Етті-майлы құйрықты қойлар

Кіріспе
1Негізгі бөлім
1.1Әдебиетке шолу
1.1.2Етті.майлы құйрықты қойлардың биологиялық ерекшеліктері
1.1.3Етті.майлы құйрықты қойлардың тұлғалық жəне өнімділік көрсеткіштері
1.2Технологиялық бөлім
1.2.1 Етті .майлы өнімді қой тұқымдарының өнімділігін жетілдіру әдістері
2Тіршілік қауісіздігі
Қорытынды
Пайдаланылған әдібиеттер
Президент – ұлт Көшбасшысы Н.Ә. Назарбаевтың «...мемлекеттің, бизнестің және ғылымның өзара әрекетінің инновациялық әлеуетін арттыру қажет», - деп көрсеткен «Әлеуметтік – экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының негізгі бағыты» және «Қазақстан – 2050 стратегиясы» қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты халыққа жолдауларында агроөнеркәсіп кешені алдына – «Экологиялық таза өндіріс саласында ғаламдық ойыншы болуға» және жаңа ғылыми, технологиялық, басқарушылық жетістіктерді ескере отырып, мал шаруашылығындағы дәстүрлерімізді жаңғыртуымызға міндетті қойылды.
Қазақстанда қой шаруашылығы басқа мал шаруашылықтарының ішінде ерекше орын алады. Оған басты себептердің бірі, бұл республикада табиғи жайылымдардың кеңдігі және басқа да азық-түлік қорының молдығы болып есептеледі. Айталық, 223 млн. гектар ауыл-шаруашылығына бөлінген 180 млн. гектары таулы, шөлейтті, табиғи мал жайылатын жайылым болып келеді. Онымен қоса қой шаруашылығынан халықтың мұқтажына керекті ең құнды заттар алады, олар: жүн, тері, ет, сүт, елтірі, май, сүйек тағы басқалар. Бұлардың ішіндегі халыққа ең керектісі, бағалысы жүн өнімі. Себебі жүннен неше түрлі құнды да бағалы киімдер тігіледі, басқа да адам өміріне керекті әр түрлі заттар бұйымдар жасайды. Қаракөл қозыларының терісі тек біздің елде емес басқа шет мемлекеттердің өзінде үлкен құндылықпен бағаланады. Соңғы кезде қой терісінен жасалатын неше түрлі сәнді тондарға баға жоқ.
Қой шаруашылығының халыққа беретін өнімдердің ішінде қой еті де жеке орын алады. Орта Азия республикаларында Қазақстанда қой етінің өнімінің сыбағалы салмағы 29-31 % -ке жетеді. Түркімен республикасында 50 %-ке дейін барады.
Қазақстан жалпы қой басынан, жүн және ет өндіру көрсеткішінен бұрынғы Кеңес Одағында екінші орын алады. Бірінші орында-Ресей. Ерте кезде Қазақстанда негізінен қылшық жүнді етті-майлы қой тұқымдары өссе, кейін айталық біздің республикада жаңадан биязы, биязылау жүнді, етті биязылау жүнді қой тұқымдары пайда болды.
Қазіргі таңда Қазақстандағы жалпы қой басының ішіндегі асылтұқымды мал басының үлес салмағы 13,8% құрайды. Тауарлы отарлардағы қойлардың (биязы жүнді, жартылай биязы, жартылай қылшық жүнді, қаракөл және басқалар) өнімділігі және тұқымдығы бойынша сандық құрамын түзуде нақты мәліметтерді алу үшін облыс, аудан және ауыл аумақтары көлемінде электронды есеп жүргізу қажет.
Қазақстанның әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында шалғайдағы мал шаруашылық жүргізу үшін жылжымалы қой шарауашылығы кешендерінің үлгісі жасалынды.
1 Кулешов П.Н. Научные и практические основы подбора племенных животных в овцеводстве. М.:Наука, 1974. С.156-163.
2 Қасымов Қ., Өтесінов Ж. Қой өсіру технологиясы. Алматы: Қайнар, 1988. 144 б.
3 Боголюбский С.Н. К вопросу о стадиях развития животных. М.:Наука, 1984. 90 с.
4. Маматказин Х.Х., Алимбеков С.А. Эффективность интенсивного откорма выбракованных каракульских овец //Овцеводство. –М., 1972. -№11. - С.30-32.
5. Ескараев М.А., Елемесов К.Е. Опыт разведения каракульских овец каракульчевого типа в племхозе «Тасты». -Алма-Ата, 1985. -С.53-58.
6. Щесь Г.Г. Влияние пастбищно-кормовых условий в период суягности каракульских овец на качество их приплода //Каракулеводство и звероводство. –М., 1955. -№4. -С.18-19.
7 Иванов М.Ф. О методах племенной работы. М.:Просвещение, 1975. 120 с.
8 Алибаев Н., Бекетауов О. Биотехнологические исследования в караку-леводстве: достижения и перспективы развития /Каракулеводство Казахстана: история и проблемы развития. Алматы: Бастау, 2002. С.55-59.
        
        Мазмұны
Кіріспе
1Негізгі бөлім
1.1Әдебиетке шолу
1.1.2Етті-майлы құйрықты қойлардың биологиялық ерекшеліктері
1.1.3Етті-майлы құйрықты ... ... жəне ... ... бөлім
1.2.1 Етті - майлы өнімді қой тұқымдарының өнімділігін жетілдіру әдістері
2Тіршілік қауісіздігі
Қорытынды
Пайдаланылған әдібиеттер
БЕЛГІЛЕР МЕН ... ... ... стандарт
% пайыз
кг килограмм
гр грамм
мл миллилитр
см сантиметр
мм миллиметр
мин минут
л литр ... ... ...
оt ... ... ...
n ... алынған мал саны
min минимум
max максимум
Кіріспе
Президент - ұлт ... Н.Ә. ... , - деп ... және ... ... жаңа ... бағыты>> атты халыққа жолдауларында агроөнеркәсіп кешені алдына - және жаңа ғылыми, технологиялық, басқарушылық жетістіктерді ескере ... мал ... ... ... міндетті қойылды.
Қазақстанда қой шаруашылығы басқа мал шаруашылықтарының ішінде ерекше орын алады. Оған басты себептердің бірі, бұл ... ... ... ... және ... да ... ... молдығы болып есептеледі. Айталық, 223 млн. гектар ауыл-шаруашылығына бөлінген 180 млн. ... ... ... табиғи мал жайылатын жайылым болып келеді. Онымен қоса қой шаруашылығынан халықтың мұқтажына керекті ең ... ... ... ... жүн, ... ет, сүт, елтірі, май, сүйек тағы басқалар. Бұлардың ішіндегі халыққа ең керектісі, бағалысы жүн өнімі. Себебі жүннен неше түрлі құнды да ... ... ... басқа да адам өміріне керекті әр түрлі заттар ... ... ... ... терісі тек біздің елде емес басқа шет мемлекеттердің өзінде ... ... ... ... ... қой ... жасалатын неше түрлі сәнді тондарға баға жоқ.
Қой шаруашылығының халыққа беретін өнімдердің ішінде қой еті де жеке орын алады. Орта Азия ... ... қой ... ... ... салмағы 29-31 % -ке жетеді. Түркімен республикасында 50 %-ке дейін барады.
Қазақстан жалпы қой басынан, жүн және ет ... ... ... ... ... ... орын алады. Бірінші орында-Ресей. Ерте кезде Қазақстанда негізінен қылшық жүнді етті-майлы қой тұқымдары ... ... ... ... ... жаңадан биязы, биязылау жүнді, етті биязылау жүнді қой тұқымдары пайда болды.
Қазіргі таңда ... ... қой ... ... ... мал басының үлес салмағы 13,8% құрайды. Тауарлы отарлардағы қойлардың (биязы жүнді, ... ... ... ... ... ... және басқалар) өнімділігі және тұқымдығы бойынша сандық құрамын түзуде нақты мәліметтерді алу үшін облыс, ... және ауыл ... ... ... есеп ... ... ... әртүрлі табиғи-климаттық аймақтарында шалғайдағы мал шаруашылық жүргізу үшін жылжымалы қой шарауашылығы кешендерінің үлгісі жасалынды.
Қолайлы жайылым-азықтық жағдайларда және су режимінде мал ... ... ... ... ... ... қызметшілер, техникалық құралдар және барлық қажетті инфрақұрылымға сай қой шаруашылығы кешенінің үлгісі тұрақты бола ... ... ... ... бірі - ... шаруашылығы өте қиын жағдайда және бір кездері атағы шыққан жеңіл өнеркәсіп ілбірі - қаракөл ... ... ... ... өткізуде. Мамандырылған қаракөл шаруашылықтары негізінен қой шаруашылығы ... ... ... қой және қозы етін ... ... ... орта сапалы қаракөлдің бағасы 50 АҚШ доллары шамасында, ал қозылар ... ... ... ... ... ... етке ... Ұзын-майлы-құйрықты қой тұқымына жататын қаракөл қозылары араб елдері нарығында үлкен сұранысқа ие.
Әлемдегі қаракөл өндіру үрдісі ... және ішкі ... ... ... ... ... ... ұлғаюын көрсетеді және оның бағасы жыл сайын артып келеді.
Қаракөл шаруашылығын тұрақты дамыту үшін, жаңадан шығарылып апробациядан өткен әр түсті және ... ... ... 15 ... ... зауыттық сүлелері мен 3 тұқымішілік типтері айтарлықтай биоресурс болып табылады. Бұл Қазақстанға ... ... ... ... жаңдандыруға барлық мүмкіндігі бар екеніне - ұлттық брендті ұсыну арқылы өзінің ... ... ... ... бола алады.
Алға қойған мақсатты іске асыру үшін Қазақстанның қаракөл шаруашылығын дамытудың стратегиялық мәселелерімен айналысатын ҚР АШМ ... ... ... ... бөлім
1.1Әдебиетке шолу
Құйрықты етті-майлы бағыттағы қой шаруашылығында алғаш рет тәжірибе жүзінде эмбрионды трансплантациялау жұмысы жасалды. Осының нәтижесінде еділбай тұқым донорынан ... ... ... саулықтан 2-5 дейін ұрпақ, ал жалпы жыл бойына барлығы - 114 трансплантант-қошқарлары алынды.
Жалпы қой ұрықтандыру науқаны 40 ... ... ... ... ... ... ... жібереді, ұрықтанбай қалған қой болса, соларды табиғи жолмен ұрықтандырып қойдың қысыр қалмауын қамтамасыз етеді [3]. ... ... үй ... ... қолға ерте үйретілген. Шығу тегі, ғалымдардың көп жылдардағы зерттеулерінің нәтижесінде, қазіргі уақытта әлі де кездесетін ... ... ... және жалы бар ... ... ... ... тоқтаған. Әсіресе, муфлонның жетекші орны болған болуы ... ... ... ... ... да ... саны муфлонмен бірдей -- 54.
Муфлондар -- қазіргі кезде Жерорта теңізінің Сардиния мен Корсика аралдарында, Кавказ тауларында, Иран мен ... ... ... Муфлондар тау муфлоны және дала муфлоны болып бөлінеді. Тау муфлондары жеңіл, жүрдек, таулардың қолайсыз жағдайына төзімді және берік ... ... ... ... ... ... ... жүнді болады. Қошқарларының салмағы 60-70 кг тартады. ... ... ... ... ... ... биязы жүнді саулықтарды шағылыстырып, одан биязы жүнді қой ... ... Тау ... ... ... т.б. қысқа құйрықты қой тұқымдары тараған.
Дала муфлоны немесе арқар ұзын жіңішке құйрықты және ұзын-майлы құйрықты қой ... арғы тегі деп ... Арал мен ... теңіздері аралығындағы далалы аймақта, Қазақстан мен Орта Азияның таулы аймақтарында кездеседі. Дала муфлоны тау муфлонына қарағанда ірілеу, мүйізділеу болып келеді. ... ... ... ... ... жүндер еседі. Түр-түсі -- қызғылт-қошқыл. Аргали -- құйрықты қойлардың арғы тегі, қазіргі ... қой ... ең ... ... ... 180-200 кг, ... -- 240 ... дейін барады. Орта Азия, Сібірдің оңтүстігіндегі таулы аймақтарда, Қазақстанның шығыс, оңтүстік-шығыс тауларында, Сарыарқа, Ұлытау, Қаратау, Шу, Іле ... ... ... ... ... ірі, түбі ... дене түгі ... қылшың жүнді. Арқар кебіне егіз қоздайды.
Қойдың қолға үйреніп, үй малы болғанына 8-10 мың ... ... ... осы ... жер ... ... өсу ... табиғат құбылысында бірнеше тарихи өзгерістер болған. Осы өткен уақыт ішінде жердің өзгешелігіне ауа мен табиғат ерекшеліктеріне байланысты қойды әр ... ... ... ... ... күш ... жүк таситын мал ретінде пайдаланса, Египетте қойды жер жыртуға жеккен. Міне, қой адам қолына үйренгеннен ... ... ... ... ... Қой ... ... бірте-бірте ет, сүт, жүн, тері өнімдерін беруге бағындырылып өсіріле бастаған.
Қазіргі қой тұқымдарының алғашқы жабайы кезіндегі тегімен салыстырғанда көптеген ... ... бар. Ең ... ... -- ... яғни ... адам ьщғайына қарай ауысып жуаси бастауы. Сейтіп, адам қойды тобымен жүруге көндірді. Олардың ... ... ... ... ... көру қабілеттерінің әлсірей бастауынан деп дәлелдеуге болады. Әрине, бұл ... қой ... ... әр түрлі. Тұқымдас қойлардың ішінде кейбірі асау, қашаған болып келетін жабайы тегінен қалған мінез деуге болады. Қойдың ... ... ... мерзімдері өзгеріп, созылыңқы (5-6 айға дейін) болып, адамның қолайлы деген уақытына икемделгені, төлшілдігінің артуы да биологиялық өзгерістерінің керіністері.
Жабайы қойлар мен үй ... тағы бір ... ... -- ... түрі мен ... Жабайы қойлардың жүнінің түрі қорғаныс қасиетіне қарай, жүрген табиғат ортасының түсіне жақын қызғылт, қоңыр, т.б. түрлерде болса, үй қойларының жүн ... ақ, ... ... ақсұр болып келеді. Жүнінің морфологиялық құрамы да өзгерген. Жабайы қойлардың жүні ірі қылшықты, түбіті өте ... және ... ... үй ... жүндері түбітті, аралық талшық-ты, қылшығының өзі жіңішке. Жүннің өсуінде де біршама өзгерістер болған. Жабайы қойлар мен үй ... ... ... көп. Үй ... ... ... қысқа, көбінесе қой тұқымдары тоқал. Жабайы қойлардың құйрықтары қысқа, кіші болса, үй ... ... ... ұзын ... ... Сол ... үй қойларының ішек-қарны, жүрек, өкпе-бауыры да өзгерген. Үй ... ... ... еті ... ... жабайы қойлардың жүрегі тығыз, үш бұрышты болып келеді. Жабайы қойдың қошқарлары мен саулықтарының салт көрінісіндегі айырмалары ерекше ... ... ... ірі, мүйізді, биік болады, ал үй қойларында қошқар мен ... олай ... ... ... ... ... ... ерек-шеліктерінің бірі -- бас сүйектерінің бейнесі. Қойдың басы сүйір, жақ сүйектері ұзын, тұмсығы үшкір, еріндері икемді, тез ... ... ... ұсақ болады. Бұл қасиет қойдың жайылым малы екенін анықтап, тапшылықты ұдайы көретінін аңғартады. Қой басының мұндай түрге ... ... ... ... ... өзінің өсу эволюциясында мыңдаған жылдар бойы табиғаттың шөпсіз, қиын, ауыр жағдайларына бейімделуінен болған. Қой басқа үй малдарына қарағанда табиғатта ... ... (80-85%) ... ... ... ... ... арамшөптер, ашшы шөптер, басқа мал жемейтін шөптер көптеп кездеседі. Қойдың жеген ... ... ... де ... ... ... ... қойдың асқазаны көп камералы, ішегі ұзын, өз денесінен 30 есе ұзын болады. Ал ... 20 есе, ... ... одан да аз. ... қой ... ... 75% -ын түгелдей сіңіреді.
Қойдың ендігі бір биологиялық ерекшелігі -- өсімталдығы. Әр 100 саулыққа орта ... ... 130-150 қозы ... ... ... ... ... төрт түліктің басқаларында (жылқы, түйе, сиыр) әлдеқайда төмен. Қойдың жыныс ағзалары мен жүйесі тез, 5 айда ... ... бұл ... ... ... жіберуге болмайды, себебі, басқа ағзалары, онімділік қасиеттері әлі дамып жетіспейді. Қозы ... ... ... ... өнім өндіруге болмайды. Сондықтан, ұрғашы қойды бірнеше рет 18 айлығында шағылысқа жіберу ... ... ... Осының өзінде де қойдан жақсы өнім алып, мал басын жеделдетіп өсіруге болады. Қой қозыны 5 ай ... 150 ... ... ... ... ... ... содан соң қолдан жасаған сүтпен асырап, саулықтарды қайта шағылысқа өзірлеуге болады. Саулықтарды жылына екі ... екі ... үш рет ... ... ... Жағдай бар, мамандары жақсы фермаларда бұл технологияларды қолданып, қойды табысты салаға айналдыруға әбден ... Ол үшін мал ... ... ... қоражайлар, ең бастысы, жауапты да білгір мамандар қажет.
Қойдың биологиялық ерекшеліктерінің бірі -- оның ... ... ... өнім беретіні. Қой адам өміріне ең қажетті ет, сүт, жүн, тері, елтірі өндіреді. Басқа малдар бұл өнімдердің кейбір түрін ғана ... ... ... адам ... ... шаруашылығына керекті өнімдердің әр түрлерін бірдей мөлшерде талап етудің озі дұрыс болмас еді. Бұл орайда Ж.Кювьенің коррекция заңын еске алу ... ... ... деп көрсетеді. Бұл коррекция заңының барлық ... ... ... ... бар. Ал ... тірі ағзаға аударсақ былай болып шығады: . Жалпы биология ғылымының негізін қалаушы ірі ... ... ... ... тұқым қуалау қасиеттерінің жеке белгілерінің биологиялық өзгеруін ағзалардың, дененің үйлесімділік заңы (коррекция) деп ... Оның өзін ... ... деп ... ... ғылыми негізге сүйене отырып, әрбір эволюциялық өзгерісті, болмаса бір күрделі селекциялық жұмыстың нәтижесін, мысалы, жаңа ... ... көп ... ... арқасында болған коррекциялық жүйенің орын ауыстыру нәтижесі деп ұғыну керек. .
Сонымен, коррекция заңының дәлелдеуімен ағзадағы барлық заттар бір ... ... ... ... дамымайтынының анықталғаны шындық. Ч.Дарвин өзінің ірі қараға жан-жақты жүргізген ... ... ... деп жазған: . Сол сияқты, П.Н.Кулешов та Р.Беквелдің: деген ойын мақұлдай келіп, былай деп жазған: . Міне, осы сияқты ... ... ... ... өте ... жүргізілген тәжірибелердің нәтижесі осы кездегі селекционерлердің жұмыс жүргізуіне үлкен жеңілдік және үлгі ретінде пайдалануға жол көрсетеді. Қой ... ... ... ... қай ... ... ... анықтау үшін, ең алдымен сол жердің табиғи ... ауа ... ... азық қорын, географиялық айырмашылықтарын зерттеп, енді осы жерге қандай тұқымды қойдың биологиялық ерекшелігі сай келетінін, қандай тұқымды қой сапалы өнім ... ... ... ... биологиялық ерекшеліктері олардың тұқымдарына тікелей байланысты. Кейбір қой тұқымдары кең, жазық, құрғақ ауалы аймақта өзін жақсы сезініп, мол өнім ... ... ... қазақтың құйрықты қойлары, еділбай қойы жатады. Қайсыбір қой тұқымдары жері шалғын, жазы, ауасы ... ... ... ... Бұл ... Британияның етті-жүнді биязылау қойлары жатады. Кейбір тұқымдар таулы жерлерде жақсы дамиды. Ондай қойларға қазақтың арқар-мериносы, гиссар қойы, алай қойлары жатады. Осы ... ... ... ... қой түлігі басқа мал түрлеріне қарағанда дүние жүзінде ең кең тараған, ең көп ... ... ... Жер ... ... ... 600-ден астам қой тұқымдары өсіріледі. Солардың ішінде ыстыққа да аязды суыққа да, таулы жерге де, ... ... де ... өсе ... қой ... бар. Мәселе соның ішінен нақты жерге, жағдайға қажетті тұқымды ... алып ... Қой -- адам ... ... мал. Қазақ деп тегін айтпаған. Қойдың осы сияқты жоғарыда айтылған ерекшеліктерін басқа дене бітімі (конституция), сыртқы ... ... ішкі ... (интерьер) да әр қой тұқымында өзіне төн ерекше болады. Сол ерекшеліктерін селекционер-зоотехник терең зерттеп, онымен жұмыс жүргізген ... бұл ... ... ... ... ... пайдалануға тиіс.
1.1.2 Етті-майлы құйрықты қойлардың биологиялық ерекшеліктері
Қой малы басқа үй хайуанаттарымен салыстырғанда қолға ерте үйренген. Олардың шығу тегіне ... ... ... ... ... негізін қалаушы Ч. Дарвин ғылыми дәлелді тұжырымдардың жеткіліксіздігінен қой тегінің шығуы туралы ... ... ... бас ... ... Ю. Кюк, ... Паллас, Келлер және басқа да ғалымдардың зерттеулерінің нәтижесінде мынадай ғылыми ... ... үй ... арғы шығу ... қазіргі уақытта кездесетін муфлон, арқар, аргали және жалы бар жабайы қойлар жатады. Муфлондар тау муфлоны және дала ... ... ... ... Тау ... ... ... ж. б. қысқа құйрықты қой тұқымдары тараған. Дала муфлоны немесе арқар-ұзын жіңішке ... және ұзын ... ... қой ... арғы тегі деп есептелінеді. Дала муфлоны тау муфлонына қарағанда ірілеу, мүйізділеу болып келеді. Денесінде қысқа ... ... ... ... ... ... ... болады. Аргали-құйрықты қойлардың арғы тегі қазіргі жабайы қой түрлерінің ең ірісі. Тірілей салмағы 180-200 кг. ... 240 кг. ... ... қой мен үй ... тағы бір ... айырмашылығы жүнінің түрінде. Жабайы қойларда жүннің түрі қорғаныс қасиетіне қарай қара көк, қоңыр т. б. болып өзгереді. Ал үй қойларында бұл ... ... ... ... қоса жабайы қойларда жүннің қылшығы өте ірі ұзын, түбіті ұзарып, әрі тығыз, жүн қылшықтары ... ... ... ... малға қарағанда биологиялық ерекшеліктерінің бірі бас сүйектерінің бейнесі. ... басы ... жақ ... ... ... ... еріндері икемді, тез қимылдағыш, тістері өткір, ұсақ келеді. Бұл қасиет қойдың жерден шөпті тез ... ... ... және ... Бұған қосымша қой басқа үй хайуандарына қарағанда шөптің 544 түріне ... ... ... ... ... ... ауыл ... малдары жемейтін арам шөптерді де олар жақсы жей береді. ... ... ... ... қорыту қабілеті де басқа малдардан жоғары. Осыған ... қой ... ... ... ... 30 есе ... ал ірі қараның ішегі 20-22 есе ғана ұзын. Организмде қабылданған қоректік заттың ең көбі малдың жас кезінде пайдаға ... Бұл ... қой ... ет ... ал 2-3 ... ең көп жүн және ет ... ... жүргізу арқылы дәлелденген. Қойдың бұл биологиялық қасиетінің әрбір селекционордің селекция жұмысын жүргізуі
үшін өте үлкен маңызы бар. Қойды басқа малмен салыстыра ... ... ... ... еске алу жолында селекционерлердің аса бір көңіл аударатыны қойдың өсіп-өну ерекшеліктері. Қой ең өсімтал түліктің қатарына жатады. Қой ... ... қоян мен ... ... ал ірі ... ... түйе малдарынан алда-келеді. Әрбір 100 саулықтан орта есеппен алғанда 140-150 қозы алуға болады. Ал ... ... ... ... 100 ... 200-ге дейін төл алуға болады. Қойдың жыныс органдарының жетіліп, күйлей бастауы олардың 5 айлық шамасында ақ байқалады, бірақ бұл ... ... ... ... ... алғашқы ұрықтандыруды 18 айға толғанда, ал тез жетілгіш қой тұқымдарын 10 айдан асқан кезде ғана ... ... Бұл ... қой ... ... өсіп жетіледі. Осы кездегі тоқтының салмағы (ұрықтанар алдында) сол тұқымдас ірі қой салмағының 75-80 % ... ... Қой ... ... орта ... ... 150 ... соң қоздайды. Кейбір романов тұқымдағы қойлар қозыны 140 ... ... Сол ... ... ... шығып қоздағанға дейінгі мерзімін 140-155 күн деп есептейді. Әр тұқымды қой да әр түрлі уақытта қоздауы ... Ол ... ... жеке ... қасиетіне, іштегі төлінің ірі, ұсақтығына және оның еркек ұрғашысына да байланысты. Төлдің іште жатып өсіп жетілуіне де өзіндік ерекшеліктері бар. ... тән ... және ... өсіп ... өзі бір ... тарихи заңдылыққа байланысты екені белгілі. Осыған орай іште жатып жетілуінің заңдылығын толық меңгермейінше селекция жұмысын ойдағыдай жүргізу ... ... ... ең ... өсіп-өнетін мерзімі оның жас кезі болса, ал сол кезде жем шөп жеткіліксіз болып мал керекті мөлшерлерінен ... ... ... онда қой ... де ... жүн өнімі артпайды.
Қой басқа үй хайуанаттары сияқты шағылысу арқылы өсіп-өнетіні белгілі. Дегенмен, тереңірек зерттей қараса қойдың шағылысқа келіп қоздау уақыттарында ... ... ... бар. ... ... ... жағдайына келуіне бірнеше себептер әср етеді. Мысалы тұқымы, ... ... ... ауа ... ... ... т. б. ... көбінесе күйлейтін кезі күз айлары, бұған қосымша кейбір ғалымдардың зерттеуінде ... ... ... ... да әсер ... сияқты. Күн ұзарған сайын қойдың күйті қайтып, күн қысқарған кезде күйті қозып күшейе бастаған. ... ... ең көп ... ... ... ең ... күнге дәл келген.
Қойдың күйлеу шамасы олардың тұқымдарына ... ... ... ... қойлар мен ешкілерде күйлеу кезеңі күшті өтіп, тез белгілі болады. Сол сияқты ... ... ... ... қай ... ... да ... ұрықтанып өсіп-өнеді де, тек маусым мен шілде айларында ғана күйлеуі аздап төмендейді. Ал, қазақы қойлар және оған ұқсас гиссар, еділбай, ... ... ... ... тұқымдары белгілі бір уақытта, көбінесе күзгі айларда жақсы күйлейді. Бірақ олардың да азық сапасын төлдеу және қозысын бөлу мерзімдерін ... ... ... ... ... ... ... күйті орта есеппен 30 сағатқа созылады. Осы
уақытта ұрықтанып тоқтап кетпесе ... ... ... да, тағы да 14-20 күннен кейін қайта күйлейді. Бұл да ... ... тән ... ... ... науқаны кезінде мұны есте сақтау жөн. Саулық жыныс мүшесінің әсер ететін себептердің бірі ауа ... ... ... ... ... ыстық күндерінде қойдың күйлеуі тіптен төмендейтіндігі тәжірибе жүзінде дәлелденген.
Қойдың биологиялық ерекшеліктерінің тағы бір түрі оның ... әр ... өнім беру ... Егер бұл ... ... зерттейтін болса, үй хайуанаттарының басқа ешбір түрі қой ... амад ... ең ... жүн, сүт сияқты керекті заттарды бірден өндірмейді. Көбінесе ет, сүт ... ғана ... ... ... ірі қара ... оның ... әр өнім әр ... мөлшерде. Әрине қойдан адам өміріне керекті осындай заттарды, басқа ұсақ мұқтаждыққа жарайтын өнімді қоспағанда, бірдей мөлшерде ... ... өзі ... ... еді. Бұл орайда Ж. Кювеннің коррекция заңын еске түсірген ... Ол ... ... " ... өзінше құралған нәрсе бір жеке тұйық жүйесінен тұрады, және оны ... ... ... ... ... ... да, ... бірігіп өзінше бір қажеттікке жарайды. Ал сол бір-бірімен тығыз байланыстығы заттың бір ... ... ... ... ... бір бөліктің белгілі бір мөлшерде өзгеруіне әкеліп соғады.." Әрбір тірі организм бірімен тығыз байланысқан химиялық заттардан тұратын күрделі де ... ... оның ... ... өмір сүру, өну болып есептеледі.
Міне осы сияқты зоотехникалық, ... ... ... өте ... жүргізілген тәжірибелердің нәтижесі, осы кездегі селекционерлердің жұмыс жүргізуіне үлкен жеңілдік және үлгі ретінде пайдалануына жол көрсетеді.
Қаракөл шаруашылығында ет ... үшін ... ... мал - ... саулықтар. Сондықтан қаракөл шаруашылығында ет өнімдерін өндіруде ... ... ... ... ет ... арттыру негізгі мақсат болып табылады. Қаракөл шаруашылығында қойды ... ... ... ... көңіл бөлінбей, етке тапсыру әдетке айналған. Сондықтан етке өткізілген малдың ... ... ... және ... ... ... Соның салдарынан еттің жалпы түсімі де төмендейді. Ет өндіруді экстенсивті тұрғыдан жүргізу жоғары ... ет ... ... ... және ... жағынан да тиімсіз. Сондықтан мал бордақылаудың өндірістік технологиясын енгізіп, жемшөпті ... және оны ... ... ... Мал ... ... ... негізде ұйымдастыру өз тиімділігін көрсетті. Буаз саулықтарды азықтандыруға бағытталған әртүрлі жағдайда жүргізілген ... ... ... ... толық, бірақ көлемі (мөлшері) жағынан аздап кемітілген азықпен саулықтарды буаздығының бірінші жартысында азықтандырғанда, олардың іштегі ... ... кері ... тигізбейтіндігі, себебі бұл кезеңде іштегі төлдің де қоректік заттарға қажеттілігі көп болмайтындығын ... Оның ... ... ... ... ... ... азықтандырылмаған саулықтардың іштегі төлінің өсіп-жетілуі төмендейді, әсіресе егіз қозылардың өсіп-жетілуі ... ... ... кезеңінде саулықтарды азықтандыру мөлшері жеткіліксіз болса, онда ұрықтың сіңіп кетуіне, іш тастауына, өміршеңдігі нашар қозы ... ал кей ... ... ... ... ... әкеп ... Буаз саулықтарды жақсы азықтандыру іштегі төлдің барлық ... ... ... ... ... оның ... ұрық ... кезеңде де өте пайдалы. Неге десеңіз, осы кезеңде ұлпалардың дербестенуі өте тез ... ... ... ... ... қалыптасу процесі де жедел түрде өтеді. ... мен ... [1] ... буаз саулықтарды буаздықтарының бірінші кезеңінде құнарлы жайылымда бағып және тиянақты түрде жемдесе, олардан алынатын ... ... де ... ... ... ... қойы жыл бойы жайылымда бағылады. Оның елтірілік қасиетінің ... мен өсуі ... ... ... ... ... байланысты. Сондықтан, қаракөл қойын қандай жағдайда азықтандыру керектігі және сол ... ... ... ... сапасына тигізетін әсері, сондай-ақ іштегі ... ... ... ... қойын өсірушілер мен ғылыми қызметкерлерді бұрыннан алаңдатып келген [2, 3].
Көлемі жағынан бірдей мөлшерде ... ... ... ... ... ... заттардың әр түрлі болуына ... ... ... малдың түрі мен түсіне байланысты әр түрлі болуы ықтимал. Сондықтан бұл жұмыста кәрі ... ет және ... ... ... ... мал ... деңгейімен қажетті қоректік заттармен қамтамасыз етілу дәрежесіне байланысын анықтау мақсатында Оңтүстік Қазақстан облысы асыл ... ... қой ... ... арнайы тәжірибе жұмыстарының нәтижелері 1- кестеде келтірілген. ... ... үшін ... ... 100 бас кәрі қара ... ... ... жасы, тірілей салмағы, елтірілік типі мен қоңдылығы жөнінен шамалас болды. II, III және IV ... ... буаз ... ... ... ... көрсетілген мөлшерде болды. Саулықтар буаздығының 70-130 күндерінде олардың тірілей салмағы әртүрлі деңгейде ... ... ... II ... буаз ... ... заттар жетілуі нәтижесінде олардың тірілей салмағы 0,9 кг ... Ең ... ... - Кәрі ... ... ... деңгейде азықтандырудың олардың тірілей массасы мен қосымша салмағына әсері саулықтарынан алынған қаракөлше ... ... II ... қарағанда 35,2% үлкен болғанын атап өткен жөн.
2-кесте - ... ... ... ... кең ... қой тұқымдары да көптеп саналады. Олар түрлі табиғи жағдайларға бейімділік, өнімділік ... ... Дене ... ... мен ... ... өндірісітік жіктеу бойынша Қазақстанда аудандастырылатын 15-ке тарта қой тұқымы мен тұқымдық топтары ... ... ... ... ұяң ... және ... жүнді болып төртке бөлінеді.
Құйрық формасы мен ... ... ... жіктеу бойынша қой тұқымдары қысқа құйрықты (тілерсеігне дейін), ұзын құйрықты (тілерсегінен төмен), ... ... ... ұзын ... ... және ... тұқымдарға бөлінеді.
Жүн өнімі бойынша: а) биязы жүнді қой тұқымдарын жүнді (ставрополь, грознен, ... ... ... тұқымдары); жүнді-етті (асканий, алтай, кавказ, қырғыз биязы жүнді, ... ... ... ... ... ... биязы жүнді тұқымдары); етті-жүнді (прекос, қазақ биязы ... ... ... тұқымдары); б) жартылай биязы жүнді қой тұқымдарын люстралы жылтырлы ұзын ... ... орыс ұзын ... ... қысқа жүнді (дегересс, гемпшир, ... фин ... ... ... ... ... в) жартылай қылшықты жүнді қой тұқымдарын ... ... ... ... г) қылшық жүнді қой ... ... ... ... ... ... етті-майлы (еділбай, гиссар, жайдары, қазақ құйрықты қойлары); етті-майлы-сүтті (тушин, балбас, лезгин, ... ... ... (роман, солтүстік қысқа құйрықты қолар); елтірілі (қаракөл, сокол қойлары) ... ... ... өсіруге биязы жүнді қойлардан - Оңтүстік Қазақстан биязы ... ... ... ... ... ... ... жүнді, қазақ арқармериносы, алтай тұқымдары; жартылай биязы жүнді қойлардан - ... 57 ... ... ... ... жүнді қойлардан - сараджин, ... ... ... ... ... - еділбай, қаракөл тұқымдары жоспарланған. Солардың ішінде республикамызда жергілікті ... ... ... ... ... қойы, қазақтың биязы жүнді қойы, ... ... ... ... ... ... мериносы, дегерес, қаракөл қойы өсіріледі. Ақтөбе облысының кейбір аудандарында цигай, ... ... ... ... ... - ... ... қазақтың биязылау жүнді қойы, Жамбыл, Орталық Қазақстан облыстарында - қазақтың құйрықты ... ... ақ ... ... ... ... ... Шығыс Қазақстан, Ақмола облыстарында - солтүстік қазақ мериносы, алтай қойы, Солтүстік ... ... - ... ... қой тұқымдары, Батыс Қазақстан облысында - ақжайық қойы кездеседі. Олардың басым көпшілігі биязы жүнді ... ... Тек ... қазақтың биязылау жүнді қойы, цигай және кроссберд типті қой тұқымдары ғана ... ... ал ... ... ... қойы, қаракөл, сарыарқа, сараджа қойлары қылшық жүнді қой ... ... ... қойы - ... етті, өсімтал, далалық жағдайға ... қой ... ... - 100-125 кг, ... - 55-65 кг ... ... ... - 12-14 кг, саулықтарынан - 6-6,5 кг, таза шығымы - 42-55% жүн ... ... ... - 7,5-9 см, ... 64 ... ... - ... Оңтүстік және солтүстік қазақ мериностарын, қазақтың биязы жүнді қойын шығару үшін ... ... ... ... - көп елде және көп ... ... ... ... тұқым. Қошқарлары - 100-110 кг, саулықтары - 55-60 кг салмақ ... ... ... - 8-8,5 см, таза ... - 38-40% 6,5-7 кг жүн қырқылады. Төлшілдігі - 120-130% . Қазақтың биязы ... қойы - ... ... ... ... жүнді бағыттағы қойтұқымы.
1931-1946 жылдары ... ... ... ... қошқарларымен ұрықтандыру жолымен шығарылған. ... ... төл ... ... ... ... жүн ... үйлестіре отырып, өсімталдығымен қатар жергілікті қой ... ... ... ... де ... ... ... осы белгі- қасиеттері бойынша қатаң сұрыптау арқылы ... ірі, ... ... жыл бойы ... ... ... ... ет пен жүн өнімі қоса жетілген жаңа тұқым шығарылған.
Қазақтың биязы жүнді қойының ... өте тез ... 4-4,5 ... - 30-32 кг ... ... сақа ... - 60-65 кг, ... - 110-140 кг тартады. Олардың саулықтарынан таза талшықтар шығымы - 48-52% болатын 4,5-5 кг, ал қошқарларынан - 10-12 кг, ... - 7,9 см, ... - 64-60 ... жүн ... Әр 100 ... - 125-140 қозы ... ... бордақылағанда тәулігіне 200-300 г ... ... ... 4-4,5 ... - 13-15 кг, 7-9 ... - 58 19-20 кг ... Сойыс шығымы - 49-50%. ... бұл қой ... ... ... саны 3,5 ... ... жеткен. ... - Қой ... А) ... тұқымы Ә) Қаракөл қойы Б) ... ... ... ... ... - ... будандастыру жолымен дүние жүзінде шығарылған бірінші тұқым. ... ... ... ... ... арқардың ұрығы мен биязы жүнді қой саулықтарын ұрықтандыру ... ... ... ... қой ... ... 12,5-25% атасының қанына жататын I және II ұрпақ будандарын көздеген дене бітімі, сирақтары мен ... ... мен жүн ... ... ... сұрыптаудан өткізілген. 59 Сұрыптауды ірі ... дене ... ... ... ... тұяқтары мықты, таулы жерде еркін жүріп-тұратын, қияға жақсы жайылатын жүні ... ... ... алып ... ... ... ... беру белгілері арқылы жүргізілген. Осының ... ... ... ... ... ... өте ... биік бетте жақсы жайылатын тұқым шығарылған. Ол басқа қой ... ... ... ... 2,5-3 мың метр ... альпілік және субальпілік жайлауларда жақсы өседі. Сақа қошқарларының ... ... - 90-130 кг, ... - 55-63 кг, ... - 40-45 кг ... Олардан, тиісінше, ұзындығы - 8-9 см, биязылығы - 64-60 сападағы 7-7,5 кг; 3,3-4 кг және 2,5-3,5 кг жүн ... әр 100 ... - 130-145 қозы ... ... ... таулы аудандарында да өсіріліп, саны 600 мың бастай болған. ... ... ... - ... ... республиканың оңтүстік облыстарында жергілікті құйрықты ... ... ... ... ... және грозный қой тұқымдарының қошқарларымен шағылыстыру жолымен ... ... осы ... тән ... ... көрсеткен қойды өзара будандастыру жолымен ... ... ... ... ... жинақтаған жаңа тұқым шығарған. Оңтүстік қазақ мериносы Оңтүстік Қазақстанның аумалы-төкпелі ауа ... ... және ... ... ... ... ... бағыттағы бұл тұқым жақсы азықтандырса қоңын жақсы ... Осы ... ... ... ... ет және таза жүн шығымы жоғары. Жүнінің таза ... - 50-55%. Оның ... жүні ... ... ... ... да, соған орай аз ластанады. Мериностық жүн талабына сәйкес келеді. Сақа ... ... ... - 90-130 кг, саулықтарынікі 50-60 кг тартады. Олардан ұзындығы - 7-9 см, ... - 64 ... ... 9,5-15 кг және 4,0-5,5 кг жүн ... Әр 100 ... - 120-130 қозы алынады. ... және ... ... ... 2,6 ... бас ... ... мериносы өсірілген. Солтүстік қазақ мериносы - 1976 жылы шығарылған ... ... ... ... ... ... ... шағылыстыру арқылы шығарылған. Солтүстік және солтүстік - ... ... қыр ... бейімделген. Аса сапалы ақ түсті, меринос типті жүн қырқылады. Тірілей ... - 100-140 кг ... сақа ... - 11- 16 кг, 55-65 кг тартатын саулықтарынан ұзындығы - 7,5-9 см, ... - 64 ... 5-6 кг жүн ... ... 6-10 см ... ... жүн көлемінің 68-80% құрайды. Жүнділігімен қатар ет өнімділігі де ... ... тез ... 4-айлығында - 34-36 кг тартады. 7-8 айлық тоқтыларынан ... ... - 22-23 кг ет, 1,5-3 кг ... май ... ... ... шығымы - 52-58%. Осы типтес қойлар Ақтөбе облысында да шығарылуда. Еділбай қойы - малсақ ... ... ... ... Ол ұзақ ... бойы ... ... сұрыптау арқылы қалыптасқан тұқым. Отаны 60 - ... ... ... ... өңірі. Шөл және шөлейт даланың қатал табиғатына жақсы бейімделген, қыстың қақаған аязы мен ... ... ... өте ... ... да ірі ... ұзын ... Жақсы жайылымда қоңын тез көтеріп, құйрығына қор ... 20-30 ... ... май ... ... ... қой ... ішінде ең бағалы жүн осы қойдан қырқылады. Жүні өрімделіп ... ... ... ... да ... түбіт көп. Тез жетіледі, ет- май өнімі де жоғары. Сақа саулықтары - 65- 70 кг, қошқарлары - 100-150 ... ... ... тиісінше, 3-4 және 2-2,5 кг жүн қырқылады. Жекелеген қошқарлары - 150-160 ... ... ... ... ... ... - 35-40 кг, ал олардың құйрықтары - 3-4 кг тартып, сойғанда- 17-18 кг ет ... Жүні ... ... ... ... ... ... түсі қоңыр, қызғылт және қара болып келеді. Киіз басуға, аяқ киім дайындауға өте ... ... қойы -- көп ... ... Орта ... ... ... қой ішінде ең көп тараған тұқым. Шөлді жерлердің аса қатал жағдайларына өте төзімді. Құм жайылымында жақсы ... сор ... ... өзін іше ... Сақа қойларының жүні ұзын өрімдерге жиналады. Құйрықтарына қор ретінде май ... ... ... ... ... ... жерлермен жеңіл жүрулеріне септігін тигізеді. Сақа қошқарлары - 60-80 кг, саулықтары - 45-65 кг ... ... ... - 2-4 кг ірі жүн ... Қара ... ... ... боз, сұр қоңыр және де басқа түрлі-түсті елтірілер өндіріледі. ... ... ... кезінде бабаларымыз шығарған жергілікті қазақы қойлар әлі күнге дейін өсірілуде. Олар ... ... ... ... ... ... тұқымына қарағанда сәл ұсақтау. Қара, қоңыр, қызғылт түсті қылшық жүн қырқылады. Еттілік қасиеттері өте жоғары әрі еті өте ... Қыс бойы ... ... ... ... ... табиғи жағдайларына жақсы бейімделген, өте төзімді мал. Осындай қасиеттеріне орай түрлі ... ... аса ... ... ... қой ... ... жылдары жергілікті құйрықты саулықтарды шропшир және прекос ... ... ... ... ... қойы ... Бұл дүние жүзіндегі біркелкі биязылау жүнді ... ... ... ... Олар құйрықты қойдың етті-майлы қасиеттерін, ... ... ... ... ... ... бағалы тұқым болып табылады. Орталық Қазақстанның шөл және шөлейт жайылымдарында жыл бойы жайылатын, шыдамды ірі де биік мал. ... ... яғни 4-4,5 ... ... ... ... - 35-38 кг тартса, сақа ... - 60-65 кг, ... - 90-120 кг ... ... - 12-15 см, ... - 56-48 ... кроссберд типті биязылау ... 4-4,5 ... ... ұшасының салмағы - 15-17 кг, сақа қойларынікі - 34 кг тартып, оның 2,7-6,8 кг құйрық майының үлесіне ... ... ... - 55% . 61 Батыс Қазақстанның етті-жүнді Ақжайық қойы - ... ... жаңа ... Цигай, прекос және қылшықты жүнді қой тұқымдарын линкольн және ... ... ... ... шығарылған. Ӛсімтал, аса етті және жүнді тұқым. ... ... ... ... ... бейімделген. Қозылары 4-4,5 айында - 28-32 кг, ал 7-8 ... ... - 40-45 кг ... ... ... - 48-50%. Жүні ұзын -12-17 см, ... - 56-50 ... түсі ақ, ... ірі ... ... ... да созылғыш кроссбредті болып келеді. Кроссбредті жүн тоқыма, кілем өндірісінде теңдесі жоқ жоғары ... ... ... олардың жүнінен түрлі бұйымдар (байпақ, қолғап, мойынорағыш, т.б.) ... ... 55-65 кг ... сақа саулықтардан таза талшық шығымы - 60-62% 4-5,5 кг, 100-140 кг ... ... - 8-11 кг жүн ... ... саны 400 ... ... ... және Жамбыл облыстарының бірқатар шаруашылықтары қазақтың етті-жүнді ... ... Суға ... шөл және ... ... бейімделген, ұзақ жаюдан шаршамайтын ірі қой тұқымы. 7-8 айлық тоқтылары - 40-45 кг тартады. ... ... - 48-51%. Ұяң ... ... 1931 ... бастап шығарыла бастаған қарғалы ұяң жүнді құйрықты қой тобы ... Олар ... ... ... ... ... еділбай, кейіннен сараджа және дегерес қошқарларымен ... ... ... Ақ ... ... ... ұяң жүн қырқылады. Жүнінде майда, жұмсақ түбіті мол. 2.3 Өсіруге арналған қой таңдау ... ... ... жергілікті табиғи-шаруашылық жағдайларына жақсы бейімделген қой тұқымын ... ... ... ... ... ... мықтылығына, сүйегінің ірілігіне, жоғары өнімділігінің тұқым бағытына сәйкестігіне назар аударады. Алдымен ... ... сырт ... яғни ... ... ... сай, қажетті бағытта дамыған, сүйегі мықты, денсаулығы таза болуы керек. Содан соң ... ... ... ағзаның ішкі интерьерлік көрсеткіштерін айғақтайтын өнімділігімен салыстырып, сыртқы және ішкі ... ... сай ... ... ғана тұқымдық ерекшелігіне сәйкес етті, жүнді не сүтті болып келетінін ... ... өнім ... байланысты қой тұқымдарынық сыртқы пішінінде өздеріне тән ... ... ... жүнді қойлардың терісі мен сүйегі жақсы дамып, еттілігі нашар болса, етті ... ... яғни тері ... май ... бұлшық еті жақсы дамиды. Сүтті қойлардың ас қорыту мүшелері, ішек- ... ... ... ... Биязы жүнді қойлардың терісі жұқа да мықты болады. Оларда ... ... 7 ... ... жүн ... ... ... терісі қалың болып, бостау келеді. Терінің қалыңдығы мен ... ... ... мен 62 ... ... біледі. Қойдың бас сүйегі үлкен немесе керісінше, тым сопақ болмауы ... ... ... меринос қойларының мойнында бір- екі қатпары болғаны жөн. Ұзын, ... ... ... ... ... Кеудесі кең де терең келуі қажет. Қушық кеуде қой ... және ... ... ... ... кең де түзу ... қой етті келеді. Сирақтары тік, тұяқтары мықты, желіндері ... ... ... ... ... ... басы, сирағы жүнді, терісі қатпарлы, жүні тығыз, ... ... ... ... ...
Етті тұқымдардың қойы салмақты, ірі, қүйрықтары үлкен де ... ... ... ... ... ... жаңа ... қозы елтірісінің сапасы бойынша бағалайды. Шаруашылықтағы қой басының ... ... мен ... ... ... мал дене ... сыртқы пішіні, тұқымдық қасиеттері және өнімділігі бойынша ... ... ...
Бонитировкалаудың мақсаты - тұқымдық қасиеті және ... ... ... ең ... ... ... нашар, өсіруге жарасыз бастарды бракқа шығару болып ... ... ... бойынша ата- аналық бастардың ұтымды жұптастырылғандығына баға беріп, ... ... ... алу ... ... сұрыптап, оларды бағыттап азықтандыру арқылы көзделген өнімділігіне қол жеткізу. Бонитировкалаудан бір ай ... оның ... ... ... жоспарында жергілікті жер және ауа-райының жағдайы, мал тұқымының ерекшілігі, ... ... оның ... ... ... жағдайы, отарлардың бонитировкалану реті, оны өткізуге ... ... саны мен ... ... ... қысқыштары, құлақ тескіштер, құлақ сырғалары, таразылар, есеп журналдары, белгілеу бояулары ж.б.) ... Қой ... ... ... ... ... және топтап, кластап (тауарлық шаруашылықтарда) бонитировкалайды. Кластық бонитировкада бар қой ... ... ... ... де, ... ... асыл тұқымды әр жеке бастың бағаланған көрсеткіштерін өз нөмірімен журналға түсіріп отырады. ... ... ... ... АС - ... тұқымы; СКМ (СҚМ) - Солтүстік Қазақстан мериносы; ЮКМ (ОҚМ) - ... ... ... АЛ - ... тұқымы; КТ (ҚБ) - ... ... ... ... АК (ҚА) - ... арқармериносы Мал типі мен терсінің қатпарлығы: С (Қ) - ... ... ... С+ (Қ+) - ... ... ... жүнді типі; С- (Қ-) - терісінің қатпарлығы төмен етті типі ... ... ММ (ТТ) - өте ... М+ (Т+) - тығыз; М (Т) - орташа тығыз; М- (Т-) - сирек ... ... ... 0;5 см дәлдікпен өлшенеді Жүнінің иректілігі: И - ... ... И+ - ... ... жақсы сақталған; И- - нашар иректелген ... ... ... ... ... қарап ... ... ... ... У (Б) - ... жабағы бойындағы біркелкілігінің айырмашалағы 1 сападан ... У+ (Б+) - ... ... У- (Б-) - ... ... ... ... біркелкілігінің айырмашалағы 2 сападан асады Жүнінің ... К - крем ... С (А) - ашық крем ... Б (А) - ақ ... Қаңқасының беріктігі: К (Қ) - қаңқасы ... ... КГ (ҚД) - ... ірі, дөрекі; КН (ҚН) - қаңқасы жұқа, нәзік Мал ... Эл - ... І - ... ІІ - ... БР - брак ... ... ... - БО (ҚН) - ... БР (ҚҚ) - ... ... БП (ҚБ) - байқаушы; ПП (ТС) - тұқымға сату; НП (ТЖ) - ... ... ... - СЯ - ... ... СГ (СТ) - ... топ; ПП (ТС) - тұқымға сату; НП (ТЖ) - ... ... РС (ТЖ) - ... ... ... қой ... кластарға (сапалық топтарға) бөледі. Тұқымы мен өнімдік көрсеткіштері бойынша биязы ... ... ... І және ІІ ... бөледі. Элита класына бағаланған көрсеткіштері ... ... ... ... және дене ... мен өнімдік қасиеттері І клас малынан ... ... ... І ... ... мен ... қасиеттері тұқым стандартына толық сәйкес бастар ... Асыл ... ... І клас сауілықтарын тұқымдық ... төл ... ... ІІ ... дене ... мен ... ... тұқым стандартына толық сәйкес келмейтін, бірақ тауарлық өнім (жүн, ет) ... ... ... жатқызылады. Олардың сырт пішінінде кейбір ақаулар кездесіп, жүнінің ұзындығы, тығыздығы ж.б. ... ... ... сай ... ... Асыл ... ... бұл бастарды ұстамайды. ... ... ... ... ... талаптары келесідей:
Жастық-жыныстық ... ... Таза жүн ... Жүн ... тобы кг кг см ... І ... ... І ... І ... ... қошқарлар 90 80 6,5 5,5 9,5 ... 55 50 3,0 2,6 8,0 ... ... 52 48 3,2 2,8 - ... тоқтылар 42 40 2,5 2,2 - ... ... ... ... жəне ... ... етті-майлы құйрықты қойлардың тұлғалық жəне өнімділік көрсеткіштері зерттелген. Алынған ... ... 1 жəне ... ... ... салмағы мен дене аймағы ... ... оң ... бар екендігін жəне малдардың тез жетілуі жөніндегі көрсеткіші бола алатындығын дəлелдейді. ... ... дене ... ... əртүрлілік бұл көрсеткіш негізгі селекциялық белгілері деп есептелінеді. Етті-майлы құйрықты қойлардың өнімділігін ... үшін ... ... көрсеткіштерін бағалауда 1-айлық жасындағы қозыларда дене аймағы 2700 см 2 дейін болу керек. ... ... ... ... ... ... қойлары, өнімділік, қой шаруашылығы, биометриялық көрсеткіштер, селекциялық белгілері.
Өнімділігі ... қой ... ... жəне ... ... қойлары ерекше орын алады. Бұл қойлардың негізгі басымдылығы - тұлғасының ірілігі жəне ... көп ... май ... Бұл ... дене ... ... сүйектерінің жақсы дамуымен, шыдамдылығымен, салмағының жоғарылығымен, тез жетілгіштігімен, ... ... ... ... жəне ... аз ... жайылымды жақсы пайдалануымен ерекшеленеді [1]. Сыртқы көріністері бойынша малдардың ... ... ... ала ... асыл ... жəне ... ... шаруа қожалықтарында өсірілетін мал отарларын жасақтауда өте маңызды орын ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктеріне байланысты болғандықтан, онтогенездік даму барысында қалыптасатын ... ... ... ... жəне өнімділік көрсеткіштеріне белгілі бір ... əсер ... [2]. Бұл ... ... - ... ... құйрықты қозылардың 1 жəне 5-айлық жасында тірілей салмағы мен тұлғалық көрсеткіштерін зерттеу. Малды ... ... ... оның сыртқы тұлғасының пайда болуы, тек қана ... ... ғана ... ... ... олардың өнімділік бағыты [3,4]. ... ... ... ... жəне ... құйрықты қойларының гендік қорының жағдайын бағалау нəтижесінде, еділбай қойларының саны - 3054 бас, оның ... - 1070 бас ... ал ... ... ... саны - 107985 бас, оның ... - 64304 басы ... екені анықталды [5]. Осыған ... ... ... бағыттағы 50 бас саулықтардың жəне олардың төлдерінің өсіп-дамуын олардың 13 ... ... ... ... Алынған мəліметтерден қойлардың тірілей салмағы 46-58 кг аралығында, ал орташа көрсеткіші ... кг ... ... түзу ... ... см, ... биіктігі 74,48+-0,34 см, кеуденің қиғаш ұзындығы - 61,09+-0,27 см, ... ... - ... см, сирақ орамы - 7,98+-0,02 см, ... ... - ... см, ... ені - ... см, құйрық орамы - 82,9+-0,56 см, құйрық ұзындығы - ... см, ... ені ... см ... ... ... дене ... өсу қарқына, эмбриональды жəне постэмбриональды кезеңдерде біркелкі болмайды. Біздің зерттеу жұмыстарымызда 1 айлық жасында тірілей ... ... ... кг, ал 5 айлық кезінде 37,3+-0,16 кг-ға тең ... өсу ... 2,8 ... ... Тірілей салмағының өсуі бойынша осыған ұқсас өсу деңгейі 1 айдан 5 айға дейінгі кезеңде еркек қозылар арасында ... Осы ... бұл мал ... ... ... 1 ... ... - 14,7+-0,35 кг, ал 5 айлығында -42,5+-0,90 кг ... ... ... мал тобы ... тұлғалық көрсеткіштеріндегі айырмашылық 1 айлық ... ... ... ... 1 ... 5-айлық жасына дейін еркек ... өсу ... ... ... ... бойынша ұрғашы қозылардан нақтылығы айқын басымдылыққа ие болды. Кеуденің түзу ұзындығының өсу ... ... ... 17,3%, ал ... ... 23,7% ... шоқтығының биіктігі тиісінше 15,0% жəне 26,9%, кеуденің қиғаш ұзындығы - 22,7% жəне 34,0%, ... ... - 32,0% жəне 38,3%, ... ені- 6,2% жəне 26,1%, кеуде тереңдігі - 44,4% жəне 62,4%, ... ... - 29,7% жəне 32,8% ... ... ... бағыттағы малдардың тұлғасына толық сипаттама беру үшін, біз жасына жəне ... ... дене ... ... ... (1 - ...
1 ... - Іріктеліп алынған малдардың дене құрылымының көрсеткіштері (пайыз есебімен)
Жалпы алғанда, құйрықты қойлар қозыларының екі ... да ... ... дене ... ... айқын заңдылық байқалмады. Алайда кейбір тұлғалық белгілердің 5 айлық жасына дейін ... ... ... жынысына тəуелсіз өсу өзгергіштігі кеуденің түзу ұзындығы, кеуде жəне құйрық орамы барлық мал ... ... ... Бұл ... ... ... құйрықты қойлар тұқымын шапшаң жетілдіру үшін маңызы үлкен.
Бір-бірімен ... ... ... қуалайтындығы жалпыға белгілі. Осыған ... ... жеке ... ... даму ... байланысты белгілердің өзгергіштік дəрежесін танып білу селекциялық ... ... ... Асыл ... ... бағалылығы олардың өз ерекшеліктерін ұрпағына бере алу қабілетімен сипатталады. ... ... ... ... пен ... ... ... байланысын ескерген жөн. Зерттеуге алынған малдардың 12 жұп белгілерінің коррелятивтік ... ... 78 ... ... ... ... бағыттағы қойлар қозыларының белгілерін корреляциялық бағалау нəтижесінде 78 ... ... ... 33,3% ... ... ал ... оң ... болатыны анықталды. Атап өткен жөн, көптеген жұп белгілерде (59,0%) корреляция ... мəні ... ... (r=0,272 ... жəне ... ... ... (Р>0,05) көрсете алмады. Корреляция коэффициенті есептелген ... ... 79,5% ... яғни 62 жұп ... ... жəне нақтылыққа сай емес корреляциялық байланыс орын ... ... ... ... 6 ... ... ... нақтылықтың бірінші табалдырығына (Р>0,05) сəйкес болды. Корреляция коэффициентінің нақтылық деңгейі 10 жұп белгілерде орташа (Р

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ордабасы қой тұқымының өсіп-жетілуі ерекшеліктері_33 бет
Қой шаруашылығы және Қазақстандағы жағдайы8 бет
Алты айдан асқан сүтті-етті тұқымның ұрғашы бұзауларын күтіп-бағу және азықтандыру32 бет
Бұлшық еттің жиырылу механизмі8 бет
Диктиокаулезге шалдыққан қойлардың ветеринарлық – санитарлық жағдайы18 бет
Ет сапасына әсер ететін табиғи факторлардың тізімі. Еттің сапа көрсеткіштеріне түрлік фактордың әсері15 бет
Етті бағыттағы ірі қараның конституциясы20 бет
Етті бағыттағы асыл тұқымды бұқаны азықтандыру27 бет
Етті бағыттағы бұқаны азықтандыру25 бет
Етті бағыттағы сиырды азықтандыру19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь