Жұғымтал эктима ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар

Нормативтік сілтемелер
Қысқартулар мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
1Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.1Жануарлар ауруларының, оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және оларды жою ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.2 Жұғымтал эктима ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13
1.3 Жұғымтал эктима ауруының этиологиялық деректері ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.4 Жұғымтал эктима ауруы індеттік деректері және клиникалық белгілері ... ..17
1.5 Жұғымтал эктима ауруының диагнозы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
1.6 Жұғымтал эктима ауруымен күресу шаралары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
3 Техникадық қауіпсіздік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
Тақырыптың өзектілігі. Ел басының алға қойған мақсаты - әлемдегі алдыңғы қатардағы 50 мемлекеттердің қатарына қосылуда, мал шаруашылығын жедел өркендетіп, одан алынатын сапалы өнімдерді көбейту осы күннің өзекті мәселесі.
Осыған орай мемлекетіміздің мал шаруашылығын, оның ішінде мал, құс және басқа жануарлардан өнім алуды дамыта отырып, елімізге қажетті азық-түлік, өндіріске керекті шикізаттар алу, жануарларды тиімді пайдалану – бүгінгі күннің басты мәселелерінің бірі.
Нарықтық экономикаға көшуге байланысты халқымыз ежелден малмен айналысқандықтан, осы саланы одан әрі өркендету үшін, мал басын шоғырландыру, қора-жай күтімдерін, оның зоогигиеналық–санитарлық жағдайларын, сапалы азықтандыру және жануарлардың этиологиялық ерекшеліктерін де ескерген жөн.
Қазақстанда төрт түлік мал ішінде қойдың орны бөлек және өзіндік ерекшелігі де жетерлік. Атап айтсақ, қой өте өсімтал, оның дәмді етін, тілді үйірер сүтін, жүнін, адамзат өзінің тіршілік қажеттеріне жарататыны белгілі. Одан басқа мал шаруашылықтары мен қожалықтары үшін, қойды бағу және күту жұмыстары онша көп қиындық келтірмейді. Етке семіртілетін әрбір пішілген тоқтыдан 1кг өсім алуға 4-5 өлшем азық мөлшері кетеді, мұның да дені негізінен алғанда, табиғи өсетін жайылымдардағы шөпті пайдаланудан болады. Оның үстіне, басқа мал жайыла алмайтын алқаптарда, қой өзіне азық тауып, жақсы салмақ қосып, мол өнім береді және арнайы жайылым талғамайды. Қойдың жүні – еліміздің жеңіл өнеркәсібіне қажетті шикізат ретінде, одан жоғары сапалы киім-кешектер дайындалып тігіледі. Оның терісі, әсіресе қаракөл елтірісінен жаға, бас киімдер және жылы, сапалы, әрі әдемі тон тігіледі. Қойдың етіне келсек, олар организмде өте қажетті амин қышқылдарға бай қоректік азық ретінде қолданыс тапқан.
Жұғымтал эктима (Есthima contagiosa) – инфекциялық пустулезді стоматит, індетті стоматит, престоматит болып та аталады. Аурудың негізгі мінездемесі ауыздың кілейгейлі қабықтары, ерін мен сирақтың терілерін сүйел басып, қабыршақтануы және желін мен жыныс мүшелерінің зақымдануымен ерекшеленетін, кең тараған, жіті өтетін жұғымтал вирусты ауру.
Жұғымтал эктима – Ecthyma contagiosum (син.контагиозды эктима, қара сүйел) ¬¬– ешкі мен қойдың жіті түрде өтетін ауруы. Бұл теріде, баста, ерінде, желінде, аяқта және ауыз қуысының кілегейлі қабығында – түйін, везикула, пустула (іріңді күлдіреуік), қабыршық пайда болуымен сипатталады.
Бұл ауру ерте заманнан-ақ белгілі, мұны алғашқы рет 1787 жылы Стееб ауыз қотыры деген атпен ашқан. Ауру барлық елдерде қой шаруашылығы мен ешкі шаруашылығының дамуымен қатар дамыған.
Курстық жұмыстың мақсаты – жұғымтал эктима ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын зерттеу.
1 Сайдулдин, Т.С. Ветеринариялық іңдеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін, Том 1,2. / Т.С.Сайдулдин - Алматы: Санат,1999.-121б.
2 Қасымов, Е.И. Бірнеше түлікке ортақ жұқпалы ауруларды балау және күресу шаралары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / Е.И. Қасымов - Алматы: Қайнар, 1992. – 134б.
3Носков Н.М. Руководство к практическим занятиям по эпизоотологии: учебное пособие для вузов / Н.М. Носков - Москва: 1961.- 54с.
4 Поляков, А.А. Ветеринарная дезинфекция: (изд. третье), учебник для вузов / А.А.Поляков – Москва: Колос, 1964.-1126б.
5 Покров, М.И. Рекомендации по методике эпизоотологического исследования: /М.И.Покров - Москва: Колос, 1975.- 56с.
6 Сайдулдин, Т.С. Основы серологии: учебник для вузов / Т.С.Сайдулдин - Алма-ата: Кайнар,1992. -43с.
7 Осидзе, М. Инфекционные болезни животных: справочник /Под редакцией М. Осидзе - М: Агропромиздат, 1987.- 137с.
8 Байрак В.А. Практикум по ветеринарной микробиологии: учебное пособие для вузов / В.А. Байрак , В.М. Беляев –Москва: Колос, 1980.-183с.
9 Степин, В.С. Компоненты клеточного иммунитета в зависимости от способа введения вакцины /В.С.Степин, Л.М. Проскурина - Вестник сельскохозяйственных науки Казахстана, 1986. - № 4, 61с.
10 Кононов, И.М. Ветеринарлық анықтама / И.М. Кононов - Москва: 1984.-18с.
11 Сысоев, А.А. Физиология размножения сельскохозяйственных животных: учебник для вузов / А.А. Сысоев - М.,1978. -142с.
12 Құрманова, К. Адамға малдан жұғатын аурулар: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / К.Құрманова - Алматы: Санат, 2000.-155б.
13 Ильясов, Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін / Б.К.Ильясов- Алматы: Нур- Принт, 2000.- 64б.
14Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру: Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған оқулық /Арзымбетов Д.Е., Орынтаев Қ.Б., Қанатбеков Т.И. –Алматы, 2009.
        
        Мазмұны
Нормативтік сілтемелер
Қысқартулар‭ ‬мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе...........................................................................................................................8
1Негізгі бөлім...............................................................................................................9
1.1Жануарлар ауруларының,‎ ‏оның ішінде ... мен ... ... ... ... алу және ... жою...............................................................9
1.2‎ ‏Жұғымтал‭ ‬эктима.............................................................................................13
1.3‎ ‏Жұғымтал эктима ауруының‭ ‬этиологиялық‭ ‬деректері.................................15
1.4‎ ‏Жұғымтал эктима ауруы індеттік деректері және ... ... ... ... ... диагнозы.............................................................20
1.6‎ ‏Жұғымтал эктима ауруымен күресу‭ ‬шаралары...............................................21
2‎ ... ... ... қауіпсіздік..........................................................................................28
Қорытынды.................................................................................................................29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі............................................................................30
‎ ‏Аннотация
... ісін ... ...... эктима ауруына‭ ‬қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар‭» ‬тақырыбына жазылған‭ ‬курстық жұмыс‭ ‬30‭ ‬ ... ... ... ... жұмыста кіріспе,‭ ‬негізгі бөлім,‭ ‬өзіндік зерттеу,‭ ‬техникалық қауіпсіздік,‭ ‬қорытынды және‭ ‬пайдаланылған‭ ‬әдебиеттер тізімі‭ ‬ ... ... ... жұмыста келесі‭ ‬құжаттарға сілтеме жасалған.‭ ... ... ... ... (‬ЕСКД‭)‬.Негізгі‭ ‬жазбалар.
МемСТ‭ ‬2.301‭ ‬-68‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Форматтар.
МемСТ‭ ‬2.601‭ ‬-2006‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Пайдалану‭ ‬құжаттары.
МемСТ‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬мен‭ ‬типтері.Орындауға‭ ‬қойылатын‭ ‬жалпы‭ ‬талаптар.
МемСТ‭ ‬2.321-84‭ ‬КҚБЖ‭ (‬ЕСКД‭)‬.Әріптік‭ ... ... ... ... ... ... ‬Биологиялық‭ ‬қауіпсіздігі
МемСТ‭ ‬2888-68‭ ‬-‭ ‬Ветеринарлық термометр
МемСТ‭ ‬ 16445-78‭ ‬-‭ ‬Комплементті байланыстыру реакциясына‭ ... ... ... ... ‬-‭ ... ... шыны ... ‬Цилиндрлер,‭ ‬мензуркалар,‭ ‬колбалар,‭ ‬пробиркалар
МемСТ‭ ‬ 5556-81-‭ ‬Гигроскопиялық медициналық ... ... ...... ‬-‭ ‬Этил спирті.‭ ‬Техникалық жағдайлар.
МемСТ‭ ‬ 6709-72‭ ‬-‭ ‬Дистилденген су.‭ ... ... С‭ ‬ ... ‬-‭ ‬Лабораториялық ыдыстар және‭ ‬қондырғылар.‭ ‬Шынылы,‭ ‬фарфорлы.‭ ‬Техникалық жағдайлар
МемСТ‭ ‬20730-75‭ ‬-‭ ‬Қоректік ... ... ... ... ... жағдайлар
МемСТ‭ ‬ 24861-91‭ ‬-‭ ‬Бір реттік инъекциялы шприцтер
МемСТ‭ ‬26678-85‭ ‬-‭ ‬Тоңазытқыштар және мұздатқыштар.‭ ‬Жалпы техникалық жағдайлар
МемСТ‭ ‬ 28085-89‭ ‬-‭ ... ... ‬ 26670‭ ... ... ... ‬ 26668‭ ––‬Сынама алу‭
МемСТ‭ ‬7636‭ ––‬Сынама алу‭ ‬әдістері.‭ ‬Сынаманы зерттеуге дайындау‭
Анықтамалар‭
Осы‭ ‬курстық ...... ...... ... (‬Есthima contagiosa‭) –‬инфекциялық пустулезді стоматит,‭ ‬індетті стоматит,‭ ‬престоматит болып та аталады.‭ ‬Аурудың негізгі мінездемесі ауыздың кілейгейлі қабықтары,‭ ‬ерін мен сирақтың ... ... ... ‬қабыршақтануы және желін мен жыныс мүшелерінің зақымдануымен ерекшеленетін,‭ ‬кең тараған,‭ ‬жіті өтетін жұғымтал ... ... ... ... ... ...
Дератизация‭ –‬кеміргіштерге қарсы шара
Инактивация‭ –‬вирустардың жұқпалылығын әлсірету
Иммунитет‭ –‬организмнің жұқпалы ауруларға қарсы тұру қабілеті
Стоматит‭ ‬-‭ ... ... ... ... ... ... ‬– инфекциялық пустулезді стоматит
Пустулалар‭ ‬-‭ ‬күлдіреуіктер
Стерильді иммунитет‭ ‬-‭ ‬ауырып жазылғаннан соң организм микробтан‭ ... ... ... қалыптасуы
Стерильсіз иммунитет‭ ‬-‭ ‬аурудан жазылған соң организм микроб алып жүруші болып қалуы
Премунция‭ ‬-‭ ‬микроб сақталған ... ғана ... ... ... ... ‬-‭ ... ... арқылы қалыптасқан иммунитет
Колостральды‭ ‬иммунитет‭ –‬уыз арқылы берілген иммунитет
Биологиялық сынама‭ –‬ауруды зертханалық жануарларға жұқтыру арқылы ... ... ‬-‭ ... ... ... көлік‭ ‬қақпаның аузындағы дезинфекциялық тосқауыл арқылы‭ ‬өтеді
... мен ... ... ... ... мен белгілеулер келтірілген:
ҚР-‭ ‬Қазақстан Республикасы
0с‭ ‬– цельсия бойынша градус
%‎ ‏-‎ ... ‬– ... ‬– ... ... ... орта ... ... иондарының концентрациясы
АК‭ ‬– авторлық куәлік
См2‭ ‬– квадратты сантиметр
мин.‭ –‬минут
сағ.‭ –‬сағат
мм‭ –‬миллиметр
нм‭ –‬нанометр
км‭ –‬километр
мкм‭ –‬микрометр
мкл‭ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... және ... ... ... Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
‎__________________________‏кафедрасы
‎___________________________________‏пәні бойынша‭
Курстық жұмыс
Пәні‭ _______________________________________________________
Жұмыс‭ ‬тақырыбы:‭_____________________________________________
Мамандығы:‭_________________________________________________
Орындаған‭ ... аты ... ... ... ... ... дәрежесі,‭ ‬атағы‭)
Жұмыс‭ ____________
бағасы
бағасына қорғалды
‎«_____»________‏2016ж.
Норма бақылау:
‎_______________
қолы,‭ ‬аты‭ –‬жөні‭ ... ... ... ...... ... ... ‬7.‭ ‬05‭ ... ... Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
‎______________________________‏кафедрасы
... ... ... ... ... ... курстық жұмыс
Студент‭ _______________________________
(тегі,аты-жөні‎) ... ... ... ... ... ... мазмұны
Орындалу‎
мерзімі
‎ ‏Көлемі‭
(парақ саны‎)
1
2
3
4
5
6
Ұсынылған әдебиеттер:‭ ‬1.‭__________________________________________________________
2.‎__________________________________________________________
.‎_____________________________________________________________
Тапсырма берілген күні‭ _________‬жұмысты‭ ‬қорғау күні‭________________
Жұмыс жетекшісі‭ _________________________________________________
(қызметі,‎ ‏тегі,аты‭ –‬жөні,‭ ... ... ...
( күні,‎ ‏студенттің қолы‭)
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі.‭ ‬Ел басының‭ ... ... ... ‬-‭ ... ... қатардағы‭ ‬50‭ ‬мемлекеттердің қатарына қосылуда,‭ ‬мал шаруашылығын жедел өркендетіп,‭ ‬одан алынатын сапалы өнімдерді көбейту осы күннің өзекті мәселесі.
Осыған орай ... мал ... ... ... ... ‬құс және басқа жануарлардан өнім алуды дамыта отырып,‭ ‬елімізге қажетті ... ... ... ... ... ... тиімді‭ ‬пайдалану‭ –‬бүгінгі күннің басты мәселелерінің бірі.
Нарықтық экономикаға көшуге байланысты ... ... ... айналысқандықтан,‭ ‬осы саланы одан әрі өркендету үшін,‭ ‬мал басын шоғырландыру,‭ ‬қора-жай ... ... ... жағдайларын,‭ ‬сапалы азықтандыру және жануарлардың этиологиялық ерекшеліктерін де ескерген жөн.
Қазақстанда төрт түлік мал ... ... орны ... және ... ... де ... ‬Атап айтсақ,‭ ‬қой өте өсімтал,‭ ‬оның дәмді ... ... ... ... ... ... өзінің тіршілік қажеттеріне жарататыны белгілі.‭ ‬Одан басқа мал шаруашылықтары мен қожалықтары үшін,‭ ‬қойды бағу және күту жұмыстары онша көп ... ... ... ... ... ... ... ‬1кг өсім алуға‭ ‬4-5‭ ‬өлшем азық мөлшері кетеді,‭ ‬мұның да дені негізінен алғанда,‭ ‬табиғи ... ... ... ... болады.‭ ‬Оның үстіне,‭ ‬басқа мал жайыла алмайтын алқаптарда,‭ ‬қой өзіне азық тауып,‭ ‬жақсы салмақ ... ... өнім ... және ... ... ... ‬Қойдың жүні‭ –‬еліміздің жеңіл өнеркәсібіне қажетті шикізат ретінде,‭ ‬одан жоғары сапалы киім-кешектер дайындалып тігіледі.‭ ‬Оның ... ... ... ... ... ... ... және жылы,‭ ‬сапалы,‭ ‬әрі әдемі тон тігіледі.‭ ... ... ... ... ... өте ... амин қышқылдарға бай қоректік азық‭ ‬ретінде қолданыс тапқан.‭ ... ... ... ... ... пустулезді стоматит,‭ ‬індетті стоматит,‭ ‬престоматит болып та аталады.‭ ... ... ... ауыздың кілейгейлі қабықтары,‭ ‬ерін мен сирақтың терілерін сүйел басып,‭ ‬қабыршақтануы және ... мен ... ... ... ... ... ... ‬жіті өтетін жұғымтал вирусты ауру.‭
Жұғымтал эктима‭ ‬–Ecthyma contagiosum‭ (‬син.контагиозды эктима,‭ ‬қара ... ... мен ... жіті ... ... ... ... теріде,‭ ‬баста,‭ ‬ерінде,‭ ‬желінде,‭ ‬аяқта және ауыз қуысының кілегейлі қабығында‭ –‬түйін,‭ ‬везикула,‭ ‬пустула‭ (‬іріңді күлдіреуік‭)‬,‭ ‬қабыршық пайда ... ... ауру ерте ... ... ... ... рет‭ ‬1787‭ ‬жылы Стееб ауыз қотыры деген атпен ашқан.‭ ‬Ауру барлық елдерде қой ... мен ешкі ... ... ... дамыған.
Курстық жұмыстың мақсаты‭ –‬жұғымтал эктима‭ ‬ауруына‭ ‬қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын ... ... ... ... ... жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу және ... ... және ... ... ... ауруларының,‭ ‬оның ішінде жануарлар мен адамға ортақ аурулардың алдын алу ... ... және ... тұлғалар:
Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдармен белгіленген жануарлар ... ... ... және мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктердің қауіпсіздігін қамтамасыз ететін ветеринариялық ережелерді сақтай отырып,‭ ‬ветеринариялық және әкімшілік-шаруашылық іс-шараларды ... ... ... ... ... ... қоса ... ‬жануарлардың ветеринариялық ережелер мен нормативтерге сәйкес ұсталуын,‭ ‬өсірілуін және пайдалануын жүзеге асыруға‭;
Аумақты,‭ ‬мал шаруашылығы ... ... ... ... ... өнімдер мен шикізатты сақтауға және өндеуге арналған ғимараттарды ветеринариялық-санитариялық ережелер мен нормативтерге сәйкес ұстаған,‭ ‬қоршаған ортаның ластануына жол бермеуге‭;
Мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ұстауға,‭ ‬өндіруге,‭ ‬пайдалануға,‭ ‬дайындауға,‭ ‬сақтауға,‭ ‬өңдеу мен өткізуге ... ... ... ... ... ... ... ‬қайта жаңғырту және пайдалануға беру кезінде,‭ ‬сондай-ақ оларды тасымалдау кезінде зоогигиеналық және ветеринариялық талаптарды сақтауға‭;
Ауылшаруашылық жануарларын бірдейлендіруді және оларға ... ... ... ... ... ветеринариялық қадағалау органдарына жаңадан сатып алынған жануарлар,‭ ‬туған төлдер,‭ ‬олардың сойылғаны мен ... ... ... ... олардың талап етуі бойынша диагностикалық зерттеулер мен вакцина егуді жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... ... мезгілде ауырған немесе ветеринариялық мамандарға хабарлауға және ветеринариялық‭ ... ... ... ауру деп ... ... ... оқшаулап ұстау жөнінде шаралар қолдануға‭;
Ветеринариялық инспекторларға мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді ветеринариялық тексеру үшін ... ... ... ... және ... денсаулығына қауіп төндіретін мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктерді залалсыздандыру,‭ ‬өңдеу жөніндегі талаптарын орындауға‭;
Союдың алдында ... ... ... ... ... үшін союға және сойғаннан кейінгі ұшалары мен ... ... ... жасамай өткізуге жол бермеуге‭;
Ветеринариялық мамандарға өздерінің қызметтік міндеттерін орындауына жәрдем көрсетуге‭;
Жаңа,‭ ‬жетілдірілген ветеринариялық препараттарға жасалған ғылыми-техникалық құжаттаманы ... ... ... ... ... ... міндетті.
Ветеринариялық іс-шаралар
1.Ветеринариялық іс-шаралар:
ануарлар мен ортақ ауруларды қоса алғанда,‭ ‬жануарлар ауруларының пайда болуы мен ... ... ... алу,‭ ‬жануарлардың,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізаттың,‭ ‬ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік қоспалардың ұсталынуының Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ету ... ветеринариялық-санитариялық тұрғыдан қолайлы аумақта өткізілетін іс-шаралар‭;
Шектеу іс-шараларын ... ... қоса ... ‬жануарлардың аса қауіпті ауруларын жою және олардың ... ... алу ... ... ... және ... ... жүргізілетін іс-шаралар болып бөлінеді.
Ветеринариялық іс-шараларды ұйымдастыру мен жүзеге асыру тәртібін ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді,‭ ‬жеке және ... ... оны ... ... ... ... ... және карантин
Шектеу іс-шаралары немесе карантин жануарлардың жұқпалы аурулары пайда болған жағдайда,‭ ‬тиісті аумақтық бас ... ... ... ... ... ... ... органның шешімімен белгіленеді.
Жануарлардың шектеу іс-шаралары немесе карантин белгіленетін жұқпалы ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді.
Ветеринариялық іс-шаралары кешені өткізілген жағдайда,‭ ... ... ... ... ... ... шешімді тиісті аумақтың бас мемлекеттік ветеринариялық инспекторының ұсынуы бойынша ... ... ... қабылдайды.
Тиісті аумақтардың мемлекеттік ветеринариялық инспекторларының ұсынуы бойынша жергілікті атқарушы органның шешімімен ... ... ... Қазақстан Республикасының ветеринария саласындағы заңдарында көзделген жағдайларда шектеу іс-шаралары белгіленуі мүмкін.
Ветеринариялық препараттардың республикалық қоры
Індет ошақтарын жою және жануарлардың Қазақстан Республикасының ... ... ... ... аса ... ... ... қауіпінің алдын алу кезінде пайдаланылатын,‭ ‬үнемі жаңартылып отыратын ветеринариялық препараттардың республикалық қоры болып табылады.
Ветеринариялық препараттардың республикалық қоры бюджеттік бағдарламалар шеңберінде ... ... ... ... көлемінен жасалады.‭ ‬Ветеринариялық препараттардың түрлері бойынша қордың нормативін ... ... ... мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринарялық препараттардың республикалық қорын қалыптастыру мен ... ... ... ... уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринариялық нормативтер
Ветеринариялық нормативтер‭ (‬ветеринариялық,‭ ‬ветеринариялық-санитариялық немесе ... ... ... ... ... ... ... және адамның денсаулығына,‭ ‬қоршаған ортаға қауіпсіздігі тұрғысынан сипаттайтын көрсеткіштердің жол беруге болатын сандық немесе ... ... ... ... ... Республикасының ветеринария саласындағы заңдарына сәйкес жүргізілетін зерттеулер негізінде белгіленеді.
Ветеринариялық нормативтер індеттердің объективті және негізделген монитарингін жүргізу,‭ ‬ветеринариялық-санитариялық қолайлы ... қол ... ... ... іс-шаралардың көлемі мен сипатын жоспарлау,‭ ‬сондай-ақ жануарлар ауруларының пайда болу,‭ ‬таралу және оларды жою мүмкіндіктерін болжау үшін ... ... ... ... ... саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган бекітеді және олар ветеринария саласындағы қызметті жүзеге асыратын жеке және ... ... үшін ... ... ... ... ... бақылайтын жүктерді алып қою,‭ ‬жою,‭ ‬залалсыздандыру(зарарсыздандыру‭) ‬және өңдеу
Жануарлардың және ... ... ... төндіретін жануарлар,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізат,‭ ‬олардың қауіптілік дәрежесіне қарай,‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган ... ... ... ... ... ... ... міндетті түрде алып қоюға және жойылуға,‭ ‬не алып қойылмай міндетті түрде залалсыздандырылуға және ... ... және ... ... ... қауіп төндіретін жануарларды,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты міндетті түрде алып қою және жою жүргізілетін жануарлардың аса қауіпті ауруларының ... ... ... ... ... органның ұсынуы бойынша Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
Жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін жануарларды,‭ ‬жануарлардан алынатын ... мен ... ... препараттарды,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік қоспаларды алып қоймай-ақ,‭ ‬міндетті түрде залалсыздандырлуға және өңдеу жүргізілетін жануарлар ауруларының тізбесін ветеринария саласындағы уәкілетті ... ... ... және ... тұлғалардың жануарлардың және адамның денсаулығына ерекше қауіп төндіретін ... ... ... ... мен ... алып қою және жою ... өздеріне келтірілген залалды Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен өтеттіруге құқығы бар.
Азаматтардың денсаулығын жануарлар мен адамға ортақ аурулардан қорғау
Мемлекеттік ветеринариялық ... ... ... ... ... ... ... ‬дайындауды,‭ ‬сақтауды,‭ ‬өңдеуді,‭ ‬тасымалдау мен өткізуді жүзеге асыратын азаматтардың денсаулығын ... мен ... ... ... ... ... ... Республикасының азаматтардың денсаулығын сақтау саласындағы басшылықты жүзеге асыратын уәкілетті орталық атқарушы органымен келісе отырып,‭ ‬ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік ... ... ... ... ... ... қадағалау бақылайтын жүктерді өндіру,‭ ‬дайындау,‭ ‬сақтау,‭ ‬өңдеу және ... ... ... бірдейлендіру
Ауылшаруашылық жануарлары ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган ... ... ... ... ... мен ... жөніндегі ветеринариялық дауалаудың жүзеге асырылуын бақылау мақсатымен әрбір жануарға қадағалау жүргізуге мүмкіндік беретіндей міндетті бірдейлендіруге тиіс.
Базарлар,‭ ‬жануарларды өндіру,‭ ... ... ... ... мен шикізатты,‭ ‬ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік ... ... ... және өткізу жөніндегі ұйымдар мемлекеттік ветеринариялық қадағалау бақылайтын жүктердің Қазақстан Респулликасының ветеринаария саласындағы заңдарының ... ... ... мақсатымен бірдейлендіруге тиіс.
Базарларды және жануарларды өндіру,‭ ‬дайындау,‭ ‬жануарлардан алынатын өнімдер мен шикізатты,‭ ‬ветеринариялық препараттарды,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік қоспаларды сақтау,‭ ‬өңдеу және ... ... ... ... ... ветеринария саласындағы уәкілетті мемлекеттік орган белгілейді.
Ветеринария саласындағы ... және ... ... даярлау мен олардың біліктілігін арттыру жөніндегі қызметі
Ветеринария ... ... ... ... ... ... ... ғылыми-зерттеулер жүргізілетін үй-жайлар мен аумақтарды қоса алғанда,‭ ‬ветеринария саласындағы ғылыми зерттеулер Қазақстан Республикасының‭ ‬ветеринария саласындағы заңдарының ... сай ... ... ... ... ... ... ветеринариялық препараттардың,‭ ‬жемшөп пен жемшөптік қоспалардың ветеринариялық нормативтерге сәйкестігін анықтау мақсатымен олар байқаудан өткізілуі тиіс.
Микроорганизмдердің Қазақстан Республикасында бар,‭ ‬сондай-ақ ... ... ... ... ... ... алынған штаммдарды ветеринарияда пайдаланатын сақтаулы микроорганизмдер штаммдарының Ұлттық‭ ‬коллекциясында сақталуы тиіс‭ [‬14‭]‬.
1.2‎ ‏Жұғымтал эктима ... ... ... ... ... ... ... ‬індетті стоматит,‭ ‬престоматит болып та аталады.‭ ‬Аурудың негізгі мінездемесі ауыздың кілейгейлі қабықтары,‭ ‬ерін мен сирақтың терілерін ... ... ... және желін мен жыныс мүшелерінің зақымдануымен ерекшеленетін,‭ ‬кең ... ... ... жұғымтал вирусты ауру.‭
Жұғымтал эктима‭ ‬–Ecthyma contagiosum‭ (‬син.контагиозды эктима,‭ ‬қара сүйел‭) –‬ешкі мен қойдың жіті түрде өтетін ... ... ... ... ‬ерінде,‭ ‬желінде,‭ ‬аяқта және ауыз қуысының кілегейлі қабығында‭ –‬түйін,‭ ‬везикула,‭ ‬пустула‭ (‬іріңді күлдіреуік‭)‬,‭ ‬қабыршық пайда болуымен сипатталады.
Бұл ауру ерте заманнан-ақ ... ... ... ... ... ... Стееб ауыз қотыры деген атпен ашқан.‭ ‬Ауру барлық елдерде қой шаруашылығы мен ешкі шаруашылығының дамуымен қатар дамыған.
Қоздырушысы.‭ ‬1921‭ ... ... ... Эйно бұл аурудың вирусты этиологиясын анықтады.‭ ‬Қоздырушы Parapoxvirus туыстығы Poxviridae тұқымдастығының өкілі.‭ ‬Қысқа таяқ тәрізді пішіні бар,‭ ‬мөлшері‭ ... ... өте ... ... ампулада‭ ‬6‭ ‬жылға дейін,‭ ‬бөлме температурадағы қабыршақта‭ ‬15‭ ‬жылға дейін,‭ ‬қида‭ –‬күн,‭ ‬жайылымда‭ ‬270‭ –‬күнге дейін сақталады.‭ ... ... ... де шыдамды.‭ ‬Вирус қайнатқанда‭ ‬1‭ ‬минутта-ақ өледі.‭ ‬Фенол,‭ ‬формалин,‭ ‬қышқылдар,‭ ‬сілтілер вирусты инактивтендіреді.
Вирустың антигендік құрылымы әлі зерттелмеген.‭ ‬Ағзада ... ... ... ... ... ‬гемагглютиндейтін және вирусты бейтараптандыратын антиденелер синтезделеді.‭
Бұлар эпителиотропты вирустар,‭ ‬қара сүйел вирустың репродукциясы басқа да поксвирустар сияқты ... ... ... ... ... ‬Вирустың элементарлы бөлшектері‭ (‬денешіктері‭) ‬клетка ішінде және сыртында Морозов ... ... ... ... ... ... ... жақсы өсіп-өнеді.‭ ‬Бұл үшін қозы бүйрегін,‭ ‬қой мен ірі қара эмбрионын,‭ ‬тері және енді пайдаланады.‭ ... ... жаңа ... ... ... ... ... ала балаудың әдістері:
‎ ‏1.Эпизоотологиялық‎ –‏барлық жастағылары ауырады,‭ ... ‬4‭ ... ‬10‭ ... ... ... мен ... ‬Аурудың стационарлы ошағы болады.
‎ ‏2.Клиникалық‎ –‏қозыларда ауыз қуысының кілегейлі қабығы,‭ ... ... ... ... ... ... ... және ішкі жамбастың бетінде жарақаттар пайда болады.‭ ‬Алғашқыда қызарып,‭ ‬сосын ісініп,‭ ‬теріде ісіктер және ... ... ... ... тұяқ ... жарақаттар кездеседі.
3.Патологиялық-анатомиялық өзгерістер теріде және ауыздың кілегейлі қабығынды ... және ... ... ... ... ... ‬Вирустың индикациясы:
.Микроскоптық зерттеу‎ –‏мұнда,‭ ‬Морозов әдісі бойынша боялған жағынды да вирустың элементарлық денешіктері байқалады.‭ ‬Вириондар жарық микроскопында жеке-жеке ... ... шар ... ... арнамалы вирус-денешіктерін көру арқылы жүргізіледі.
.Биосынаманы‎ –‏-6‎ ‏айлық қозыларға,‭ ‬лақтарға қояды,‭ ‬теріні ... ... ... ... микроскопта‎ –‏вирустардың пішіні,‭ ‬көлемі,‭ ‬құрылымы анықталады.
Вирустың серологиялық идентификациясы БР,‭ ‬ДПР және КБР‭ –‬да жүзеге асады.‭ ... ... әлі ... ... ... ... ... шешектен,‭ ‬аусылдан,‭ ‬некробактериоздан,‭ ‬катаральды қызбадан,‭ ‬жаралы және микотикалық дерматиттен ажырата білу ... және ... ... ... ... малдарды‭ ‬1‭ ‬жылға дейін иммунитет пайда болады.‭ ‬Ол арнамалы дауалау үшін ... ... ... ... ... қой және ешкінің жұғымтал эктимасы ойылымды дерматит,‭ ‬жұғымтал ойылымды стоматит немесе ауыз ... ... ... ... ... ... ... мінезделетін вирустық ауру.
Қой және ешкінің жұғымтал эктимасының қоздырғышы вирус,‭ ... ... ... қабығында,‭ ‬ерін терісінде,‭ ‬аяқта,‭ ‬желінде,‭ ‬жыныс мүшесінде сүйелденген ... ... ... ... ... ... және жіті өтетін инфекциялық ауру‭ ‬[1,3,4‭]‬.‭
А.К.Строговтың деректері бойынша аурудың клиникалық белгілері туралы алғашқы жазба мәліметті англияда‭ ‬1787ж.‭ ... ... мен ... ауырған малдан В.Necrobacterum микробын бөліп алды да,‭ ‬содан бері бұл ауруды барлық жерде некробактериоз ... ... ... Францияда Эйно жұғымтал эктиманың нағыз қоздырушы вирусын бөліп ... ... ... ... ғалымдары Aynaud‭ (‬1921-1923‭) ‬алғашқылардың бірі болып жоғарыда аталған ауруды қойдың ... ... ... ... және оның ... ... ... вирус екенін дәлелдеді.‭ ‬Кейіннен басқа авторларда‭ ‬Aynaud ашқан аурудың бүкіл дүние жүзінде ... ... ... ... жұғымтал эктимасы ұзақ уақыт бойы некробактериозбен шатастырылып,‭ ‬басқа аттармен белгілі болды Орловский,‭ ‬Андреев,‭ ‬Тебельский,‭ ‬камбулин,‭ ‬Козлов т.б.
Алғашқы болып‭ ‬1935‭ ‬жылы ... ... ... қойдың ауруыныңжеке қоздырушысы,‭ ‬жел сүйелі десе,‭ ‬Солтүстік Кавказда өліеттендіруші бактерия емес,‭ ‬сүзбелі ... ... ... ... ‬жылы Арменияда қойдың ерніндегі сүйелдің қоздырушысы,‭ ‬сүзбелі ... ... ... ... ... ... дара вирусты ауру ретінде Украинада‭ (‬1960‭)‬,‭ ‬Молдавияда‭ (‬1961‭)‬,‭ ‬Азербайджанда‭ (‬1967,1968‭)‬,‭ ‬Қазақстанда‭ ... ... ... ‬Белоруссияда‭ (‬1966‭)‬,‭ ‬Грузияда‭ (‬1968‭)‬,‭ ‬Бурятияда‭ (‬1971‭) ‬тірелген.‭ ‬Дегенмен аталған инфекция ТМД ... ... қой ... ... таралғандығын жобалауға болады‭ ‬[1,2,3,‭ ‬4,5‭]‬.

1.3‎ ‏Жұғымтал эктима ауруының‭ ‬этиологиялық деректері
Жұғымтал эктиманың қоздырушысы шешек вирусы тұқымдастарына ... ... ДНҚ ... ... ... ‬нм,‭ ‬ірі вирус,‭ ‬микроскопқа көру үшін препаратты Морозов әдісімен даярлайды.‭ ... ... ... ... ... оны Морозов бойынша күмістендірумен зерттегенде вибриондар дөңгеленген көріністе болып,‭ ‬сырт пішіні ұсақ Кокктарға ... ... ... кейде‭ ‬274х163нм аралығында болатындығы жарияланған.‭
А.Рахимов,‭ ‬Г.К.Ковалев,‭ ‬В.Н.Сюрин‭ ‬1965‭ ‬бойынша элементарлық дене қайырылған ұштары бар қысқа таяқшаға ұқсайтындығын ... ... ... қабықшасы‭ ‬10-11‭ ‬диагональды орналасқан жіпшік тәрізді көріністе ... ... ... ... нәтижесінде вирустың мөлшері‭ ‬70-110‭ ‬ангстерм аралығында вирустың ішкі құрылымының көрінісі нуклеин қышқылымен субстанция құрып ... S ... ... ... ... ... ‬электрондық микроскопияда,‭ ‬эктиманың вибриондары овальды пішінде,‭ ‬290-150нм мөлшерде болып,‭ ... ... ... ... ... көлденең жазықтығында орналасқан.‭ ‬Сонымен бірге кейбір бос нуклеойдсыз‭ ‬да капсула көрінген.‭ ‬Осыған ... ... ... тек ... ... тәнді деп автор қорытындылаған.
Қоздырғыш Беркефельд пілтесімен қиып сүзілсе Шамберлан арқылы L2‭ ‬қоздырғыштың кейбір штаммаларын алғашқы және қорытылатын торшааралық ұлпаларда өсіруге ... ... ... ... қоздырғыш тез өзгеріске түсіп,‭ ‬вируленттік және иммуногендік қасиеттерін өзгертеді‭ ‬.
Вирус культураішкілік‭ ‬торшада ... ... ... ... вирустың цитопатогендік әсері байқалады.‭ ‬Ішкі плазмалық дене пайда болып,‭ ‬пішіні өзгеріп,‭ ‬вакуолизацияға ұшырап және торша ... ... ... ... ‬C.Иши,‭ ‬И.Каваками,‭ ‬С.Фукухвард,‭ ‬В.Грауструбер,‭ ‬А.С.Грейга,‭ ‬М.Абдуссалам,‭ ‬М.М.Рыков зерттеулері бойынша вирус тауық эмбрионында өспеген.
Басқа авторлардың И.А.Фарзалиев қызметкерлерімен‭ ‬1967-1968‭; ‬З.М.Мисиров,‭ ‬А.М.Шпаков,‭ ‬А.С.Грищенкованың‭ ... ... ... ... ... ... эмбрионында жақсы өсіп-өніп штаммалар алынған.‭ ‬Жоғарыда аталған авторлардың вирусты өсіру жөніндегі анықтамаларының әртүрлігі олардың қолданылған ... ... ... мүмкін.
Жұғымтал эктиманың вирусына қой және ешкіден басқа жасанды залалсыздандыру мөтеліне қоян жататынын көптеген зерттеші ғалымдар жариялаған.‭ ... ... ... инфекцияны жасанды түрде жылқыға жұқтырғаны мәлім‭ (‬81‭)‬,‭ ‬ал бұзауға жұғымтал эктимамен табиғи жағдайда Гималай жануарларының ауырғандығы белгілі.‭ ‬Бұғымен тау ... ... ... ‬Бұғымен тау текесінің ауруға шалдығуы да тіркелген‭ ‬.‭
Бұл ауруды теңіз шошқасына және тағы ... ... ... ... ... теріс нәтиже алған зерттеушілерде жеткілікті М.Эино,‭ ‬1923‭; ‬Р.Е.Гловер,‭ ‬1930‭; ‬И.А.Говарт,‭ ‬1929‭; ‬М.Абдуссалам,‭ ‬1956‭; ‬М.И.Рыков,‭ ‬1965‭; ‬И.А.Фарзалиев,‭ ‬Ю.Г.Аликперов,‭ ‬В.Д.Сафралиева,‭ ‬1962‭; ‬Х.У.Джанибеков,‭ ... ... ... ... тышқанға М.Эино,‎ ‏Р.Л.Гловер,‭ ‬М.Абдуссалам,‭ ‬И.Борсила қызметкерлерімен,‭ ‬1956‭ ‬т.б.‭; ‬атжалманға М.Олах,‭ ‬П.Елек,‭ ‬Т.Н.Самойлов,1969‭; ‬көгершінге А.Ланфранши‭; ‬М.Гаудишоу,‭ ‬1926‭; ... ... ... ... ... ... ... ‬П.Оляк,‭ ‬П.Елек,‭ ‬1964‭; ‬кірпіге М.А.Абуссалам,‭ ‬1956‭; ‬тасбақаға М.Эино‭; ‬шошқаға ... ... ... ‬Я.Виртяк,‭ ‬М.И.Рыков,‭ ‬1964‭; ‬Х.У.Джанибеков,‭ ‬1967‭ ‬және түйеге К.Н.Бучнев қызметкерлерімен,‭ ‬1963‭ ‬[1,6,‭]‬.‭
Жұғымтал эктиманың вирусы ... ... ... өте ... ‬Құрғақ сүйелді қабыршақты рефрижераторда сақтағанда‭ ‬22‭ ‬жыл,‭ ‬ал бөлме температурасында‭ ‬15‭ ‬жылдан артық тіршілігі ... ... ... ... ‬+64‭ ‬2‭ ‬минуттың ішінде өлсе,‭ ‬+60-та‭ ‬5‭ ‬минутта,‭ ‬ал‭ ‬+‭ ‬56-та‭ ‬30‭ ‬минут аралығында жойылады.‭ ‬Ол ... ... ‬24‭ ... ... ... ‬кепкен тері қабыршығында бөлме температурасында‭ ‬15‭ ‬жыл тірі қалған.
Инфекцияланған жайылымдарда вирус ... бойы ... ... ... ... ‬ал мал ... ‬3‭ ... артық сақталған‭ (‬85,86‭)‬.‭ ‬Төменгі температурада мұздатып қатыру вирусқа қатты әсер етпейді.
Кейбір ... ... ... бөлме температурасындағы қабыршақтағы вирус‭ ‬20‭ ‬жылға дейін сақталады‭ ‬.
Құрғақ ... ... ... ... ... ‬3‭ ‬сағатта,‭ ‬ал‭ ‬200-10‭ ‬минутта инактивацияға ұшыраған‭ [‬6,7,8‭]‬.
Дезинфекциялық заттардың ішінен,‭ ‬Н.Г.Самойловтың деректері ... ... ... әсер етіп ... ... ... күшейтілген N,K қышқылының ерітініділері‭ ‬10-20%‭ ‬жаңа сөндірілген әк,‭ ‬кальций гипохлориді‭ (‬2-5%‭ ‬белсенді хлоры бар‭) ‬оның белсенділігін толықтай жояды.
Авторлардың айтуынша,‭ ... ... ... ... ... ең ... әсер ... препарат ысытылған натрий мен калийдің‭ ‬4%‭ ‬ерітінділері.‭ ‬Оның себебі басқа препараттар тері қабыршаққа еніп сіңуі қиын ... ... ... ... ... ... ... қой фирмаларында ауру кеңінен етек алғанын келтіруге болады.
Великобритания фермерлерінің қой шаруашылықтарында қойдың тұяғы әртүрлі себептерден‭ ... ... ... ‬батпақты,‭ ‬ылғалды жерде ұстап бағудан,‭ ‬бөгде заттардан жарақаттанудан,‭ ‬тұяқ мезгілінде кесілмегенде қоздырғыштар ... ... ... ... ... ‬Экологиялық себебін тексергенде Fusobacterium neerpphorus,‭ ‬Bacteroides nodosus,‭ ‬ящур вирусы және осымен бірге эктима вирусының қосарланып ... ... ... бағылған‭ ‬44‭ ‬қойдың және‭ ‬74‭ ‬қозының арасынан тұмсығы және ... ... ... ісік ... ... ‬Зерттеу барысында папилома екендігі анықталған.‭ ‬Аталған ісікпен сақа ... ... ... ‬42‭ ... ... ... ‬папиломаға ұшыраған.‭ ‬Аурудың этиогиясын анықтағанда зақымданған эпидермисте эктима ... ... ... және ... ... ... ... сыртқы ортада төзімділігінен ауру басқаға континенттерде тіркелгені белгілі.
Суданда қой және ешкінің жұғымтал ... ... ... ... ... ... соң ... ‬Барлық мал басының‭ ‬85%‭ ‬ауырып,‭ ‬оның‭ ‬15%‭ ‬өлген.‭ ‬Төлдерде ауру зілді өтіп бір жұма ішінде өлім-жітімге ұшыраған төлдрдің ауыз қуысының ... ... ... терісі,‭ ‬тіл ойылып,‭ ‬өлі еттеніп қабыршақтанған.‭ ‬Сақа қойларда ауру зылсіз өтіп,‭ ‬желін терісі зақымданған.‭ ‬Ауыз қуысының ... ... ... ... ... ‬20ºС‭ ‬3‭ ‬жыл сақталса,‭ ‬хлорформға сезмтал,‭ ‬РН4,0-9,0‭ ‬уыттылығын жоймаған.‭
Қорыта келгенде,‭ ‬дүние жүзінің көптеген қой және ешкі ... ... ... ... етек ... ... қоздырушысы‭ –‬эктима вирусына байланыстылығы дәлелденген.‭
1.4‎ ‏Жұғымтал эктима ауруы‭ ‬індеттік ... және ... ... ... ... ... ең бастысы қой мен ешкі ауруға шалдығады.‭ ‬Кейбір күйіс қайыратын жануарлардың‭ (‬бұғы,‭ ‬тау‭ ‬ешкі‭) ‬ауруға ... ... ... ‬Көптеген зерттеушілердің айтуынша аталған ауруға негізінен жас малдар бейім келеді‭ ‬.
Жұғымтал эктимаға ересек қойлар ... ... ... ... жариялаған.‭
Ошақты жұғымтал эктимамен залалданған ерсек қойлар аурудан айыққан соң мүлдем шалдықпайды.‭ ‬Оның себебін көптеген зерттеушілер,‭ ‬олардың вируспен ... ... ... немесе малдың жас кезінде ауырғандығынан жұғымтал эктима ошағындағы қойларда ауруға қарсы жастық иммунитеттің пайда болатындығын,‭ ... ... ... ... алуымен және вакцинацияға байланысты еместігін дәлелдеген.
Бұрыннан жұғымтал эктимадан таза шаруашылықта пайда болуы оған ауырған немес ауырып жазылған ... ... ... ... сау ... ... ластанған қора-жай мен жайылымдарға орналастырудан болады.‭
Аурудан тазартылмаған шаруашылықтарда мал көбінесе ... ... ... ... орын ... ... елдерінің мал шаруашылығында жұғымтал эктима жылдың кез келген айларында кездеседі.‭ ‬Мысалы,‭ ‬Азербайджанда,‭ ‬Дагестанда,‭ ‬Қырғызстанда,‭ ‬Бурятияда малдың ауруға ... жиі ... ... айларында,‭ ‬қозыны енесінен бөлген мезгілде кездеседі‭ ‬.‭
Дегенмен,‭ ‬Қырғыстанның ... ... мен ... ... ... күз-қыс айларында орын алған‭ ‬.
Алғашқы болып Қазақстанда ... ... ... ... ... ... қыщзметкерлерімен анықтаған.‭ ‬Авторлардың зерттеу нәтижелерінде аталған инфекция елімізде кеңінен жайылып,‭ ‬әсіресе Алматы,‭ ‬Қостанай,‭ ‬Оңтүстік ... ... ... ... ... инфекцияның ұшқындауын Оңтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында тіркелген.
Жұғымтал эктима Республиканың оңтүстік аймақтарында осы күнге дейін кеңінен тараған.‭ ... ... ... ... жұғымтал эктимаға ұшырап,‭ ‬оған қарсы Г.И.Лопатниковтың дайындаған вирусвакцинасын сыналғаны жарияланған.‭ ‬Автордың айтуынша жұғымтал эктима қой шаруашылықтарына үлкен экономикалық зиян ... ... ... ... мал ... мен ... бұл ... сүйел немесе қара сүйел,‭ ‬ал славян халықтары оны бородавка деп атаған.‭ ‬Осымен бірге жұғымтал эктиманың қарқынды етек алуы ... ... ... ... ... ...
Адамның жұғымтал стоматиті‭ (‬Паравакцина,‭ ‬сауыншы түйіні,‭ ‬жалған вакцина ж ... ... ... күтп ... қатысы бар адамдарға,‭ ‬олармен жақындағанда жұғады.‭ ‬Вирс тері зақымданған кезде организмге ... ... ... ‬4‭ ... ... ... дене ... көтеріліп,‭ ‬ауыз қуысының кілегейлі қабығында және теріде дақтар пайда болады.‭ ‬Аурудың алдына алу қолды жуып және дезинфекциялайды.‭
Негізгі инфекция көзі ... ... ... ауырып жазылған малдардың денесіндегі қатпарланған тері астылық қабыршақтанған бөлінген вирустар.‭ ‬Олар мал қораларын,‭ ... мен ... ... ... ... ластайды.‭ ‬Көптеген ғылыми әдебиеттердегі деректерде инфекция микрожарақаттанған теріден өтіп мал организміне жайылады.‭ ‬Жаңа туған қозыларды тіс‭ ‬жарылу ... ауру ... ... ... ... олар ... шыққанда тікеннен,‭ ‬шөптермен бас аумағының терісінің жарақаттануынан инфекцияға шалдығады.
Кейбір авторлардың зерттеуінде малды қаттьы мұздатып ... ... ... ... микрожарақат болып инфекцияланғаннан сау ауруға шалдығады‭ ‬.‭
Тұрақты жұғымтьал эктиманың ошағында ауырған қой басының саны әр жылы ... ... ... құрғақ ылғал су түскен қуаңқы жылдары,‭ ‬ауырған мал ... саны ... ... жайылуы кеңінен тіркелген.‭
Жұғымтал эктиманың өтуі малдың жасымен бірге оның күтіміне байланысты.‭ ‬Ересек қойлар тез ауырып ... ... ... жас ... ... ... ұзаққа созылады‭ ‬.
Жұғымтал эктима зілді өткенде мал жүдеп,‭ ‬қоңы төмендеп,‭ ‬өсуі тоқталып,‭ ‬жүнін жоғалтады.‭ ‬Малдың жалпы күтімі төмендеп,‭ ‬азығы ойдағдай ... ... ... ... ... ‬15-18%.
Шетелдік және отандық зерттеушілердің деректері бойынша жануарлар ... ... ... эктиманың торшаларға өзінің енген жерінде репродукцияланады.‭ ‬Осының нәтижесінде жергілікті ... ... ... басталады‭ ‬.
Эпитемалық торшаларда вирустың дистрофикалық және өзгерістері түзіліп ... ... және ... ретикулярлық дистрофиясы болады.‭ ‬Жұғымтал эктимаға эпидермистің өзгеруі өте ... ... ... ... ... ... қабаттарға бағытталады,‭ ‬осыған пайда болған ұсақ камерлі ... ... ұсақ ... ... ... ... ... басталуынан бастап,‭ ‬қабыну процессі тері қантамырларының гиперамиясымен,‭ ‬тері экссудитпен инфильтрацияланады.
Сонымен қатар күшті пролиферация байқалып,‭ ‬эпителиялдық торшаларда,‭ ... және ... ... ... қатпарланған қабықшалар түзіліп көбейеді.‭ ‬Олардың пайда болуы эпидермистің жоғарғы қабатынан басталып беті эксудатпен жабылады.
Екіншілік микрофлораның енуінен‭ (‬стрепто-стафилококктар,‭ ‬некробактериоз қоздырушылары және ... ... ... астында іріңді өліеттенген ошақ пайда болады.‭ ‬Осындай патологиялық ошақтар ішкі ағзалар мен буын қапшықтарында пайда болуы мүмкін.
Тері және ауыз қуысының ... ... ... ... ... ... ... ‬1-ші сатысы гиперемия‭; ‬2-шісі папула‭; ‬3-ші везикула‭; ... ... ... ... тері қабыршағының пайда болу сатысы У.Г.Қадыровтың‭ (‬1970‭) ‬пікірінше жоғарыдай сатыға бөлу дұрыс емес,‭ ‬себебі көпіршіктену ... ... тән ... өзі дәлелдеген.‭ ‬Г.И.Лопатников‭ (‬1972‭) ‬жұғымтал эктиманың дамуын барлығы‭ ‬3сатыға бөлгенді жөн ... ... ... ... ... везикула-пустула және‭ ‬3-ші тері қабыршағының пайда болуы сатысы‭ ‬[8,9,10‭]‬.
Қойда жұғымтал эктиманың инкубациялық ... ... ... аралағында өтеді.
Еріндегі түрі кезінде ернінде,‭ ‬әдетте езуінде,‭ ... ... ... ... пайда болады,‭ ‬олардың ортасында түйіндер,‭ ‬одан кейін ұсақ везикулалар және ... ... ... ... ... болады.‭ ‬Пустулалар жарылады және кебеді.‭ ‬Олардың орнында сүйелге ұқсас сұрғылт қабыршықөтар пайда ... ... ... ... өзгерістер білінбейді,‭ ‬бірақ қондылығын жоғалтады.‭ ‬Зілсіз аурудың барысында‭ ‬2-4‭ ‬аптадан соң патологиялық қабыршақтар сыдырылып түседі және тері қайтадан ... ... ... ... түрінде екіншілік микрофлорамен асқынулар‭ ‬болып,‭ ‬ұлпалардың терең іріңді өліеттену өзгерістерінің пайда болына әкеп соғады.‭
Көптеген авторлардың айтуы ... ... ... ... ... ... қабығының зақымдануын жеке өзіндік стоматит ауруы деп қарастырады.
Бұл түріндегі ауруда ауыз қуысының кілегей қабығында ішкі жоғарғы тіс ... ... ... ... ... ... ... пайда болады,‭ ‬содан соң ақшылдау көпіршіктерге айналады.‭ ‬Көпіршіктер жарылады және олардың орнына ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді.‭ ‬Осының нәтижесінде ұлпалар азықтан жарақаттанғанда сол жерге басқа екіншілік ... ... ... ... ойық ... пайда болып оның үсті жағымсыз иісті ұлпа жыртындылармен жабылады.‭ ‬Осымен ... ... ... және жоғарғы лимфалық түйіндер ісінеді.‭ ‬Көптеген жануарларда ... ... ... ... бұл ... ... ... терінің тұяқ аралық саңылаулар аймағына жайылады.‭ ‬Сонымен қатар,‭ ‬бұл зақымдалған жерлерде ... ... ... ... ойық жараларға айналып,‭ ‬іші іріңді эксудатқа толып беті қабыршықтанады,‭ ‬ауыр түрінде екіншілік ... ... ... ... ... аша ... ... тері астылық қлпаларды зақымдайды.‭ ‬Бұл жағдайда мүйізді капсуланың астында іріңді өліеттенген процестің жағымсыз ... ... ... ... ... ірің ... және сүйекке дейін жайылып кетуі мүмкін.‭ ‬Жануарларда қатты ақсау байқалады.‭ ‬Олар ұзақ ... жата ... ... ... ‬Кейбір жағдайда мүйізді тұяқ түседі.‭ ‬Онда бұл ауру ұзақ уақытқа созылып,‭ ‬кейде жарты жылдан артыққа ... ... ... ... ... ... аяқ аумағындағы түұсамыс,‭ ‬толай буындарында бірен-саран ғана ... ... ... ... ... ... түрі сияқты өтеді және мал бірнеше аптаның ішінде жазылып кетеді.‭ ‬Эктиманың генитальды түрі де кездеседі.‭
1.5‎ ‏Жұғымтал эктима ауруының диагнозы
Қазақстан ... ... ... ... ... ... уақытша нұсқау шешімі бойынша қой мен ешкініңғ ... ... ... ... ... ... ... ‬сонымен қатар зертханалық зерттеулерге патологиялық материалдардың сараптау қорытындысына байланысты.‭ ‬Зертханаға жаңадан пайда болған патологиялық ошақтардан алынған құрғақ,‭ ... ... ... фиксирленбеген жағындыларды жібереді.‭ ‬Жағындыны Пашен және Морозов бояуларымен бояғаннан кейін,‭ ‬жарық ... ... ... денені іздейді.‭
Қозыларға биологиялық сынама қою үшін құрғақ тері қабыршақтар қолданады.‭ ‬Биопроба қою алдында зертханаға әкелінген ... тері ... таза ... ... ... ұнтаққа дейін уатылады да,‭ ‬1:10‭ ‬қатынасында‭ ‬физиологиялық ерітіндімен езіліп,‭ ‬оған ... ... және ... ... ... ... ... ‬37‭ –‬та‭ ‬30‭ ‬минуттан‭ ‬2‭ ‬сағатқа дейін ... ... ... ‬Осыдан кейін оны зертханалық жануарларды залалдандыруға қолданылады.‭ ‬Жануарларды биосынамалау үшін суспензияны әдейі жыртылған теріге жағады.‭ ... ... ... вирусы болса,‭ ‬жануарларды‭ ‬3-5‭ ‬тәуліктен соң осы ауруға тәнді көріністер байқалады.‭ ... ... ... ... ... ... ашқан‭ (‬К.Н.Бучнев қызметкерлерімен,1973‭) ‬электронды микроскопия әдісімен жұғымтал эктиманың экспресс-диагностикасын қоюға болады.‭
Кешенді тексеруде жұғымтал эктиманың болуына кейбір иммунологиялық ... ... ... ... ... ... ... қойдың жұғымтал эктиманы анықтауға комплемент байланыстыру реакциясын ... оң ... ... ... ... ... ... зертханалық-серологиялық реакциясын қолданып көңіл толарлықтай нәтижелер алған.‭ ‬Преципитация реакциясын агар гелінде қойып‭ ‬оң нәтиже ... ... ... ... ... ... –‬тестілері жұғымтал эктиманың диагнозына қолданылып өндіріске енгізілмеген.
Австралияның фермаларынан ет комбинатына қой әкеліп,‭ ‬клиникалық тексеру барысында,‭ ‬жануарлардың тілінде ... ... ... үрдіс байқаған.‭ ‬Зертханалық тексеруде аусылға теріс нәтиже алынған.‭ ‬әкелінген‭ ‬45қойдың жартысынан көбінің тілі ... ‬5‭ ... ... ... қойдың тұяқ қуысы іріңдеген.‭ ‬Авторлардың ойынша,‭ ‬қойдың жұғымтал эктимасында ... ... ... осыны дифференциялдық диагнозда ескергенді жөн санайды‭ ‬[5,7,9‭]‬.‭
1.6‎ ‏Жұғымтал эктима ауруы‭ ‬мен күресу‭ ‬шаралары
Қазақстан Республикасының ветеринария ... және ауыл ... ... ... ... нұсқаудың ережелері бойынша қой және ешкінің жұғымтал пустулезды ... ... ... ... ... ... ... мен қой қожалықтарын жұғымтал эктиманың инфекциясынан қорғау үшін осы аурудан ... ... ... ... бар ... қой мен ... әкеліге тиым салу.
‎ ‏Осымен бірге көптеген зерттеушілердің‭ ‬ұсынысы бұрын ауырып жазылған қой мен ешкі ... ... жоқ көп ... бойы ... тасымалдаушы болып ауру жұқтыруы мүмкін.‭ ‬Осыған сақ болған жөн.‭ ‬Осымен қатар вирустың азықта,‭ ‬жайылымдарда және сыртқы ортадағы малға қатысы бар ... ұзақ ... ... ... таза емес азықтарды,‭ ‬онда жайылымдардан азық дайындауды,‭ ‬ол жерге мал жаюға,‭ ‬ондай ... ... мал ... тиым ... ұсынады‭ ‬[1,3,6,9‭]‬.‭
Н.Г.Самойловтың‭ (‬1970‭) ‬деректері бойынша жұғымтал эктимамен ауырған мал жайылымдары мен ондай ... ... ... ... ... ... өзінің белсенділігін жаз айларында‭ ‬1-2‭ ‬ай бойы сақтайды.
Шаруашылықтар мен қожалықтарға әкелетін қой және ... ‬30‭ ... бойы ... карантинде ұсталып,‭ ‬оларда жұғымтал эктиманың клиникалық белгілерінің жоқтығын ... ... ... соң сау деген малдардың тұяғын‭ ‬0,5%‭ ‬хлораминнің ерітіндісімен өңдеп,‭ ‬содан соң қожалықтарға‭ ... ... ... ... ... ерітіндісімен өңдеуге оң нәтиже берген.
Жұғымтал эктиманың ұшқыны шыққан шаруашылықтар мен қожалықтарда ауырған ... таза ... ... ... ... мен ... қабықтарын хирургиялық өңдеу жүргізіп емдеген жөн.‭ ‬Жергілікті асептикалық және антисептикалық препараттар ішінде жұғымтал эктиманы өңдеуге‭ ... ... ... ... ... тұнбасы,‭ ‬5%‭ ‬карбол қышқылының ерітіндісі‭ ‬3%‭ ‬карбол қышқылының эмульсиясы және т.б.‭ ‬сорғышты дезинфекциялық ... бар ... ... зерттеушілер ұсынған.‭ ‬Осымен қатар ауру асқынған жағдайда жергілікті ем ретінде тетрациклин ... ... ... ... ... ... ... қатар,‭ ‬жұғымтал эктимаға қарсы жалпы профилактикалық шараларды жүргізген жөн.‭ ‬Санацияға дезинфекциялық препараттардан жұғымтал эктимаға қарсы‭ ‬2%‭ ‬күшті NA ерітіндісі,‭ ‬3%‭ ... ... ‬2%‭ ... ... ... ‬.‭
Н.Г.‭ ‬Самойловтың ұсынысы бойынша жұғымтал эктимамен ауырған мал ... ... ... ... үшін екі ... ‬4%‭ ... натридің немесе калийдің ерітінділермен өңдеген жөн.‭
Мал қоралары мен оған жақын обьектілерді дезинфекциялаумен қатар қой мен ... ... мен ... ... жарақаттануының алдын алу негізгі мәселелердің бірі.‭ ‬Ол үшін аталған малдардың тұяғын тұрғылықты ... ... ... ... ... ... ... жайылымдарында мелиоративтік жұмыстар жүргізу,‭ ‬тікеннен,‭ ‬шөптерден тазарту және малдың астына сабағы қатайған шөп,‭ ‬сабанды төсеуге ... салу ... ... ... ... ... көзін жояды.‭ ‬Тек қана жалпы профилактикалық шаралардың жақсы нәтиже алынбайды.‭ ‬Сол себептен ауруға ... ... ... ... ... ... ‬[1,6,7,9‭]‬.‭
Тірі және әлсіретілген жұғымтал эктимаға қарсы ... ... ... ... ... Эино Францияда қолданылған.‭ ‬Кейінен осындай вакцина немесе оның аздап өзгертілген ... ... ... ‬англияда,‭ ‬Италияда,‭ ‬АҚШ-та,‭ ‬Грецияда,‭ ‬Австралияда,‭ ‬Японияда,‭ ‬Оңтүстік Америкада,‭ ‬Суданда,‭ ‬Чехословакияда,‭ ‬Руминияда,‭ ‬Монголияда,‭ ‬Голландияда және ТМД елдерінде кеңінен сыналып оң ... ... ... ... және ... алғашқы рет жұғымтал эктимаға қарсы тірі вакцинаны‭ ‬1963‭ ‬жылы ... ... ... және ... ... ... ... вирус вакцина елімізде кеңінен қолданылып сыннан өтіп оң нәтиже алынды.
Зерттеушілердің пікірінше аталған вакцинаны жұғымтал ... ... ... ... ... мал саны ... ... ‬түгелдей жазылып нәтижесінде шаруашылықтар аурудан толықтай тазартылған.‭ ‬Осымен бірге ... ... ... ... ... ... қолданып,‭ ‬аурудың толық жазылмағанын‭ ‬жазады.‭ ‬Авторлардың бақылауынша тірі вакцина малға егілгеннен соң,‭ ‬олар вирус тасымалдаушы болып ... ауру ... ... ... ... ... ... қатар,‭ ‬кейбір авторлар инактивациядан өткізген қой мен ешкінің вирус вакцинасы дайындалған.‭ ‬Бурақта одан алынған нәтижелер ... ... ... қатар кейбір зерттеуші ғалымдар тиімді вакцина алудың жолын іздеп,‭ ‬жұғымтал эктимаға қарсы авирулентті және авирулентті штаммдардан вакцина дайындап сынақтан өткізген.‭ ... ... ... орай ... ... ... зертханалық сынаудан әрі өндіріске жетпеді.‭ ‬Тек ғана Қырғызстан Республикасынығ академиясындағы биохимия және физиология институтының ғалымдары К.К.Штаммасының дайындаған культуралды вирус ... ... ... ... осы ... қой шаруашылықтарында қолданылып,‭ ‬ауруды тыйған‭ ‬[1,3,6,8,12‭]‬.‭
Бірақ аталған вакцинаны Қазақстанның қой шаруашылықтарында ... ... ... қозыларға көңіл толарлықтай нәтиже бермеген.‭
Қырғызстанның ешкі ... ... ... және бұзаудың кеңінен таралған аурулар.‭ ‬Көптеген шаруашылықтарда жұғымтал эктимамен бұзауда ... ... ... қоңдылығы төмендеп,‭ ‬өлім-жітімге ұшыраған‭ ‬.
Емдік шара ретінде,‭ ‬автор-жергілікті зақымданған ұлпаға‭ ‬4‭ ‬бөлік пайдаланылған авторларға‭ ‬1‭ ... ... ... ... жөн санайды‭ ‬.
Қырғызстанда‭ «‬Л‭» ‬штаммасынан дайындалған вирус ... ... ... ... ... бір рет ... соң‭ ‬9‭ ‬ай бойы егілген малдарда иммунитет болған.‭ ‬Екі рет егудің орнына вирус вакцина бір рет егу экономикалық ... ... ... ... ... қойдың жұғымтал эктимасының эпизоотологиясын,‭ ‬клиникасын,‭ ‬патологиялық анатомиялық өзгерістерін зерттеп,‭ ‬вирусты бүйректен,‭ ‬өкпеден,‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬оны парентралдық жолмен жібергенде,‭ ‬қойды аурудан сақұтауға болатындығын дәлелдеген.
Кейбір ғалымдардың ойынша,‭ ‬вакцина жануарларға қолданғанда,‭ ‬оның егетін‭ (‬аппликация‭) ‬ұлпасына байланыстылығы жарияланған.‭ ... егу ... қой және ... ... эктимасына қарсы‭ «‬Л‭» ‬штаммалы вакцинасымен жүргізілген.‭
Зерттеу нәтижесінде‭ ‬1-3‭ ‬айлық қозылардың жоғарғы ерін терісіне скрефикациядан кейін препарат жағылғанда ең ... ... ... ‬10‭ ... ... ... ... себебі,‭ ‬аталған ауруда,‭ ‬вирустың қақпасы‭ –‬ерін‭ ‬терісі,‭ ‬танау қабырғалары,‭ ‬ауыз қуысының кілегейлі қабаты болып табылады‭ ‬.
Германияда жұғымтал эктимадан ... ... ... ... ... ұзақ ... ... бөлек күтуден‭ ‬және импорттың кемуәінен келеді.
Жұғымтал эктимамен ... ... ... оның ... ... ... дайындалып сыналсады,‭ ‬өндіріс жағдайында қой және ешкінің аурудан емделуі әлі ... ... ... жас ... туылған қозылардың еміне вакцина нәтиже бермейтіндіктен,‭ ‬оның жергілікті емін ұйымдастырған ... ... және ... ... ... тәнді емдері‭ ‬-‭ ‬әртүрлі вакциналары шығарылсада,‭ ‬оның бағасы қымбат,‭ ‬кез-келген кішкене мал қожалықтарына жеткізілмейді жәнежас ... ... ... ... бермейді.‭ ‬Аурудың жергілікті еміне келсек,‭ ‬эктима жарасын нақты жоятын препраттар ... ... ... қой және ешкінің эктима жарасының жергілікті еміне әртүрлі антисептикалық препараттар қолданылады‭ ... ... ... ... ... ... ... эктима жарасының жергілікті еміне тау-кен минералдары қолданылып оң нәтиже алынуда.‭ ‬Оның ішінде Көксу тау-кен минералы шунгиттің емдік,‭ ‬тазалау,‭ ‬сауықтыру және ... ... ... ... ... ... ... келгенде,‭ ‬қой және ешкінің жұғымтал эктимасының этиологиясын,‭ ‬дерттенуін,‭ ‬індеттік ... ... ... ‬клиникалық белгілерін және онымен күрес жолдарын зерттеп,‭ ‬көптеген жұмыстар жүргізілседе,‭ ‬кейбір мәселелері әлі ... ... ... ... ... ... ... күтіміне,‭ ‬бағылуына,‭ ‬азықтануына,‭ ‬тұқымына,‭ ‬жасына,‭ ‬аурудың тұрақты ошақтарындағы көзіне‭ (‬жабайы күйіс қайырушылар‭) ‬және ... ... ... емін ... ... препараттарды қолдану‭) ‬өзекті мәселелердің бірі болып саналатындығы сөзсіз‭ [‬1,3,9,10,11,12,13‭]‬.‭
2‎ ... ... ... ... ... ... ‬жұғымтал эктима ауруына‭ ‬қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шараларын зерттедім.‭
Қазақстан Республикасының ... ... және ауыл ... ... ... ... ... ережелері бойынша қой және ешкінің жұғымтал пустулезды стоматитінің күрес шараларын жүргізудің негізі болады.‭ ‬Шаруашылықтар мен қой қожалықтарын жұғымтал эктиманың инфекциясынан ... үшін осы ... ... ... ... ... бар шаруашылықтардан қой мен ешкіні әкеліге тиым салу.
‎ ‏Осымен бірге көптеген зерттеушілердің‭ ‬ұсынысы бұрын ауырып жазылған қой мен ешкі ... ... жоқ көп ... бойы ... ... ... ауру ... мүмкін.‭ ‬Осыған сақ болған жөн.‭ ‬Осымен қатар вирустың азықта,‭ ‬жайылымдарда және ... ... ... ... бар ... ұзақ ... байланысты,‭ ‬аурудан таза емес азықтарды,‭ ‬онда жайылымдардан азық дайындауды,‭ ‬ол жерге мал жаюға,‭ ‬ондай ластанған территориямен мал ... тиым ... ... ... ... ... ... бойынша жұғымтал эктимамен ауырған мал жайылымдары мен ондай ауырған ... ... ... ... ... ... белсенділігін жаз айларында‭ ‬1-2‭ ‬ай бойы сақтайды.
Шаруашылықтар мен қожалықтарға әкелетін қой және ешкі‭ ‬30‭ ‬тәулік бойы арнайы карантинде ұсталып,‭ ‬оларда ... ... ... ... ... анықтау керек.‭ ‬Осыдан соң сау деген малдардың тұяғын‭ ‬0,5%‭ ‬хлораминнің ерітіндісімен өңдеп,‭ ‬содан соң қожалықтарға‭ ‬жіберіледі.‭ ‬Немесе‭ ‬0,5%‭ ... ... ... ... оң нәтиже берген.
Жұғымтал эктиманың ұшқыны шыққан шаруашылықтар мен қожалықтарда ауырған басқа таза ... ... ... ... мен кілегей қабықтарын хирургиялық өңдеу жүргізіп емдеген жөн.‭ ‬Жергілікті ... және ... ... ... жұғымтал эктиманы өңдеуге‭ ‬10%‭ ‬хлорлы цинк,‭ ‬йодглицирин,‭ ‬йод ... ‬5%‭ ... ... ... ‬3%‭ ... қышқылының эмульсиясы және т.б.‭ ‬сорғышты дезинфекциялық қасиеті бар препраттар қолданылуын зерттеушілер ұсынған.‭ ... ... ауру ... ... ... ем ретінде тетрациклин қатарындағы антибиотиктерді қолдануды ұсынады.‭ ‬Емдік жұмыстарды жүргізумен қатар,‭ ‬жұғымтал ... ... ... ... ... жүргізген жөн.‭ ‬Санацияға дезинфекциялық препараттардан жұғымтал эктимаға қарсы‭ ‬2%‭ ‬күшті NA ... ‬3%‭ ... ... ‬2%‭ ... қолдану ұсынылады‭ ‬.‭
Н.Г.‭ ‬Самойловтың ұсынысы бойынша жұғымтал эктимамен ауырған мал тұрған қора-жайларды түгелдей санациялау үшін екі ... ‬4%‭ ... ... ... ... ... ... жөн.‭
Мал қоралары мен оған жақын обьектілерді дезинфекциялаумен қатар қой мен ешкінің терісі мен кілегей қабықтарының жарақаттануының алдын алу ... ... ... ‬Ол үшін ... ... ... тұрғылықты тазалап,‭ ‬керек жағдайда хирургиялық өңдеуден өткізу.‭ ‬Мал жайылымдарында мелиоративтік жұмыстар жүргізу,‭ ‬тікеннен,‭ ... ... және ... ... ... ... ... ‬сабанды төсеуге тыйым салу ұсынылады.
Жұғымтал эктима шыққан шаруашылықтарда инфецкия көзін жояды.‭ ‬Тек қана ... ... ... ... ... ... ‬Сол себептен ауруға қарсы малдарға вирус вацкина кеңінен қолдануда‭ ‬[1,6,7,9‭]‬.‭
Тірі және әлсіретілген жұғымтал эктимаға ... ... ... ... ... ... Эино ... қолданылған.‭ ‬Кейінен осындай вакцина немесе оның аздап өзгертілген түрлері кеңінен Танганайкеде,‭ ... ... ... ‬Грецияда,‭ ‬Австралияда,‭ ‬Японияда,‭ ‬Оңтүстік Америкада,‭ ‬Суданда,‭ ‬Чехословакияда,‭ ... ... ... және ТМД ... ... сыналып оң нәтиже алынған.‭
ТМД елдерінде және Қазақстанда алғашқы рет жұғымтал эктимаға қарсы тірі вакцинаны‭ ‬1963‭ ‬жылы ... ... ... және ... ... ... дайыедалған вирус вакцина елімізде кеңінен қолданылып сыннан өтіп оң нәтиже алынды.
Зерттеушілердің пікірінше аталған вакцинаны жұғымтал эктима ... ... ... ... мал саны ... ... ... жазылып нәтижесінде шаруашылықтар аурудан толықтай тазартылған.‭ ‬Осымен бірге көптеген авторлар тірі,‭ ... ... ... ... ‬аурудың толық жазылмағанын‭ ‬жазады.‭ ‬Авторлардың бақылауынша тірі вакцина малға егілгеннен соң,‭ ... ... ... ... кейіннен ауру таратады‭ ‬.
Тірі әлсіретілген вирус вакцинаны қолданумен қатар,‭ ‬кейбір авторлар инактивациядан өткізген қой мен ешкінің ... ... ... ... одан ... нәтижелер тиянақсыз болды.‭
Осымен қатар кейбір зерттеуші ғалымдар ... ... ... жолын іздеп,‭ ‬жұғымтал эктимаға қарсы авирулентті және авирулентті штаммдардан ... ... ... ... ... ... өкінішке орай жоғарыда көрсетілген вакциналар зертханалық сынаудан әрі өндіріске жетпеді.‭ ‬Тек ғана Қырғызстан Республикасынығ академиясындағы биохимия және физиология ... ... ... ... ... ... вакцина авторлары Ц.Ц.Хандуев қызметкерлерімен осы елдің қой шаруашылықтарында қолданылып,‭ ‬ауруды тыйған‭ ‬[1,3,6,8,12‭]‬.‭
Бірақ аталған вакцинаны ... қой ... ... ... егілген қозыларға көңіл толарлықтай нәтиже бермеген.‭
Қырғызстанның ешкі ... ... ... және ... ... ... аурулар.‭ ‬Көптеген шаруашылықтарда жұғымтал эктимамен бұзауда қосарлана өтіп,‭ ‬жануарлардың қоңдылығы ... ... ... ... шара ... ... зақымданған ұлпаға‭ ‬4‭ ‬бөлік пайдаланылған авторларға‭ ‬1‭ ... ... ... қолданғанды жөн санайды‭ ‬.
Қырғызстанда‭ «‬Л‭» ‬штаммасынан дайындалған вирус вакцина‭ ‬1-30‭ ‬күндік қозыларға сыналып бір рет иммунизациядан соң‭ ‬9‭ ‬ай бойы ... ... ... ... ... рет егудің орнына вирус вакцина бір рет егу ... ... ... ... ... ... қойдың жұғымтал эктимасының эпизоотологиясын,‭ ‬клиникасын,‭ ‬патологиялық анатомиялық өзгерістерін зерттеп,‭ ‬вирусты бүйректен,‭ ... ... ... ... бөліп,‭ ‬тірі вакцина дайындап,‭ ‬оны парентралдық жолмен жібергенде,‭ ‬қойды аурудан сақұтауға ... ... ... ... ... жануарларға қолданғанда,‭ ‬оның егетін‭ (‬аппликация‭) ‬ұлпасына байланыстылығы жарияланған.‭ ‬Осындай егу жұмыстары қой және ешкінің жұғымтал эктимасына қарсы‭ «‬Л‭» ‬штаммалы вакцинасымен ... ... ... ‬1-3‭ ‬айлық қозылардың жоғарғы ерін терісіне скрефикациядан кейін препарат жағылғанда ең жақсы нәтиже‭ (‬иммунитет‭ ‬10‭ ‬тәуліктен соң‭) ‬алынған.‭ ... ... ... ... ‬вирустың қақпасы‭ –‬ерін‭ ‬терісі,‭ ‬танау қабырғалары,‭ ‬ауыз қуысының кілегейлі қабаты болып табылады‭ ‬.
Германияда жұғымтал эктимадан экномикалық ... ... ... ортада ұзақ сақталуынан,‭ ‬малды бөлек күтуден‭ ‬және импорттың кемуәінен келеді.
Жұғымтал эктимамен күрес шараларына негізінен оның алдын алуынан препараттары дайындалып сыналсады,‭ ... ... қой және ... ... ... әлі толықтай шешілмеген.‭ ‬Әсіресе жас жаңадан туылған қозылардың ... ... ... ... ... жергілікті емін ұйымдастырған жөн.‭
Қой және ешкінің жұғымтал эктимасының тәнді емдері‭ ‬-‭ ‬әртүрлі вакциналары шығарылсада,‭ ‬оның бағасы ... ... ... мал қожалықтарына жеткізілмейді жәнежас қозылардың ауруын емдеуде нәтиже бермейді.‭ ‬Аурудың жергілікті еміне ... ... ... ... ... ... ... қасы.
ТМД елдерінде қой және ешкінің эктима жарасының жергілікті еміне әртүрлі антисептикалық препараттар қолданылады‭ (‬иод тұнбасы,‭ ‬мыс купорасы т.б.‭)‬.‭ ... ... ... ... жергілікті еміне тау-кен минералдары қолданылып оң нәтиже алынуда.‭ ‬Оның ішінде ... ... ... ... ... ... ... және организмге қорғаныстық қасиеті дәлелденген‭ ‬.
Әдебиетке шолуды қорыта келгенде,‭ ‬қой және ешкінің жұғымтал эктимасының этиологиясын,‭ ‬дерттенуін,‭ ‬індеттік ахуалын,‭ ‬өлекседегі өзгерістерін,‭ ... ... және ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізілседе,‭ ‬кейбір мәселелері әлі шешілген жоқ.‭
Атап айтсақ,‭ ‬індеттік үрдістің малдың күтіміне,‭ ... ... ... ... ... ... ... көзіне‭ (‬жабайы күйіс қайырушылар‭) ‬және эктима жарасының жергілікті емін ... ... ... қолдану‭) ‬өзекті мәселелердің бірі болып саналатындығы сөзсіз.
3Техникалық қауіпсіздік
Малшылар ... ... ... ... үшін ... оларға алғашқы,‭ ‬жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды беруі тиіс.
Алғашқы нұсқаулармен барлық жұмыстарға жаңадан келген адамдар танысады.‭ ‬Оның мақсаты жұмысқа келген адамдар ... ... ... және де ... ішкі ... таныстыру.
Жұмыс орнындарындағы нұсқауды топ жетекші жүргізеді.‭ ‬Бұл нұсқау жұмыстың қауыпсыз тәсілдерін практика ... ... ... ... ... ... ... істейтін яғни малдармен жұмыс жасайтын адамдарды жеке бастың гигиенасымен таныстырады.
Мал шаруашылықтарындағы жұмысшылар ... жэне ... ... ... ... ... ... ‬-‭ ‬бұл жұмысшылардың физикалық,‭ ‬химиялық және де биологиялық факторлардың әсерінен ... ... ... ... ... ... ... жұмысшыларға кейбір антропозоонозды аурулардың жұғу қауіпі төнеді.‭ ‬Аса ... ... ... ... ... ... ... ‬бұзаутаз және тағы басқа аурулар жатады.
Ауру малды қабылдағаннан кейін қолданылған кұрал‭ ‬-‭ ... ‬15‭ ... ... ... ... ... жіберілетін болса,‭ ‬байлауға‭ ‬колданылған жүген‭ ‬-‭ ‬ноқта тағы баска колданылған кұрал‭ ‬-‭ ‬саймандар‭ ... ... ... ... ‬малдардың тұяғы жуылып,‭ ‬тазаланады.‭ ‬Ауруға қойылған диагноз бойынша қайшылықтар болмаса,‭ ‬малдар сабынмен жуылып,‭ ‬дезинфекцияланады.‭ ... ... ... ... мамандары қолын жуып,‭ ‬алшалғышты,‭ ‬қолғапты,‭ ‬піскек және де тағы басқа жабдыктарды үнемі ауыстырып отыруы тиіс,‭ ‬мүмкіншілік болмаған жағдайда ... ... ... ... ... ... ... қауыпсіздік ережелерін сақтау қоғамдық және адамдардың жеке басының денсаулығын қорғау үшін ... ... және ... ... және өлулеріне жол бермеуге бағытталған аса маңызды шара.
Улы химикаттармен жұмыс істеуге ең кемі‭ ‬18‭ ‬жасқа толған,‭ ... ... ... дәрілермен жұмыс істеу ережелері жөнінде нақтылы нұсқаулар алған және де патогенді микроорганизмдерді кұрту әдістерін игерген ... ғана ... ... ... ... және ... шаралар жиынтығы‎ ‏малшыларды зооантропонозды аурулардан сақтауды,‭ ‬еңбек өнімділігін‭ ‬жоғарылатуды және жоғары сапалы өнім алуды қамтамасыз етуі ... ... ... жағдайда жұғымтал эктимамен ең бастысы қой мен ешкі ... ... ... ... ... жануарлардың‭ (‬бұғы,‭ ‬тауешкі‭) ‬ауруға шалдығуы сирек кездеседі.‭ ‬Көптеген зерттеушілердің айтуынша аталған ауруға негізінен жас малдар бейім келеді.‭ ‬Жұғымтал эктимаға ... ... ... ... көптеген авторлар жариялаған.‭ ‬Ошақты жұғымтал эктимамен залалданған ерсек қойлар аурудан айыққан соң мүлдем ... ... ... ... ... ... ... сыртқы ортадан реммунизациалануынан немесе малдың жас кезінде ауырғандығынан жұғымтал эктима ошағындағы қойларда ауруға ... ... ... ... ... ... процестің спонтандық инфекцияы алуымен және вакцинацияға байланысты еместігін дәлелдеген.‭ ‬Бұрыннан жұғымтал эктимадан таза шаруашылықта пайда болуы оған ... ... ... ... ... әкелуге байланысты,‭ ‬немесе сау малды вируспен ластанған қора-жай мен жайылымдарға орналастырудан болады.‭ ‬Аурудан тазартылмаған шаруашылықтарда мал ... ... ... ... айларында орын алады.‭
ТМД елдерінің мал шаруашылығында жұғымтал эктима жылдың кез келген айларында кездеседі.‭ ‬Мысалы,‭ ‬Азербайджанда,‭ ‬Дагестанда,‭ ‬Қырғызстанда,‭ ... ... ... шалдығуы жиі жағдайда көктем-жаз айларында,‭ ‬қозыны енесінен бөлген мезгілде кездеседі.‭ ‬Дегенмен,‭ ‬Қырғыстанның кейбір ... мен ... ... эктима күз-қыс айларында орын алған.
Алғашқы болып Қазақстанда жұғымтал ... ... ... К.Н.‭ ‬Бучнев қыщзметкерлерімен анықтаған.‭ ‬Авторлардың зерттеу нәтижелерінде аталған инфекция елімізде кеңінен жайылып,‭ ‬әсіресе ... ... ... ... ... облыстарында тіркелген.‭ ‬Аталған инфекцияның ұшқындауын Оңтүстік Қазақстан және Шығыс Қазақстан облыстарында тіркелген.‭ ‬Жұғымтал эктима Республиканың ... ... осы ... дейін кеңінен тараған.‭
Жоғарыда атлаған өлкелердің мал шаруашылықтары мен ... бұл ... ... немесе қара сүйел,‭ ‬ал славян халықтары оны бородавка деп атаған.‭ ‬Осымен бірге ... ... ... етек алуы Жетісу өңірінде бұрынғы Талдықорған облысы тіркелген.‭
Негізгі инфекция көзі болып ауырған,‭ ‬немесе ... ... ... ... ... тері ... ... бөлінген вирустар.‭ ‬Олар мал қораларын,‭ ‬жайылымдар мен бүкіл айналасындағы мекен жайды ластайды.‭ ‬Көптеген ... ... ... инфекция микрожарақаттанған теріден өтіп мал организміне жайылады.‭ ‬Жаңа туған қозыларды тіс‭ ‬жарылу мезгіліне ауру туындаса,‭ ‬ересек жастағы төлдерде олар ... ... ... ‬шөптермен бас аумағының терісінің жарақаттануынан инфекцияға шалдығады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1‎ ‏Сайдулдин,‭ ‬Т.С.‭ ‬Ветеринариялық іңдеттану:‭ ... ... оқу ... үшін,‭ ‬Том‭ ‬1,2.‭ ‬ /‭ ‬Т.С.Сайдулдин‭ ‬-‭ ‬Алматы:‭ ‬Санат,1999.-121б.‭ ... ... ... ... ... ‬ортақ жұқпалы ауруларды балау және күресу шаралары:‭ ‬оқу ... ... оқу ... үшін‭ ‬/‭ ‬Е.И.‭ ‬Қасымов‭ ‬-‭ ‬Алматы:‭ ‬Қайнар,‭ ‬1992.‭ –‬ 134б.
3Носков Н.М.‎ ‏Руководство к практическим занятиям по эпизоотологии:‭ ... ... ... ... ‬ /‭ ... ... ‬-‭ ... ‬1961.-‭ ‬54с.
4‎ ‏Поляков,‭ ‬А.А.‭ ‬Ветеринарная дезинфекция:‭ (‬изд.‭ ... ... ... ... ‬/‭ ... ... ‬Колос,‭ ‬1964.-1126б.
5‎ ‏Покров,‭ ‬М.И.‭ ‬Рекомендации по методике эпизоотологического исследования:‭ ‬/М.И.Покров‭ ‬-‭ ‬Москва:‭ ‬Колос,‭ ‬1975.-‭ ‬56с.
6‎ ‏Сайдулдин,‭ ‬Т.С.‭ ... ... ... ... ... ‬/‭ ‬Т.С.Сайдулдин‭ ‬-‭ ‬Алма-ата:‭ ‬Кайнар,1992.‭ ‬-43с.
‎ ‏7‎ ... ... ... ... животных:‭ ‬справочник‭ ‬/Под редакцией‭ ‬М.‭ ‬Осидзе‭ ‬ -‭ ‬М:‭ ‬Агропромиздат,‭ ‬1987.-‭ ... ‏8‎ ... ... ... по ... ... ‬учебное пособие‭ ‬для вузов‭ ‬ /‭ ‬В.А.‭ ‬Байрак‭ ‬,‭ ‬В.М.‭ ‬Беляев‭ –‬Москва:‭ ‬Колос,‭ ‬1980.-183с.
9‎ ‏Степин,‭ ‬В.С.‭ ... ... ... в ... от ... ... вакцины‭ ‬/В.С.Степин,‭ ‬Л.М.‭ ‬Проскурина‭ ‬-‭ ‬Вестник сельскохозяйственных науки Казахстана,‭ ‬1986.‭ ‬-‭ № ‬4,‭ ‬61с.
0‎ ‏Кононов,‭ ‬И.М.‭ ‬Ветеринарлық анықтама‭ ‬ /‭ ... ... ‬-‭ ... ... ... ... ... размножения сельскохозяйственных животных:‭ ‬учебник‭ ‬для вузов‭ ‬ /‭ ‬А.А.‭ ‬Сысоев‭ ‬-‭ ‬М.,1978.‭ ‬-142с.
12‎ ‏Құрманова,‭ ‬К.‭ ... ... ... ... ... ... жоғары оқу орындары үшін‭ ‬ /‭ ‬К.Құрманова‭ ‬-‭ ‬Алматы:‭ ‬Санат,‭ ‬2000.-155б.‭
Ильясов,‭ ‬Б.К.‭ ‬Алғашқы ветеринарлық жәрдем:‭ ‬оқу құралы жоғары оқу ... ... ‬ /‭ ... ‬Алматы:‭ ‬Нур-‭ ‬Принт,‭ ‬2000.-‭ ‬64б.
‎ ‏14Арзымбетов Д.Е.Ветеринария ісін ұйымдастыру:‎ ‏Ауыл шаруашылық жоғары оқу орындары студенттеріне арналған ... ... ... ... ... ... ... –‬Алматы,‭ ‬2009.‭
Ф.‎ ‏7.‎ ‏04‎ –
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов ... ... ... ... университеті
‎« _______________________________________»‏ жоғары мектебі
‎«_________________________________________»‏ кафедрасы
... ... ... ... ... ... ... тақырыбы‭ _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау кезінде келесі сұрақтарға жауап алынды:‭ ... ... ... ... ... ... ... ‬мүмкіндіктен‭) _____‬,‭ ‬қорғау бағаланды‭ (‬40‭ ‬мүмкіндіктен‭)_____‬балл.
Сомалық ... ... ... ... ... мүшелері‭________________________________________________
Қорғау күні‭__________‬2016ж.
31

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қарасан кезіндегі биопрепараттар4 бет
Аурудың тұрақтылығы және даму себебі9 бет
"Бота ешерихиозы (ақтышқақ) ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар"30 бет
«Анаэробты дизентерия ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Бірнеше түлікке ортақ пастереллез ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»30 бет
«Ботулизм ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»31 бет
«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»37 бет
«ОҚО Сайрам ауданы бойынша ауылшаруашылығы малдарының «бруцеллез (сарып)» ауруынан алдын алу және онымен күресу шаралары64 бет
«Шин-Лайн» балмұздақ фабрикасында технологиялық қондырғыларды санитариялық өңдеу57 бет
«Шошқаның тілме ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь