Экономика ұғымы және түрлері

Экономикалық теорияның құрылымында бұл тақырыптың алатын орны ерекше. Өйткені бұл тақырып біз зерттеп танысатын курыс үшін ерекше методологиялық кіріспе болып табылады. Мұнда экономикалық теория нені зерттеп талдайды, оның қоғам дамуында атқаратын рөлі қандай және т.б. маңызды мәселелер анықталады.
Бүгінгі адам, егер ол қоғамдық дамудың заңдарын зерттеп түсінбесе, экономикалық теорияны менгермесе ол адам өзін білім мен мәдениетке жеткіздім деп айта алмайды. Бұл тақырыпты жете түсынып білу арқылы студенттер бірнеше жаңа категориялармен танысады.
Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың өзара әсер етумен байланысты мәселелерді шешуге бейімделген мақсатты талаптарының нәтижесінде пайда болады. Бұны толығынан экономиканы зерттейтін ғылым кешеніне жатқызуға болады. Адамдар көне заманнан бастап адамзат қоғамның дамуы немен байланысты, экономика қандай заңдармен дамиды деген сұрақтарға жауап іздеген.
Адамдар өмірі құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол өмір. Бұл өмір экономиканы, саясатты, мәдениетті және т.б. қамтиды. Қоғам өмірінің әр салаларын жекелеген ғылымдар зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі болып табылады.
Тұңғыш экономикалық ой-пікірлер көне заманда пайда болған. Ертедегі Греция, Рим, Қытай, Индия ғалым-философтары экономиканың жекелеген мәселелерін: бағаның негізінде не жатады, байлық қалай көбейеді, т.б. шешуге талаптанған.
Ксенофонт (б.д.д. 430-354 жж.), Платон (б.д.д. 427-347 жж.), Аристотель (б.д.д. 384-322жж.) пайдалылық туралы экономикалық теорияның бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан.
Көне Рим ойшылдары Сенека (4-65 б.д.д. жж.), Лукреций Кар (39-55 б.д.д. жж.) құлиеленушіліктің құлдырап күйреуінің экономикалық себептерін зерттеген. Осының басты себебі материалдық ынтаның болмауы, дейді олар. Сенеканың көзқарастары христианстваның экономикалық концепцияларының қалыптасуына ықпал еткен. Осы концепциялар соңынан адамзат дамуының тарихи процесінде шаруашылық өмірге көзқарасты мүлде өзгертеді. « Егер кімде-кім еңбек еткісі келмесе, ол тамақ жемесін » деп, христиандық ойшылдар және уағызшылар жабайы шаруашылық еңбекті қажетті және киелі іс деп жариялаған. Христиандық ілім әділетті баға белгілеу принципін дәлелдейді, еңбек шығындарымен есептесе отырып, мүліктер индивидуалдық емес, әлеуметтік бағалағаны жөн дейді.
Бірәқ ертен дүниеде, орта ғасырларда экономикалық ой-пікірлер ғылым болып қалыптаспаған болатын. Сол замандардың ойшылдары экономикалық құбылыстарды жалпы қоғам өмірінің процестерінен бөліп алып жеке талдаған жоқ, экономика туралы ілімді жүйеге келтіріп қалыптастыра алмаған.
        
        ЭКОНОМИКА ҰҒЫМЫ ЖӘНЕ ТҮРЛЕРІ
Экономикалық теорияның құрылымында бұл тақырыптың ... орны ... бұл ... біз ... ... ... үшін ерекше методологиялық
кіріспе болып табылады. Мұнда экономикалық теория нені ... ... ... ... ... рөлі ... және т.б. маңызды мәселелер
анықталады.
Бүгінгі адам, егер ол қоғамдық дамудың ... ... ... ... ... ол адам өзін білім мен мәдениетке
жеткіздім деп айта ... Бұл ... жете ... білу ... ... жаңа ... танысады.
Қандай ғылым болмасын, ол адамдардың табиғатпен, қоғаммен, бұлардың
өзара әсер етумен ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұны толығынан экономиканы
зерттейтін ғылым кешеніне жатқызуға болады. ... көне ... ... қоғамның дамуы немен байланысты, экономика қандай заңдармен дамиды
деген ... ... ... ... құбылмалы, күрделі және қайшылығы мол өмір. Бұл өмір
экономиканы, саясатты, мәдениетті және т.б. ... ... ... ... ... ... зерттейді. Экономикалық ғылым осылардың біреуі
болып табылады.
Тұңғыш экономикалық ой-пікірлер көне заманда пайда ... ... Рим, ... ... ... экономиканың жекелеген
мәселелерін: бағаның ... не ... ... ... көбейеді, т.б.
шешуге талаптанған.
Ксенофонт (б.д.д. 430-354 жж.), Платон ... 427-347 ... ... ... пайдалылық туралы экономикалық теорияның
бастапқы принциптерін анықтаумен айналысқан.
Көне Рим ойшылдары Сенека (4-65 б.д.д. жж.), ... Кар ... жж.) ... ... ... экономикалық себептерін
зерттеген. Осының басты себебі материалдық ынтаның болмауы, дейді ... ... ... ... ... ... еткен. Осы концепциялар соңынан адамзат дамуының тарихи
процесінде шаруашылық өмірге көзқарасты мүлде өзгертеді. « Егер ... ... ... ол ... жемесін » деп, христиандық ойшылдар және
уағызшылар жабайы шаруашылық еңбекті ... және ... іс деп ... ілім әділетті баға белгілеу принципін дәлелдейді, еңбек
шығындарымен ... ... ... ... ... ... жөн дейді.
Бірәқ ертен дүниеде, орта ғасырларда экономикалық ой-пікірлер ... ... ... Сол ... ... ... жалпы қоғам өмірінің процестерінен бөліп алып жеке ... ... ... ... ... ... ... алмаған.
Экономикалық теория қолданбалы ғылым болып шаруашылық жүргізуде
құлиемдену құрылста пайда ... ... ... ... болып тек XVI-
XVII ғасырларда ғана қалыптасады. Алғаш бұл теория « саяси экономия » деген
атқан ие болды ... ... - ... ... - үй, шаруашылық,
«номос» - заң). Сонымен, ... ...... ... ... ... болып табылады. XVII ғ. басында саяси экономия дербес ғылымға
айналды.
Экономикалық ой-пікірлердің ғылыми тұрғыда ... ... ... ... дами ... ... Бұл кезең
негізінен Еуропада XVI-XVII ғғ. ... ... ... ... ж. реформадан кейін дами бастады. Қазақ ... XIX ғ. соңы ХХ ... ... ... ... ... ... нарық, еңбек
бөлінісін қамту процесі бірте-бірте жанданған болатын. Еліміздің солтүстік,
батыс аймақтары Ресеймен тауар айналысы басым ... ... ... орталық аудандарға Орта Азия, Қытай, т.б. елдердің саудагерлері жиі
келе бастады.
Алғаш рет өз ... ... ... ой-пікірдің белгілі бір
бағыты – меркантилизм ... ... ... ... ... деп аталады. Бұл бағыт өкілдерінің айтуынша,
қоғамдық байлық (аша, ... тек ... ғана ... Олар ... ... деп ... тауар айналымын түсінген. Бұл сияқты ... ... ... ... ... қимыл-әрекеттің алғашқы кезендерінде
халықаралық сауда арқылы тауарлар бір елден төмен ... ... ... елде ... ... ... меркантилистер мемлекет сауданы
жандандырып кеңейтуді, оның алтын қорын көбейтуді ... ... ... ... Осы ... ... өкіл ... Манн (1571-1641 жж.)
және басқа меркантилистер мемлекеттің қоғамның шаруашылық ... ... ... ... ... кең ... тілеген. Бұларды
сынаушылар дұрыс байқаған: таза байлық айырбаста пайда болмайды, ... ... ... ... ... ... Айырбастағы тепе-тендік бұзылса,
байлық біреудің пайдасынан екіншінің пайдасына ғана көші отырады. Айырбасқа
түскен тауарлардың бағалары тең болғанда ешкім кете ... ... ... ... ... физио-карттар («физио-
картия» гірек тілінен аударғанда табиғаттың билігі) ілімі қамтиды. ... ... ... ... Кенэ ... жж.). ... байлықтың көзі өндірісте екенін дәлелдейді. Ал өндірісте, тұжырымы
бойынша, бір ғана сала ... ... ... ... ... ... тек жердің табиғи құнарлығымен
байланыстырып, оны табиғаттың тегін сыйлығы деп ... Олар ... ... ат ... өндіріс саласы деп есептемейді. Ал ақиқатқа
келсек, капитал мен еңбек жұмсалмаса табиғаттың жеке өзі ... ... ... зерттеуге бет бұру ғылыми саяси экономияның жарыққа келуіне
жол ... Күн ... ... ... дәлелді жауап берген классикалық
саяси экономия. Бұның көрнекті өкілдері Уильям Петти (1623-1687 жж.), Адам
Смит (1723-1790 жж.), ... ... ... жж.) ... байлық
материалдық өндірістің барлық саласында жасалынатынын дәлелдеді. ... ... ... құны деп ... ... ... ... теориясының негізін қалады, еңбек өнімділігінің ... көп ... ... ... ... ... ... өсу үшін алғашқы жұмсалған қаражат қосымша шамаға (қосымша
құнға, немесе, пайдаға) көбейуі керек. Осы өте ... ... ... экономикалық теорияны нақты ғылым ретінде қалыптастырды. Утопиялық
социолизм ілімі осы мезгілде қалыптасқан ... Бұл ... ... ... ... « ... », ... « Күн қаласы » деген
еңбектерінде жариялаған. ... бұл ... үлес ... ... ... Р.Оуэн.
Классикалық саяси экономия мен утопиялық социализмнің негізінде
марксистік бағыт қалыптасқан еді.
Біздің елдің экономикалық ғылымы осы ... ... ... ... дамып келді. Экономикалық ой-пікірлердің тарихын зерттейтін
еңбектердің қандайын алсақта, оларда ... ... ... ... ... ... мен ... К.Маркістің «Капиталын»,
А.Смиттің «Халықтар байлығын» және Д.М.Кейстің «Жұмыспен қамту, процент
және ақшаның жалпы ... ... ... осы ... ... бүкіл
әлемдік экономикалық теорияның дамуының маңызды кезеңдері деп ұғынады.
Марксистік саяси экономия еңбек құн ... ... ... ... ... ... ... замандағы экономикалық ой-пікірдің маңызды ... ілім ... Осы ... ... субьективтік құн
теориясын тұжырымдаған. Бұлар экономикалық ... ... аз ... ... мол ... ие ... ... микроэкономикалық
агенттердің жиынтығы деп түсінеді.
Осы талдау сұраныс пен ... және ... пен ... ... ғ. ... ғылым бағаның құрылу заңдылықтары мен ресурстарды
үнемді пайдалану, өндірісі факторларын оптималды қолдану арқасында ... жету ... ... ... ... ... (бұл ... өкілдері А.Маршалл, К.Кобб, П.Дуглас).
Осымен қатар жалпы динамикалық ... ... дами ... ... ... тауарлар мен қызметтерге сұраныстың, оның өндірісі факторлары
(Еңбек, жер, кпитал) сұранысына әсерін болжап анықтауға мүмкіндік береді.
Қазіргі ... ... ... ... ірі ... ... монетарлық, институционал-социологиялық)
қамтиды.
Бұл бағыттар экономикадағы динамикалық процестерге ... ... ... экономикалық құрылымдардың өзгерістеріне,
ақша арқылы ... ... ... ... ... екі түрі бар. Біріншісі- позитивтік ( оң ) экономика. ... ... аз ... болады. Мысалы, экономистердің көбі
мынаған келіседі-егер ... ... ... ... ... ... ... өседі; ақша қоры жылдам және тұрақты өсетін болса, ол тауар мен
қызмет ... ... ... ...... экономика. Ол субъективтік жеке (дербес) ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін принципімен байланысты
болса, екіншісі –болуы керек деген бағалаумен байланысты.
Әміршіл экономика. Экономикалық жүйені ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ал экономикалық
қызмет бағыттау мен үйлестіру –орталық жоспарлау арқылы жүзеге асырылады.
Әміршіл экономикада өндіру мен ... ... ... және «кім үшін» өндіру
жайлы барлық шешімдерді, мемлекет қабылдайды.
Ашық нарықтық экономика. Осы экономикалық жүйеде ... ... ... экспорты мен импорты жүзеге асырылады. Сондай-ақ, басқа елдермен
де қаржы мәселесі арқылы байланысады. Нарықтық экономика – ... ... мен ... ... тұтыну, бөлу, оны бағдарламалау және
реттеу саласын ... ... Онда ... ... ... ... қабылдайды. Осындай экономиканың тиімділігін ... ...... пен ұсыныстың өзара әрекеті болып табылады.
Ашық, еркін нарықтық экономикада баға тек қана «не» және ... ... ... ... оған қоса «кім үшін» деген шешімді
де ашады.
Аралас экономика. Аралас экономика жүйесінде мемлекет те, ... да ... ... алдында қойылған «не», «қалай» және «кім ... ... ... рөл ... Барлық елдердің экономикалық
жүйелері аралас болып саналады, бірақ бір елде ... ... ... ... ... ... ... сүйенеді. Қандай экономиканы алмасақ та,
мемлекет макроэкономикалық мәселелерді шешуге тиіс.
Барлық экономикалық құбылыстар мен ... ... ... ... ... ... ... заң дегеніміз не? Ол ... ... аса ... ... ... мен ... Олар ... бөлу, айрырбас және тұтыну қатынастарының даму
заңдары.
Қоғамның даму заңдарының –экономикалық заңдар мен ... ... ... және ... ... айырмашылықтары болады.
Бұларға ортақ белгілер, ол экономикалық заңдар, табиғат заңдар ... ... яғни олар ... еркі мен ... ... әрекет етеді. Ал айырмашылықтарын келейік.
Экономикалық заңдар адамдардың ... ... ... ... ... еңбек-қызметтерінің процесінде тауып, осы процесс ... ... Ал ... ... (мысалы, әлемдік тартылыс заңы)
адамдар қоғамынан тыс жағдайда да ... ... ... ... заңдарынан ерекшелігі), олар мәңгілік,
ұзақ мерзімді емес. Экономикалық заңдар тарихи сипатта белгілі бір кезеңде
туып, ... ... ... ... ... ... ... санасынан тәуелсіз, қоғамдық объективтік экономикалық хал-ахуалдық
процестердің озгерісімен ... ... ... ... ашып қолдану адамдардан белгілі күш ... ... ... ... ... ... күштер осы
заңдарды қолданып пайдалануға жол бермеуге бар күшін жұмсайды. Экономикалық
заңдар объективтік сипатта болады ... ... ... ... ... осы заңдарды талдап, танып, экономикалық өмірде пайдалана алама?
Сөзсіз, ... ... ... мен процестердің мәніне үңіле
отырып, олардың даму заңдарын ашып, әрекет ету механизімін түсініп біледі.
Қоғам саналы ... осы ... ... жүзеге асырады. Экономикалық
теория экономикалық заңдармен қатар экономикалық категорияларды зерттейді.
Экономикалық категориялар –қоғам өмірінің нақты жағдайларын теориялық
тұрғыдан сипттайтын ... ... ... ... ... ... меншік, жалақы, нарық, пайда, тауар, ақша т.б. экономикалық
заңдардың жиынтығы, ... даму ... ... ... ... ... Бұл ... құратын заңдарды негізгі, басты, басты
емес деп бөлуді дұрыс деуге қыиын. Қоғам ... ... ... ... ... байланысты болады. Тек бір ғана ... ... ... ... жүйені бүлдіріп, қоғамдағы ... ... ... ... ... ... заңдарды ерекше және жалпы
экономикалық заңдар деп, ірі топтарға бөледі.
Ерекше экономикалық заңдар –бұл шаруашылықтың нақты тарихи формасының
даму ... ... ... ... ... тарихи дәуірлерге тән заңдар,
олар барлық дәуірлерді ... ... ... ... етіп
байланыстырады. Бұған қоғамдық еңбек бөлінісі заңы, т.б. заңдар жатады.
Экономикалық заңдар ... өз ... ... ете ... ... өзімен-өзі, өз алдына жүріп отырмайды. Бұл үшін ... ... мен ... ... ... іс-
әрекет қажет.
Қажеттіктер –қанағаттандыруды тілейтін, өиір сүруді және организімді
дамытуды қамтамасыз ететін, адамның жеке ... ... үшін ... керектік болып табылады.
Адамның қажеттілігі көп түрлі болады. Американдық ғалым ... ... ... ... ... бастап, «жоғарғы
сатыдағы» рухани қажеттіктер былай орналасқан:
1. физиологиялық қажеттіктер (тамаққа, ішімдікке, т.б.);
2. қауіпсіздік қажеттіктері (аурудан, жанжалдан, қорқыныштан, т.б.);
3. әлеуметтік ... ... ... ... ... мүшесі болуға, т.б.);
4. өзін-өзі сыйлап қадірлеуге (мақсатқа жетуге, өзін ... ... ... ... ... ... ... жағдайында,
түсінуде, т.б.);
Қажеттіктердің бұл классификациясын олардың басқаша классификациясымен
толықтыруға болады: материалдық пен рухани ... ... ... , абсолюттік пен ақиқат, нақты, жете түсінілген мен жете
түсінілмеген, қте түсінілген, т.б. ... ... жете ... ... ... ... ынта-жігер
тудырады. Бұл жағыдайда қажеттіктер өзінің нақты формасына, ... ие ... ... –бұл экономикалық қажеттіктердің біліну-көрініс
формасы. Экономикалық мүдделерді әр ... ... ... ... жеке ... ... интернационалдық, регионалдық
және ведомстволдық, топтық және отбасылық, таптық: әр түрлі әлеуметтік
топтардың ... ... ... ... ... ... ... топтары –күнделікті және преспективті,
рационалдық және рационалдық емес, шын немесе қате ... ... ... т.б. ... динамикны және статиканы зерттеу мен талдаудың екі ... ... ... ... ... ... және ... тәуелділіктерді экономикалық өсу бағытына зерттеу. Кеше ғана ... ... ... ... ... теориясы деп, ал
экономикалық өсу бағыты-ұдайы өндірістің балама, буржуазиялық теориясы деп
тұжырымдалатын. Зерттеудің осы екі ... ... ... ... ... ... ... қасиеттері болды. Оларды
зерттеуде өндіріс ... ... ... ... және бос ... жалпы
қоғамдық өнім, ұлтық табыс және ... ... ... ... ... ... ... да бар. Біріншіден, ұдайы ... ... оның ... қарқымен есептеспей зерттейді. Бұл
көрсеткіштің ... ... ... және ол ... және ... ... ... байланыс схемаларының туындысы болып табылады. Мұндағы
басты ... ... ... ... және ... пропорциялары. Ал осыдан темптер шығарылады.
Екіншіден, болжамдайтын денгей үшін ұдайы өндірістік негізі ... ір ... ... алынады. Міне, осылай бір жылдық циклда
жасалған игіліктердің сомасы ретінде жиынтық қоғамдық өнім ... ... ... ... ... ... құрайды және ол
ұдайы өндірістің бірнеше циклдарынан тұрады. Осы мерзімде темптердің жалпы
тенденциясының сипаты бұрынғыдай, немесе одан төмен тұрақталатын болды.
Үшінші ... ... өсу ... бос уақыт өсудің
резерві, өсу потенциалының құрамдас бөлігі болып табылады. Бос ... ... ... ... үшін ... ... ... табылады.
Ұдайы өндірісті талдауда бос уақытты еленбейді, бос уақыт аз болған
сайын ... ... ... ... деп есептеледі. Ұдайы өндірісті
экономикалық өсудің бастапқы негізі деп түсінгенде, ... ... ... ... ... динамикасында бір жылдық цикл оның сатысы
болып ... ... ... ... ... экономикалық ғылымның
теориялық мазмұны деп түсінген жөн. Ол ұлттық шаруашылықтың ... және оның ... ... динамикасын сипаттайды. Бұл екі ... а) жан ... ... ұлттық өнімнің, немесе таза ұлттық
өнімнің ... және ә) ... бір ... ... өсу ... ... шығындарды барынша аз жұмсап, материалдық ... ... ... өсу ... ... ... көтереді, жалақыны
өсіреді, кедейлікпен күресудің бағдарламаларын жүзеге ... ... ... ... ... ... және қажеттіктерді
қанағаттандырудың көрсеткіштері болып табылады.
Методология дегеніміз ... ... ... ... әдіс, белгілі философиялық көзқарастар тұрғысынан қарағанда ол
субъективтік, диалектикалық-материалистік, эмперикалық, рационалистік және
т.б. бағыттарды ... ... ... Бұл ... ... ... қарамастан, экономикалық жүйені тұтас зерттеп, осының ... ... ... ... ... ашып зарттеуді
талап етеді.
Рационалистік және аналитикалық әдістердің өзара байланыстары әсіресе
ұдайы өндіріс пен экономикалық өсу процестерін ... ... ... жету ... тауып, оларды анықтау үшін пайдаланылатын
әдістер, тәсілдер жиынтығын метод ... ... ... ... әр ... ... қолданады:
позитивтік, нормативтік, факторларды жүйеге келтіру, ғылыми абстракция,
эксперемент, т.б. әдістері.
Позитивтік әдіс ... ... ... бір ... ... ... білімді тұжырымдауды,фактілерді суреттеп ... ... ... ... экономикалық ортаның даму ... ... ... ... ... ... ... талап
етеді. Демек, экономикалық ғылымның философиясы бұйрық-әкімшіл, нарық
жүйелерінің тепе-тендігі және ... ... ... ... білудің нормативтік әдісі адамдардың барынша жоғары ... ... ... әрекеттерін талдауды талап етеді. Бұл
әдістің басты принципі шаруашылық іспен шұғылданатын ... ... ... ... жету ... Осы әдісте қолдану экстремалдық
минимум мен ... ... ... ... тәсілдер қолдануды,
жүйелік ситуатциялар мен мәселелерді шешуді талап етеді.
Қазіргі заман экономика ғылымының ... ... ... ... ... ... ... тілейді.
Экономикалық өмір нақты жағдайда фактілердің жыиынтығы болып табылады.
Сондықтан бұл ... ... үшін ... көп ... жинау қажет. Ал осы
фактілерді танып білу үшін, оларды байқап, шолу ... ... ... –оларды ғылыми тұрғыдан талдап, қорытынды шығару дәрежесіне
көтеруді тілейді.
Талдау мен ... ... ... ... ... ойлаумен
байланысты. Экономикалық құбылыстарды талдау оның жеке ... ... әр ... ... құбылыстың қажетті құрамды бөлігі деп зерттеуді
талап етеді. Ал синтез құбылысты ... әр ... ... ... ... кейін осы элементтердің біртұтас қосылымы деп ... ... ...

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 8 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Адам" ұғымы, адам мәселесі9 бет
"Алдын ала тергеудің аяқталуы."70 бет
"қабылданған шешімді орындаудағы ұйымның функциясы"6 бет
«Қазақстан Республикасының азаматтық құқығы»18 бет
«Қылмыс» ұғымы және оның белгіері қылмыстық жауапкершілік және оның құрамы17 бет
ААҚ «Гедеон Рихтер» компаниясының тарихы мен дамуы24 бет
Абайдың әдеби ортасы және ақындық мектебі34 бет
Авторлық сана – мәтіннің базалық ұғымы56 бет
Авторлық құқық. Сабақтас құқық туралы жалпы түсінік28 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь