқари сөздігіндегі фонетикалық зерттеулер4 бет
Шу өңірінің тарихын білеміз бе?5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь