Ет қоректілердің оба ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Қысқартулар мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... 10
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және оларды жою ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2Ет қоректілердің обасы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
1.3Ет қоректілердің обасы ауруына бейімділік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14
1.4Ет қоректілердің обасы ауруының шығуы мен жұғуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.5Ет қоректілердің обасы ауруының клиникалық белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.6Ет қоректілердің обасы ауруындағы пат.анатомиялық өзгерістері ... ... ... ... ... .17
1.7Ет қоректілердің обасы ауруын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.8Ет қоректілердің обасы ауруынан арылу және одан сақтану шаралары ... ... ... .19
1.9 Індетке қарсы шаралар туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
1.10 Жұқпалы ауруларды сауықтыру шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 21
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25
3 Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... .27
Қорытынды ... ... ... ... .29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі болады.
Осы жағдайлар «Ветеринария туралы заңның» талқыланып, 1995 жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол уақыттың барлық талаптарына жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды. Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің нарықтық дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып, төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
- мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды. Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды. Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды. Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
- ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға шығарылған, бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
- ветеринария саласында жұмыс атқаратын мелекеттік өндірістер саны анықталған.
- ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
- осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі 1995 жылы қабылданған заңға қарама-қайшылық туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін «Ветеринария туралы заңды» қайта талқылап, қабылдануының себебі болды.
- жаңа «Ветеринария туралы заңның» мақсаты - ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту, жануарлар өнімдерін, шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін, халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен қатар бірінші, экономикалық орталық құру.
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т. Алматы, 1999. -195б.
2Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-125б.
3 Бердімұратов Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 Әмірбек Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. Алматы- 2006. -179б.
5 Ілиясов Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К. Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Алматы - 2006.- 166б.
8 Конопаткин А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А. Москва, Колос , 1984.-282б.
9Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009. -128б.
        
        ‎       ‏Аннотация

«Ветеринария ісін ... ... ... ... оба ауруына‎ ‏қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар‭» ‬тақырыбы бойынша жазылған курстық жұмыс‭ ‬30‭ ... ... ... ... ... бөлім,‭ ‬өзіндік зерттеу,‭ ‬техникалық қауіпсіздік,‭ ‬қорытынды‭ ‬және пайдаланылған әдебиеттер тізімі қамтылды.
... ... мен ...
Негізгі бөлім‭ ‬................10
1.1Жануарлар ауруларының,‎ ‏оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және оларды жою...............................................................10
1.2Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы...........................................................................................................14
1.3Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы‭ ... ... ... ... ... ‬ шығуы‭ ‬мен жұғуы.........................................15
1.5Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы ауруының клиникалық белгілері....................................15
1.6Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы ауруындағы пат-анатомиялық өзгерістері.....................17
1.7Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы ауруын‭ ‬анықтау................................................................18
1.8Ет‭ ... ... ... ... және одан ... шаралары.............19
1.9‎ ‏Індетке қарсы‭ ‬шаралар туралы‭ ‬түсінік..............................................................20
1.10‎ ‏Жұқпалы ауруларды ... ... ... ... ... ... ... ‏Нормативтік‭ ... ... ... ‬келесі‭ ‬нормативтік‭ ‬құжаттарды‭ ‬қолдануға‭ ‬сілтемелер‭ ‬жасалған:
... ... ... ... ... ‬Негізгі‭ ‬жазбалар.
МЖМБС‭ ‬2.301‭ ‬-68‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Форматтар.
МЖМБС‭ ‬2.601‭ ‬-2006‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.‭ ‬Пайдалану‭ ‬құжаттары.
МЖМБС‭ ‬2.304-81‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.‭ ‬Сызбалық‭ ‬шрифттер.
МЖМБС‭ ... ... ... ... ... ... ‬Орындауға‭ ‬қойылатын‭ ‬жалпы‭ ... ... ... ... ...
Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы‭ ‬(Реstis carnivorum,‭ ‬чума плотоядных‭) ‬-‭ ‬қызба,‭ ‬тыныс және ас қорыту‭ ‬жолдарының,‭ ‬көздің кілегейлі қабығының ... ... ... және ... жүйке жүйесінің зақымдануымен сипатталатын‭ ‬аса‭ ‬жұғымтал‭ ‬ауру.
Ет қоректілердің жұқпалы гепатиті‭ ‬(Нерatitis infectiosa carnivorum,‭ ... ... ... ‬-‭ ... ... ... ... ‬қорыту жолдырының қатарлы қабынуымен,‭ ‬бауыр‭ ‬мен орталық жүйке жүйесінің зақымдануымен сипатталатын,‭ ... ... ... ... ... қарсы шара‭
Дератизация‭ –‬кеміргіштерге қарсы шара
Инактивация‭ –‬вирустардың жұқпалылығын әлсірету
Иммунитет‭ ... ... ... ... тұру ... ... ... ... Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік ... ... ... ... ... ...
Орындаған‭ ... аты ... ... ... ... ... ... ‬атағы‭)
Жұмыс‭ ____________
бағасы
бағасына қорғалды
‎«_____»________‏2016ж.
Норма бақылау:
‎_______________
қолы,‭ ‬аты‭ –‬жөні‭
Комиссия:
‎_______________
қолы,аты‭ –‬жөні‭
_______________
қолы,аты‭ –‬жөні
‎ ‏ ... ... ... ... ‬7.‭ ‬05‭ –
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
‎______________________________‏кафедрасы
«Бекітемін‎» ... ... ... ... ... ... жұмыс
Студент‭ _______________________________
(тегі,аты-жөні‎)
Жұмыс‎ ‏тақырыбы‭ ... ... ... ... ... ... ... саны‎)
1
2
3
4
5
6
Ұсынылған әдебиеттер:‭ ‬1.‭__________________________________________________________
2.‎__________________________________________________________
.‎_____________________________________________________________
Тапсырма берілген күні‭ _________‬жұмысты‭ ‬қорғау күні‭________________
Жұмыс жетекшісі‭ _________________________________________________
(қызметі,‎ ‏тегі,аты‭ –‬жөні,‭ ‬қолы‭)
Тапсырманы орындауға қабылдаған‭_______________________________‬
( ... ... ... ‬7.‭ ‬04‭ ... ... Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
‎« ... ... ... ...... ... ... жұмысты қорғау
Хаттамасы‭ №____
______________________________________________________пәні
студент‭_____________________________‬тобы‭_________________________
Курстық жұмыс тақырыбы‭ _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі сұрақтарға жауап ... ... ... ‬орындау кезінде алынған‭ ‬балл‭ (‬60‭ ‬мүмкіндіктен‭) _____‬,‭ ... ... ... ... ... бағасы‭____________
Курстық жұмыс‭ ‬жетекшісі‭____________________________________
Комиссия мүшелері‭________________________________________________
Комиссия мүшелері‭________________________________________________
Қорғау күні‭__________‬2016ж.‭
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі.‭ ‬Еліміздің тәуелсіздігінің‭ ‬10‭ ‬жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет ... ... ... ... әкеп ... жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен ... ... ... ... сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады.‭ ‬Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына ... ... ... ... ... ... ... ‬1995‭ ‬жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол ... ... ... жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды.‭ ‬Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ... ... ... ... дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында ... ... ... ала ... ... ... көңіл бөледі:
мемлекеттік қадағалау,‭ ‬бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды.‭ ‬Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер ... ... ... жүйе ... ‬Ол ... қызметтегі бөлімнен,‭ ‬ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды.‭ ‬Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық ... ... ... шығарылған,‭ ‬бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин ... ... ... жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
ветеринария саласында жұмыс атқаратын ... ... саны ... ‏ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы ... ... ... ... ... ... ... заңға қарама-қайшылық туғызады және ол‭ ‬2002‭ ‬жылдың‭ ‬10‭ ‬шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін‭ «‬Ветеринария туралы заңды‭» ‬қайта талқылап,‭ ‬қабылдануының ... ... ... ... заңның‭» ‬мақсаты‭ ‬-‭ ‬ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту,‭ ‬жануарлар өнімдерін,‭ ‬шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін,‭ ... адам мен ... ... ... ... сақтау,‭ ‬сонымен қатар бірінші,‭ ‬экономикалық орталық құру.
мемлекеттік қадағалау қызметін жақсарту үшін бір жағынан ветеринарияның барлық ... ... ... ... ‬ал ... ... мемлекеттік қадағалау‭ ‬пункттерінде‭ ‬тексерілетін жүктерді дайындау,‭ ‬өңдеу,‭ ‬сақтау жұмысымен айналысатын бүкіл мемлекет территориясындағы барлық субъектілерді қамтиды және ... ... ауыл ... ... ... ... ... халықаралық ветеринарлық талаптарға жауап беруі,‭ ‬Қазақстанның Бүкіл әлемдік сауда ұйымы ... ... ... ... ... ... обаға көбіне иттің,‭ ‬қасқырдың,‭ ‬норканың,‭ ‬күзеннің,‭ ‬ақ тышқанның және өзен камасының күшігі шалдығады.‭ ‬Ит обасының қоздырғышын күзен күшігіне жұқтырып ... ... итті ... ... төмендетеді.‭ ‬Обаның вирусын ұзақ уақыт бойы және бірнеше қайтара үй қояны мен теңіз шошқасының денесіне енгізсе,‭ ‬вирустың бұл жануарларға ... уыты ... де,‭ ... ... уыты ... ‬Ит ... ... әсеріне жас мысық сезімтал келеді.‭
Ет қоректілердің обасымен жыртқыштар туыстастығының көптеген өкілдері:‭ ‬ит,‭ ‬қасқыр,‭ ‬қорқау ... ... ... ... ‬күзен,‭ ‬сасық күзен,‭ ‬сусар,‭ ‬ақ тышқан,‭ ‬камшат,‭ ‬борсық‭ ‬ауырады.‭ ‬Бұлғын басқа аңдарға қарағанда төзімді ... ... ... мен ... ... ... қарамай‭ ‬ауырады.‭ ‬Әйтседе жас кезінде сезімталдығы‭ ‬жоғары болады.‭ ‬Әсіресе иттің күшігі‭ ‬12‭ ‬айға дейін,‭ ‬терісі бағалы аңдар‭ ‬5‭ ... ... ... ... ... ... мен‭ ‬аңдар‭ ‬3-4‭ ‬есе сирек‭ ‬шалдығады.
Ауру‭ ‬қоздырушысының‭ ‬бастауы‭ ‬-‭ ‬ауырған және‭ ‬ауырып‭ ‬жазылған‭ ‬жануарлар.‭ ‬Соңғылары‭ ‬3-6‭ ‬ай бойы вирус алып‭ ... ... ... ‬мұрыннан аққан сорамен,‭ ‬тыныс шығарғанда ауамен,‭ ‬нәжіспен,‭ ‬несеппен бөлінеді.‭ ‬Респираторлык және алиментарлық‭ ... ... ... ... жануардан‭ ‬12‭ ‬м дейін кашыктыққа беріледі.‭ ‬Ластанған құрал-сайман,‭ ‬жұмыс киімі,‭ ‬жануарлар азығы жұғу факторлары қызметін атқарады.‭ ‬Сонымен‭ ‬қатар жәндіктер,‭ ... ... де‭ ... ... ... ... ... тасымалдаушы болып қана қоймай,‭ ‬жасырын‭ ‬вирус алып‭ ‬жүруі‭ ‬де‭ ... ... ... ... ... табиғаттағы қорламасы‭ ‬болады.‭ ‬Аң фермалары мен ит питомниктерінде‭ ‬ауру‭ ‬сырттан енгізілген жануарлармен,‭ ... ... ... ... арқылы әкелінеді.‭ ‬Оба‭ ‬жылдың қай мезгілінде болсын байқалып,‭ ‬індет‭ ‬немесе‭ ‬спорадия түрінде өтеді.
‎ ‏Курстық жұмыстың мақсаты‭ –‬ет ... ... ... ... ... іс-шараларын‭ ‬зерттеу‭ ‬[1,2‭]‬.
1‎ ‏Негізгі бөлім‭
1.1Жануарлар ауруларының,‎ ‏оның ... ... мен ... ... ... ... алу және оларды жою
Жеке және заңды тұлғалардың жануарлар ауруларының,‭ ‬оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың ... алу ... ... және заңды тұлғалар:
Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдармен белгіленген жануарлар ауруларының алдын алуды және мемлекеттік ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін ветеринариялық ережелерді сақтай отырып,‭ ‬ветеринариялық және әкімшілік-шаруашылық іс-шараларды жүзеге асыруға‭;
Зоопарктердегі,‭ ‬цирктердегі,‭ ... ... ... қоса ... ... ... ... мен нормативтерге сәйкес ұсталуын,‭ ‬өсірілуін және пайдалануын жүзеге асыруға‭;
Аумақты,‭ ‬мал шаруашылығы қора-жайларын,‭ ‬сондай-ақ жемшөпті,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты ... және ... ... ... ... ережелер мен нормативтерге сәйкес ұстаған,‭ ‬қоршаған ортаның ластануына жол бермеуге‭;
Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді ұстауға,‭ ‬өндіруге,‭ ... ... ... ... мен ... ... ... ветеринариялық қадағалау объектілерін орналастыру,‭ ‬салу,‭ ‬қайта жаңғырту және ... беру ... ... ... ... ... зоогигиеналық және ветеринариялық талаптарды сақтауға‭;
Ауылшаруашылық жануарларын бірдейлендіруді және оларға ветеринариялық паспорттарды рәсімдеуді қамтамасыз етуді‭;
Мемлекеттік ветеринариялық қадағалау органдарына жаңадан ... ... ... ... ... ... ... мен сатылғаны туралы хабарлауға‭;
Ветеринариялық мамандарға олардың талап етуі бойынша диагностикалық зерттеулер мен вакцина егуді ... ... үшін ... ... жануар кенеттен өлген,‭ ‬бір мезгілде ауырған немесе ветеринариялық мамандарға хабарлауға және ветеринариялық‭ ‬мамандар келгенге ... ауру деп ... ... жануарларды оқшаулап ұстау жөнінде шаралар қолдануға‭;
Ветеринариялық инспекторларға мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді ветеринариялық ... үшін ... ... ... ... және ... ... қауіп төндіретін мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді залалсыздандыру,‭ ‬өңдеу жөніндегі талаптарын орындауға‭;
Союдың ... ... ... ... ... ... үшін союға және сойғаннан кейінгі ұшалары мен мүшелеріне ветеринариялық-санитариялық сараптама жасамай өткізуге жол бермеуге‭;
Ветеринариялық мамандарға өздерінің қызметтік міндеттерін ... ... ... ... ... ... жасалған ғылыми-техникалық құжаттаманы ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік органмен келісуге міндетті.
Ветеринариялық іс-шаралар
1.Ветеринариялық іс-шаралар:
ануарлар мен ... ... қоса ... ... ... ... ... мен азықтан улануының алдын алу,‭ ‬жануарлардың,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізаттың,‭ ‬ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жемшөп пен ... ... ... Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына сәйкестігін қамтамасыз ету мақсатында ветеринариялық-санитариялық тұрғыдан қолайлы аумақта өткізілетін іс-шаралар‭;
Шектеу іс-шараларын немесе карантинді қоса ... ... аса ... ... жою және олардың таралуын алдын алу мақсатымен індет ошағында және қолайсыз пунктте жүргізілетін іс-шаралар болып бөлінеді.
Ветеринариялық іс-шараларды ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... орган бекітеді,‭ ‬жеке және заңды тұлғалардың оны орындауы міндетті болып ... ... және ... ... ... ... ... жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда,‭ ‬тиісті аумақтық бас ... ... ... ... ... ... ... органның шешімімен белгіленеді.
Жануарлардың шектеу іс-шаралары немесе карантин белгіленетін жұқпалы ауруының тізбесін ветеринария саласындағы ... ... ... ... ... ... ... жағдайда,‭ ‬шектеу іс-шараларын немесе карантинді тоқтату туралы шешімді тиісті ... бас ... ... ... ... бойынша жергілікті атқарушы орган қабылдайды.
Тиісті аумақтардың мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ... атқарушы органның шешімімен карантин тақтартылғаннан кейін Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарында көзделген жағдайларда шектеу іс-шаралары белгіленуі мүмкін.
Ветеринариялық препараттардың республикалық ... ... жою және ... ... ... ... ... тізбеге енгізілген аса қауіпті ауруларының таралу қауіпінің алдын алу кезінде пайдаланылатын,‭ ‬үнемі жаңартылып ... ... ... ... қоры ... ... ... республикалық қоры бюджеттік бағдарламалар шеңберінде сатып алынған ветеринариялық препараттар көлемінен жасалады.‭ ‬Ветеринариялық препараттардың ... ... ... ... ... ... уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринарялық препараттардың республикалық қорын қалыптастыру мен пайдалану тәртібін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ‬ветеринариялық-санитариялық немесе зоогигиеналық нормалар‭) ‬ветеинариялық немесе ветеринариялық-санитариялық факторды жануарлардың және адамның денсаулығына,‭ ‬қоршаған ортаға қауіпсіздігі тұрғысынан сипаттайтын ... жол ... ... ... ... ... ... белгілейді.
Ветеринариялық нормативтер Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарына сәйкес жүргізілетін зерттеулер негізінде белгіленеді.
Ветеринариялық нормативтер ... ... және ... ... ... ... қолайлы жағдайда қол жеткізуге арналған ветеринариялық іс-шаралардың көлемі мен сипатын жоспарлау,‭ ‬сондай-ақ жануарлар ауруларының пайда болу,‭ ‬таралу және оларды жою ... ... үшін ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді және олар ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар үшін ... ... ... ... ... ... ... алып қою,‭ ‬жою,‭ ‬залалсыздандыру(зарарсыздандыру‭) ‬және өңдеу
Жануарлардың және адамның денсаулығына қауіп төндіретін жануарлар,‭ ... ... ... мен шикізат,‭ ‬олардың қауіптілік дәрежесіне қарай,‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі бекіткен тәртіппен міндетті түрде алып ... және ... ‬не алып ... ... ... ... және ... тиісі.
Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін жануарларды,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты міндетті түрде алып қою және жою ... ... аса ... ауруларының тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін жануарларды,‭ ... ... ... мен шикізатты,‭ ‬ветеринариялық препараттарды,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік қоспаларды алып ... ... ... залалсыздандырлуға және өңдеу жүргізілетін жануарлар ауруларының тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... және ... ... жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін жануарларды,‭ ... ... ... мен ... алып қою және жою ... өздеріне келтірілген залалды Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен өтеттіруге құқығы бар.
Азаматтардың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау
Мемлекеттік ... ... ... жүктерді ұстауды,‭ ‬өсіруді,‭ ‬пайдалануды,‭ ‬өндіруді,‭ ‬дайындауды,‭ ‬сақтауды,‭ ‬өңдеуді,‭ ‬тасымалдау мен өткізуді жүзеге асыратын азаматтардың денсаулығын ... мен ... ... аурулардан қорғау тәртібін Қазақстан Республикасының азаматтардың денсаулығын сақтау саласындағы басшылықты жүзеге ... ... ... ... ... келісе отырып,‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ауылшаруашылық жануарларын,‭ ... ... ... ... бақылайтын жүктерді өндіру,‭ ‬дайындау,‭ ‬сақтау,‭ ‬өңдеу және өткізу жөніндегі ұйымдарды бірдейлендіру
Ауылшаруашылық жануарлары ветеринария саласындағы уәкілетті ... ... ... ... ... ... ... мен диагностикас жөніндегі ветеринариялық дауалаудың жүзеге асырылуын бақылау мақсатымен әрбір жануарға ... ... ... ... ... ... ... ‬жануарларды өндіру,‭ ‬дайындау,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты,‭ ‬ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік қоспаларды сақтау,‭ ... және ... ... ... ... ... ... бақылайтын жүктердің Қазақстан Респулликасының ветеринаария саласындағы заңдарының талаптарына сәйкестігін бақылау мақсатымен ... ... және ... ... ‬дайындау,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты,‭ ‬ветеринариялық препараттарды,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік қоспаларды сақтау,‭ ‬өңдеу және өткізу жөніндегі ұйымдарды бірдейлендіру ... ... ... ... мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер және ветеринария мамандарын ... мен ... ... арттыру жөніндегі қызметі
Ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер
Жануарларды пайдалану рәсімдерін,‭ ‬сондай-ақ ветеринария саласындағы ғылыми-зерттеулер жүргізілетін үй-жайлар мен аумақтарды қоса ... ... ... ... ... ... Республикасының‭ ‬ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына сай болуы керек.
Ғылыми-зерттеулер нәтижесінде әзірленген немесе ... ... ... ... пен ... қоспалардың ветеринариялық нормативтерге сәйкестігін анықтау мақсатымен олар байқаудан ... ... ... ... ... ‬сондай-ақ ғылыми-зерттеулер нәтижесінде,‭ ‬жануарлар ауруларының диагностикасы кезінде алынған штаммдарды ветеринарияда пайдаланатын сақтаулы микроорганизмдер штаммдарының Ұлттық‭ ... ... ... ... ... ... ‬обасы
Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы‭ ‬(Реstis carnivorum,‭ ‬чума плотоядных‭) ‬-‭ ‬қызба,‭ ‬тыныс және ас корыту‭ ‬жолдарының,‭ ‬көздің кілегейлі қабығының ... ... ... және ... ... ... ... сипатталатын‭ ‬аса‭ ‬жұғымтал‭ ‬ауру.
Тарихи деректер.‭ ‬Оба‭ ‬адамзатқа итті ... ... бері ... ... ... ол ангина ретінде сипатталған.‭ ‬Иттің обасының қоздырушысының‭ ‬вирус‭ ‬екендігін‭ ‬1905‭ ‬ж.‭ ‬Карре дәлелдеді.
Қоздырғышы‭ ‬—арнаулы сүзгіден өтетін вирус.‭ ‬Ол ... ЕК ... ... ‬V‭ ... О,‭ ... Шамберленнің L2‭ ‬және L3‭ ‬және шырақтарынан өтеді,‭ ‬бірақ коллоид пластинкаларынан өтпейді.‭ ‬Вирустың үлкендігі‭ ‬70‭—‬ µ‭ ... шар ... ... оның жіп ... түрі де ... ‬Ол ... культурасында,‭ ‬ит,‭ ‬күзен бүйрегінің клеткаларында,‭ ‬клеткалардың торлану сызатында‭ (‬Неіа клеткаларында‭) ‬жақсы өседі.‭ ‬Вирус клеткаға ... ... ... ... өткеннен‭ ‬кейін‭ ‬зақымдайды.
Адамның кызылшасының және сиырдың обасының вирустарымен антигендік байланыстары‭ ‬бар.
Вирустың сыртқы ортадағы төзімділігі‭ ‬оншама емес.‭ ‬Танаудан ... ... және ... ... ‬күнде белсенділігін жояды.‭ ‬Соған қарамастан кептірілген‭ ‬немесе‭ ‬мұздатылған‭ ‬вирус‭ ‬бірнеше‭ ‬ай,‭ ‬ал лиофилденген күйінде кемінде бір жыл ... ... ‬30‭ ... ... ... ... ‬Дезинфектанттар және физикалық факторлар‭ ‬тез‭ ‬өлтіреді.‭ ‬1%‭ ‬лизол,‭ ‬ултракүлгін сәуле‭ ‬30‭ ‬мин,‭ ‬2%‭ ‬күйдіргіш‭ ‬натрий‭ ‬-‭ ‬60‭ ... ... ... ... ... ... немесе фенол‭ ‬ертінділері бірер сағатта өлтіреді‭ ‬[1,2,3‭]‬.
1.3Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы ауруына ... ... ... ... ... ... ... ‬норканың,‭ ‬күзеннің,‭ ‬ақ тышқанның және өзен камасының күшігі ... ‬Ит ... ... күзен күшігіне жұқтырып өсіру вирустың итті зақымдау қасиетін төмендетеді.‭ ... ... ұзақ ... бойы және ... қайтара үй қояны мен теңіз шошқасының денесіне енгізсе,‭ ‬вирустың бұл жануарларға деген уыты күшейеді де,‭ ... ... уыты ... ‬Ит ... ... әсеріне жас мысық сезімтал келеді.‭
Ет қоректілердің обасымен жыртқыштар туыстастығының көптеген өкілдері:‭ ‬ит,‭ ‬қасқыр,‭ ‬қорқау қасқыр,‭ ... ... ... ... ... күзен,‭ ‬сусар,‭ ‬ақ тышқан,‭ ‬камшат,‭ ‬борсық‭ ‬ауырады.‭ ‬Бұлғын басқа аңдарға қарағанда төзімді келеді.
Обамен жыртқыш аңдар мен ... ... ... қарамай‭ ‬ауырады.‭ ‬Әйтседе жас кезінде сезімталдығы‭ ‬жоғары болады.‭ ‬Әсіресе иттің күшігі‭ ‬12‭ ‬айға дейін,‭ ‬терісі бағалы ... ‬5‭ ... ... ... ... ... ... мен‭ ‬аңдар‭ ‬3-4‭ ‬есе сирек‭ ‬шалдығады.
Ауру‭ ‬қоздырушысының‭ ‬бастауы‭ ‬-‭ ... ... ... ... ‬жануарлар.‭ ‬Соңғылары‭ ‬3-6‭ ‬ай бойы вирус алып‭ ‬жүреді.‭ ‬Қоздырушы ... ... ... ... ... ... ... ‬нәжіспен,‭ ‬несеппен бөлінеді.‭ ‬Респираторлык және алиментарлық‭ ‬жолмен‭ ‬жұғады.‭ ‬Ауамен ауырған жануардан‭ ‬12‭ ‬м дейін қашыктыққа беріледі.‭ ‬Ластанған құрал-сайман,‭ ‬жұмыс киімі,‭ ... ... жұғу ... ... ... ... ‬қатар жәндіктер,‭ ‬құстар,‭ ‬кемірушілер де‭ ‬ауру‭ ‬таратуға қатысады,‭ ... ... ... ... қана ... ‬жасырын‭ ‬вирус алып‭ ‬жүруі‭ ‬де‭ ‬мүмін.
Жабайы‭ ‬аңдар‭ ‬оба‭ ‬вирусының табиғаттағы қорламасы‭ ‬болады.‭ ‬Аң фермалары мен ит питомниктерінде‭ ... ... ... ... ... ... ... заттар арқылы әкелінеді.‭ ‬Оба‭ ‬жылдың қай мезгілінде болсын байқалып,‭ ‬індет‭ ‬немесе‭ ... ... ... ... ‏Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасы‭ ‬ауруының шығуы мен жұғуы
‎ ‏Оба көбіне ауру ит және жабайы ... ... ... ... ... ‬Ит обасының қоздырғышы өте жұқпалы келеді.‭ ‬Күшік бұрын обамен ауырған ... сәл ғана ... ... ... сол бойда-ақ оба жұғады.‭ ‬Сонымен қатар вирус ауа арқылы,‭ ‬асқазан және микроб ... ... ... ... отырады.‭ ‬Мұнымен қатар танаудан аққан су,‭ ‬сілекей және несеп арқылы да жұға ... ... ... айналаға таратуға әсіресе оның көмескі түрімен‭ ‬ауырған ит ... ... ... ... вирус тез‭ ‬арада қанға өтіп,‭ ‬мононуклеарлы лейкоциттер арқылы лимфоидты ағзаларға жетеді.‭ ‬Алғашқы‭ ‬5-6‭ ‬күн ішінде лимфоидты жүйеде көбейген‭ ‬вирус‭ ... ... ... ... денеге жайылады.‭ ‬Вирустың әсерінен ең алдымен‭ ‬иммунитет‭ ‬жүйесі зақымданады‭ ‬да,‭ ... ... ... ... ... ... ... клиникалық белгілері өрбиді.‭ ‬Вирустық инфекцияға косалкы бактериялық инфекциялар‭ (‬сальмонеллалар,‭ ‬эшерихиялар,‭ ‬пастереллалар,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬оба ауруының клиникалық белгілері
‎ ‏Ит ... ... ... ... созылады.‭ ‬Өтуіне қарай‭ ‬ол өте жіті,‭ ‬жіті,‭ ‬созылмалы және қайталамалы болып бөлінеді.‭ ‬Обаның соңғы екі түрі бір сыдырғы сирек ... ... орай ... практикалық мәні шамалы.‭ ‬Аурудың өте жіті түрі болса,‭ ‬иттің дене қызуы‭ ‬41‭ ‬градусқа дейін және онан да жоғары көтеріледі,‭ ... ... ит ... жіті түрі ... ... иттің температурасы‭ ‬39,5-40‭ ‬градусқа дейін‭ ‬көтеріледі,‭ ‬ит мең-зең болады,‭ ... мен ... ... ... да,‭ ... ... ... немесе іріңді су ағады,‭ ‬кейін оған қан араласады.‭ ‬Қан араласқан соң сілекейден ... иіс ... ... қоса ауру итті ... жөтел басады,‭ ‬өршіп келе жатқан бронхиттің,‭ ‬өкпе қабынуының плевриттің белгілері байқала бастайды.‭ ‬Кейде ... ... ... ... ... ... ‬ішек-қарынның кілегейлі қабығы қабынады.‭ ‬Обамен ауырған иттің нәжісі сұйық сары ... ... оған қан ... ‬одан жағымсыз иіс шығады,‭ ‬нерв қызметі бұзылады:‭ ‬ит еліреді,‭ ‬оның бұлшық еттері дірілдейді,‭ ... ... ... ‬жансызданады.
‎ ‏Жасырын кезеңі итте‭ ‬2-3‭ ‬апта,‭ ‬терісі бағалы‭ ‬аңдарда‭ ‬10‭ ‬күннен‭ ‬30‭ ‬күнге дейін,‭ ‬кейде‭ ‬3‭ ‬айға‭ ... ... ... ... ... ‬созылмалы‭ ‬және үзікті өтеді.‭ ‬Жіті өткенде әдетте дене қызуы‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬күн өткенде өліп қалады.‭ ‬Аурудың жіті өтуі сирек байқалады.
1-сурет.‎ ‏Обамен ауырған иттің аяқтарының салдануы
Оба‭ ‬жітіден ... ... ... ... ... ... ‬аралас түрде байқалады.‭ ‬Алғашында дененің қызуы көтеріліп,‭ ... ... ... ... ... ... ... қызуы қайтып,‭ ‬аздап қайталап тұрады.‭ ‬1-1,5‭ ‬айлық ... ... ... қана ... ... ... болмайды.‭
Дененің қызынуымен бірге жануар күйзеліп,‭ ‬дел-сал болып,‭ ‬дірілдеп,‭ ‬жасканшақтанып,‭ ‬қаңсары қүрғап,‭ ... ... ... ... ... танауынан серозды-кілегейлі,‭ ‬кейіннен іріңді‭ ‬сора‭ ‬ағып,‭ ‬қүрғағанда мұрыны бітеліп қалады.‭ ‬Ит жөтеліп,‭ ‬түшкіріп,‭ ‬пысқырынып,‭ ‬аяғы мен тұмсығын ... ... ... ... ‬Обаның өкпедегі түрінде аускультация кезінде өкпесінде сырыл естіледі,‭ ‬перкуссия‭ ‬кезінде дыбыс әлсіреп шығады.‭ ... ... ... ... ... бастапқыда серозды,‭ ‬кілегейлі,‭ ‬кейіннен іріңді‭ ‬сора‭ ‬ағады,‭ ‬кепкен‭ ‬кезде‭ ‬көз қабақтары ... ... ... ... ... ... ‬ит ... қарай алмайды.‭ ‬Кейде кератит‭ ‬байқалады.‭
Тыныс жолдарының ... және ... қоса ... жіті ... ... ‬жиі‭ ‬болады‭ ‬(обаның ішектегі түрі‭)‬.‭ ‬Мұндай жағдайда иттің іші қатып,‭ ‬жиі-жиі құсады,‭ ‬іші қан аралас өтеді.‭ ‬Ауырған ... ... ... иіс ... ... ... ... санының ішкі жағында,‭ ‬құлағының ішінде,‭ ‬қарын тұсында,‭ ‬аузының айналасында иттің терісі қолдырап,‭ ‬бөртеді.‭ ‬Кейіннен қолдырауықтар жарылып,‭ ‬бөлінділері‭ ‬кепкен кезде‭ ... ... ... түрі ... ... ... ... алмасып,‭ ‬денесі құрыстанып,‭ ‬бұлшық еттері дірілдейді.‭ ‬Жүргенде денесінің дұрыс меңгере алмайды.‭ ‬Оқтын-оқтын серендеп,‭ ‬соңынан дел-сал болып ... ... ... ‬жүйкесі,‭ ‬куығы мен артқы тесігінің сфинктерлері салданады.
Оба созылмалы‭ ‬өткенде көбінесе жүйкелік түрінде байқалады.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬көру,‭ ‬есту,‭ ‬иіс сезу қабілетінен айрылады.‭
Көздің қасаң қабығында бүдырмақтар‭ ‬пайда‭ ‬болып,‭ ‬қарашығы жабылып,‭ ‬көз‭ ‬алмасы‭ ‬солады.‭ ... ... ... ... ... ... ... сипат‭ ‬алады.‭ ‬Егер‭ ‬ауру‭ ‬асқынбаса‭ ‬1-4‭ ‬аптадан кейін иттің ... ... ... ... ... ‬шамасында,‭ ‬жүйке жүйесі зақымдалғанда‭ ‬85%-ке жетеді,‭ ‬не одан да‭ ‬жоғары‭ ‬болады.
Үзікті түрі ... ит‭ ... ... мазасызданып жүреді де,‭ ‬жазылып кетеді.
Обаның клиникалық белгілерінің әртүрлі аңдарда біраз айырмашылықтары‭ ‬болады.‭ ... мен ... ... ... түрі ... ‬ал ... түрі ... ақырғы кезеңінде басым‭ ‬болады.‭ ‬Қарсақта түлкіге қарағанда қатарлы құбылыстар әлсіз білінеді.‭
Күзенде терідегі түрі жиі байқалып,‭ ‬сирақтары,‭ ‬қабақтары,‭ ... ... ... домбығады.‭ ‬Домбыққан телімдер көп үзамай қолдырап,‭ ‬суланып,‭ ‬кейіннен ... ... ... ... ‬дерматит‭ ‬мойыны мен арқасына жайылады.‭ ‬Ауру‭ ‬негізінен‭ ‬созылмалы‭ ‬өтеді‭ [‬1,2,5,6‭]‬.
‎ ‏1.6‎ ‏Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬оба ауруының‭ ‬пат-анатомиялық өзгерістері
... ... ... өлексесін жарып қарағанда кілегейлі қабықтардың ісінгені байқалады.‭ ‬Жүрек қабына сұйық заттың шамадан тыс жиналғаны,‭ ‬жоғарғы тыныс алу органдарының суланып ... ... ... ... суланып немесе іріңдеп қабынғаны,‭ ‬ішек-қарынның суланып қабынғаны байқалады,‭ ... ... ... ... ... ... ... қуысы мен шажырқайдағы сөл түйіндері қабынған.‭ ‬Бауыр мен бүйректер сәл ұлғайған,‭ ‬олардың ұлпасы азғындаған.‭ ‬Ойық жаралы кератит‭ ‬жиі ... ‬Ми және оның ... ... ... қызарған.
Негізінен аурудың клиникалық түрі мен асқынуына‭ ‬байланысты болады.‭ ‬Жоғарғы‭ ‬тыныс‭ ‬жолдарында ... ... ... қабыну,‭ ‬ал өкпеде-сұрғылт қызыл тығыздалған қабыну‭ ‬немесе‭ ‬аталектаз ошақтары байқалады.‭ ‬Эпикард ... ... ... қабығының астында қанталаулар,‭ ‬ас қорыту жолдарының кілегейлі ... ... мен ... кездеседі.‭ ‬Көкірек және құрсақ қуысындағы сөл түйіндері үлкейіп,‭ ‬кескенде ылжырап ... ... ... ... толы,‭ ‬қуыктың кілегейлі қабықтары қанға кернелген және ноқатты‭ ‬немесе‭ ‬жолақты қанталаулары‭ ‬болады.‭ ‬Бұндай өзгерістер ұлтабарұшы ішегі мен тік ... де ... ... ... ‬қоректілердің‭ ‬обасы ауруын анықтау
‎ ‏Обаны анықтауда ауру ит температурасының тым көтерілетіні,‭ ‬аурудың тез жұғатындығы,‭ ‬танау,‭ ‬көмей,‭ ‬кеңірдектің ... ... ... ... ‬иттің еліруі,‭ ‬сондай-ақ теріге,‭ ‬әсіресе,‭ ‬шап пен ерін терісінің қанталай зақымдануы ескеріледі.‭ ... ... ... ... бұл ... тұжырымдау үшін ткань культурасында вирус өсіру әдісі қолданылады,‭ ‬ауруды анықтау мақсатымен арнайы сывороткаларды пайдалана отырып,‭ ‬ткань культурасында ... ... және ... ... ... ... обасына‭ ‬ диагноз‭ ‬індеттанулық деректердің,‭
‬патологоанатомиялық өзгерістердің,‭ ‬зертханалық зерттеулердің нәтижелері ... ... ... ... ‬диагноз‭ ‬қою үшін маңыздылары:‭ ‬тыныс мүшелерінің зақымдануы,‭ ‬диарея,‭ ... ... ... ... ... ... ... мүйізденуінің күшеюі,‭ ‬орталық жүйке жүйесінің зақымдануы,‭ ‬аурудың ұзаққа созылуы.‭ ‬Келтірілген‭ ‬6‭ ‬белгілердің‭ ‬4-і болған жағдайда обаға‭ ‬диагноз‭ ‬қою мүмкін деп ... ... ... ... ... ... үшін ... белгілері:‭ ‬жөтел,‭ ‬жарықтан сескену,‭ ‬аппетиті жоғалумен қатар ыстығынын,‭ ... ... ... ‬аппетиті күшейіп‭ (‬қомағайланып‭) ‬ыстығы қалыпты болуы,‭ ‬жүйке жүйесінің зақымдану белгілері.‭ ‬Осы‭ ‬белгілердің екеуі болғанда обаға күдіктеніп,‭ ‬үшеуі болғанда‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ... итке тән болғанымен күзен және сасық күзен үшін‭ ‬тура бола‭ ‬бермейді.‭ ‬Патологоанатомиялық өзгерістерінің ішінде обаға тән ... ... мен ... ішкі ағзаларының қанталауы.
Түпкілікті‭ ‬диагноз‭ ‬қою үшін иттің,‭ ... ... ... ... ... биосынама қояды.‭ ‬Жұқтыру үшін денесінің ыстығы алғаш көтерілген кезде ауырған жануарлардың өлекседен алынған ішкі ағлалардың езіндісі пайдаланылады.
Обаны‭ ... ... ... ... ... ... ‬сальмонеллезден,‭ ‬пастереллезден,‭ ‬В1‭ ‬авитаминозынан ажырату қажет.
Емі.‭ ‬Ем ретінде жылқы қанының сарысуы‭ (‬1‭—‬мл‭) ‬немесе арнайы гамма-глобулиндер қолданылады.‭ ‬Ең ... ... ... және ... препараттарымен‭ (‬ит салмағының әрбір‭ ‬10‭ ‬килограмына‭ ‬100‭ —‬мың ЕД пенициллин және‭ ‬1,5‭ ‬мг сульфаниламид алып,‭ ‬күніне‭ ‬1‭—‬рет беру,‭ ... ... ауру ... жоюға бағытталған дәрілермен бірге қолдану.
Арнаулы қан‭ ‬сарысуы‭ ‬шығарылмайды.‭ ‬Аурудың бастапқы кезеңінде кызылшаға қарсы қан ... ... ... ... ... ... тежеу үшін антибиотиктер мен сульфаниламидтерді‭ ‬беру‭ ‬жақсы нәтиже береді.‭ ‬Бұнымен кабат диетаны жақсарту қажет.‭ ... ... ... ... ... (‬ыстық қайтаратын,‭ ‬қақырық түсіретін,‭ ‬іш жүргізетін,‭ ‬тыныштандыратын жүректің қызметін жақсартатын‭) ‬дәрілер беріледі.‭ ‬Витамин‭ ‬препараттары,‭ ‬кокарбоксилаза,‭ ‬ултракүлгін сәулесі,‭ ... ... ... ... өте ... ... ... ‬итте‭ ‬берік‭ ‬иммунитет‭ ‬қалыптасады.‭ ... ... ... ... ... дейін обамен ауырмайды.‭ ‬Өлі вакциналар колданыс‭ ‬тапқан‭ ‬жоқ.‭ ‬Аттенуацияланған штамдардан‭ ‬вакцина‭ ‬даярлау үшін ... ...... ‬Вакчум,‭ ‬Канивак.‭ ‬Буаз қаншықтарды егу жақсы нәтиже береді‭ ‬[1,3,4,6,7‭]‬.
1.8Ет‭ ‬қоректілердің‭ ‬обасынан арылу және одан сақтану шаралары
‎ ‏Обаға ... ... ... ... ... ... ит ... жер дезинфекцияланады.‭ ‬Питомниктердегі иттерді аптасына‭ ‬2‭—‬рет қарап шығады.‭ ‬Бұралқы иттерді ұдайы қырып отырады.‭ ... ... ... ... аудандарда,‭ ‬питомниктерде итке вакцина егіледі.
‎ ‏Аң шаруашылықтарында және ит питомниктерінде барлық жануарларды обаға қарсы жыл сайын егу қажет.‭ ‬Аналық ... ... бір ай ... ‬ал ... ‬2‭ ... ... егеді.‭ ‬Жеке меншіктегі иттер мен терісі бағалы‭ ... ... ... ... ... ‬Оба мен‭ ‬құтырыққа комплексті вакциналау ұсынылған.‭ ‬Бұндай әдіс‭ ‬оба мен‭ ‬парвовирусты энтеритке қарсы егу үшін де қолданылады.
Оба‭ ‬шыққан шаруашылыққа,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬қойылған жерде обаға бейім жануарларды әкелуге,‭ ‬әкетуге,‭ ‬орнын ауыстыруға,‭ ‬әртүрлі хирургиялық операциялар жасауға тиым салынады.‭
Ауырған және күдікті ... ... ... ‬немесе‭ ‬өлтіреді.‭ ‬Сау‭ ‬жануарларды‭ ‬жасына қарамай обаға қарсы егеді.
Ауру ... ... соң ... ... ‬алаңқайларды,‭ ‬құрал-сайманды дезинфекциялайды.‭ ‬Көңді биотермиялық әдіспен зарарсыздандырады.‭ ‬Өлген аңдардың терісін оқшауханада сыдырып,‭ ‬3-5‭ ‬тәулік‭ ‬25-35°С-та кептіріп,‭ ‬одан кейін‭ ‬10‭ ... ... ... ... ... ... ‬ұшасын өртейді.‭
Дезинфекция‭ ‬үшін‭ ‬2%‭ ‬белсенді хлоры‭ ‬бар‭ ‬хлорлы әк,‭ ‬3%‭ ‬креолин немесе ... ... ... ... ... ... ‬6-7%‭ ‬демп,‭ ‬1%‭ ‬формальдегид‭ ‬ертінділері қолданылады.
Карантин‭ ‬соңғы‭ ‬рет ауру немесе‭ ‬өлім жағдайы байқалған соң‭ ‬30‭ ‬күн өткенде қорытынды‭ ‬дезинфекция‭ ... ... ... ... соң ... ... ... ‬ал терісі бағалы анды‭ ‬6‭ ‬ай‭ ‬өткен‭ ‬соң‭ ‬әкетуге рұксат етіледі‭ ... ... ... ... ... ... ‬түсінік
Індетке қарсы шаралар жұқпалы аурулардың шығуына және олардың таралуына жол бермеуге бағытталады.‭ ‬Жұқпалы ауруларды болдырмау үшін дауалау‭ (‬алдын алу‭) ‬шаралары іске ... ‬ал ... ... қалған күнді оны жою‭ (‬сауықтыру‭) ‬шаралары қарастырылады.‭ ‬Сонымен,‭ ‬індетке қарсы‭ ‬шаралар дауалау ... ... ... ... ... ... ... бөлінеді.‭ ‬Бұлардың қай-қайсысы болмасын бірнеше салаға бағытталған кешеннен тұрады.‭ ‬Бұл күрделі кешенге кіретін‭ ‬шаралар‭ ‬індет бұғауының барлық буындарына қарсы ... ... ... ‬да олар ... ... бастауына,‭ ‬инфекция‭ ‬қоздырушысының берілу тетігіне және ауруға бейім жануарларға қатысты жүргізілулері ... ... ... ... ‬және арнайы болып екі топқа бөлінеді.‭ ‬Жалпы шаралар‭ ‬кезкелген жұқпалы ауруға бағытталған ортақ сипаты‭ ‬болады да,‭ ‬оған ... және ... ... ... ‬Арнайы шаралар‭ ‬нақтылы бір жұқпалы ауруға қарсы бағытталады‭ ‬да,‭ ‬оған‭ ‬сол ауруды балау‭ ‬және жануарды иммундеу‭ ... ... ... іске ... ... ‬Індетке қарсы шаралардың басты бір негізі‭ ‬—олардың кешенді түрде жүргізілуі.‭ ‬Бұл кешенділік ... ... ... барлық қозғаушы күштеріне қатысты біртұтас ұйымдастыру‭—‬шаруашылық,‭ ‬ветеринариялық-санитариялық және‭ ‬арнайы шаралар‭ ‬ретінде жүргізілуінен туындайды.
Екінші бір ... ... ... ... ... бір ... ... түрде жүргізілуі.‭ ‬Әрбір шаруашылық‭ ‬пен‭ ‬белгілі бір территорияда індетке қарсы жүргізілетін ... және ... ... жоспары‭ ‬болуы‭ ‬керек.‭ ‬Бұл жоспар еңбек және қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілуге тиіс.
Індетке қарсы шаралардың ... ... ... мемлекеттік сипаты.‭ ‬Бұл‭ ‬шаралар‭ ‬мемлекет тарапынан белгіленеді де,‭ ‬мемлекеттік органдардың қолдауымен іске‭ ‬асырылады.‭ ‬Жұқпалы‭ ‬аурулар‭ ‬шыға қалғанда‭ ... ... ... ... ... ... ‬халық депутаттарының жергілікті кеңестерінің шешімі арқылы жүргізіледі.‭ ‬Індетке қарсы шаралардың дұрыс іске асуына ... ... ... ... ... ... ... ‬індетке қарсы‭ ‬шаралар‭ ‬адамдарды‭ ‬малдан‭ ‬жұғатын аурулардан ... ... ... ... ... ... ... ‬шаралары‭ ‬медициналық мекемелермен ынтымақтастықта жүргізілуі керек,‭ ‬Адам‭ ‬мен малға ортақ жұқпалы ауруларға қарсы шараларды жоспарлау,‭ ... ... ... санитариялық-эпидемиологиялық қызмет жүйесімен келісіліп атқарылады‭ [‬1,2,3,6,7‭]‬.
1.10‎ ‏Жұқпалы ... ... ... аурумен күресуде басты шаралар үш бөліктен тұрады:
1‎) ‏аурудың көзін жою‭;‬
2‎) ‏ауруды тарату жолдарын,‭ ‬жағдайларын‭ ...
) ... ... ‏қарсы‭ ‬туралататын кабілетін көтеру.
1.‎ ‏Айтылған шаралар профилактикалық‭ (‬аурудың алдын алу,‭ ... ... ... ... ... ‬соң‭) ‬болатын‭ ... ... ... ... ... ... ‬күту,‭ ‬бағу жатады.‭ ‬Малды күтүшілердің жеке гигиенасын сактау‭ (‬арнайы киіммен камтамасыз ету,‭ ‬дизенфекциялық және жуушы ... ‬-‭ ... бөлу ... ... ... ... ... ‬суғару суаттарын реттеу мал азықтарын үнемі тексеріп отыру малды әр кезде малдәрігерлік тексеруден өткізіп отыру қажет.
Сақтандыру‭ ... ... ... ... ... ‬-‭ ... тексеруден өткізіп отырады.‭ ‬Ауру малды уақтылы бөліп алып емдейді.‭ ... ... ... ... ... ‬тері астына вакцина егеді‭)‬.‭ ‬Қазіргі кезде аэрозольдык вакцинация‭ ... ... ... ... ... ... іске асыру керек.
Құрт ауруларының‭ ‬алдын‭ ‬алу үшін дегельминтизация жасау керек.‭ ‬Ауруды сактандыру шарасын іске ... және оны ... ҚР ... ... уставын‭ (‬жарғыны‭) ‬және заңын сөзсіз іске асыру болып табылады.‭ ‬Оны іске асыру жеке адам ... ... иесі ... ... мал иесі болсын міндетті‭ ‬және‭ ‬сөзсіз‭ ‬іске‭ ‬асуға тиіс.
Жұқпалы аурудың ... ... ... үшін ең ... шара ... ‬карантин.‭ ‬Бұл шара ауру шықсада,‭ ‬ауру шықпасада іске ... ... ... ... устав бойынша,‭ ‬ферма және аулаға келген мал‭ ‬30‭ ... ... ... ... ... келген кезде малдәрігерлік тексеруден өтуі тиіс.‭ ‬Ал ауру ... ... ... ... ... ... ... ‬Фермаға бөтен адам,‭ (‬тек фермада істейтіндер ғана кіреді‭)‬,‭ ‬көлік,‭ ‬атты адам кіріп‭ ‬-‭ ‬шықпауы керек.‭ ‬Ол жерден жем,‭ ‬шөп‭ (‬жалпы ... ... ... ... ‬силосты әкелуге және әкетуге тиым салынады.
Карантин салынған аумағы шамамен‭ ‬1000м‭*‬1000м территория‭ ... ... ... ... ... басқа адамдар ол‭ ‬жерге кірмеу керек.‭ ‬Ауру малды‭ ‬үнемі мал дәрігерлік тексеруден‭ ‬өткізу‭ ... ... ... ... ‬арада бөліп емдеу керек.‭ ‬Мал дәрігерлік‭ ‬саяси ағарту жұмыстары‭ (‬лекция,‭ ‬баяндама,‭ ‬әңгіме т.б.‭) ‬халықпен,‭ ... ... ... аурудан сақтандыру,‭ ‬ауруды таратпау және жою жөнінде әңгіме өткізу керек.‭ ... ... ... ... ... ... арқылы халыққа хабар тарату қажет.‭
Ауруға‭ ‬бейім мал түгелдей ... ... ... ... ... ... ... ‬әдетте‭ ‬клиникалык,‭ ‬серологиялык,‭ ‬аллергиялық ... ... ... ... нәтижесінде‭ ‬барлық‭ ‬ жануарлар‭ ‬үш‭ ‬топка‭ ‬бөлінеді:‭ ‬ауруы‭ ... ... ... ... ... жұғуы күдікті.
Ауруы айқын‭ ‬жануарларға‭ ‬ диагнозы ... ... ... ...... ... ‬малдардан‭ ‬бөлініп,‭ ‬жеке‭ ‬қора‭ ‬-‭ ...... ... ... ... ... ... ‬тағайындалады‭ ‬да,‭ ‬аурудын‭ ‬ерекшелігіне‭ ‬байланысты‭ ‬оларды‭ ‬емдейді,‭ ‬ болмаса сояды‭ ‬/бруцеллез,‭ ‬туберкулез т.б./,‭ ‬не ... ... ... ‬диагнозы‭ ‬түпкілікті қойылмағандар‭ ‬жатады.‭ ... ‬-‭ ... ... ... немесе‭ ‬зерттеудің‭ ‬нәтижесі‭ ‬дүдәмал‭ ‬болғандар.‭ ‬Мұндай ... ... ... және ... жұғуы күдіктілерден жеке бөлініп‭ ‬алынады.‭ ‬Олар‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬айкын‭ ‬малдарға,‭ ‬ал‭ ... ... ... ... ... косылады.‭
Аурудың жұғуы күдіктілерге‭ ‬барлық калған малдар жатады.‭ ‬Олар ауруға‭ ‬шалдыққандармен‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬ауруды‭ ‬балау‭ ‬үшін‭ ... ... ... ‬тұрады.‭ ‬Тексеру‭ ‬малдың‭ ‬ауруға‭ ‬шалдығуы біржола‭ ... ... ... ... ‬тексеруден кейін‭ ‬ауырған‭ ‬жануарлар‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬Сонымен‭ ‬катар,‭ ‬жұқпалы‭ ... ... ... ... ... ... ‬иммуңдейді‭ ‬/белсенді‭ ‬немесе‭ ‬енжар‭ ‬әдіспен/‭ ... ... ... ‬әсер‭ ‬ететін‭ ‬емдік‭ ‬-‭ ‬дауалык‭ ‬дәрмектермен домдайды.‭ ‬Аса қауіпті ... ... ... ‬шошқа обасы/‭ ‬індет ошағындағы барлық жануарлар сойылады.
Жұқпалы‭ ‬аурулардың‭ ‬емі.‭ ... ... ... ... ... ‬кешеңді‭ ‬түрде‭ ‬жүргізіледі.‭ ... ... ... және ... ... ... тұрады.‭
Этиотропты‭ ‬ем‭ ‬-‭ ‬аурудың себебіне‭ ‬/этиологиялык факторына/,‭ ‬яғни оның коздырушысына қарсы‭ ... ‬Ол үшін сол ... ... ... ‬және‭ ‬сонымен‭ ‬катар‭ ‬өзгеше‭ ‬емес‭ ‬дәрі‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ‬ғана‭ ‬әсер ететін‭ ‬өзгеше‭ ... ... ... ... ‬иммуноглобулиндер,‭ ‬бактериофагтар жатады.‭ ‬Өзгеше емес дәрі-‭ ‬дәрмектерге‭ ‬антибиотиктер,‭ ‬сульфаниламидтер,‭ ... ... ... ... ... ... ... жануардың жағдай‭ ‬-‭ ‬күйіне байланысты,‭ ‬дененің қызметін қалпына келтіру мақсатында пайдаланылады.‭ ‬Оларға жүрекке әсер ететін,‭ ‬қақырық түсіретін,‭ ‬зәр шығаратын ... ... ... ... ... ... ... жалпы куатын арттыратын,‭ ‬десенсибилизациялайтын,‭ ‬т.б.‭ ‬дәрмектер жатады.
Жұқпалы ауру кезінде емдеу толық курс ... ... ... беті ... ‬клиникалық белгілері өше бастаған сәтте,‭ ‬емдеуді тоқтауға болмайды.‭ ‬Емдеу курсы толық аяқталмаса,‭ ‬ауру кайта өрбіп,‭ ‬рецидив ... ... ... ... ... жануарларды‭ ‬/мысалы,‭ ‬бруцеллез,‭ ‬туберкулез кезінде/‭ ‬санитарлық қасапханада сояды.‭ ‬Егер ондай мал тым көп болса ет комбинатының сою ... ... ‬Ол үшін ауру ... ... арнайы санитариялық қүн белгілеп,‭ ‬сойым аякталғаннан кейін бүкіл цехка дезинфекция жасалынады.‭ ... ... ... өнімді азық-түлікке пайдалану,‭ ‬аурудың түріне,‭ ‬ветеринарлық-санитарлық сараптаудың қорытындысына,‭ ‬бактериологиялық тексерудің нәтижесіне байланысты шешіледі.
‎ ‏Аса ... ... ... ‬/кұтырык,‭ ‬шошқа обасы,‭ ‬топалаң/‭ ‬ауру малдың ұшасы техникалық пайдалануға жатқызылады немесе өртеу аркылы,‭ ‬не баска жолмен жойылып жіберіледі‭ [‬1,3,6,9,11‭]‬.
‎ ‏Ауруға ... ... ... ... ... қарсы шаралардың маңызды бір бөлігі‭ ‬-‭ ‬ауруға бейім жануарларға қатысты ... ... ... хайуанаттарды ауруға төзімділігін арттыруға және оларды ауру жұғу каупінен корғауға бағытталған.‭ ‬Аурудын ... ... ... ... ... ... ... тетігіне қарсы шаралар ретінде қарастырылатындықтан бұл жерде жануарлардың ауруға төзімділігін арттыру жайы сөз болады.
... ... ... арттыру‭ ‬-‭ ‬фермаларда жүргізілетін барлық шаруашылыққа қатысты іс-әрекеттердің ең‭ ‬ ... ... ... ... ету үшін кең ... ... ... ‬ветеринариялық-санитарлық шараларды іске асыру керек.‭ ‬Өнімді көп беретін малды өсірумен қабат,‭ ‬олардын ауруға төзімді болуына да көңіл бөлу ... ... ... ... ... ... ғана ... ‬оның‭ ‬күтіміне де байланысты екені анық.‭ ‬Сондықтан,‭ ‬қора-жайдың,‭ ‬жайылым мен өрістің,‭ ‬соңдай-ақ малды ... және ... ... ... ... сай жүргізулері керек.‭ ‬Жануарлардың ауруға төзімділігіне әртүрлі стресс жағдайлар кері‭ ‬әсер‭ ‬етеді.‭ ‬Оларға‭ ‬сапасыз жем-шөп‭ ... ... ... ... ... ‬зиянды коспалар,‭ ‬ауаның‭ ‬қалыптан‭ ‬тыс температурасы,‭ ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬тозаң жатады.‭ ‬Қорада немесе торларда жануарлардың аса орналасуы,‭ ... ... ... ... ... ... ... көлікпен тасымалдау оларға‭ ‬зиянды әсер етеді.‭ ‬Сондықтан да жыл‭ ‬мезгілі ауыскан шақта,‭ ... ... ... ... ‬немесе керісінше‭ ‬қыстамаға‭ ‬ауыстырғанда,‭ ... ... ... ... ‬-‭ ... ‬жануарларға‭ ‬жайсыз әсерін‭ ... ... ... ... ‬шаралар қолдану қажет.‭ ‬Ауа райының ... ... ... ... ‬боран,‭ ‬катты‭ ‬аяз,‭ ... ... ... ... ... ... ... көңіл бөлу керек.‭ ‬Малдың күтіміне,‭ ‬азықтандыру‭ ‬рационына,‭ ‬бос‭ ... ... ... ... ‬-‭ ... ... ауруға төзімділігін қамтамасыз ететін ең маңызды алғы шарттар.
‎ ‏Жұкпалы‭ ‬ауру‭ ‬шыққан‭ ‬сәтте‭ ‬аталған‭ ... ... ... ‬Ол шарттар‭ ‬ауру‭ ‬болмаған‭ ‬уақытта‭ ‬да ... ... іске ... ... ... ... ауру ... ‬сол‭ ‬ауруға‭ ‬қарсы‭ ‬иммундік‭ ‬дәрмектер‭ ‬қолданылады.‭ ‬Егер‭ ‬жануарлар инфекция ... ... ... ... ... арқылы белсенді иммундеу жүргізіледі.‭ ‬Қазіргі уақытта‭ ... ... ... ... ... ... қоздырып,‭ ‬иммунитетті қалыптастыруға тиым салынған‭ ‬[1,2,7,8‭]‬.
‎ ‏ 2‎ ‏Өзіндік ... ... ... ... мен‭ ‬етқоректілердің оба ауруының диагностикасы мен сауықтыру шараларын зерттеп,‭ ‬оба ауруы мен иттің‭ ‬жұқпалы гепатит ауруын салыстырмалы ... ... ... ... ... ‬емдейді.‭ ‬Ауру ит тұрған жер дезинфекцияланады.‭ ‬Питомниктердегі иттерді аптасына‭ ‬2‭—‬рет қарап ... ... ... ... ... ... ... обасы болып тұратын аудандарда,‭ ‬питомниктерде итке вакцина егіледі.
‎ ‏Аң ... және ит ... ... ... ... қарсы жыл сайын егу қажет.‭ ‬Аналық аңдарды ылығуынан бір ай бұрын,‭ ‬ал күшіктерін‭ ‬2‭ ‬айдан кейін егеді.‭ ... ... ... мен ... ... ... ... ‬жыл‭ ‬сайын‭ ‬егеді.‭ ‬Оба мен‭ ‬құтырыққа комплексті вакциналау ұсынылған.‭ ‬Бұндай әдіс‭ ‬оба мен‭ ‬парвовирусты энтеритке ... егу үшін де ... ... шаруашылыққа,‭ ‬фермаға,‭ ‬елді мекенге,‭ ‬көшеге‭ ‬карантин‭ ‬қойылады.‭ ... ... ... обаға бейім жануарларды әкелуге,‭ ‬әкетуге,‭ ‬орнын ауыстыруға,‭ ‬әртүрлі хирургиялық операциялар жасауға тиым салынады.‭
Ауырған және күдікті жануараларды оқшаулап емдейді‭ ‬немесе‭ ... ... ... ... қарамай обаға қарсы егеді.
Ауру жануарларды‭ ‬оқшаулаған соң торларды,‭ ‬қора-жайларды,‭ ‬алаңқайларды,‭ ‬құрал-сайманды дезинфекциялайды.‭ ‬Көңді биотермиялық әдіспен зарарсыздандырады.‭ ‬Өлген ... ... ... ... ... ... ... кептіріп,‭ ‬одан кейін‭ ‬10‭ ‬күндей бөлмелік температурада‭ ‬ұстайды.‭ ‬Өлген аңның‭ ‬ұшасын өртейді.‭
Дезинфекция‭ ‬үшін‭ ‬2%‭ ‬белсенді хлоры‭ ... ... әк,‭ ‬3%‭ ... немесе лизол,‭ ‬2-4%‭ ‬күйдіргіш‭ ‬натрий,‭ ‬4-5%‭ ‬каспос,‭ ‬6-7%‭ ‬демп,‭ ‬1%‭ ‬формальдегид‭ ‬ерітінділері қолданылады.
Карантин‭ ‬соңғы‭ ‬рет ауру немесе‭ ... ... ... ... ‬30‭ ... өткенде қорытынды‭ ‬дезинфекция‭ ‬жасалынып алынады.‭ ‬Карантин‭ ‬алған соң итті‭ ‬1,5‭ ‬ай,‭ ‬ал терісі ... ... ‬6‭ ... ... ... ... ... етіледі.
Індетке қарсы‭ ‬шаралар‭ ‬кешенінде ұйымдастыру-шаруашылық мәселелері маңызды‭ ‬орын‭ ‬алады.‭ ‬Өйткені малды дұрыс бағып-күткенде,‭ ‬оның жайылым өрісін,‭ ‬азықтануы мен су ... ... ... ... ... сай ... қойғанда ғана аурудың шығуына және‭ ‬таралуына жол ... ... ... ‬өз төлінен өсіру,‭ ‬мал басын толтыру‭ ‬ветеринариялық талаптарға‭ ‬сай‭ ‬жүргізілуі‭ ‬керек.‭ ‬Аталған‭ ‬шаралар‭ —‬мал шаруашылығын‭ ‬дұрыс жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... ‬мал‭ ‬қиынан тазарту,‭ ‬шаруашылығының қалдықтарын зарарсыздандыру және малды ауруға тексеру иммундеу‭ ‬— ... ... ... ... ... ... ... ‬малды‭ ‬бөліп‭ ‬алып‭ ‬оқшаулау,‭ ‬күту,‭ ‬ол‭ ‬үшін еңбекақы төлеу,‭ ‬карантин мен‭ ‬шектеу шараларын орындау,‭ ‬мал‭ ‬өнімдерін‭ ‬зарарсыздандыру т.б.‭ ‬аурудың ... ... ... де ... және ұйымдастыру тұрғысынан шешімін табуы керек.
Жұқпалы ауруға шалдыққан малды күту үшін‭ ‬18‭ ‬жасқа толмаған жасөспірімдер,‭ ‬екі қабат және омырауында ... ... ... ... ... малды‭ ‬бағып-күткендегі еңбекақы‭ ‬да‭ ‬тиісінше жоғары‭ ‬болады.‭ ‬Ұйымдық-шаруашылық мәселелеріне‭ ‬мал‭ ‬бағатын адамдарды арнаулы ... ... ... ... ... талаптарын өтеу,‭ ‬т.б.‭ ‬еңбекті қорғау шаралары‭ ‬жатады.
Ұйымдық шаралардың тағы бір міндетті бөлігі ветеринариялық білімді насихаттау.‭ ‬Тұрғындарға,‭ ... ... ... мен шаруашылық басшыларына олардың ұғымына‭ ‬сай мал‭ ‬аурулары және олармен күресу жолдары‭ ‬туралы‭ ‬түсіндіріп отыру қажет.‭ ‬Бұл ... ... ... ... ... көпшілік ақпарат құралдарын пайдаланып,‭ ‬әңгіме,‭ ‬лекциялар өткізу арқылы жүргізеді.
Мал‭ ‬шаруашылығындағы ұйымдастыру және оның экономикалық тетіктері арнаулы ... ... ... ... ... шаруашылығын ұйымдастыру‭) ‬қарастырылады.‭ ‬Ал ветеринария‭ ‬ісін ұйымдастыру жеке пән ретінде оқытылады.‭ ... ...... ветеринариялық-санитарлык мәдениеттің жоғары‎ ‏болуына,‭ ‬санитарлық тазалық болуына,‭ ‬санитарлық ... ... ... ... ... гигиенасы мен арнайы киімдер мен‭ ‬залалсыздандырғыш ерітінділерімен қамтамасыз етілуі қажет.
‎ ‏Фермаға,‭ ‬барлық мал қора-‭ ... ... ... ... ‬су ішетін және мал бағатын жерлер,‭ ‬сол сияқты ферманың барлық‭ ‬қондырғылары мен мүліктеріне үнемі зарарсыздандыру шараларын жүргізу қажет.‭ ‬Зарарсыздандыру ... ‬4%‭ ‬-‭ ... ... ... ‬70°С сілтілі немесе‭ ‬1%‭ ‬-‭ ‬дық этафор ерітінділері қолданылса өте жоғары нәтиже‭ ‬береді.
... ... ... ... ... ‬індеттің таралмауына‭ ‬қарсы қолданылатын шаралардың басты элементі болып саналады.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬ауруларға күдікті және инвазиялық ауруларға шалдыққан малдар үшін‭ ‬арнайы инвазиялық бөлімдер,‭ ‬оқшауханалар ұйымдастырылуы қажет.‭ ... ... ... емдеу мекемелерінде арнайы‭ ‬үйымдастырылуы қажет.‭ ‬Оған кіріп-шығатын арнайы жеке ... ... ... ‬Есіктерде арнайы дезинфекциялық төсеніштер орнатылады.‭ ‬Бөлім‭ ‬жеке қол жуғышпен,‭ ‬сабынмен,‭ ‬дезинфекциялық ерітіндімен,‭ ... ... ... ... ... етіледі.
‎ ‏Ауру малды қабылдағаннан кейін қолданылған құрал-жабдықтар‭ ‬15‭ ‬минут қайнатылады.‭ ‬Егер мал ... ... ... ‬байлауға‭ ‬қолданылған құрал-саймандар дезинфекцияланады.‭ ‬Оқшауханаға кіргізер‭ ‬алдында,‭ ‬малдың түяғы жуылып,‭ ‬тазаланады.‭ ‬Ауруға қойылған диагноз‭ ‬бойынша қайшылықтар ... ... ... ... ‬дезинфекцияланады.‭
Ауру малды қабылдаған ветеринар маманы қолын‭ ‬жуып,‭ ‬алшапқышты,‭ ‬қолғапты т.б.‭ ‬жабдықтарды үнемі ауыстырып ... ... ... ... ... ... ... керек.‭ ‬Оқшаухана‭ ‬-‭ ‬жұқпалы ауруға шалдыққан малды тұрақты емдеуге арналған‭ ‬орын.‭ ‬Ветеринариялық заңдылықтарға сәйкес оны ... ... ... ... ұйымдастырады.
‎ ‏Оқшауханада ауру малды ... және ... ... ‬қоятын арнайы орындар болуы тиіс.‭ ‬Ондағы мал серуенге шығарылмайды.‭ ‬Оқшауханада жүкті ... ... ... ... жасөспірімдер‭ ‬жүмыс істеуіне тиым салынады.‭ ‬Ауру малмен жұмыс істейтін санитарлар‭ ‬жұқпалы аурулармен ауырған малдармен жүмыс ... ... ... ‬вет-санитарлық минимумдарымен танысулары керек.
‎ ‏Оқшаухана мен ... ... ... ‬бөлімдерінде су және малдың сұйық қиы міндетті түрде арнайы бөгеттерде ... ... ... ... ... басқа да‭ ‬дезинфектанттармен‭)‬,‭ ‬тек сонан кейін ғана жалпы құбырға жіберілуі ... ... ... ... ... үшін ... оларға алғашқы,‭ ‬жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.‭ ... ... ... ... ... келген адамдар танысады.‭ ‬Оның мақсаты жұмысқа келген адамдарды еңбек қорғау ережелері және кәсіпорынның ішкі тәртібімен таныстыру.
Мал шаруашылығында еңбек ... ... ... ... ... тозаңмен және микроорганизмдермен ластануына,‭ ‬температураның тез өзгеруіне,‭ ‬шуға және физикалық ауыртпашылыққа байланысты болады.‭ ... ... ... ет күшін қажет ететін физикалық жұмыстар.‭ ‬Мұндай шаруашылықта ... ... ... ... ... ... уақыт бойы қоражайларда жүру,‭ ‬малдың тығыз орналасуы,‭ ‬ауаның бактериялармен ластануы жұмысшылар денсаулығына зиянды әсер етеді.‭ ‬Сондықтан да мал ... ... ... ... ... көресутішілерді аурудан сақтаудың маңызды факторы болып табылады.
Мал щаруашылығындағы жұмысшылар арнайы және санитарлық киімдермен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ‬химиялық және биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын құрал.‭ ‬Арнайы киімге кеудкше‭ ‬,‭ ‬камбинезон,‭ ‬алжапқыш,‭ ‬қолғап,‭ ‬етік,‭ ‬резеңке шұлықтар жатады.‭ ‬Химиялық дезинфектанттардың ... ... ... үшін ... ... ‬қалпақ,‭ ‬резеңке етік,‭ ‬қолғап беріледі.
Санитарлық киім ет ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің алдын алушы құралдың бірі.‭ ‬Санитарлық киімге ақ,‭ ‬тегіс мақта-матадан тігілген халат,‭ ‬қалпақ,‭ ‬орамал жатады.‭ ‬Ауру малмен,‭ ‬өлексемен,‭ ‬қимен жанасу ... ... ... ... ... ... ‬қаупі төнеді.‭ ‬Аса қауіпті ауруларға топалаң,‭ ‬маңқа,‭ ‬туберкулез,‭ ‬бруцеллез,‭ ‬құтырық,‭ ‬бұзаутаз және т.б.‭ ‬аурулар жатады.‭
Малмен жұмыс істеуге‭ ... ... ... және бала ... ... ... ‬Қызмет көрсетушілерге арнайы киімнің сыртынан басқа киім киуге,‭ ‬мал қора‭ –‬жайларында тамақ жеуге және ауру малдан алынған шикі ... ... ... ... ... ауру ... күту барысында міндетті түрде киім киу керек,‭ ‬бұл киім жұмыс біткен соң зарарсыздандырылады.‭ ‬Жұмыс аяқталған соң,‭ ‬қызмет ... ... ... ‬өз ... ... ... ... ‬100-150‭ ‬мг\л белсенді хлоры бар ерітіндімен зарарсыздандырады.‭ ‬Зарарданған қи мен ... ... ... ... ... киіп ... ‬Бұл жұмыстан кейін арнайы киімдерді әбден зарарсыздандырады.‭ ... ... ... ... ‬1‭ ... ‬1‭ ‬пайыз сілтілі ерітіндіге немесе‭ ‬2‭ ‬пайыз сода ерітіндісіне салып қояды,‭ ‬соңынан‭ ‬30‭ ‬минут қайнатып,‭ ‬сабынмен ... ... ... ... ... ... соң ғана ... жіберіледі.‭ ‬Жұмысшылар‭ ‬3‭ ‬айда‭ ‬1‭ ‬рет,‭ ‬сауыншылар айына‭ ‬1‭ ‬рет профилактикалық тексеруден өтеді және‭ ‬6‭ ... ‬1‭ ... ... бен туберкулезге тексеріледі.‭
Қорытынды
‎ ‏Қорыта айтқанда,‭ ‬оба‭ ‬адамзатқа итті қолға үйреткеннен бері белгілі.‭ ‬Аристотельдің ... ол ... ... ... ... ... қоздырушысының‭ ‬вирус‭ ‬екендігін‭ ‬1905ж.‭ ‬Карре дәлелдеді.‭ ‬Ол Зейтцтің ЕК ... ... ‬V‭ ... О,‭ ... Шамберленнің L2‭ ‬және L3‭ ‬және шырақтарынан өтеді,‭ ‬бірақ коллоид пластинкаларынан өтпейді.‭ ‬Вирустың үлкендігі‭ ‬70‭—‬µ‭ ‬формасы шар тәрізді,‭ ... оның жіп ... түрі де ... ‬Ол ... культурасында,‭ ‬ит,‭ ‬күзен бүйрегінің клеткаларында,‭ ‬клеткалардың торлану сызатында‭ (‬Неіа клеткаларында‭) ... ... ... ... ... ... ... ‬10‭—‬күн өткеннен‭ ‬кейін‭ ‬зақымдайды.‭ ‬Адамның кызылшасының және сиырдың обасының ... ... ... ... ... сыртқы ортадағы төзімділігі‭ ‬оншама емес.‭ ‬Танаудан аққан сорада және нәжісте‭ ‬7-11‭ ‬күнде белсенділігін жояды.‭ ... ... ... ‬немесе‭ ‬мұздатылған‭ ‬вирус‭ ‬бірнеше‭ ‬ай,‭ ‬ал лиофилденген күйінде кемінде бір жыл сакталады.‭ ‬60°С-та‭ ‬30‭ ... ... ... ... ... және ... факторлар‭ ‬тез‭ ‬өлтіреді.‭ ‬1%‭ ‬лизол,‭ ‬ултракүлгін сәуле‭ ‬30‭ ‬мин,‭ ‬2%‭ ‬күйдіргіш‭ ‬натрий‭ ‬-‭ ‬60‭ ... ... ... мен‭ ‬0,1-0,5%‭ ‬формалин немесе фенол‭ ‬ертінділері бірер сағатта өлтіреді.Табиғи жағдайда обаға көбіне иттің,‭ ‬қасқырдың,‭ ‬норканың,‭ ‬күзеннің,‭ ‬ақ тышқанның және өзен ... ... ... ‬Ит обасының қоздырғышын күзен күшігіне жұқтырып өсіру вирустың итті зақымдау қасиетін төмендетеді.‭ ‬Обаның ... ұзақ ... бойы және ... ... үй ... мен ... шошқасының денесіне енгізсе,‭ ‬вирустың бұл жануарларға деген уыты күшейеді де,‭ ... ... уыты ... ‬Ит ... ... ... жас ... сезімтал келеді.‭ ‬Ет қоректілердің обасымен жыртқыштар туыстастығының көптеген өкілдері:‭ ‬ит,‭ ‬қасқыр,‭ ‬қорқау ... ... ... ... ... ... ... ‬сусар,‭ ‬ақ тышқан,‭ ‬камшат,‭ ‬борсық‭ ‬ауырады.‭ ‬Бұлғын басқа аңдарға қарағанда төзімді келеді.‭ ‬Обамен жыртқыш аңдар мен ... ... ... ... ... ... жас ... сезімталдығы‭ ‬жоғары болады.‭ ‬Әсіресе иттің күшігі‭ ‬12‭ ‬айға дейін,‭ ‬терісі бағалы аңдар‭ ‬5‭ ‬айға толғанша жиі‭ ‬ауырады.‭ ‬Ересек ... ... ... ... ... ... ... ‏Ауру‭ ‬қоздырушысының‭ ‬бастауы‭ ‬-‭ ‬ауырған және‭ ‬ауырып‭ ‬жазылған‭ ‬жануарлар.‭ ‬Соңғылары‭ ‬3-6‭ ‬ай бойы вирус ... ... ... ... ... ... ... ‬тыныс шығарғанда ауамен,‭ ‬нәжіспен,‭ ‬несеппен бөлінеді.‭ ‬Респираторлық және алиментарлық‭ ‬жолмен‭ ‬жұғады.‭ ‬Ауамен ауырған жануардан‭ ‬12‭ ‬м дейін ... ... ... құрал-сайман,‭ ‬жұмыс киімі,‭ ‬жануарлар азығы жұғу факторлары қызметін атқарады.‭ ‬Сонымен‭ ‬қатар жәндіктер,‭ ‬құстар,‭ ‬кемірушілер де‭ ‬ауру‭ ‬таратуға қатысады,‭ ... ... ... ... қана қоймай,‭ ‬жасырын‭ ‬вирус алып‭ ‬жүруі‭ ‬де‭ ‬мүмін.
Жабайы‭ ‬аңдар‭ ‬оба‭ ‬вирусының табиғаттағы қорламасы‭ ‬болады.‭ ‬Аң ... мен ит ... ... ... ... ... ‬иесіз иттермен,‭ ‬зарарланған заттар арқылы әкелінеді.‭
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі

1‎ ‏Сайдулдин Т.‭ ‬Ветеринарлық індеттану:‭ ‬оқулық жоғары оқу орындары ... ... Т.‭ ... ... ... ... ... анықтама:‭ ‬/Кононов И.В.‭ ‬ Мәскеу,‭ «‬Колос‭» ‬баспасы,‭ ... ... Ж.‭ ... қара аурулары:‭ ‬оқу құралы жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/Бердімұратов Ж.‭ ‬Алматы,‭ ‬Қайнар,‭ ‬1976.‭ ‬-‭ ‬188б.‭
‬ 4‭ ... Е.‭ ... ... ... ... ... құралы жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/Әмірбек Е.‭ ‬Алматы-‭ ‬2006.‭ ‬-179б.
5‎ ‏Ілиясов Б.К.‭ ‬Алғашқы ветеринарлық жәрдем:‭ ‬оқу құралы жоғары оқу ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ... Ж.‭ ‬Малың аман болса,‭ ‬май ішесің‭ ‬/Төлеуіш Ж.‭ ‬Шымкент-2007.-198б.
7‎ ‏Қасымов Е.И.‭ ‬Індеттану және инфекциялық ... ... ... ... ‬оқулық жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/Қасымов Е.И.‭ ‬ Алматы‭ ‬-‭ ‬2006.-‭ ‬166б.‭ ... ... ... и ... ... ... ... для вузов‭ ‬/Конопаткин А.А.‭ ‬Москва,‭ ‬Колос‭ ‬,‭ ‬1984.-282б.‭ ... ... ісін ... ... ... ... оқу орындары студенттеріне арналған оқулық‭ ‬/Арзымбетов Д.Е.,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‏Қысқартулар мен белгілер
Г-грамм
Сағ-сағат
Мм-миллиметр
Квт-киловольт
Кг-килограмм
СКЖЗ-синтетикалық‭ ‬кір‭ ‬жуғыш‭ ... ... ‬-‭ ... ... ‬-‭ ‬Дезоксирибонуклеин қышқылы
млн‭ ‬-‭ ‬миллион
т.б.‭ ‬-‭ ‬тағы басқа.
29

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Шекарадағы және көліктегі ветеринарлық-санитарлық қадағалау26 бет
Ет қоректілердің жұқпалы гепатиті ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар33 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»37 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
«Шин-Лайн» балмұздақ фабрикасында технологиялық қондырғыларды санитариялық өңдеу57 бет
«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь