Етқоректілердің құтыру ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Белгілер мен қысқартулар
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1Ветеринария туралы заң ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2Етқоректілердің құтырық ауруы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14
1.2.1Етқоректілердің құтырық ауруының қоздырушысы ... ... ... ... ... ... ... ... ... .14
1.2.2 Етқоректілердің құтырық ауруының вирусының төзімділігі ... ... ... ... ... ..15
1.2.3 Етқоректілердің құтырық ауруының індеттік ерекшеліктері ... ... ... ... ... .15
1.2.4 Етқоректілердің құтырық ауруының қабылдағыштығы ... ... ... ... ... ... ... ..16
1.2.5 Етқоректілердің құтырық ауруының жұғу көздері мен жолдары ... ... ... ..16
1.2.6 Етқоректілердің құтырық ауруының клиникалық белгілері ... ... ... ... ... ...17
1.2.7Етқоректілердің құтырық ауруындағы патологоанатомиялық өзгерістер.20
1.2.8Етқоректілердің құтырық ауруын анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...22
1.2.9 Етқоректілердің құтырық ауруының емі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...24
1.2.10 Етқоректілердің құтырық ауруының иммунитеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
1.2.11Етқоректілердің құтырық ауруының алдын ала сақтандыру және ауруға қарсы күресу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
3 Техникалық қауіпсіздік ... ... ... ... .31
Қорытынды ... ... ... ... .32
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Тақырыптың өзектілігі. Еліміздің тәуелсіздігінің 10 жыл ішінде болған экономикалық өзгерістер ветеринарлық қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы экономика кезеңінде қалыптасқан және бұрын толық мемлекет қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады. Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі болады.
Осы жағдайлар «Ветеринария туралы заңның» талқыланып, 1995 жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол уақыттың барлық талаптарына жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды. Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық қызмет көрсетудің нарықтық дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып, төмендегі мәліметтерге көңіл бөледі:
- мемлекеттік қадағалау, бақылау қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды. Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер мысалында ветеринарияда инспекторлық жүйе құрылды. Ол мемлекетегі қызметтегі бөлімнен, ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды. Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
- ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы бәсекелестік ортаға шығарылған, бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын жүргізу қосылмаған.
- ветеринария саласында жұмыс атқаратын мелекеттік өндірістер саны анықталған.
- ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын қалыптастыруда және ветеринарлық қызмет көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
- осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі 1995 жылы қабылданған заңға қарама-қайшылық туғызады және ол 2002 жылдың 10 шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін «Ветеринария туралы заңды» қайта талқылап, қабылдануының себебі болды.
- жаңа «Ветеринария туралы заңның» мақсаты - ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту, жануарлар өнімдерін, шикізаттардың және ветеринарлық қадағалаудан өтетін басқа объектілердің қауіпсіздігін, халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау, сонымен қатар бірінші, экономикалық орталық құру.
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т. Алматы, 1999.-195б.
2 Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-125б.
3 Бердімұратов Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 Әмірбек Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Әмірбек Е. Алматы- 2006. -179б.
5 Ілиясов Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К. Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ішесің /Төлеуіш Ж. Шымкент-2007.-198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Алматы - 2006.- 166б.
8 Конопаткин А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А. Москва, Колос , 1984.-282б.
9Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.
        
        ‎     ‏  Аннотация

«Ветеринария ісін ұйымдастыру‎»‏ пәнінен‎ ‏«Етқоректілердің‎ ‏ құтыру ... ... ... ... ... бойынша жазылған курстық жұмыс‭ ‬30‭ ‬беттен‭ ‬тұрады.
Курстық жұмысында кіріспе,‭ ‬негізгі бөлім,‭ ‬өзіндік зерттеу,‭ ‬техникалық қауіпсіздік,‭ ... ... ... ... ... ...
Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Белгілер мен қысқартулар‭
Анықтамалар
Кіріспе...........................................................................................................................8‭ ‬ ... ... ... ... заң.......................................................................................10
1.2Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруы........................................................................14
1.2.1Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының қоздырушысы.....................................14
1.2.2‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының‭ ‬вирусының төзімділігі......................15‭
1.2.3‎ ... ... ... ‬індеттік ерекшеліктері.....................15‭
1.2.4‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының қабылдағыштығы..............................16‭
1.2.5‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының жұғу көздері мен ... ... ... ... клиникалық‭ ‬белгілері.......................17
.2.7Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруындағы патологоанатомиялық өзгерістер.20
.2.8Етқоректілердің құтырық‭ ...... ... ... ‬ауруының‭ ‬емі.......................................................24
.2.10‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының иммунитеті......................................24
1.2.11Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының алдын ала сақтандыру және ауруға қарсы күресу...............................................................................................................25
2‎ ... ... ... әдебиеттер тізімі............................................................................33
‎ ‏Нормативтік‭ ‬сілтемелер
Осы‭ ‬курстық жұмыста‭ ‬келесі‭ ‬нормативтік‭ ... ... ... ... ‏МЖМБС‭ ‬2.104‭ ‬-2006‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.‭ ‬Негізгі‭ ‬жазбалар.
МЖМБС‭ ‬2.301‭ ... ... ... ... ... ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.‭ ‬Пайдалану‭ ‬құжаттары.
МЖМБС‭ ‬2.304-81‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.‭ ‬Сызбалық‭ ... ... ... (‬ЕСКД‭)‬.‭ ‬Схемалар.Түрлері‭ ‬мен‭ ‬типтері.‭ ‬Орындауға‭ ... ... ... ‬2.321-84‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Әріптік‭ ‬белгілеу.
‎ ‏Анықтамалар‭
Індеттану‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... болу және ... ... зерттейтін,‭ ‬сол арқылы жұқпалы аурулармен күресу әдістерін ... ... ... ... ‬-‭ ... ... жүйесін зақымдап,‭ ‬шашыранды‭ ‬полиэнцефаломиелит‭ ‬арқылы ерекшеленетін,‭ ‬жіті өтетін жұқпалы‭ ‬ауру.
Дезинфекция‭ –‬микроорганизмдерге қарсы шара‭
Дератизация‭ –‬кеміргіштерге қарсы шара
Инактивация‭ –‬вирустардың ... ... ... жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілеті
... ... ... Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
‎__________________________‏кафедрасы
‎___________________________________‏пәні бойынша‭
Курстық жұмыс
Пәні‭ _______________________________________________________
Жұмыс‭ ‬тақырыбы:‭_____________________________________________
Мамандығы:‭_________________________________________________ ... ... аты ... ... ... ... ... дәрежесі,‭ ‬атағы‭)
Жұмыс‭ ____________
бағасы
бағасына қорғалды
‎«_____»________‏2016ж.
Норма бақылау:
‎_______________
қолы,‭ ‬аты‭ –‬жөні‭
Комиссия:
‎_______________
қолы,аты‭ –‬жөні‭
_______________
қолы,аты‭ –‬жөні
‎ ‏ ... ... ...
Ф.‭ ‬7.‭ ‬05‭ –
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан ... ... ... ... ... ... бойынша курстық жұмыс
Студент‭ _______________________________
(тегі,аты-жөні‎)
Жұмыс‎ ... ... ... ... ... ... ...
(парақ саны‎)
1
2
3
4
5
6
Ұсынылған әдебиеттер:‭ ‬1.‭__________________________________________________________
2.‎__________________________________________________________
.‎_____________________________________________________________
Тапсырма берілген күні‭ _________‬жұмысты‭ ‬қорғау күні‭________________
Жұмыс жетекшісі‭ _________________________________________________
(қызметі,‎ ‏тегі,аты‭ –‬жөні,‭ ... ... ...
( ... ... ... ‬7.‭ ‬04‭ –
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан мемлекеттік университеті
‎« _______________________________________»‏ жоғары мектебі
‎«_________________________________________»‏ кафедрасы
... ... ... жұмысты қорғау
Хаттамасы‭ №____
______________________________________________________пәні
студент‭_____________________________‬тобы‭_________________________
Курстық жұмыс тақырыбы‭ _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі сұрақтарға жауап алынды:‭ ... ... ... ... алынған‭ ‬балл‭ (‬60‭ ... ... ... ... ... ... баллы‭______
Жұмыстың бағасы‭____________
Курстық жұмыс‭ ‬жетекшісі‭____________________________________
Комиссия мүшелері‭________________________________________________
Комиссия мүшелері‭________________________________________________
Қорғау күні‭__________‬2016ж.‭
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі.‭ ‬Еліміздің тәуелсіздігінің‭ ‬10‭ ... ... ... ... ... ... қызмет көрсету жүйесін түп-тамырымен өзгеруіне әкеп соқтырады.
Орталықталындырылған жоспарлы ... ... ... және ... ... ... қаржысымен қаржыландырып келген ветеринарлық қызмет сапалы ветеринарлық қызмет көрсетуді қалыптастыра алмады.‭ ‬Ол жеке кәсіпкерлік саласының дамуына кедергі ... ... ... ... ... ‬талқыланып,‭ ‬1995‭ ‬жылы қабылдануына әсер етті.
Бұл қаулы ТМД елдері арасындағы заңды күші бар және сол ... ... ... жауап беретін алғашқы құжаттардың бірі болды.‭ ‬Ол елімізде ветеринарияның бір саласы жеке кәсіпкерліктің дамуына жол ашты және бұл ветеринариялық ... ... ... дамуына негіз болды.
Ветеринариялық жүйені дұрыс қалыптастыру жолында жасалған жұмысты негізге ала отырып,‭ ‬төмендегі мәліметтерге ... ... ... ... қызметінен шаруашылықтық-атқарушы қызметін бөліп ажырату жұмыстары атқарылды.‭ ‬Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер ... ... ... жүйе ... ‬Ол ... қызметтегі бөлімнен,‭ ‬ауыл округына және базарға дейінгі аумақты қамтыды.‭ ‬Мемлекеттік ветинспекторлар ветеринарлық тәжірибе жүргізбейді.
ветеринариялық қызмет көрсетудің барлық саласы ... ... ... ‬бұған өте қауіпті жұқпалы аурулармен күресу шараларын ұйымдастыру және карантин қойылатын инфекциялық ауруларды жою жұмыстарын ... ... ... ... ... ... өндірістер саны анықталған.
‎ ‏ветеринариялық препараттарды өндіруде барлық потенциалдық өндірушілердің байланысын ... және ... ... көрсету нарығына ветпрепараттарды жеткізуде бәсекелестік ортасы кеңейтілген.
осы қалыптасқан өзгерістердің бәрі‭ ... ... ... ... ... туғызады және ол‭ ‬2002‭ ‬жылдың‭ ‬10‭ ‬шілдесінде жаңа талаптарға сай келетін‭ «‬Ветеринария туралы ... ... ... ... ... болды.
жаңа‭ «‬Ветеринария туралы заңның‭» ‬мақсаты‭ ‬-‭ ‬ветеринарлық-санитарлық жағдайды жақсарту,‭ ‬жануарлар өнімдерін,‭ ... және ... ... ... ... объектілердің қауіпсіздігін,‭ ‬халықты адам мен жануарларға ортақ жұқпалы аурулардан сақтау,‭ ‬сонымен қатар бірінші,‭ ‬экономикалық орталық құру.
мемлекеттік қадағалау қызметін жақсарту үшін бір ... ... ... саласын лицензиялайтын институттың құрылуы‭; ‬ал екінші жағынан мемлекеттік қадағалау‭ ‬пункттерінде‭ ‬тексерілетін ... ... ... ... ... ... ... мемлекет территориясындағы барлық субъектілерді қамтиды және мемлекеттік ветбөлімнен ауыл аймағына дейін инсректорлық вертикаль ... ... ... талаптарға жауап беруі,‭ ‬Қазақстанның Бүкіл әлемдік сауда ұйымы құрамына кіруіне себеп болады.
‎ ‏Микробтар,‭ ‬тек иесінің арқасында өмір сүрмеиді және оған зиян ... ... ... ... ... ... тудыратын микробтар.‭ ‬Малдың денесіне түсіп‭ (‬кіріп‭) ‬алып,‭ ... ... ... ... ... ... ... және өмір‭ ‬сүруі‭ ‬кезінде улы‭ ‬заттар ... ... ... ... кейбір мүшелерін‭ ‬функциясын‭ ‬қызметін‭ ‬бұзады‭ ‬және,‭ ‬ткань,‭ ... ... ... ... ‬сөйтіп өте қауіпті ауыруы өлімге апаратын аурулар‭ ‬туғызады.‭ ‬Мұндай‭ ‬биологиялық‭ ... ... ... ... ... ‬тудыратын коздырғыштың‭ ‬өзара‭ ‬арасындағы‭ ‬қатнасты инфекция дейді‭ ‬[1,2‭]‬.
... ... ... ... ‬ құтыру ауруына‭ ‬қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын‭ ‬зерттеу.‭
1‎ ‏Негізгі бөлім‭ ... ... ... ... ... ... қызметті жүзеге асырудың құқықтық,‭ ‬ұйымдастырушылық және экономикалық негіздерін айқындайды,‭ ‬ветеринариялық-‭ ‬санитариялық ... ... ... ... өнімдер мен шикізаттың,‭ ‬ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жем-шөп пен жем-шөптік қоспалардың ... ... ... ... ... ... мен адамға ортақ аурулардан қорғауға бағытталған.
Жалпы ережелер
Осы заңда пайдаланылатын негізгі ұғымдар
Осы заңда мынандай негізгі ... ... ... ‬-‭ ‬мемлекеттік ветеринариялық қадағалау объектілері диагностикасының немесе ветеринариялық-санитариялық сараптамасының нәтижелері бойынша ... ... ... ... ... белгілеген тәртіппен ветеринариялық зертханалар беретін,‭ ‬олардың Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына сәйкестігін куәландыратын,‭ ‬сондай-ақ оларды пайдалануға ұсынатын ... ... ... ... ‬-‭ ... препараттарды ветеринария практикасында пайдалану мүмкіндігін анықтау үшін,‭ ‬иммундық-биологиялық қасиеттері мен эпизоотиялық қауіпсіздігін айқындау ... ... ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен сынақтан өткізу‭;
ветеринария‭ (‬ветеринария саласы‭) ‬-‭ ‬жануарлардың аурулары мен азықтан улануын зерделеуге,‭ ... ... ... ... ... және ... ‬мемлекеттік ветеринариялық қадағалау объектілерінің Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарының талаптарына сай ... ... ... ‬сондай-ақ халықты жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғауға бағытталған арнаулы ғылыми білімдер мен ... ... ... ... ‬-‭ ‬мемлекеттік ветеринариялық қадағалау объектілерінің олар пайдаланатын дағдылы жағдайларда жануарлардың жеке ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізаттың ветеринариялық нормативтерге сәйкес ... ... ... ... мемлекеттік орган белгілеген тәртіппен органолептикалық,‭ ‬биохимиялық,‭ ‬микробиологиялық,‭ ‬паразитологиялық,‭ ‬уыттық және токсиологиялық зерттеулер арқылы тексеруі‭;
ветеринариялық құжаттар‭ ‬-‭ ‬мемлекеттік ветеринариялық қадағалау объектілеріне ... ... ... ... ... ... тәртіппен ветеринариялық инспекторлар беретін ветеринариялық-санитариялық қорытынды,‭ ‬ветеринариялық ... ... ... ... ... іс шаралар‭ ‬-‭ ‬жануарлар ауруларының профилактикасын,‭ ‬емделуін немесе диагностикасын қоса алғанда,‭ ‬оның ... ... ... ... оны ... ... мен ... денсаулығына қауіп төндіретін аса қауіпті аурулар жұқтырған жануарларды залалсыздандыруға,‭ ‬алып қоюға және ... ... ... ... ‬жануарлардың және адамның денсаулығына жұқпалы,‭ ‬оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау мақсатында,‭ ‬бірегейлендіру ... ... ... ... ... мен ... ... қамтамасыз етуге бағытталған індетке қарсы,‭ ‬ветеринариялық-санитариялық рәсімдер кешені‭;
ветеринариялық‭ (‬ветеринариялық-санитариялық‭) ‬ережелер‭ ‬-‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітетін,‭ ... ... ... жүзеге асыратын жеке және заңды тұлғалар орындау үшін міндетті болып табылатын ветеринариялық іс шараларды жүргізу ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬жануарлар ауруларының профилактикасы,‭ ‬диагностикасы,‭ ‬оларды емдеу,‭ ‬олардың өнімділігін арттыру,‭ ‬дезинфекция,‭ ‬дезинсекция және деретизация жасау үшін жануарлардан,‭ ‬өсімдіктерден алынатан ... ... ... ... ... ... парфюмерия немесе косметика құралдары ретінде пайдаланылатын заттар‭;
ветеринариялық паспорт‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ... құжат,‭ ‬онда жануарлардың иесі,‭ ‬түрі,‭ ‬жынысы,‭ ‬түсі,‭ ‬жасы,‭ ‬жануарлардың ... ... ... және оларды емдеу мақсатында жүргізілген ветеринариялық дауалаудың мерзімдері мен сипаты ... ... ... ‬-‭ ... ... ... ... ‬микоплазмалар,‭ ‬приондар,‭ ‬қарапайым жәндіктер,‭ ‬саңырауқұлақтар,‭ ‬гельминттер,‭ ‬кенелер,‭ ‬жәндіктер‭;
ветеринариялық препараттарды мемлекеттік тіркеу‭ ‬-‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... өткізу‭;
ветеринариялық препараттардың мемлекеттік тізімі‭ ‬-‭ ‬ветерианрия саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган шығаратын,‭ ‬мемлекеттік тіркеуден ... және ... ... ... ... және қолдануға рұқсат етілген ветеринариялық препараттар туралы мәліметтері бар тізбе‭;
карантин‭ ‬-‭ ‬індет ошағын жою және аурудың ... жол ... ... ... ... ... ... пен ветеринариялық-санитариялық тұрғыдан қолайлы аумақ қасындағы шаруашылық байланыстарды шектеуді немесе тыюды және мемлекеттік ветеринариялық қадағалауды бақылайтын жүктердің орнын ауыстыруды ... ... ... ... ... ... және ... іс-шаралар жүйесін көздейтін құқықтық режим‭;
ветеринариялық-санитариялық сараптама зертханасы‭ ‬-‭ ‬базарларда және басқа орындарда өткізілетін жануарлардан алынатын өнімдерге ветеринариялық-санитариялық сараптаманы ... ... ... ... ... заңды тұлғаның мамандандырылған бөлімшесі‭;
ауру бойынша қолайсыз пункт‭ ‬/қолайсыз пункт/-‭ ‬індет ошағы белгіленген аумақ:
ветеринариялық препараттар айналысы‭ ‬-‭ ‬ветеринариялық ... ... ... ‬тасымалдау,‭ ‬байқаудан өткізу,‭ ‬тіркеу сынағынан өткізу,‭ ‬стандарттау,‭ ‬сертификаттау,‭ ‬сапасын бақылау,‭ ‬жарнамалау,‭ ‬сату немесе қолдану‭;
шектеу іс-шаралары‭ ‬-‭ ‬жануарлар ауруларының ... жол ... және ... ошағы мен қолайсыз пунктте ветеринариялық-санитариялық қолайлы жағдайға жол өткізу мақсатында шаруашылық байланыстарды ... ... және ... ... ... ... ... орнын ауыстыруды тоқтата тұруға бағытталған ветеринариялық,‭ ‬әкімшілік-‭ ‬шаруашылық іс-шаралар жүйесін көздейтін құқықтық режим‭;
жануарлардың аса ... ... ‬-‭ ... ... ... ... орган анықтайтын,‭ ‬жануарлар мен адамға ортақ ауруларды қоса алғанда,‭ ‬тез ... кең ... ... ... ... ... өлуіне,‭ ‬үлкен әлеуметтік-экономикалық залалға әкеп соғатын жануарлар аурулары‭;
мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктер‭ ‬-‭ ... ... ... өнімдер мен шикізат,‭ ‬ветеринариялық препараттар,‭ ‬жем-шөп және жем-шөптік қоспалар‭;
жануарлардан алынатын өнімдер‭ ‬-‭ ‬тиісінше өңделмей тамаққа пайданылмайтын ет және ет ... ... және сүт ... ... және ... ... ‬жұмыртқа және жұмыртқа өнімдері,‭ ‬сондай-ақ бал ара шаруашылығының өнімдері‭;
ветеринариялық препараттарды тіркеу сынағынан өткізу‭ –‬ветеринариялық препараттардың Қазақстан Республикасының ветеринария ... ... ... ... ... ... ... әдістер,‭ ‬әдістемелер кешені‭;
жануарлар ауруларының диагностикасы жөніндегі референттік және өтемелік қызмет‭ –‬жануарлардың аса қауіпті,‭ ‬баяу және экзотикалық ауруларының қоздырушыларын ... ... бір түр ... ... ... ... ... профилактикасы мен дигностикасы шараларын әзірлеуді қоса жүзеге асыру,‭ ‬сондай-ақ күмәнді немесе даулы жағдайларда түпкілікті диагноз қою‭;
базар‭ –‬жануарларды,‭ ‬жануарлардан ... ... мен ... ... ... ... және ... қоспаларды сату орнын қоса алғанда,‭ ‬арнайы жабдықталған сауда орны‭;
жануарлардан алынатын шикізат‭ ‬-‭ ‬жануарлардан алынатын,‭ ‬жануарларды сақтандыруға ... ... ... ‬өнеркәсіпте пайдаланылатын тері,‭ ‬жүн,‭ ‬түк,‭ ‬қыл,‭ ‬бағалы аң терісі,‭ ‬мамық,‭ ‬қауырсын,‭ ‬эндокриндік бездер,‭ ‬ішек-қарын,‭ ‬қан,‭ ‬сүйек,‭ ‬мүиіз,‭ ‬тұяқ және ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬Қазақстан Республикасының үкіметі белгілейтін,‭ ‬өз өкілеттігі шегінде ветеринария саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыратын орган‭;
індет моноторингі‭ –‬эпизоотиялық ... және ... ... ... өршу ... ‬олар мекендеген‭ ‬/ұсталған,‭ ‬өсірілген/‭ ‬аумақтардың табиғи географиялық және экономикалық‭ ‬/шаруашылық/‭ ‬жағдайлары,‭ ‬жүргізілетін ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар туралы ақпаратты қоса алғанда,‭ ... ... ... ... сандық деректерді жинау жүйесі және оларды кейіннен ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар тиімділігін ... және ... ... ... ... ... ‬өршуін және жойылуын болжау үшін статистикалық‭ ‬өңдеу‭;
індет ошағы‭ –‬жұқпалы аруды қоздырушы көздер,‭ ‬тарататын факторлар және ауруға бейім ... ... ... ... ... қора-жай‭;
індет‭ –‬белгілі бір әкімшілік-аумақтық бөлініс аумағында жануарлардың аса қауіпті және басқа да жұқпалы ауруларының жаппай ... ... ... саласындағы заңдары
1.‎ ‏Қазақстан Республикасының ветернария саласындағы заңдары ... ... ... негізделеді және осы Заң мен Қазақстан Республикасының өзге де нормативтік-құықтық ... ... ... ... ... ... ... шарттарда осы Заңдағыдан өзгеше ерекшелер белгіленсе,‭ ‬халықаралық шарттардың ережелері қоланылады.‭
Ветеринария саласындағы негізгі міндеттер
Ветеринария саласындағы негізгі міндеттер мыналар:
жануарларды аурулардан қорғау және ... ... ... мен ... ... аурулардан қорғау‭;
мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктердің ветеринариялық-санитариялық қауіпсіздігін қамтамасыз ету‭;
Қазақстан ... ... ... ... жануарлардың жұқпалы және экзотикалық ауруларын әкелнуі мен таралуынан қорғау‭;
ветеринариялық препараттардың сапасын бақылау‭;
жануарлар ауруына қарсы күрес құралдары мен ... ... және ... ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізаттың сапасына ветеринариялық-санитариялық бақылауды қамтамасыз ... және ... ... ... саласындағы қызметті жүзеге асыру кезінде қоршаған ортаны ластауды алдын алу және оны жою‭;
ветеринария ғылымын ... ... ... ... және ... біліктілігін арттыру‭ [‬9‭]‬.
1.2‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ ауруы
Құтырған иттің ... ... ... рет ... жүзінде‭ ‬1804‭ ‬ж.‭ ‬Францияда‭ ‬Цинке‭ ‬дәлелдеді.‭ ‬Оның отандасы‭ ‬Лион ветеринария‭ ‬мектебінің профессоры В.Галтье‭ ‬(1879-1881‭) ‬үй қоянына құтырық ... ... ... ... ... иммундеуге тырысты.‭
Бұл деректерді пайдаланған Л.Пастер‭ ‬(1881-1889‭) ‬үй қоянының миынан бірнеше рет өткізу арқылы аурудың қоздырушысын ... ... ... ... ... ... алды.‭ ‬Құтырықтың қоздырушысының‭ ‬вирус‭ ‬екендігін бұдан көп кейін‭ ‬1903ж.‭ ‬Ремленже мен Риффатбей дәлелдеді.‭
Румын‭ ‬ғалымы ... ... ... итальяндық А.Негри‭ ‬(1903‭) ‬кейіннен Бабеш-Негри денешігі деп аталып кеткен құтырыққа шалдыққан жануардың нейрондарының протоплазмасында болатын‭ ‬ерекше‭ ‬құрылымды ... өте ерте ... ... ... ... қалыптаса бастаған кезден белгілі.‭ ‬Ол туралы‭ ‬мәліметтер Вавильонның б.д.д.‭ ‬ 2300‭ ‬жылы жасалған зандар жинағында ... ... ... ... ‬иттің құтырығын жан-жақты баяндаса,‭ ‬Аристотель‭ (‬б.д.д.‭ ‬4-ғ.‭) ‬әртүрлі жануардарға құтырықтың ит қапқанда жұгатындығын жазды.‭ ... ... ... ... ‬романында әмір Темірдің‭ ‬(14ғ.‭) ‬Алтын орданын болашақ ханы Тоқтамыстың құтырған ит талаған әйелі мен баласын ... ... ... ... ... қоздырушысы
Қоздырушысы‭ ‬–Rabies Lyssa‭ ‬virus‭ ‬ -‭ ‬рабдовирустар тұқымдастығының лиссавирустар туыстастығына‭ ‬жатады.‭ ‬Барлық‭ ‬рабдовирустар‭ ‬секілді оқ пішінді.‭ ‬Вириондарының ұзындығы‭ ... ... ... ... келе ... тауық және үйрек эмбриондарында,‭ ‬кейбір торшалардың өсінінде өсіруге‭ ‬болады.‭ ‬Бұл вирустың екі негізгі антигендері‭ ‬бар.‭ ‬Еритін S-антиген‭ (‬капсид ... ‬-‭ ... ... ... ортақ және V-антиген‭ (‬вирионның сыртқы қабығындағы гликопротеид‭) ‬вирустың ... жеке ... ... ‬Ол ... ... жүйесінде оның торшаларында өніп-өседі де,‭ ‬соларды зақымдайды.‭ ... ... ... ... ... лиссавирус туыстығына жатады.‭ ‬Вириондардың пішіні оққа ұқсайды бір шеті ... ... ... ... ... ... ... ‬ұзындығы‭ ‬180нм,‭ ‬геномы‭ –‬бір жіпшелі негативті РНҚ.‭
Вирус күрделі,‭ ‬сыртқы липопротеидті қабықшасы мен қапталған қабықшаның сыртында шығып тұрған өсінділері ...... ... шар тәріздес болып,‭ ‬Беркефельдің N,‭ ‬V,‭ ‬W маркалы,‭ ‬Шамберланың L2,‭ ‬L3‭ ‬маркалы сүзгіштерінен өтіп ... ... ‬6‭ ... ... балапанның миына вирусты орнатып,‭ ‬өсіріп алғаннан кейін‭ (‬пассаж‭)‬,‭ ‬оны тауықтың‭ ‬7‭—‬күндік эмбрионының хориоаллантоис дейтін сыртқы сары уызының қабы ... ... әр қилы ... ... ... эмбрионының миына т.‭ ‬б.‭) ‬егіп өсіруге болады.‭
1.2.2‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ... ... ... ... ... ‬60°С‭ ‬кезінде‭ ‬10мин‭ ‬өткенде,‭ ‬100°С-та бірден белсенділігің жояды.‭ ‬Төменгі температураға төзімді‭ ‬болады да,‭ ‬тоңазытылып қатырыған мида ... ... ... бастаған материалда‭ ‬2-3‭ ‬апта бойы тіршілігін жоймайды.‭ ‬Қолданылып жүрген дезинфектанттардың концентрациясы:‭ ‬1-2%‭ ‬лизол‭ ‬ерітіндісі,‭ ‬2-3%‭ ‬сілтілер,‭ ‬формалин‭ ‬және‭ ... ... ... ... ... айырады.
Төменгі температура вирусты консервлейді.‭ ‬500С вирус‭ ‬1‭ ‬сағаттан кейін,‭ ... ... ... ... ... ... ... өледі,‭ ‬шіріген материалда вирус‭ ‬15‭ ‬күннен кейін бұзылады,‭ ‬ал УҚ-сәулесі әсерінен‭ ‬5-10‭ ‬минуттан кейін инактивтелінеді.‭
Дезинфекциялық заттар:‭ ‬1-5%-тік ... ... ‬5‭ ... ... ... сулема‭ (‬алмас‭) ‬ерітіндісі‭ ‬2-3‭ ‬сағаттан кейін,‭ ... ... ... ... ‬аптадан кейін вирусты бұзады.‭ ‬Вакуумсыз кептіру‭ ‬10-14‭ ‬күндердің ішінде вирусты инактивтейді.‭ ‬Ал ... ... ... өте ... ... ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының‭ ‬індеттік ерекшеліктері‭
Құтырықпен барлық жылы қанды үй және‭ ‬жабайы жануарлар,‭ ‬сонымен‭ ‬бірге‭ ‬адам да ... ‬Ит ... ... ... ‬қорқау қасқыр,‭ ‬енот‭ ‬тәрізді‭ ‬ит‭)‬,‭ ‬сусар‭ ‬тектестер,‭ ‬жарқанат,‭ ‬кемірушілердің көптеген түрлері және үй мысығы‭ ‬аса‭ ‬бейім.‭ ‬Бұлардан‭ ‬адам мен‭ ‬төрт ... ... ... ... ... ‬құстардың бейімділгі өте‭ ‬төмен.‭ ‬Жас жануарлар‭ ‬ересектерінен гөрі құтырық вирусына сезімтал келеді.
Құтырық табиғи ошақты жұқпалы ... ... ... ... ... табиғатта сақталатын қорламасы үй және‭ ‬жабайы ет‭ ‬қоректілер,‭ ‬ал‭ ‬кейбір ... ... ... ‬байланысты‭ ‬құтырық індетінің табиғи және қалалық түрлері‭ ‬болады.‭ ‬Инфекция‭ ‬қоздырушысының‭ ‬бастауы‭ ‬қалалық індет кезінде иесіз иттер мен ... ‬ал ... ... ... ... ет‭ ... ‬жануарлар.
Қазақстанның жағдайында құтырықтың ең басты таратушысы‭ ‬-‭ ‬түлкі,‭ ‬ал үй жануарларының ішінде бұл ауруға ең жиі ... ‬-‭ ... ... ... ерекшеліктеріне‭ ‬байланысты,‭ ‬атап айтқанда,‭ ‬жаңа ұрпағының жетіліп күшіктеуіне дейінгі уақыт‭ ‬2-3‭ ‬жыл‭ ‬өткен сайын құтырық оқтын-оқтын жиі ... ... ... ... ‬аурудың кезеңдік сипаты.‭ ‬Сонымен‭ ‬қатар оның маусымдық ерекшеліктері де байқалады,‭ ‬әсіресе қысқа қарай‭ ‬немесе‭ ‬қыстың ... ... ... ... ... себебі де ауруды тарататын жыртқыштардың тіршілігіне,‭ ‬олардың қысты күні жыныс белсенділігі артып,‭ ‬ылығуына‭ ‬байланысты.‭ ‬Бұл‭ ‬кезде‭ ‬еркек ... ... ... ... ... ‬Құтырық түлкі,‭ ‬қасқыр,‭ ‬қарсақ және иттерге бір-бірінен тістеген ... ... ‬Ал ... ... ... індет тудырарлықтай маңызы түпкілікті айқындалған жоқ.
1.2.4‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының қабылдағыштығы‭
Құтыру ауруы дүние жүзінің барлық аймақтарында ... ... ... ... бұл індет негізінен барлық аймақтарда кездеседі.‭
Қазақстанның батыс облыстарында‭ (‬Батыс Қазақстан,‭ ‬Ақтөбе,‭ ‬Атырау,‭ ‬Маңғыстау‭) ‬және оңтүстікте‭ (‬Оңтүстік Қазақстан,‭ ‬Жамбыл‭) ... ... ... мен мал ... жиі ... ... облыстардан да байқалған жылдар болды.‭
1.2.5‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ... жұғу ... мен ... ... сау ... және ... құтырған иттен,‭ ‬қасқырдан,‭ ‬түлкіден,‭ ‬қарсақтан,‭ ‬мысықтан сілекейі арқылы жұғады.‭ ‬Адам мен малды ауру ит,‭ ... ... ... ... өте қауіпті.‭
Статистикалық мәліметтер бойынша құтырудың‭ ‬60%‭ ‬ит қапқанда,‭ ‬10%‭ ‬басқа жануарлардан жұғады.‭
Аурудың тез өршуі жарақаттың орнына,‭ ‬оның тереңдігі мен ... ... ... ... ‬Егер құтырған жануар адамның немесе малдың басын тістесе ауру өте тез өршиді.
Аурудың клиникалық белгілері пайда болғанға дейін‭ ‬2‭—‬күннің ... ... ... ... аурудың вирусы табылады.‭
Аурудың жұғуы ең алдымен сол тістелген жердің көлеміне,‭ ‬жараның тереңдігіне,‭ ‬соңғы нерв талшықтарының молдығына және лимфатиялық қан ... ... ... ... ашық ... ‬не ... ... вирустың түсуімен де жұғуы мүмкін.‭
Адам мен малға жұққан соң құтыру вирусы жүйке ... ... ... ... ... жүйесіне,‭ ‬одан әрі миға жетіп,‭ ‬сонда көбейеді де солардың қызметін бұзады.‭ ‬Ауру асқына бастағанда вирус сілекей бездеріне,‭ ‬дененің барлық жүйке ... ... ... ... соң ... сол тістеген орындағы бұлшық ет ұлпасында көбейеді,‭ ‬содан кейін тамырлар арқылы‭ ‬орталық жүйке жүйесінің клеткаларына ... ... көп ... ми ... ‬мишықта,‭ ‬сопақша мида боалды.‭ ‬Вирустар нейрондардың цитоплазмасында өсіп жетіледі.‭
Мидан вирус орталық тепкіш жүйкелер арқылы сілекей бездеріне түседі.‭ ‬Содан ... ... ... мөлдір қабығында,‭ ‬бүйрек безінде шоғырланады.‭
Құтырық вирусы зақымдалған нерв жүйке клеткаларында арнамалы цитоплазматикалық қосындыларды‭ ‬-‭ ‬Бабеш-Негри ... ... ... ... ... аз‭ ‬уақыт‭ ‬енген‭ ‬жерінде сақталады‭ ‬да,‭ ‬жүйке талшықтары арқылы орталық жүйке ... ... ... ... ... миға ... ... мидың сүр затында өсіп-өнуі іріңсіз шашыранды энцефалиттің өрбуіне әкеп‭ ‬соғады.‭ ‬Мидан‭ ‬вирус‭ ‬қайтадан орталықтан кері бағытта ... ... ... ... ... жүйке түйіндерінде көбейе келіп,‭ ‬жүйке‭ ‬торшалары‭ ‬бүлінген кезде‭ ‬вирус‭ ‬бездің түтігіне өтіп,‭ ‬сілекеймен араласады.‭
Мидан қоздырушы‭ ‬сонымен‭ ... ... ... ... мен мүйіз қабатына,‭ ‬бүйрек үсті безіне жетеді,‭ ‬бәлкім оларда‭ ‬да‭ ... ... ... ... ... клиникалық‭ ‬белгілері‭
Жасырын‭ ‬кезеңі бірнеше күннен бір жылға дейін,‭ ‬кейде‭ ‬одан‭ ‬да‭ ‬артыққа созылады,‭ ‬әдетте‭ ‬2-3‭ ‬апта аралығындай‭ ‬болады.‭ ‬Оның ... ... ... тісінен болған жарақаттың шамасы мен іскен‭ ‬орнына,‭ ‬вирустың мөлшері мен уыттылығына,‭ ‬таланған малдың төзімділігіне‭ ‬байланысты.‭ ‬Инкубациялық ... жас ... ... ... ... ... ... ‬болады‭ ‬[4,5,6‭]‬.
Құтырық жіті өтетін‭ ‬ауру.‭ ‬Әртүрлі жануарларда оның клиникалық белгілері ұқсас‭ ‬болады,‭ ‬әсіресе иттің құтыруы жан-жақты зерттелген.‭ ... ... ... және ... ... ... құтырықтың‭ ‬3‭ ‬кезеңі‭ ‬болады:‭ ‬біліне бастаған,‭ ‬көтерілген және дел-сал.‭ ‬Біліне бастаған кезең‭ ‬12‭ ‬сағаттан‭ ‬3‭ ‬тәулікке дейін‭ ... ... ... ... ... ... байқалады.‭ ‬Ит көңілсіз,‭ ‬немқұрайлы болып,‭ ‬қараңғы бұрышқа‭ ‬немесе‭ ‬үйшігіне тығылады,‭ ‬иесінің шақыруына ықылас білдірмейді.‭
Кей жағдайда иесіне тым ... ... ... ... ... ... кезде иттің сілекейінде‭ ‬вирус‭ ‬болатындықтан,‭ ‬өте сақ болған жөн.‭ ‬Біртіндеп‭ ‬ит‭ ‬мазасызданып,‭ ‬тез‭ ‬шошынып,‭ ‬ұзақ орланады,‭ ‬орынсыз ... ... ... ... ... біліне‭ ‬бастайды:‭ ‬бұрыннан үйреншікті нәрселерге ызалана үріп,‭ ‬аузымен ауаны қабады‭ (‬шыбын ұстағандай‭)‬.‭
Тәбеті бұзылып үйреншікті тамақты жемей,‭ ‬ағаш,‭ ‬шүберек ... ... ... ‬бастайды.‭ ‬Кейде‭ ‬таланған жері өте қышынып,‭ ‬оны жалап,‭ ‬үйкеп,‭ ‬тіпті тістелей‭ ‬бастайды.‭ ‬Біліне бастаған кезеңнін соңында ... ... ... ... ... ‬жануар‭ ‬жұтына алмай,‭ ‬бір нәрсеге қақалғандай‭ ‬әсер‭ ‬туғызады.‭ ‬Сілекейі ағып,‭ ‬үргенде дауысы қырылдап,‭ ‬ұли ... ... ... ... ... ... басқа жануарларға,‭ ‬адамға,‭ ‬тіпті өз иесіне де ұмтылуы мүмкін.‭ ‬Бұл белгілер аурудың көтерілген ... ... ... ‬Бұл кезең‭ ‬3-4‭ ‬күнге‭ ‬созылады.‭ ‬Иттің қорқыныш сезімі жоғалып,‭ ‬шынжырын тістеп,‭ ‬бұлқынып,‭ ‬үзіп кетуге‭ ‬тырысады,‭ ‬босанып алса кісіге шауып,‭ ‬бет‭ ... ... ... ...
Құтырған ит бір күн ішінде ондаған шақырым қашықтыққа ... ... ... ... ... ... ‬ұмтылған кезде үрмей,‭ ‬үндемей қабады.‭ ‬Егер ит торға‭ ... ... ... ... ... ... қарамастан тістеп,‭ ‬әлсіреп құлағанша бұлқына береді.‭
Кез келген сыртқы‭ ‬әсер‭ ‬елірменің қайтадан ұстауына әкеп соғады.‭ ‬Бұдан кейін әлі ... ... ... ... еттері жансызданып,‭ ‬аурудың үшінші,‭ ‬дел-сал кезеңі басталады.
Дел-сал кезең‭ ‬1-4‭ ‬күнге‭ ... ... ... ‬салдануы‭ ‬нәтижесінде дыбысы мүлдем өшіп‭ ‬(афония‭)‬,‭ ‬жағы салақтап,‭ ‬көзі шапыраштанады.‭ ‬Артқы аяғы басуға келмей,‭ ... ... тұла бойы ... мен ... ... ... ... ‬ит мүлдем қимылсыз қалады.‭ ‬Аурудың жалпы ұзақтығы‭ ‬8-11‭ ... ... ... ... ‬3-4‭ ‬күн ішінде өліп кетеді.
Құтырықтың бәсең‭ (‬салданған‭) ‬түрі‭ ‬аурудың итке түлкіден жұққан кезінде байқалады.‭ ‬Көтерілу әлсіз‭ ‬немесе‭ ‬мүлдем болмайды.‭ ‬Ең ... ... ... ... ... ‬-‭ ... ‬жануар‭ ‬жұтына‭ ‬алмайды,‭ ‬аузынан сілекей ағады.‭ ‬Жағы салақтап,‭ ‬аяқ және тұла бойы бұлшық еттері‭ ‬салданып,‭ ‬2-4‭ ‬күн ішіңде өліп ... ... ... ... жануардың аузында‭ ‬немесе‭ ‬көмейінде‭ ‬бөгде‭ ‬зат‭ ‬тұрып қалғандай‭ ... ... ... дәрігерлік көмек көрсету әрекеті кезінде ауру‭ ‬жұқтырып алудан‭ ‬сақ‭ ... ... ... емес ... ... кездеседі.‭ ‬Ондай‭ ‬кезде ит өшпенділік‭ ‬көрсетпейді.‭ ‬Ауру‭ ‬сәл жіті өтеді‭ ‬де,‭ ... ... ... ... еттері сола‭ ‬бастайды.‭ ‬Кейде‭ ‬тек‭ ‬қана шектен‭ ‬тыс‭ ‬арықтайды‭ ‬да,‭ ‬басқа ... ... ... ... ... ... ... сирек кездеседі,‭ ‬ондай‭ ‬жағдайда‭ ‬жануар‭ ‬ара-тұра жазылып кетеді де,‭ ‬қайталамалы‭ ‬құтырық‭ ‬деп аталады.‭
Мысықта‭ ‬құтырықтың белгілері иттегідей.‭ ‬Өршіген түрі жиі ... ... ... ... ... ... ... болып,‭ ‬қаға беріс қараңғы жерлерге тығылып қалады.
Ондай‭ ‬жерден алып шығуға тырысқанда иесін тырнап,‭ ‬тістеп алуы мүмкін.‭ ‬Әдетте кісінің бетіне ... ... ... ‬сілекейі ағады,‭ ‬қырылдап мияулайды.‭ ‬Көтерілген кезеңі басталғанда ит құсап қашып‭ ‬кетуге тырысады,‭ ‬бірақ‭ ‬аса‭ ‬алысқа ұзамайды.‭ ‬Мұндай ... ... ... ‬әсіресе‭ ‬ит пен‭ ‬кісіге соқтығады.‭ ‬Бұдан соң жұтқыншақтың,‭ ‬аяқтарының,‭ ‬тұла бойы бұлшық еттерінің салдануы күшейіп,‭ ‬ауру‭ ‬басталған соң‭ ... ... ... ... өліп ... ... құтырық кезінде өшпенділік‭ ‬аса‭ ‬байқала қоймайды‭ ‬немесе‭ ‬мүлдем болмайды‭ ‬[1,2,3,6,7‭]‬.
Жабайы ет‭ ‬қоректілер кұтырған‭ ‬кезде‭ ‬адамнан қорқуды ... ... ... ... құтырған қасқыр мен қорқау қасқыр өте қауіпті‭ ‬болады.‭ ‬Жабайы‭ ‬жыртқыштарда үй жануарларындай‭ ‬гидрофобия‭ ‬(судан сескену‭) ‬болмайды.‭ ... ... олар ... ... де ... ... ‬Құтырған түлкі мен қарсақ тапа-тал түсте елді мекендерге келіп,‭ ‬иттермен таласады,‭ ‬кісіден қашпайды.‭ ‬Түлкі‭ ‬мал‭ ‬қораларға,‭ ‬мал‭ ‬отарларына ... ... ... ... ... кезде мұндай жыртқыштар жүре‭ ‬алмай,‭ ‬жатып қалса‭ ‬да,‭ ‬ит пен‭ ‬адамға ұмтылып,‭ ‬тістеп алуы мүмкін.
Ауру белгілерінің ... ... ... үш ... ... үш айға созылады.‭ ‬Бұл ауру екі түрде елірме және сал ауруы‭ (‬паралич‭) ‬түрінде өтеді.‭ ... ... ... ‬15‭—‬күнге созылады,‭ ‬ал бұл мерзімнен аз не көп болуы сирек кездеседі.‭ ... ... ... ... ... ... ‬аурудың күйзелуі қозумен ауысып отырады,‭ ‬тыным таппайды,‭ ... ... ... ... ... ‬тынысы тарылады,‭ ‬көзінің қарашығы ұлғаяды.‭
Ауырған мал еліріп,‭ ‬тұрған қоршауды сүзгілеп,‭ ‬салған шөпті жан-жағына шашып,‭ ‬жақындаған адамға ұмтылып қалыптан тыс ... ... ... сілекейі шұбырады,‭ ‬астыңғы жақ сүйегі сал болып істемей қалады.‭ ‬Ауру мал ... ... ... ... ... ...
Аузына түскен жұмсақ немесе қатты заттардың бәрін де жұта береді,‭ ‬астауды ... ... ... ... ... сілекей көбірек ағады,‭ ‬жылқы мен сиырдың жыныс мүшесі қоза түседі.‭
Ауру дендеген сайын малдың тынышы кетіп,‭ ‬жүгіре жөнелуге,‭ ‬сүзуге ... ... мал ... ... ... ... ... тістелейді,‭ ‬адамға да жиі соқтығады.‭ ‬Бұдан соң құтырып ауырғандардың ... ... ... ... ... ‬3‭—‬күнге созылады,‭ ‬бұдан артық мерзімі сирек болады.‭ ‬Ауру малдың не хайуанның өлуімен тынады‭ ‬[1,2‭]‬.
‎ ‏Құтыру ауруы ірі қара ... ... және сал ... өршиді.‭ ‬Бастапқы кезде ауырған мал еліріп,‭ ‬тұрған қоршауын сүзгілейді,‭ ‬салған шөпті жан-жағына шашады,‭ ‬өзіне жақындаған адамға,‭ ‬ит пен ... тап ... ... ... ... атып тұрып мойнын созып,‭ ‬қатты мөңірейді.‭ ‬Сөйтеді де өз-өзінен құлайды да аяқтарын сермеп,‭ ... ... ... ‬Аурудың осы кезеңдегі бір белгісі аузынан сілекейі шұбырып,‭ ‬терлейді,‭ ‬жиі-жиі зәр шығарады.
Ауру сиырдың сүті тартылып,‭ ‬тәбеті болмайды,‭ ‬су ішпейді.‭ ... мал ... ... ... жемшөпке,‭ ‬суға қарамайды.‭
Аурудың соңғы сатысында қатты күйзеліп,‭ ‬ақырында әлсіреп жатып ... ... ... ... ... ...
Көзі шарасынан шығып,‭ ‬кең ашылған аузынан тілі салақтап сілекейі шұбырады.‭ ‬Ауру мал ақырында ... ... ... ... аяқтары кейіннен алдыңғы аяқтары жансызданады.
Аурудың алғашқы белгілері байқалғаннан кейін‭ ‬5-7‭ ‬күн өткенде мал өледі.‭ ... ... итте де ... және сал ... ...
Бірінші түрі‭ ‬1-3‭ ‬күнге дейін созылады.‭ ‬Судан қорқады.‭ ‬Жарық пен судан қорқу,‭ ‬астыңғы жақ сүйегінің салданып ... ... ... ... ... ... кезде ит қараңғы жерге тығылып,‭ ‬үн-түнсіз жатып алады.‭ ‬Кейбір кезде өзінен өзі еліреді,‭ ... ... ... су ... ... болады,‭ ‬құйсаң ішпей,‭ ‬әр түрлі заттарды‭ (‬шөп,‭ ‬тас,‭ ‬темір‭) ‬жұтып қояды.‭ ... ... ... ... еттерінің жиырылу қабілеті азаяды,‭ ‬соның әсерінен ит су іше алмайды,‭ ‬қырылдап,‭ ‬үре алмайды,‭ ‬аузынан сілекейлі көбік шұбырады.‭ ... ... соң ... ... өрши түседі.‭ ‬Сөйтіп адам мен малды қабады.‭ ‬Кейін індеттің осы түрі жабығуға ауысады.‭
Бірте-бірте жұтқыншақ ... ... ... салданады,‭ ‬ит үруден қалады,‭ ‬көзі сығырайып,‭ ‬құлағы тартылады.‭ ‬Осы кезде‭ (‬4-5‭ ‬күн‭) ‬оның артқы және ... ... ... да,‭ ... ... ақырында жатып-жатып,‭ ‬өліп қалады.
Індеттің екінші түрі‭ –‬созылмалы немесе сал тектес ... ... ... ... ит жабығады,‭ ‬артқы аяғы,‭ ‬жақ сүйегі,‭ ‬жұтқыншақ бұлшық еттері салданады.‭
Тәбеті болмайды,‭ ‬үрмейді,‭ ‬сыртқы орта әсерін ... ... ... ... ішінде өледі.‭
Басқа үй малының,‭ ‬жабайы жануарлардың және жыртқыш аңдардың құтыру белгілері ... ... ... ... ... ... ... патологоанатомиялық өзгерістер
Өлікті сойған кезде құтыру ауруына тән өзгеріс табылмайды.‭ ‬Алайда мынадай көрініс,‭ ‬мәселен өліктің ... ... азық қоры ... ... одан әр қилы ... не қатқыл заттар табылған жағдайда‭ (‬бір жапырақ тері,‭ ... ... ... ... ... деп ... ... болады.‭
Бас пен мойын жүні сілекеймен суланады.‭ ‬Ішек-қарының кілегей қабықтары қабынады.‭ ... ... ... ... ... талаурап ауырғаны білінеді.
Өлген жануарлардың азғаны және кілегей қабықтарының көгергені байқалады.‭ ‬Асқазан-ішек жолы жиі жіті ... ... ... ... ... ... алды ... құрғақ азықпен толған‭ (‬атония белгілері‭)‬.‭
Асқазанның кілегей қабығы,‭ ‬ал күйісті малдардың ... ... ... ‬қатпарларында жолақты майда дақты және нүктелі қанталаулар мен жеке ... ... ... ... сірнелі қабығында да байқалады.‭ ‬Өлген малдарда,‭ ‬әсіресе иттердің асқазанында әртүрлі бөгде заттар‭ (‬қанат,‭ ‬сабан,‭ ‬шүберек‭) ‬болады,‭ ‬кейде ... бос ... да ... ... ... ... болады.‭ ‬Тері,‭ ‬тері асты клечатка,‭ ‬сірнелі қабаттар құрғақ,‭ ‬тістегеннен кейін ауырған малдардың терісі жазылғаннан кейін ісініп тұрады.‭ ‬Ішкі ... ... қан қату ... ...
Қуық созылған және зәрге толған,‭ ‬кейде бос болуы да мүмкін.‭ ‬Қаны ... ... ... ... ... ‬Бас және арқа миларында жіті гиперемия және ісік білінеді.‭
Мишық пен аралық мишықта да қанталаулар көрінеді.‭ ‬Аурудың ерте ... ... ... ... тексеру теріс қорытынды береді‭ ‬[1,2,3,4‭]‬.
Патогистологиялық өзгеріс лимфоцитті іріңсіз полиэнцефаломиелиттің өрбуімен сипатталады.‭
Ганглиозды ... ... және ... ... ... ... жүйкелер мен тамырлардың зақымдануы,‭ ‬глиальды элементтердің пролиферациясы байқалады,‭ ‬тамырлардың айналасында клеткалы муфта пайда болады.‭ ‬Бас және арқа ... ... ... ... ... ... және вегетативті түйіндерінде сателлит-клеткаларынан құтыру түйіні‭ (‬нағыз ... ... ... ... ... ... заңды түрде қабыну-дистрофиялық процестер және лимфоидты инфильтраттар нерв жолында өрбиді.‭ ‬Нерв бағанының ... ... ... ... және ... ... ... ауруы үшін ганглиозды клеткалардың цитоплазмасында,‭ ‬перикорионда және дендриттерде көлемі‭ ‬1-ден‭ ‬30‭ ‬мкм,‭ ‬домалақ және сопақ түріндегі арнайы Бабеш‭ ‬-‭ ‬Негри ... ... ... ... ... заттатүрлі құрылымдағы вирусты нуклеокапсидтің базофильді дән тәрізді ... ... ... мөлшері мен саны аурудың және жасырын кезнңнің ұзақтығына байланысты.‭ ‬Олар жоқ болған жағдайда,‭ ‬жиі аурудың ... ... ... ... ... ... ... құрылымсыз гранулдар‭ (‬коккидің көлеміндей‭) ‬байқалады.‭
Басқа органдарда‭ (‬бауырда,‭ ‬қарабауырда,‭ ‬бүйректе,‭ ‬сілекей және ... ... ... ... ... эндо және периваскулярлы клеткалы инфильтраттар лимфоцит және плазмоцит көбеюімен байқалады.
Құтырық кезінде ... ... ... ... ... қоса қарастырғанда ғана айтарлықтай диагностикалық маңызы‭ ‬бар.‭
Өлексені сырттай қарағанда арықтағаны,‭ ... ... ... ... ‬Басындағы,‭ ‬мойнындағы жүңдері сілекейленген.‭
Сойып қарағанда ішкі ... қан ... ... ‬бос,‭ ‬ет‭ ‬қоректі жануарлардың қарнында жеуге жарамсыз‭ ... ... ... ... ... ... және ... қарындарында тығызданған жын‭ ‬болады.
Мида шашыранды іріңсіз энцефалитке тән мынандай гистологиялық өзгерістер:‭ ‬гаперемия,‭ ‬қантамыры ... ұсақ ... ... ‬элементтерінің көбеюі ұшырасады.‭
Диагноз‭ ‬қою үшін нейрондардың цитоплазмасында Бабеш-Негри денешіктерін табудың маңызы зор.‭ ... ... ... ... ... ‬немесе‭ ‬ұзынша,‭ ‬мөлшері‭ ‬0,5-30‭ ‬мкм,‭ ‬саны мен‭ ... ... ... ... ... ... ‬аурудың бастапқы кезеңінде өлтірілсе бұл денешіктер табылмайды.‭ ‬Жабайы ет‭ ‬қоректілер тарататын құтырық кезінде Бабеш-Негри ... өте ... ... ... құтырық‭ ‬ауруын‭ ‬ анықтау
Алдын ала диагноз‭ ‬індеттік жөне клиникалық белгілері‭ ‬бойынша‭ ‬қойылады.‭ ‬Осы‭ ‬жердегі және ... ... ... ... ... ‬Анамнезі‭ ‬бойынша‭ ‬құтырған‭ ‬немесе‭ ‬күдікті‭ ‬жабайы‭ ‬жыртқыштар мен иттің қапқаны‭ ‬немесе‭ ... ... ... ... ең ... ‬-‭ ... себепсіз өшпенділік білдіруі,‭ ‬денесінің‭ ‬салдануы.‭ ‬Клиникалық‭ ‬-‭ ‬індеттанулық‭ ‬диагноз‭ ‬адамдар мен жануараларға‭ ‬ауру‭ ‬жұғуын сақтандыратын‭ ‬жедел шаралар‭ ‬жүргізуге ... ... ... оны ... ... ‬арқылы түпкілікті анықтау керек.
Зертханаға малдың басын,‭ ‬ұсақ жануардың өлексесін тұтастай жібереді.‭ ‬Өлексе мен ... екі ... ... ... ... ... ‬немесе су‭ ‬өткізбейтін ыдысқа салып,‭ ‬ал миды‭ (‬жаңадан‭ ‬алынған немесе‭ ‬30-50‭ ‬%‭ ... ... ... жабылған банкіге салып,‭ ‬жәшікпен жеткізеді.‭
Зертханада миды микроскоппен қарап,‭ ‬Бабеш-Негри денешіктерін іздейді.‭ ‬Олар‭ ‬табылмаса‭ ‬да‭ ‬құтырыққа‭ ‬тексеру‭ ... ... ... ... ... диффузиялық‭ ‬преципитация‭ ‬реакциясы‭ (‬ДПР‭) ‬қойылады,‭ ‬бұл реакциямен шіріген‭ ‬миды да‭ ‬тексеруге‭ ‬болады.‭ ‬Оның ... ... ... ‬да‭ ‬құтырық‭ ‬емес‭ ‬деген қорытынды жасалмайды.‭ ‬Мұндай‭ ‬жағдайда‭ ‬флуоресценциялаушы‭ ‬антидене‭ ‬әдісі қолданылады.‭
Материалды құтырық вирусына‭ ... ... ... ... ... ақтышқанның баласына‭ ‬немесе‭ ‬үй қоянына биосынама қояды.‭ ‬Бөлініп алынған‭ ‬вирусты‭ ... үшін ... ... бейтараптау реакциясын қояды.
Құтырықты Ауески ауруынан‭ ‬ажырату керек.‭ ‬Соңғысы кезінде жануарда өшпенділік байқалмайды,‭ ‬тәбеті бұзылмайды,‭ ‬жағы салбырамайды.‭ ... ... ... ... ‬Оба аса‭ ‬жұғымтал,‭ ‬жазылуы‭ ‬мүмкін.‭ ‬Құтырған жылқы делбеге‭ ... ... ... кілегей қабықтары сарғаяды,‭ ‬өпшенділігі жоқ,‭ ‬кейбір‭ ‬ауырған жануарлар‭ ‬жазылады.‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬тудырады.‭ ‬Бірақ‭ ‬ондай‭ ‬жағдайда құтырыққа тән салдану‭ ‬болмайды.‭ ‬Жоғарыда айтылған лабораториялық ... ... ... балауға мүмкін дік тудырады.
Құтыру ауруының диагнозын қойғанда сұрастырып білу ... ... ит ... ... ... жара туралы мәлімет‭)‬,‭ ‬клиникалық белгілеріне,‭ ‬эпизоотологиялық мәліметтеріне және өлікті сойғаннан кейінгі нәтижелерге сүйеніп барып ... ... ... ... зооантропозонозды ауруларға жатады.‭ ‬Індеттің көзі‭ –‬ауру жануарлар.‭
Ауру көп елдерде тіркелген,‎ ‏аурудың таралуы ... ... ... ... Республикасындағы құтырық індетінің резервуары‭ –‬түлкілер,‭ ‬қасқырлар.
Клиникалық‭ –‬аурудың белгілері ... ... ... ... ... ‬вирустың мөлшері мен уыттылығына байланысты.‭
Аурудың дамуына үш кезең байқалады‭ –‬алдын ала сатысы‭ ... ... ... ‬жарыққа,‭ ‬тиюге өте сезімтал келеді,‭ ‬қозу сатысында‭ ‬-‭ ‬құтыру,‭ ‬сезімталдықтың бұзылуы,‭ ... ... ... ... ... жойылып,‭ ‬сал болады.
Патологиялық‭ –‬анатомиялық өзгерістер‭ –‬анық өзгерістер байқалмайды,‭ ‬тек сойғанда арықтау,‭ ‬бас пен мойын жүні ... ... ... ... үшін ... ... әдістер қолданады:‭
1‎) ‏жедел зерттеу жүргізу‭;
) биологиялық байқау‎ ;
) микроскопиямен қарау.‎
Жедел зерттеуді ауру малда құтыру сырқатының клиникалық көрінісі ... ... ... ... үшін ауру ... сілекейінен жұғынды алып әзірлейді де сәулелендіру әдісімен зерттейді.
Биологиялық байқау жүргізу жолымен құтырған малдың тірі ... ... қою үшін сол ... ... ... алып,‭ ‬оны пенициллинмен өңдейді де‭ ‬8‭ ‬ақ тышқанға‭ ... ... егіп ...
Биологиялық проба алу дегеніміз аурудың сілекей түкірігін алып,‭ ‬оны пенициллинмен өңдеп болған соң,‭ ‬8‭ ‬тышқанның бірінен соң,‭ ... ... ‬мл ... егіп ... ... соңғы әрбір‭ ‬2‭—‬күн сайын‭ ‬2‭ ‬тышқаннан өлтіріп,‭ ‬олардың‭ ‬миынан‭ ‬жағынды ... ... ... ... ... ... жануардың‭ ‬биологиялық диагнозын білу үшін,‭ ‬өліктің миының аммон бөлегінен бір ... ... ... ... ... ... ақ тышқандар мен үй қояндарына егіп жұқтырады.‭ ‬Өлген үй қоянының миын гистологиялық әдіспен‭ ‬тіліп ... одан ... ... ... табады.
Микроскоппен‭ ‬зерттеу жүргізу‭ ‬үшін‭ ‬өлген‭ ‬жануардың‭ ‬миының‭ ... ... ... ... бір ... ... алып ...
Құтыру ауруының‭ ‬диагнозы‭ ‬дұрыс болып шықса,‭ ‬гистологиялық‭ ‬әдіспеи‭ ‬тілгенде‭ ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Зертханалық зерттеудің маңызы ИФР,‭ ‬ДПР,‭ ‬ИФТ,‭ ‬ПТР арқылы малдың бас ... ... ... ... ... ... табу және ақ ... биосынама қою.
Зертханаға құтыру ауруына күмәнді паталогиялық материал түссе,‭ ‬орталық нерв жүйесін мүшелерін алады.
Зертханалық балау.‭ ‬Зертханаға ұсақ ... ... ... ... ... ... миы ... ‬Вирустың‭ ‬ индикациясы төменгі әдістермен‭ ‬жүргізіледі:
Жарық микроскопта‭ –‬Селлерс,‭ ‬Муромцев әдістермен боялған жағындыда‭ –‬Бабеш-Негри денешіктерін табу.
Биосынама‭ ... ... ... ... ‬жоғары еріннің тері астына өлексенің миынан даярланған суспензияны жұқтырады.
Вирустың ... ... ... ... ‬сирек КБР,‭ ‬ИФТ,‭ ‬БР жүргізіледі.‭
Ретроспективтік балау‭ ... ... ... ... ... ‬ГАТР,‭ ‬ГАЖР әдістері қолданылады.
Құтыру ауруын Ауески ауруынан,‭ ‬иттің обасынан,‭ ‬жылқының инфекциялық энцефаломиелит ауруларынан ажырата білу керек.‭ ‬Ол үшін бұл ... ... мен ... ... ... ... ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының‭ ‬емі
Емдеу жүргізілмейді.‭ ‬Ауырған ... көп ... ... ... ... соқтыратындықтан,‭ ‬ауырған жануарларды тез арада өлтіреді.
.2.10‎ ‏Етқоректілердің құтырық‭ ‬ауруының иммунитеті
Құтырған‭ ‬жануар‭ ‬іс ... ... ... қосылмайды,‭ ‬ауруға қарсы‭ ‬жасанды‭ ‬белсенді‭ ‬иммунитет‭ ‬тудырудың практикалық маңызы‭ ‬аса зор.‭ ‬Сонымен‭ ‬қатар иммунді қан‭ ‬сарысуы‭ ‬арқылы құтырық ... ... ... иммунитет‭ ‬қалыптастыруға‭ ‬да болады.
Ит пен‭ ‬мысықты құтырыққа қарсы егу үшін ... ... ... құрғақ антирабикалық‭ ‬фенол‭ ‬вакцинаны қолданады‭ (‬В.П.‭ ‬Назаров,‭ ‬1957‭)‬.‭ ‬Бірақ бұл вакцинаның иммуногендік күші басқа‭ ‬жануарлар‭ ‬үшін әлсіз.‭
Ауыл шаруашылық малдарын,‭ ... ... ... ... ... ‬препараттың біршама жетілдірілген түрі АЗВИ антирабикалық тірі вакцинасы‭ ‬пайдаланылады.‭ ‬Соңғы ... ... ... ... ‬шығарыла бастады‭ ‬[3,4,6,7‭]‬.
Антирабикалық иммунитеттің табиғаты жеткіліксіз зерттелген.‭ ‬Вакцинациялау нәтижесінде жүйке клеткаларының вирусқа сезімталдылығын төмендететін биохимиялық ... ... ... ... ... ... ... бейтараптаушы антидене өнімінің қорғаныстық ролі күдік тудырмайды.‭ ‬Иммундалған жануарларды зақымдаған кезде еккен жердегі вирустарды бейтараптайтын антидененің ролі ... ... мен ... ... ала егу үшін қой миынан жасалған кептірілген антирабикалық ... ... ... ... кемінде бір жылға сақталатын иммунитетті қалыптастырады.‭ ‬Бірақ бұл вакцинаның иммунділігіжануарлардың басқа түрлері үшін жеткіліксіз.‭
Сондықтан алдын ала және ... ... ... үшін ... ... бірінші кезекте ірі қара малдарға сұйық адъювантты-депонирленген тірі антирабикалық АзВИ ... ... ...
Сонымен қатар ауылшаруашылық малдарының,‭ ‬иттер мен мысықтардың‭ ... ... ... алу үшін ... ... ВНИТИБП вакцинасы және ВГНКИ вакцинасы,‭ ‬бетапропилактонмен инактивтелген культуральды‭ (‬ВНК-21‭) ‬вакцинасы,‭ ‬SAD-штамынан тірі культуральды‭ ... ... ... ... ... қарсы химиялық инженериялық вакциналар да қолданылады.‭
1.2.11Етқоректілердің құтырық‭ ... ... ала ... және ... ... ... ... белгілі болысымен шаруашылыққа карантин жарияланып,малдәрігері мамандары арнаулы нұсқауда көрсетілген ... іске ... ... үй малы және ... ... ... қосылып жасалған вакцинамен егіледі.‭
Құтыру ауруы шыққан шаруашылықтарда малдарды немесе адамдарды қапқан иттер мен мысықтарды диагнозды анықтағанша қамап,‭ ‬бөлек ... ... ауру ... ал ... ит пен ... және ... күдіктілерін түгел жояды.‭ ‬Өлген малдардың ит пен мысықтардың өліктерін өртейді немесе утильзаводқа жөнелтеді.‭
Ауру малдар тұрған ... ... ‬2‭ ... ... ... ... ‬2‭ ‬проценттік күйдіргіш ерітіндісімен дезинфекциялайды.‭ ‬Ауру малдардың сілекейімен былғанған ... ... ... ‬ал жууға болмайтын заттарды кварц лампасымен қыздырады.
Құтыру ауруы шыққан жағдайда пайдаланылатын дезинфекциялық заттар және олардың қолданылу тәртібі төмендегі ... ... ... ... ... ... ... қамап,‭ ‬он тәулік ішінде малдәрігерлігі бақылауынан өткізеді.‭
Ауру ... ... мал ... рұқсатымен ғана сойылады.‭ ‬Құтыру індетіне қарсы егілген малды екі аптаға дейін союға болмайды.‭ ‬Ауру шыққан табында сиыр ... ‬5‭ ... ... ... ... ... сиырдың сүті адам үшін қауіпті емес.
Құтырып ауырды ма деп ... ... ауыл ... ... бөлектеп ұстап,‭ ‬10‭ ‬күн бойы ветеринарлық бақылауға ... ... ... ... ... ... ... ‬құтыру‭ ‬ауруына‭ ‬қарсы вакцина егеді.
Ауру-ау деген күдік бар ... ... ... ... ‬Ал ауру мал ... асыл ... ... вакцинамен егуге болады.‭ ‬Ол үшін тістелгеннен кейін көп болса‭ ‬8‭ ‬күн өтуі ... ... ‬3‭ ... бойы ... екі ... тері ... ... ‬15-16‭ ‬күннен кейін малды екінші рет фенолвакцинамен егу керек.‭ ‬Егер ауруға шалдыққан малды егуден кеш қалған жағдайда вакцина ... ‬20‭ ... ... ... ... ... қан сарысуымен еккен дұрыс.‭ ‬Оның мөлшері мал салмағының әр килограмына 500‭ ... ... да,‭ ... ... да ... ... ... астына енгізіледі.‭ ‬Ауру мал тұрған жердің бәрі дезинфекцияланады,‭ ‬оған күйдіргіш натрдың‭ ‬2-4%-тік ерітіндісі қолданылады.
Құтыру‭ ... ... ... ‬ит сату ... тиым ... ауруымен күдіктенген малдардан сауылған сүтті‭ ‬85°‭ ‬ыстықта‭ ‬30‭ ‬минут бойы пастеризацияланған соң немесе‭ ‬5‭ ‬минут уақыт қайнатқан соң ғана ... ... ... ... күдік туғызған малдың сүтін ішуге тиым салынады.
Ауру шықпаған шаруашылықтарда‭ ‬мал басын құтыру ауруынан сақтау үшін бұралқы иттер мен мысықтарға ... ... ... ... ... ... ‬түлкі сияқты жыртқыш аңдардың да көзін жояды.‭
Аурудан сақтандыру үшін жылына бір рет итке антирабикалық вакцина егеді,‭ ‬ал ... ... ... ‬етек алған‭ ‬жағдайда‭ ‬басқа да жануарларға вакцина егеді.
‎ ‏Карантин ең ... мал ... ... үш ай ... соң ғана ... ... ‬алдын‭ ‬алу үшін бірнеше мамандық иелерінің,‭ ‬тұрғындар мен әкімшіліктің үйлестірілген іс әрекеттері қажет.‭ ‬Барлық иттерді есепке алып,‭ ‬иесіз‭ ‬жануарларды‭ ‬жою ... ... ... ... ... ... иттерді аң аулауға,‭ ‬күзетке,‭ ‬мал‭ ‬бағуға пайдалануға тиым салынады.‭
Аңшылық және орман шаруашылығының қызметкерлері‭ ... ... ... ... күдік тудыратын жағдай‭ ‬болса,‭ ‬ветеринария‭ ‬мекемелеріне хабарлауы,‭ ‬өлген жыртқыштардың өлексесін лабораторияға тексеруге жеткізуі‭ ‬керек.‭
Жабайы‭ ‬жыртқыштардың санын реттеп,‭ ... ... ... жол ... ... атып ... қажет.‭
Дүние жүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне қарағанда түлкінің орналасу тығыздығы‭ ‬10‭ ‬км2‭ ‬жерге‭ ‬1-2-ден асырмай шектегенде құтырықтың таралуы тоқталады.
Үй ... ... ... ‬шаралары‭ ‬оларға‭ ‬жабайы‭ ‬жыртқыштардың шабуына жол бермеу,‭ ‬күзет үшін егілген иттерді ғана пайдалану‭ ... ... ... ... ошақтары‭ ‬бар жерде‭ ‬жайылымда бағылатын ірі қараны бұл ... ... ... ... шыға қалған‭ ‬жағдайда сол‭ ‬жердегі елді мекен,‭ ... ... ... ‬басқа табиғи қорық‭ ‬осы аурудан сау емес деп жарияланады.
Көрме‭ ‬ұйымдастыруға,‭ ‬ит пен‭ ‬мысықты ... ... ... ... ет‭ ... ... алуға және басқа жаққа әкетуге‭ ‬тиым салынады.‭ ‬Елді мекендегі үйлер мен қора-жайды ... ... ... ... ... ... ‬барлық жануарлардың есебін қайта‭ ‬алып,‭ ‬оларды‭ ‬бағып-күтудің ережелерің түсіндіру ... ... ... ... ... қай мезгілі болмасын‭ ‬жабайы‭ ‬жыртқыштарды‭ ‬атып,‭ ‬санын шектеу‭ ‬үшін‭ ‬шаралар‭ ... ... ... ... ‬өлекселерін өртейді‭ ‬немесе‭ ‬тиісті ережелерге сәйкес жояды.
Құтырғаны дүдәмал‭ ‬жануарларды да жояды.‭ ‬Тек‭ ‬қана кісіні қапқан‭ ‬ит ... ... ... ... ‬10‭ ... бойы ... бақылауда‭ ‬ұстайды.‭ ‬Егер бұл уақытта кісіні тістеген жануарда құтырықтың ... ... ... ... ... адам ... ‬деп есептелінеді.
Ауырған жануар‭ ‬тұрған қора-жай‭ ‬10%‭ ‬күйдіргіш натриймен,‭ ‬немесе‭ ‬4%‭ ‬формальдегидпен дезинфекцияланады.‭ ‬Арзан‭ ‬қол қүту жабдықтары,‭ ‬жемшөп қалдықтары,‭ ‬көң ... ... ... ... ... құрғақ‭ ‬хлорлы‭ ‬әкпен араластырылып,‭ ‬қопсытылады‭ ‬да,‭ ‬дезинфекциялаушы‭ ‬ерітінді құйылады.
Аурудан сау емес мал отарлары мен табындары‭ ‬тұрақты бақылауда‭ ‬болып‭ ‬күніне‭ ... ... ... ... өтеді.‭ ‬Ауру‭ ‬жұқтыру қаупі‭ ‬бар‭ ‬бағалы‭ ‬жануарларды‭ (‬таланған немесе ауру‭ ‬жануарлармен жанасқан‭) ‬егуге рұқсат ... ... ... ‬60‭ ... бойы ... ... ‬болады.‭ ‬Ауру‭ ‬белгісі жоқ малды союға рұқсат етіледі.‭ ‬Ондай‭ ‬малды шарушалықтын өзінде сойып,‭ ... ... ... ... ‬пайдаланады.‭
Клиникалық тұрғыдан сау сиырдың сүті қайнатқаннан‭ ‬немесе‭ ‬пастерлегеннен соң‭ ‬пайдаланылады.‭
Құтырықтың шығуына‭ ‬байланысты‭ ‬енгізілген барлық шектеу ... ‬ең ... ... ... ... ‬немесе‭ ‬сауыққаннан соң‭ ‬2‭ ‬ай‭ ‬өткеннен кейін алынады‭ ... ... ... зерттеу‭
Курстық жұмысты орындауда мен‎ ‏етқоректілердің‭ ‬ құтыру ауруына‭ ‬қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын‭ ... ... ... ‬қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар
жарияланып,малдәрігері мамандары арнаулы нұсқауда көрсетілген шараларды іске ... ... үй малы және ... ... ... ... жасалған вакцинамен егіледі.‭
Құтыру ауруы шыққан шаруашылықтарда малдарды немесе адамдарды қапқан иттер мен ... ... ... ... ... ұстайды‭; ‬өзге ауру малдарды ал құтырған ит пен мысықты және олардың ... ... ... ... малдардың ит пен мысықтардың өліктерін өртейді немесе утильзаводқа жөнелтеді.‭
Ауру малдар тұрған орындарды формалиннің‭ ‬2‭ ... ... ... ... ‬2‭ ... күйдіргіш ерітіндісімен дезинфекциялайды.‭ ‬Ауру малдардың сілекейімен былғанған киім-кешектерді ... ... ‬ал ... ... заттарды кварц лампасымен қыздырады.
Құтыру ауруы шыққан жағдайда пайдаланылатын дезинфекциялық заттар және ... ... ... төмендегі кестеде көрсетілген:
Адамды сүзген,‭ ‬тістеген малды бөлек қораға қамап,‭ ‬он тәулік ішінде малдәрігерлігі бақылауынан өткізеді.‭
Ауру ... ... мал ... ... ғана ... ... індетіне қарсы егілген малды екі аптаға дейін союға болмайды.‭ ‬Ауру шыққан табында сиыр ... ‬5‭ ... ... керек.‭ ‬Вакцинамен егілген сиырдың сүті адам үшін қауіпті емес.
Құтырып ауырды ма деп күдіктенген барлық ауыл шаруашылық малдарын бөлектеп ... ‬10‭ ... бойы ... бақылауға қояды.‭ ‬Бұл малдарға қолдануы‭ ‬ережеге сәйкес ... ... ... ... вакцина егеді.
Ауру-ау деген күдік бар малды вакцинамен егуге болмайды.‭ ‬Ал ауру мал тістеген асыл тұқымды малды вакцинамен егуге болады.‭ ‬Ол үшін ... ... көп ... ‬8‭ ... өтуі ...
Вакцина‭ ‬3‭ ‬күн бойы күніне екі мезгіл тері астына егіледі.‭ ‬15-16‭ ‬күннен кейін малды екінші рет фенолвакцинамен егу ... ... ... ... ... ... кеш қалған жағдайда вакцина егуден‭ ‬20‭ ‬минут бұрын құтыруға ұарсы қолданылатын қан сарысуымен еккен дұрыс.‭ ‬Оның мөлшері мал салмағының әр ... ... ... да,‭ ... ... да ... мойын терісінің астына енгізіледі.‭ ‬Ауру мал тұрған жердің бәрі дезинфекцияланады,‭ ‬оған күйдіргіш натрдың‭ ‬2-4%-тік ерітіндісі қолданылады.
Құтыру‭ ... ... ... ‬ит сату ... тиым ... ... ... малдардан сауылған сүтті‭ ‬85°‭ ‬ыстықта‭ ‬30‭ ‬минут бойы пастеризацияланған соң немесе‭ ‬5‭ ‬минут уақыт қайнатқан соң ғана ... ... ... ... ... ... малдың сүтін ішуге тиым салынады.
Ауру шықпаған шаруашылықтарда‭ ‬мал басын құтыру ауруынан сақтау үшін бұралқы иттер мен ... ... ... күрес жүргізіледі,‭ ‬сондай-ақ қасқыр,‭ ‬түлкі сияқты жыртқыш аңдардың да көзін жояды.‭
Аурудан сақтандыру үшін ... бір рет итке ... ... ... ‬ал ... ... ... ‬етек алған‭ ‬жағдайда‭ ‬басқа да жануарларға вакцина егеді.
... ең ... мал ... кейін үш ай өткен соң ғана ашылады.
Құтырықтың‭ ... ... үшін ... ... иелерінің,‭ ‬тұрғындар мен әкімшіліктің үйлестірілген іс әрекеттері ... ... ... ... алып,‭ ‬иесіз‭ ‬жануарларды‭ ‬жою керек.‭
Иттер‭ ‬жыл сайын‭ ‬егіліп,‭ ‬егілмеген ... аң ... ... ... ... ... тиым ...
Аңшылық және орман шаруашылығының қызметкерлері‭ ‬жабайы‭ ‬аңдардын‭ ‬арасында‭ ‬құтырыққа күдік ... ... ... ... ‬мекемелеріне хабарлауы,‭ ‬өлген жыртқыштардың өлексесін лабораторияға тексеруге жеткізуі‭ ‬керек.‭
Жабайы‭ ‬жыртқыштардың ... ... ... ... ... жол ... ... атып отыру қажет.‭
Дүние жүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне қарағанда түлкінің орналасу тығыздығы‭ ‬10‭ ... ... ... асырмай шектегенде құтырықтың таралуы тоқталады.
Үй жануарларын құтырықтан сақтандыру‭ ‬шаралары‭ ‬оларға‭ ‬жабайы‭ ‬жыртқыштардың шабуына жол бермеу,‭ ‬күзет үшін егілген ... ғана ... ... ... ... ... ... ‬бар жерде‭ ‬жайылымда бағылатын ірі қараны бұл ... ... ... ... шыға ... ‬жағдайда сол‭ ‬жердегі елді мекен,‭ ‬жайылым,‭ ‬орман-тоғай,‭ ‬немесе‭ ‬басқа табиғи қорық‭ ‬осы ... сау емес деп ... ... ‬ит ... ‬мысықты басқа жаққа‭ ‬әкетуге,‭ ‬жабайы ет‭ ‬коректілерді ұстап алуға және ... ... ... ... ... ... мекендегі үйлер мен қора-жайды түгелдей аралап,‭ ‬өлуге ... ... ... ... ... ... ... ‬алып,‭ ‬оларды‭ ‬бағып-күтудің ережелерің түсіндіру керек.‭
Табиғи құтырық байқалғанда жылдың қай мезгілі болмасын‭ ‬жабайы‭ ‬жыртқыштарды‭ ‬атып,‭ ‬санын шектеу‭ ... ... ... ... ... ‬өлтіріп,‭ ‬өлекселерін өртейді‭ ‬немесе‭ ‬тиісті ережелерге сәйкес жояды.
Құтырғаны дүдәмал‭ ‬жануарларды да жояды.‭ ‬Тек‭ ‬қана ... ... ‬ит ... ... ... ‬оқшаулап‭ ‬10‭ ‬күн бойы ветеринариялық бақылауда‭ ‬ұстайды.‭ ‬Егер бұл уақытта кісіні ... ... ... ... білінбесе,‭ ‬оның тісі‭ ‬тиген адам сау‭ ‬деп есептелінеді.
Ауырған жануар‭ ‬тұрған қора-жай‭ ‬10%‭ ... ... ... ‬4%‭ ... дезинфекцияланады.‭ ‬Арзан‭ ‬қол қүту жабдықтары,‭ ‬жемшөп қалдықтары,‭ ‬көң өртелінеді.‭ ‬Жануарлардың бөлінділерімен ластанған топырақ құрғақ‭ ... ... ... ... ... ‬дезинфекциялаушы‭ ‬ерітінді құйылады.
Аурудан сау емес мал отарлары мен табындары‭ ‬тұрақты бақылауда‭ ... ... ... ... ветеринариялық тексеруден өтеді.‭ ‬Ауру‭ ‬жұқтыру қаупі‭ ‬бар‭ ‬бағалы‭ ‬жануарларды‭ (‬таланған немесе ауру‭ ‬жануарлармен жанасқан‭) ‬егуге рұқсат етіледі.‭
Мұндай‭ ‬жануар‭ ‬60‭ ... бойы ... ... ... ... ... жоқ малды союға рұқсат етіледі.‭ ‬Ондай‭ ‬малды шарушалықтын өзінде сойып,‭ ‬етін жалпы ... ... ... ... тұрғыдан сау сиырдың сүті қайнатқаннан‭ ‬немесе‭ ‬пастерлегеннен соң‭ ‬пайдаланылады.‭
Құтырықтың шығуына‭ ... ... ... шектеу шаралары‭ ‬ең соңғы ауырған‭ ‬жануар‭ ‬өлгеннен‭ ‬немесе‭ ‬сауыққаннан соң‭ ‬2‭ ‬ай‭ ‬өткеннен кейін алынады‭ ‬.
3Техникалык қауіпсіздік
Малшылар ... ... ... ... үшін ... оларға алғашқы,‭ ‬жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.
Алғашқы нұсқаулармен барлық жұмыстарға жаңадан келген адамдар танысады.‭ ‬Оның мақсаты жұмысқа ... ... ... ... ... және де кәсіпорындардың ішкі тәртібімен таныстыру.
Жұмыс орнындарындағы нұсқауды топ жетекші жүргізеді.‭ ‬Бұл нұсқау жұмыстың қауыпсыз ... ... ... ... болып табылады.‭ ‬Малдармен тікелей жұмыс істейтін яғни малдармен жұмыс жасайтын адамдарды жеке бастың гигиенасымен таныстырады.
Мал шаруашылықтарындағы жұмысшылар арнайы жэне ... ... ... ... ‬Арнайы киім‭ ‬-‭ ‬бұл жұмысшылардың физикалық,‭ ‬химиялық және де биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын кұрал.
Ауру малдармен,‭ ‬өлекселермен,‭ ... ... ... жұмысшыларға кейбір антропозоонозды аурулардың жұғу қауіпі төнеді.‭ ‬Аса қатерлі ауруларға топалаң,‭ ‬маңқа,‭ ‬туберкулез,‭ ... ... ... және тағы ... ... ... ... қабылдағаннан кейін қолданылған кұрал‭ ‬-‭ ‬жабдықтар‭ ‬15‭ ‬минут кайнатылады.‭ ‬Егер малдар изоляторға жіберілетін болса,‭ ‬байлауға‭ ‬колданылған жүген‭ ‬-‭ ‬ноқта тағы ... ... ... ‬-‭ ‬саймандар‭ ‬дезинфекцияланады.‭ ‬Оқшауханаға кіргізер алдында,‭ ‬малдардың тұяғы жуылып,‭ ‬тазаланады.‭ ‬Ауруға қойылған диагноз бойынша қайшылықтар болмаса,‭ ‬малдар сабынмен жуылып,‭ ‬дезинфекцияланады.‭ ... ... ... ветеринарлар мамандары қолын жуып,‭ ‬алшалғышты,‭ ‬қолғапты,‭ ‬піскек және де тағы басқа жабдыктарды үнемі ауыстырып отыруы ... ... ... ... ... отырылуы қажет.
Химиялық дәрілермен жұмыс істеу кезінде қауыпсіздік ережелерін сақтау ... және ... жеке ... ... ... үшін ... ... және малдардың ауруларына және өлулеріне жол бермеуге бағытталған аса маңызды шара.
‎ ‏Улы химикаттармен жұмыс істеуге ең кемі‭ ‬18‭ ‬жасқа ... ... ... ... ... жұмыс істеу ережелері жөнінде нақтылы нұсқаулар алған және де ... ... ... ... игерген қызметкерлерге ғана рұксат беріледі.‭
Техникалық қауіпсіздік және ... ... ... ... ... ... сақтауды,‭ ‬еңбек өнімділігін‭ ‬жоғарылатуды және жоғары сапалы өнім ... ... етуі ... ... ... ауруы‭ ‬судан қорқу,‭ ‬гидрофобия адам мен жануарлардың аса қауіпті жұқпалы вирустық ауруы,‭ ‬орталық жүйке жүйесінің зақымдалуымен сипатталады.‭ ‬Бұл ауру адам және ... ... ... ... ... ... және ... түрде өліммен аяқталатын індетті ауру.‭ ‬Қоздырушысы рабикалық вирус деп аталады.‭
Ауруға көбінесе ит,‎ ‏мысық,‭ ‬қасқыр,‭ ‬түлкі,‭ ‬қарсақ,‭ ‬атжалман,‭ ‬дала тышқандары және ... ... ... ... ... ... ‬Жануарлар ішінде бұл аурумен иттер жиі ауырады.‭ ‬Ауру вирусы сыртқы ортада онша ... ... ... ... тез ... ... ‬Жетпіс градус ыстықта бірден өледі.‭ ‬Ағзаға түскен вирус өте қауіпті болып есептелінеді.‭ ‬Өйткені,‭ ‬ауырған адам жазылмайды.‭ ‬Ауру соңы өліммен аяқталады.‭ ... тек ... егу ... аман алып ... ... ... ... үйде ит ұстайтындықтан бұл жануарлар ауырған жағдайда адамға қауіп төндіреді.‭ ... ... ауру ... ... ... жануарлар тістеп алған жеріндегі жарақат арқылы немесе денесіндегі басқа бір себептермен жаңадан түскен жарақатты жерлеріне ауру иттің сілекейі тиген жағдайда ... ... ... ... ағзаға түскен соң нерв талшықтарын бойлай жылжып миға жетіп,‭ ‬сонда көбейеді де ... ... ... ‬Құтырықтың‭ ‬алдын‭ ... үшін ... ... иелерінің,‭ ‬тұрғындар мен әкімшіліктің үйлестірілген іс әрекеттері қажет.‭ ‬Барлық иттерді ... ... ... ... ... ...
Иттер‭ ‬жыл сайын‭ ‬егіліп,‭ ‬егілмеген иттерді аң аулауға,‭ ‬күзетке,‭ ‬мал‭ ... ... тиым ...
Аңшылық және орман шаруашылығының қызметкерлері‭ ‬жабайы‭ ‬аңдардын‭ ‬арасында‭ ‬құтырыққа ... ... ... ... ... ‬мекемелеріне хабарлауы,‭ ‬өлген жыртқыштардың өлексесін лабораторияға тексеруге жеткізуі‭ ‬керек.‭
Жабайы‭ ... ... ... ... ... ... жол бермей,‭ ‬артығын атып отыру қажет.‭
Дүние жүзілік денсаулық сақтау ұйымының деректеріне қарағанда түлкінің орналасу тығыздығы‭ ‬10‭ ‬км2‭ ‬жерге‭ ‬1-2-ден ... ... ... таралуы тоқталады.
Үй жануарларын құтырықтан сақтандыру‭ ‬шаралары‭ ‬оларға‭ ‬жабайы‭ ‬жыртқыштардың шабуына жол бермеу,‭ ‬күзет үшін егілген иттерді ғана ... ... ... ... ... ... ... жерде‭ ‬жайылымда бағылатын ірі қараны бұл ауруға қарсы‭ ‬егу‭ ‬керек.
Құтырық шыға ... ... ... ... елді мекен,‭ ‬жайылым,‭ ‬орман-тоғай,‭ ‬немесе‭ ‬басқа табиғи қорық‭ ‬осы аурудан сау емес деп ... ... ... ... ‏Сайдулдин Т.‭ ‬Ветеринарлық індеттану:‭ ‬оқулық жоғары оқу орындары үшін‭ ... Т.‭ ... ... ... ... ‬Ветеринарлық анықтама‭ ‬/Кононов И.В.‭ ‬ Мәскеу,‭ «‬Колос‭» ‬баспасы,‭ ‬1972.-125б.
3‎ ‏Бердімұратов Ж.‭ ‬Ірі қара аурулары:‭ ‬оқу құралы ... оқу ... ... ... Ж.‭ ... ... ‬1976.‭ ‬-‭ ‬188б.‭
‬Әмірбек Е.‭ ‬Жануарлар‭ ‬ауруының‭ ... ... ... құралы жоғары оқу орындары үшін‭ ‬/Әмірбек Е.‭ ‬Алматы-‭ ‬2006.‭ ... ... ... ... ... ... ‬оқу құралы жоғары оқу орындары үшін,‭ ‬/Ілиясов Б.К.‭ ‬Алматы‭ ‬-‭ ‬2001.-173б.
6‎ ‏Төлеуіш Ж.‭ ‬Малың аман болса,‭ ‬май ... ... Ж.‭ ... ‏Қасымов Е.И.‭ ‬Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария‭ –‬санитария негіздерімен:‭ ‬оқулық жоғары оқу ... ... ... Е.И.‭ ‬ Алматы‭ ‬-‭ ‬2006.-‭ ‬166б.‭
Конопаткин А.А.‭ ‬Эпизоотология и инфекционные болезни животных:‭ ‬учебник для вузов‭ ‬/Конопаткин А.А.‭ ... ... ‬,‭ ... ... ... ісін ... ‏Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық‭ ‬/Арзымбетов Д.Е.,‭ ... ... ... ... –‬Алматы,‭ ‬2009.‭
Белгілер‭ ‬мен‭ ‬қысқартулар
Г-грамм
Сағ-сағат
Мм-миллиметр
Квт-киловольт
Кг-килограмм
СКЖЗ-синтетикалық‭ ‬кір‭ ‬жуғыш‭ ‬зат
О-градус
Мкм-микрометр
Км-километр
Т-тонна
М/с-метр/секунд
ПВС-поливинилді‭ ‬спирт
РНК‭ ‬-‭ ... ... ‬-‭ ... ... ‬-‭ ‬миллион
т.б.‭ ‬-‭ ‬тағы басқа.
35

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 34 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Құтыру - зооантропонозды ауру28 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»37 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
«Шин-Лайн» балмұздақ фабрикасында технологиялық қондырғыларды санитариялық өңдеу57 бет
«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»29 бет
Ірі қара фасциолезіне қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь