Инфекция және жұқпалы ауру

Нормативтік сілтемелер
Қысқартулар мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
1Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
1.1Инфекция ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9
1.2 Жұқпалы ауру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..11
1.3Инфекция қоздырушыларының зардапты әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 12
1.4 Макроорганизм мен сыртқы ортаның инфекциядағы маңызы ... ... ... ... ... ... ... ...13
1.5Инфекциялық аурулардың жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...15
1.6 Індеттанулық балау . жұқпалы аурулардың шығу және таралу
себептерін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.7 Індет процесі мен ошағын сипаттау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .19
1.8 Мал басының иммундық жай.күйін анықтау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
2 Өзіндік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
3Техника қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..30
Тақырыптың өзектілігі. Індеттану – індет процесін, жұқпалы аурулардың пайда болу және таралу заңдылықтарын зерттейтін, сол арқылы жұқпалы аурулармен күресу әдістерін қарастыратын ғылым.
Індеттану жұқпалы ауруларға қатысы бар бірталай пәндермен тікелей байланысты. Олардың ішіндегі ең жақын ғылымдар: микробиология, вирусология және иммунология. Індетке қарсы шараларды дұрыс ұйымдастыру үшін шаруашылықтың экономикасын, мал өсіру мен селекциялық жұмыстарды да жан-жақты ескеру керек.
Нақтылы жұқпалы ауру кезіндегі індет процесін зерттегенде оның биологиялық құбылыстармен ғана емес, табиғи-географиялық, әлеуметтік-экономикалық (шаруашылық) жағдайлармен де байланысты екенін ескереді. Сондықтан да індеттану ғылымы өзінің зеттеулерінде басқа да ғылымдардың үрдістері мен әдістерін кеңінен пайдаланады. Індеттанудың басты әдісі – індеттанулық зерттеу болып табылады.
Індеттанулық талдау мен бақылау жққпалы ауру байқалған кезде ғана емес, бұрыннан жұқпалы аурудан таза емес шаруашылықта да, жұқпалы аурудан таза шаруашылықта да жүргізіледі. Бұндай зерттеудің мақсаты аурудан таза емес шаруашылықта жүргізілген індетке қарсы сауықтыру шараларының нәтижелілігін анықтау болса, аурудан шаруашылықта сақтық шараларына баға беру болып есептелінеді.
Жалпы індеттану пәнінің ең басты міндеті жеке мал отарларын ғана емес, барлық территорияның жұқпалы аурулардан таза болуын қамтамасыз ету.
Инфекция - жануар организмі мен зардапты микробтың бір-біріне әсерінен туындайтын ерекше жағдай.
Алғаш рет ғылымға бұл терминді 1842 ж. Хуфеланд енгізді. Бастапкыда оны сифилис және басқа да мерез ауруларына ғана қатысты пайдаланды. Ал "инфекциялық аурулар" деген атау және оларды жеке топка бөліп қарау белгілі патолог Вирховтың ұсынысымен болды. Топли 1946 ж. инфекцияны тоғышар паразит пен оның иесінің бірлестігі және оның нәтижесінде иесінің зардап шегуі ретінде карастырды. Бұл пікір инфекция туралы осы заманғы көзкарастың калыптасуына негіз болды.
Жұқпалы ауру ұғымының инфекциялық ауру деген ұғымнан мағынасы кең. Жұқпалы ауруларға микробтар қоздыратьш инфекциялық аурулармен катар, паразиттер қоздыратын инвазиялық аурулар да жатады. Әлбетте калыптасып кеткен дәстүр бойыша инфекциялық ауруларды жұқпалы аурулар деп атай береді.
Жұқпалы аурулар айкын клиникалық белгілері болуымен қатар симптомсыз, білінбей жасырын түрде де, өтуі МҮМКІН [1,3].
Курстық жұмыстың мақсаты – инфекция мен жұқпалы аурулардың түрлерін, жіктелуін зерттеу.
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Сайдулдин Т., Алматы, 1999. -1 95б.
2Кононов И.В. Ветеринарлық анықтама: /Кононов И.В. Мәскеу, «Колос» баспасы, 1972.-125б.
3 Бердімұратов Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін /Бердімұратов Ж. Алматы, Қайнар, 1976. - 188б.
4 Әмірбек Е. Жануарлар ауруының клиникалық диагностикасы: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Әмірбек Е.Алматы, 2006. -179б.
5 Ілиясов Б.К. Алғашқы ветеринарлық жәрдем: оқу құралы жоғары оқу орындары үшін, /Ілиясов Б.К./ Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. Малың аман болса, май ішесің: /Төлеуіш Ж. Шымкент, 2007.-198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және инфекциялық аурулар ветеринария – санитария негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін /Қасымов Е.И. Оқулық Алматы, 2006.- 166б.
8 Конопаткин А.А. Эпизоотология и инфекционные болезни животных: учебник для вузов /Конопаткин А.А., Москва, Колос , 1984.-282 б
        
        Аннотация
«Індеттану және инфекциялық аурулар» пәнінен ... және ... ... ... бұл ... ... 30 парақты қамтып, ... ... ... ... ... ... зерттеу, техникалық
қауіпсіздік, қорытынды және пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
Нормативтік сілтемелер
Осы ... ... ... ... құжаттарды қолдануға
сілтемелер ... 2.104 -2006 КҚБЖ ... ... 2.301 -68 КҚБЖ ... 2.601 -2006 КҚБЖ ... ... 2.304-81 КҚБЖ ... шрифттер.
МЖМБС 2.701-84 КҚБЖ (ЕСКД).Схемалар.Түрлері мен типтері.Орындауға
қойылатын жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321-84 КҚБЖ ... ... /лат. ... - ... - ... ... мен зардапты
микробтың бір-біріне әсерінен туындайтын ерекше жағдай.
Індет ошағы – індет процесі өтетін оның негізгі үш ... ... ... бастауы, берілу тетігі және ... ... ... әсер ... ... ... - ферманың өндірістік аймағына көлік қақпаның ... ... ... ... ... дегеніміз осы аталған үш құрама ... ... ... ... ... ... ... Бұл – аурудың
үздіксіз жануарларға бірінен-біріне жұғуы, ... ауру ... ... ... ... індеттену деп, ал өте кең жедел тарағанда ландану ... ауру ... ... ауру деген ұғымнан мағынасы
кең. Жұқпалы ауруларға ... ... ... ... ... ... инвазиялық аурулар да жатады.
Паразит – белгілі бір организм ... ... не ... ... ... – қосжынысты
Шистосомата – дара жынысты
Анемия – қан аздық
Интоксикация – денені уландыру
Холангит – өт жолының қабынуы
Холеоцистит – өт ... ... мен ... – нанометр
км – километр
мкм – микрометр
мкл – микролитр
кг – .................. - ... сілтемелер
Қысқартулар мен белгілер
Анықтамалар
Кіріспе.....................................................................
..................................................... 8
1Негізгі
бөлім.......................................................................
........................................9
1.1Инфекция.................................................................
................................................9
1.2 ... ... ... ... мен сыртқы ... ... ... ... ... - ... аурулардың шығу және таралу
себептерін
анықтау.....................................................................
...............................18
1.7 Індет ... мен ... ... Мал ... ... ... ... ... ... 7. 04 – 06
Қазақстан Республикасы Білім және ... ... ... ... ... ... университеті
« _______________________________________»
жоғары мектебі
«_________________________________________» кафедрасы
«Бекітемін»
Кафедра меңгерушісі
_____________________
(қолы,аты – жөні)
_______________2015ж.
Курстық жұмысты қорғау
Хаттамасы №____
______________________________________________________пәні
студент_____________________________тобы_________________________
Курстық жұмыс тақырыбы _____________________________________
_________________________________________________________________
Қорғау ... ... ... ... ... ... ... кезінде алынған балл (60 мүмкіндіктен)
_____, қорғау бағаланды (40 мүмкіндіктен)_____балл.
Сомалық ... ... ... ... мүшелері________________________________________________
Комиссия мүшелері________________________________________________
Қорғау күні__________2015ж.
Ф. 7. 04 – 03
Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым министрлігі
М.Әуезов атындағы ... ... ... ... ... ... ... тақырыбы:_____________________________________________
Мамандығы:_________________________________________________
Орындаған ... аты ... аты ... ... ... ... қорғалды
«_____»________2015ж.
Норма бақылау:
_______________
қолы, аты – жөні
Комиссия:
_______________
қолы,аты – жөні
_______________
қолы,аты – жөні
Шымкент 2015 ... ... ...... ... жұқпалы аурулардың
пайда болу және таралу заңдылықтарын зерттейтін, сол арқылы ... ... ... ... ... жұқпалы ауруларға қатысы бар бірталай ... ... ... ... ең ... ғылымдар: микробиология, вирусология
және иммунология. Індетке ... ... ... ұйымдастыру үшін
шаруашылықтың экономикасын, мал өсіру мен селекциялық жұмыстарды да ... ... ... ... ауру ... ... ... зерттегенде оның
биологиялық құбылыстармен ғана ... ... ... (шаруашылық) жағдайлармен де байланысты екенін ескереді.
Сондықтан да індеттану ... ... ... ... да ... мен ... ... пайдаланады. Індеттанудың басты әдісі –
індеттанулық ... ... ... ... мен ... ... ауру байқалған кезде ғана
емес, бұрыннан жұқпалы ... таза емес ... да, ... аурудан
таза шаруашылықта да жүргізіледі. Бұндай ... ... ... ... шаруашылықта жүргізілген індетке ... ... ... анықтау болса, аурудан шаруашылықта сақтық шараларына баға
беру болып есептелінеді.
Жалпы ... ... ең ... міндеті жеке мал отарларын ғана емес,
барлық территорияның жұқпалы аурулардан таза ... ... ... - ... ... мен ... микробтың бір-біріне
әсерінен туындайтын ерекше жағдай.
Алғаш рет ғылымға бұл терминді 1842 ж. Хуфеланд ... ... ... және ... да ... ауруларына ғана қатысты пайдаланды. Ал
"инфекциялық аурулар" деген атау және оларды жеке топка бөліп қарау ... ... ... болды. Топли 1946 ж. инфекцияны тоғышар
паразит пен оның иесінің бірлестігі және оның ... ... ... ретінде карастырды. Бұл пікір инфекция туралы осы заманғы ... ... ... ауру ... инфекциялық ауру деген ұғымнан ... ... ... микробтар қоздыратьш инфекциялық
аурулармен ... ... ... ... ... да ... ... кеткен дәстүр ... ... ... ... деп атай ... аурулар айкын клиникалық ... ... ... білінбей жасырын түрде де, өтуі мүмкін [1,3].
Курстық жұмыстың мақсаты – ... мен ... ... ... ... бөлім
1.1Инфекция
Инфекция /лат. Іnfectio - жұқтырамын/ - жануар организмі мен зардапты
микробтың бір-біріне әсерінен ... ... ... рет ... бұл терминді 1842 ж. Хуфеланд енгізді. Бастапкыда оны
сифилис және ... да ... ... ғана ... ... Ал
"инфекциялық аурулар" деген атау және ... жеке ... ... ... ... ... ... болды. Топли 1946 ж. ... ... пен оның ... ... және оның ... ... зардап
шегуі ретінде карастырды. Бұл пікір инфекция туралы осы заманғы көзкарастың
калыптасуына негіз болды.
Эволюциялық даму жолында әрбір биологиялық түр ... ... ... өзін ... ... да организмдерге бейімделеді. Әртүрлі
тұрлердің ұзақ уақыт бойы бірігіп тіршілік етуге бейімделген ... ... деп ... Мөлтек организмдерде симбиоздың 2 түрі кездеседі. Олар
- эктосимбиоз және ... ... ... ... ... ... ал эктосимбиоз кезінде иесінің сыртында тіршілік етеді. Симбиоздың
симбионттарға ... ... ... ... бірнеше түрлері
болады. Мутуалистік симбиоз, немесе мутуализм, ... ... ... ... ... Мысалы, күйісті жануарлардын алдыңғы
қарындарындағы микробтар иесі арқылы зиян ... ... олар ... ... арқылы иесіне пайда да келтіреді. Симбиоздың ... - ... ... ... комменсализм. Мұндай
симбиоз кезінде симбионаттардың бірі екіншісіне зиян ... ... ... ... Коменсалдарға мал мен адам организмінде /теріде,
тыныс жолдарында, ас корыту мүшелерінде/ түрақты ... ... ... ... ... организмдер: ішек таякшасы, энтерококтар,
т.б. жатады. Қалыпты жағдайда бұл микробтар зиянсыз болғанымен организм
әлсіреген ... ... ... да ... ... ... ... түрі - паразиттік симбиоз, немесе паразитизм
симбионттың бірінің екіншісіне ... етуі ... ... ... ... ... құн ... кана коймайды, өзі тіршілік ететін
организмді зақымдап, зиян келтіреді.
Паразитизмнің ... ... ... ... ... байланысты қарастырылады. Микробтар ... ... ... ... арқылы түсіңдіреді.
Микроорганизмдер эволюциясының алғашкы сатысында еркін тіршілік ... ... ғана ... ... Олар ... ... ... косылыстардан синтездейді ... ... ... ... ... тіршілікпен қатар, тірі организмде
де өмір сүре алатын микробтар - ... ... ... болуы керек.
Олардың арасында өлі органикалық заттармен қоректенетін сапрофиттер және
тоғышар ... ... ... арасында жартылай сапрофит, жартылай
паразит болъш табылатын ... ... де ... ... ... ... ортада да өмір сүре ... ... ... ... тек кана ... ... өсіп-
өнеді. Мұндай микробтар қоректік ерекшеліктеріне байланысты паратрофтар ... ... ... сатысында тек қана тірі организмде өсіп-өне алатын
гетеротрофтар пайда болады. Олар - вирустар, риккетсиялар, хламидиялар ... Бұл ... ... ... ... мүлде
айрылған. Табиғи және жасанды жағдайларда тек кана ұлпа ... ... ... тұрғыдан салыстырғанда, жіті өтетін аурулардың
қоздырушылары созылмалы аурулардың қоздырушыларына ... "жас" ... ... кай түрі ... ... ... торша ішіндегі
паразитизм бе, әлде торша сыртындағы тоғышарлық па деген сауал әлі ... ... ... ... ... ... бұрын пайда болғандығын
жақтаушылар торша митохондрийін торшаның ішіндегі ... ... ... ... Паразитизмнің эволюциясы дегеніміз, екінші сөзбен айтканда
паразит пен оның иесінің ара катынасының эволюциясы деген сөз. ... ... да ... гөрі ... тоғышарлықтың жетілген
түрі, ал оның ең "биік шыңы" - вирустың торшада тоғышарлық ... Сөз ... ... ... катынастың дами келе күрделенуінің нәтижесі. Тек
қана паразиттің эволюциясын карастырып, ал паразиттің ... тек ... ... ... буын ... ғана қарау кертартпа ... ... ... ... ... ... оған ... ретінде организмде
бірсыпыра өзгерістер болады. Олар ... ... ... ... ... ... өзінің ішкі ортасының тұрақтылығын /гомеостаз/
сақтауға бағытталған әрекеті болып табылады. Бұл ... ... ... және ... ... ... білінеді.
Тіпті енген микроб өсіп-өнбеген жағдайдың өзінде де организмде бірқатар
өзгерістер болады.
Жалпы биологиялық түрғыдан карастыратын болсак, ... ... ... және микроорганизмдердің арасындағы тіршілік үшін күрестің көрінісі.
Бұл ... ... ... үш ... ... ... ... Олар: макроорганизм /жануар/, қоздырушы микроб және сыртқы орта
жағдайлары. Сыртқы орта жануарларға да, микробқа да әсер ... Тағы ... жай - ... ... ... үшін сыртқы орта болып табылады да,
оны табиғи ортамен жалғастыратын косымша бір буын ... ... ... ... енуі ... оған қарсы организмнің
реакциясы қаншама сан алуан болғанымен, оларды екі топка бөлуге ...... - ... ... Олар - ... ... зардаптарының тікелей нәтижесі.
Екіншісі - иммундік-қорғаныс процестері. Олар ... ... мен ... ... ... ... ... Осы бір-
бірімен тығыз байланысты қарама-қайшы ... ... ... ... және олар ... ... патогенездік мәнін яғни дерттің
дамуын құрайды.
Жоғарыда аталған үш фактордың /макро және микроорганизмдер, ... ара ... мен ... туындайтын қарама - қайшы инфекциялық-
патологиялық және иммундік - ... ... ... ... ... үш түрде байқалады. Олар - инфекциялық ... алып жүру және ... ... ... ... ауру
Жұқпалы ауру ұғымының инфекциялық ауру деген ұғымнан ... ... ... ... ... ... катар, паразиттер қоздыратын инвазиялық аурулар да жатады.
Әлбетте ... ... ... ... инфекциялық
ауруларды жұқпалы аурулар деп атай береді.
Жұқпалы ... ... ... ... ... ... ... жасырын түрде де, өтуі мүмкін.
Инфекциялық ауру - инфекцияның ең айкын ... Ол ... ... ... ... белгілері арқылы
білінеді. Мұндай жағдайда ... ... ... бұзылып, онда
морфологиялық өзгерістер ... Айта ... бір жай ... ауру"
және "инфекциялық ауру" деген ұғымдар бір-бірінің дәл баламасы ... алып жүру деп ... ... ... ол ... де ... шалдықпауын айтады. Аурудан жазылған соң да малдың микроб алып
жүруі мүмкін, ... бұл ... ... ... ... ... бір түрі туралы болып отыр. Микроб ... ... соң ... ... ... ... ... ешқандай дерт
белгісін бермейтін жағдайлар да ... ... ... ... бір түрі - ... алып жүру болып
табылады. Оны ... ... ... ... ... алып жүру - ... ал тасымалдаушы -
переносчик. Екеуі екі түрлі дербес мағыналы ұғымдар ... алып жүру ... ... ... ... ... ... аныктау киынға түседі. Мұндай жағдайда серология,
аллергия сиякты ... ... ... бермейді. Тек кана
бактериологиялық немесе вирусологиялық тексеру арқылы микроб алып ... ... ... ... алып жүру толеранттылық пен микробиоз
құбылыстарының нәтижесі болып табылады.
Иммундеуші субинфекция дегеніміз ... ... ... ... ... ... ... шалдықпай, онда
иммунитеттің калыптасуы. Мұның нәтижесінде ... ... ... ол ауру ... ... айналмайды. Сонымен, клиникалық сау
малда бактериологиялық немесе вирусологиялық зерттеулердің теріс ... ... ... ... ... ... ... микроб алып жүру тәрізді табиғатта кеңінен ... ... ... негізінен 4 жаска дейін ғана байқалады. Ол одан
жоғарғы ... ... ... ... ауруға шалдықпайды. Осыны
ескеріп 4 жастан асқан ірі кара бұл ауруға қарсы ... ... ... ... ... ... /патогенность/ ауру қоздырушы микробтың инфекция қоздыру
мүмкіндігі. Бұл микробтың тұқым қуалайтын генотипіне тән касиеті. Зардапты
микробтың ... түрі ... бір ... ... ... ... өзіне ғана тән зардаптылық аукымы бар. Жанурлардың бір ғана
түрін зақымдайтын қоздырушыны унипотентті /бір ғана ... ... ... ... зақымдайтьш микробты полипотентті /көп
мүмкіндікті/ деп атайды. Мысалы, шошка обасының ... ... ... ... ... деп те ... ... вирусы - полипотентті
болып табылады.
Зардаптылық дәрежесі, яғни өлшемі, уыттылык /вирулентность/ ... ... - ... белгілі бір түрінің ортақ қасиеті болса,
уыттылык - оның жекелеген ... дара ... Бұл ... ... көрінісі. Уыттылық шартты өлшем төменгі өлтіретін
дозамен /DLM – dosis letalis minima/ және төменгі жұқтыратын дозамен /DIM –
dosis infectiosis minima/ ... Олар ... бір ... жібергенде
массасы мен жасы бойынша саралап алынған жануарлардың 95-100 %-ін ... ... ... ең аз ... Ал бұл ... ... ... жұқтырылған жануарлардың 50 % өлтіретін /LD50/, немесе ... ... ... микробтардың уыттылық факторлары деп аталған қасиеттерінен
туыңдайды. Бұл факторлар екі топка ... ... және ... - ... ... ... ... еніп, даруы, онда
өніп-өсіп, организмнің қорғаныс қабілетін тежеуі. ... ... ... ... ... ал организмнің қорғаныс күшін
әлсірету кабілетін агрессиялылығы деп атайды. ... ... ... ... және ... ерекшеліктеріне
негізделген. Мысалы, энтеробактериялардың /колибактериоз, сальмонеллез
қоздырушылары/ адгезиялылығы олардың өте ... ... - ... іске ... ... ұлпа ... микробтар бөліп шығаратын
уыттылық ферменттері /гиалуронидаза, ... ... ... ... фагоцитоз бен басқа да қорғаныс реакциясьш тежеуге микробтың
капсуласы, кабығындағы VI-, ... ... ... ... ... Микроб иесіне тән бүркеніш мимикрия антигендеріне ие болу
арқылы өзіне қарсы бағытталған организмнің ... ... ... ... - ... улы ... түзу ... Бұл улар экзотоксиндер
және эндотоксиндер болып бөлінеді.
Экзотоксиндерді негізінен грам оң бактериялар ... ... ... ... ... - ірі ... жылуға сезімтал
акзаттар, олар микроб торшасынан сыртқы ортаға бөлініп шығады. Бактерия
экзотоксиндері ... ... ең ... у. Сіреспенін азотка
шаккандағы 2 мг кристалды токсині 75 млн. ... ... ... 1 мг
ботулизм токсины 1 000 ... ... ... ... ... ... өзіне тән болады, өйткені олардың ... ... ... ... өзіне тән рецепторларымен жалғасады. ... ... ... аурудын өзіне тән ... ... ... ... ... ... мен сілтінің әсерінен күшін жояды,
ал формалиннің ... ... ... токсин немесе анатоксинге
айналады. Анатоксин улы болмаса да иммундеуші касиетін сактайды, сондыктан
оны вакцина ... ... ... ... ... құрамы больш есептеледі. Ол
микроб тірі кезінде қоршаған ортаға бөлінбейді, тек кана ... ғана ... ... грам ... ... құрамында
болады, глюцид - липидполипептид кешеніне жатады, жылуға ... ... ... ... тән емес ... демігу, іш өту,
ыстык көтерілу сиякты жалпылама өзгерістер туғызады.
Аталған ... ... ... және ... ... ... Ал ... болса, олар бейім жануардың ... - өсу ... ... ... тудырады. Вирустың
репродукциясы торшаны закымдап өлтіреді, не болмаса оның қызметіне нұксан
келтіреді. ... ... ... ... зардабы бірден
сезілмейді. Оның нуклеин кышқылы ... ... соң, ... геномы мен
иесінің геномы қосылуы нәтижесіңце вирогения деп аталатын ... ... ... ... мен ... ... ... маңызы
Инфекция процесі организмге түскен микробтың мөлшері мен уыттылығына
ғана емес, генетикалық бейім жануардың әркайсысының ... ... ... бір ауруға бейімділік /орысшасы восприимчивость/ деп
әрбір түрдің жұқпалы аурудың қоздырушысымен жанасканда оны жұқтырып, ... ... ... ... Бұл жерде ... ... мал ... ... малды бағып-кағу
т.б. факторлардың маңызын таңдамай-ақ, ауруға ... ... ... ... ... ... түпкі негізінде әртүрлі молекулалар мен
клеткалардың бірін-бірі биологиялық тануы ... ... ең ... ауру ... ... ... ... тануына, содан
кейін оған жабысып, ... ... ... ... ... бір ... ... бастауын колонизация, немесе отарлау деп те атайды.
Биологиялық тану микробтың экзотоксинының ... ... ... ... ... үшін ... аса зор. ... және микроорганизмдер
торшаларының бірін-бірі тануы олардың беткі макромолекулалық ... іске ... Олар ... сай, яғни өзара комплементарлы болулары
кажет. Бұларды тану бірлігі ... ... деп ... Олар лиганца -
рецептор жүйесін құрайды /рецептор -кабылдаушы, ал лиганда - жалғаушы деген
мағынада/.
Бейімділікке қарама-қарсы жағдай, ... ... ... ... ... беретін мүмкіндігі төзімділік немесе ... деп ... ... көптеген факторлардың нәтижесі
болып табьшады. ... ... ... ... де ... /морфологиялық
ерекшеліктері, физиологиялық жағдайлар, конституциялық өзгешеліктері,
жынысы, жасы, ... ... ... және ... ... ... суару, күту, стрессорлардың әсері/ байланысты
болады. Төзімділік зиянды ... ... ... тұру ғана ... ... ... да ... бере білу. Зиянды жағдайға организмнің икемделу
қасиетін - реактивтілік деп атайды. ... ен ... ... - ... ... яғни ... бөгде
антигендерге, оның ішінде зардапты микробқа қарсы иммунологиялық ... пен ... ... ... куаттылығы
үшін маңызын мынандай мысал арқылы түсіндіруге болады. И.Крыловтың ... мен тал" ... ... дауылға касарысып түбірімен копарылған
еменді ... ... ... дауылдың күшімен иіліп аман қалған
тал реактивтіліктің сипаты болып табылады.
Жұқпалы аурудың ең бірінші шарты - зардапты ауру ... ... ... ... ... ... төзімділігі жеткілікті дәрежеде
болғанда аурудың байқалмауы да мүмкін. Уытты қоздырушы мен бейім жануардың
кездесуі жедел ... ... ... ... ғана ... ... ... соғады. Ондай ауруларға аусыл, оба /шошқаның, сиырдың/, шешек, т.б.
жатады. Бұндай аурулардың қоздырушылары Генле-Кох үштағаны деп ... ... ... ... сай ... Ол ... ... микроб осы ауру кезінде табылады;
Ауру қоздырушы басқа аурулар кезінде кездеспейді;
Ауру қоздырушысының таза ... ... сол ... ... ... ... материалистік көзкарастың калыптасуына игі ... бұл ... ... ... ... кезінде орындала
бермейді. Микро- және ... ... ... ... ... ауру ... Ол үшін ... да бірталай себептер болады.
Мысалы, ортаның организмге ... ... ... ... факторлардын кабаттасуы. Бұдан барып жұқпалы аурулардың
этиологиясы, басты ... ... ... ... Арнайы қоздырушы
болмаса жұқпалы аурудың болмайтыны даусыз. ... ... ... ... ... Себептік факторларға қоздырушыдан
басқа да, ... ... мен ... ... ... ... ауа ... қолайсыздығы, т.б. жағдайлар ... ... ... сол ... ... ... тән ... Бірак та қоздырушы микроб барлық жағдайда бірдей ... ... ... ... ... ... ... аталған
жағымсыз жағдайлардың бірі болуы мүмкін [2,3,4,5,6,7].
1.5 Инфекциялық аурулардың жіктелуі
Микробтың жануар ... ... ... ... ... Әрбір жұқпалы аурудың дерттенуі /патогенезі/ сол
аурудың ... мен ... оған ... кайтаруының өзіне тән
ерекшеліктерімен айкындалады және де ол осы микро және макроорганизмдердің
бір-біріне әсер ... ... ... ... ... ... ... қоздырушынын денеге ену және таралу жолдарының да ... аз ... ... Зардапты микробтың жануар организміне енетін орнын
инфекция қақпасы деп ... ... ... ... тері, көз
коньюнктивасы, тыныс, ас корыту және ... ... ... ... ... кезеңде плацента аткарады.
Әрбір жұқпалы ауру ... өз ... ... ... ену ... ... өсіп-өнуіне, денеде тарауына ең бір колайлы
жағдаяттарды камтамасыз етеді. ... ... кіру ... ... өзіне тән болып келеді. Кейбір микроорганизмдердің ... бір ... ... ғана ... ... ... ... зақымданған тері мен кілегейлі қабық арқылы енгенде/, ... ... ... ... бірнеше кіру жолдары болады.
Нақтылы жұқпалы ауруды дауалау үшін қоздырушысының өзіне тән инфекция
қақпасын білу ... ... ... каназдығының вирусы кан сорғыш
жәндіктер шакканда тері арқылы өтеді, ал мандам ауруы ... де ... ... ... ... бұл үшін ... зақымдануы шарт. Ал туберкулез,
топалаң аурулары қоздырушыларының кіретін жолдары сан алуан да, жануарларды
жүғудан сақтаңдыру үлкен киындықка соғады ... ... ... ... инфекцияның түрлері. Басым
көпшілік жағдайда инфекция қоздырушысы организмге ... - ... ... ... ... туындаған жұқпалы ауруды экзогендік
инфекция деп атайды. Сау ... ... ... алып ... қорғаныс
күштерінің әлсіреген кезінде, әлгі ... ... ... ауруға шалдығуы мүмкін. Мұндай ... ... ... ... деп ... Ол төлдің пастереллез,
сальмонеллез, колибактериоз, шошканың тілме, ... ... ... ... жиі байқалады. Эндогендік инфекция кезінде күшейіп алған
микробтың экзогендік инфекция тудыруы жиі бакалады.
Егер инфекцияның енген жолы белгісіз ... оны ... ... ... ... жолмен адамның араласуынсыз болған ... ... ... жағдайда эксперименттік деп атайды. Ауруды
бір ... ғана ... ол ... немесе карапайым /жай/
инфекция деп, ал бірнеше қоздырушы организмге ену нәтижесінде ... ауру ... ... ол ... ... ... деп аталады.
Мысалы, бруцеллез бен туберкулез сиырда, оба мен ... ... ... ... ... ... кезінде сауығып кеткен жануар сол инфекцияға ... ... ... ... ... реинфекция деп атайды. Ал
микроб мал жазылмай тұрып кайта жұкса, ол - ... ... ... жағдайда ауру сылбыр, клиникалық ... ... ... ... ... ... ... ауру аскынып кетеді. Дерттің
осылайша өршуін рецидив деп, ал екі рецидивтің арасындағы кезеңді ремиссия
деп ... ... ... ... ... туберкулез,
маңқа, мандам/ кезінде жиі байқалады [2,7].
Қоздырушының денеде ... ... ... ... ... қакпасы аркылы енгеннен кейін сол жерде
өсіп-өніп, шоғырланады, не болмаса ... ... ... байланысты туындайтын ... да екі ... ... - ... ... ошакты инфекция да, екіншісі -
жайылған, денені жайлаған /генерализацияланған/ инфекция. Ал ... ... ... ... ... жерінде калып, сол жерде
шоғырлана өсіп-өнсе де, оның ... кан ... ... ... ... ... организмді жайлап алады. Мұндай қүбылысты токсикоинфекция
деп атайды. ... ... ... ... ... ... ... канда
өсіп-өнбесе де кан ағысымен бүкіл денеге ... ... ... деп атайды. Ол бруцеллез, маңка, туберкулез кезінде байқалады.
Мұндай жағдай вирустық инфекциялар кезінде вирусемия немесе ... ... Ал енді ... ... ... ... ... ол бүкіл
организмді тез ... ... да, ... тым ... ... ... сепсис немесе септицемия деп ... ... ... ... ... деп ... ... таралуына бейімділігі, оның ауру малдан сау малға
жұғу касиеті жұғымталдығы /контагиозность, заразность, заразительность/ ... Ең ... ... ... бірге тым жіті өтетін тез ... Олар ... оба, ... ... ... тән ... бірі - олардың өршуінін
сатылылығы. Яғни ауру білінгеннен кейін, ... соң бірі ... ... Ол кезеңдер жасырын ... ... ... ... ... ... және ... /исход/ болып бөлінеді.
Зардапты микроб жануар организміне енгеннен соң ауру біраз уакыт
өткеннен ... ... ... Осы ... енуі мен ... ... басталғанға дейінгі уакыт аралығын жасырын немесе инкубациялық
кезең деп ... ... ... ... ... ... туберкулез,
маңқа/ үшін жасырын кезеңнің соңы ретінде арнайы /аллергиялық немесе
серологиялық/ зерттеулердің оң ... ... ... ... алынады.
Инкубациялық кезең бірнеше сағаттан бастап /ботулизм, грипп, топалаң/
бірнеше аптаға /бруцеллез, ... ... айға ... ... ... бір ... ... де жасырын кезеңнің ұзақтығы әр түрлі
болады. Ол ... ... ... мен уыттылығына, макроорганизмнін
төзімділігіне, қоршаған ортаның факторларына байланысты ... ... ... ... ... ... тіпті кейбір жұқпалы аурулар
/аусьш, құтырык/ кезінде ... ... ... ... ... оның
үзақтығын індетке қарсы шараларды белгілегенде ескеру ... ... ... ... алғашкы нышаны біліне бастайды. Бұл
клиника алдындағы, алғашкы нышан немесе ... ... Оның ... ... ... 1-2 ... дейін, өзіне тән клиникалық белгілері
болмайды. Ауырған мал тынышсызданып, жем-судан қалады, ыстығы ... ... ... ... Одан ... ... толық клиникалық белгілері
білінеді. Бұл кезде осы ... тән ... ... ... Бұл ... ... өзіне тән сипатта болғанымен, аурудың
клиникалық түрлері сан алуан және оның ... да ... ... ... керек [4,5,6,7].
Аурудың ақыры жайлы болып, малдың ... ... ... ... ... ... ... реконвалесценция
кезеңі деп аталады. Мал ... ... ... ... де, ... ... денеде әртүрлі морфологиялық немесе ... ... ... ... сауыкканнан кейін әлбетте қоздырушы микробтан
да арылады. Бірак та көп ... ... соң ... ... ... ұзақ
мерзімге/ микроб организмде сакталады да, микроб алып жүру орын ... ... ... алып ... ... ... ... жануардың микробты алып жүруінен ажырата білу керек. Аурудан
кейін ... альш жүру ... ... ... оның ішінде карантин мен
шектеуді алған кезде ... ... ... алып ... ... ұзақ ... ... мен ... де ... жай алынады.
Клиникалық білінуі мен өзгешеліктеріне карай ... ... аса ... ... ... төмен, созылмалы болады.
Кей жағдайда зардапты микроб организмде болғанымен де, аурудың
клиникалық белгілері ... Ал ... ... ... ... ... ... және қорғаныс-
иммунологиялық сатысын да ... ... ... ... ... симптомсыз
/латентті, жасырын, инапарантты/ деп атайды. Сондыктан да аурудың латентті
немесе ... түрі ... ... ... ... алып жүру ... субинфекцияға сәйкес келмейді.
Патологиялық процестің орын тебуіне ... да ... ... түрлері болады. Мысалы топалаңның ... ... ... ... ... ... ... түрлері болады.
Колибактериоздың өлітиген /сепсис/, ішектегі және энтеротоксемиялық түрлері
кездеседі.Инфекцияның түрлері мен байқалу ерекшеліктерін білу дұрыс ... ... ... ... ... жеңілдетеді [4,5,6,7].
1.6 Індеттанулық балау - жұқпалы аурулардың шығу және ... ... ... ... ... ... ... індеттің шығуы
мен қатысты төмендегідей мәліметтерді талдау арқылы жүргізіледі:
1. ... ... ... ... буындары
3. Аурудың індеттік ерекшеліктері.
Індеттік жағдайдың негізгі көрсеткіші – күдік тудырған аурудың сол
өңірде бар ... жоқ ... ... ... ... тиісті індет
ошағының немесе табиғи ошақтың болу, болмауы. Егер ондайошақ бұл ... осы ... ... ... ошағына ауырған малдың қандай қатысы
болуы мүмкін ... ... Бұл ... ... ... ... ... байланысты.
Індет бұғауының буындарын талдау жануардың ауруға бейімділігінен
басталады. Ауруға ... ... ... ... ... ... болса да,
жануардың ауруға бейімділігі балау жұмыстарында бірінші кезекте ескеріледі.
Оған мынандай мысал ... ... сиыр ... ... бұл ... ... ... балау жүргізу орынсыз әрекетекені
даусыз. Ауруға бейімділік жануардың түр, жыныс және жас ... ... ... ... ... ... ... күдік тудырған
аурудың бастауы болып табылатынауру немесе микроб алып жүруші ... ... жоқ ... ... Егер ... қоздырушысының бастауы табылса,
оның берілу тетіктері ... ... ... ... инфекция
қоздырушысымен тікелей жанаспаған ... жүру ... ... ... ... ... анықталады. Сонымен қатар
инфекцияның қарастырылып отырған жағдайдағы мүмкін болатын ... ... ... осы аурудың ерекшеліктерімен үйлесімділігі.
Аурудың індеттік ерекшеліктеріне тоқталғанда, оның қарқыны (спорадия,
эпизоотия, панзоотия), жұғымталдығы, шығын және өлім көрсеткіштері т. ... ... ... ... ... және ... ерекшеліктері оны
балау үшін құнды деректер болып табылады.
Індеттанулық балау әдісі түпкілікті нозологиялық диагноз қоюға ... ... ... ... ... арнаулы әдістерді пайдалануға
бағдар береді [2,3,4,5,7].
1.7 Індет процесі мен індет ошағын сипаттау
Індет процесі – індеттанудың ең ... ... ... ... бір ... ... болатын құбылыс болса, індет процесінің
ауқымы одан анағұрлым кең. ... ... бір ... ... ... аурудың жеке организмді зақымдауы емес, оның ауру малдан сау малға
жұғып, тұтас бір территорияны жайлауы.
Жұқпалы ауруларға қатысты құбылыстарды үш ... ... ... ... ... ... макросистема, яғни тиісінше
мөлтек жүйе, орташа жүүйе және үлкен жүйе деп атайды. Мөлтек ... ... ... ... ... ... ... орташа жүйе ұлпа,
мүше, организм деңгейінде ... Ал ... жүйе бұл ... ... ... ... ... Инфекциялық процесс пен
иммунитет алғашқы екі жүйе деңгейінде, ал індет ... ... ... ... қарастырылады.
Індет процесіне қазіргі көзқарас бойынша оны екі ... ... ... ... бір ... ... екінші жағынан
–жануарлар тобының өзара әсерінен туындайтын құбылыс ретінде қарастырады.
Сонымен індет ... ... ауру ... ... бір жануардың
организміне енуімен шектелмей, басқа жануарларға кезек-кезек ауысып, ... ... ... ... ... – ауру бір ... ... жұғады, індет басылып екінші рет қайталағанша осы аралықта микроб
қайда және ... ... ... ... және оның тоқтауына қандай
факторлар әсер етеді және т. б. Анықтау болып ... ... ... табу үшін індет процесінің үш тұрақты ... ... ... бастауы.
Қоздырушының берілу тетігі.
Бейім жануарлар.
Індет процесі дегеніміз осы аталған үш құрама бөліктің ... ... ... ... ... ... Бұл – аурудың
үздіксіз жануарларға бірінен-біріне жұғуы, ... ауру ... ... ... ... ... ... деп, ал өте кең жедел тарағанда
ландану деп атайды.
Жоғарыда келтірілген үш фактор ... ... ... ... немесе бастапқы қозғаушы күштері, немесе індетбұғауының негізгі
буындары деп ... ... ... ... ... ... қозғаушы
күштері (буындары) бар . оларға табиғи-географиялық және әлеуметтік-
экономикалық (шаруашылық) факторлары ... ... ... ... ... ... індет процесі де болмайды, қосымша күштері негізгі
қозғаушы күштері ... ... ... барысына әсер етеді.
Індет ошағы деп – індет процесі өтетін оның негізгі үш ... ... ... ... ... ... және бейім
жануарлардың өзара бір-біріне әсер ететін кеңістігін айтады. Екінші сөзбен
айтқанда індет ... ауру ... орын ... және ... ... ауру ... сау жануарларға берілу қаупі сақталған аймақ.
Ошақ – ... ... ... сөз, оның ... от ... ... Бұл ... індетті тілсіз жау – отпен (өртпен) салыстыруынан туындаған. Орыс
тілінде індет ошағы «эпизоотический очаг» деп ... Ошақ ... ... ... ... орыс тіліне ауысуы Алтын орда дәуірінде болса
керек. Індет ошағы ретінде ауру не ... алып ... ... ... ... Егер ол ... қорада ғана қамалмай, бос жіберілетін ... ... ... ... сол аула да ... ошағы болып табылады. Ал енді
ол жануар ... ... ... жайылымда жайылатын болса, ол
жайылым да індет ошағының құрама ... ... ... ... ... болған жануар аталған жағдайлармен ... ... ... алыстағы жайлаға, айдалынатын болса, індет ошағы ... ... оған сол ... ... ... ... ... барлығы
қосылады.
Басқа бір мысал келтірсек, делбемен ауырған ... ... ... Егер қан сорғыш жәндіктердің (маса, сона, т. б.) қораға ... ... онда ... ... ... тыс ... жәндіктердің
ұшып жете алатын аумағы көлеміне ұлғая түседі. Сонықтан ... ... ... ... ... және осы ... ... берілу механизмі қамти алатын аймақты жатқызады. Аэрогендік
жолмен ғана тарайтын аурулар кезіне індет ... ауру мал ... ... Ал ... инфекциялар кезінде оған ... ... ... ете ... ... ... жатады. Малды қолда
ұстағанда аурудың таралуы шектеледі де, жайылымда ұстаған кезде аурудың кең
таралуына мүмкіндік жасалады.
Аурудың індет ... ... ... жаңа ... ошақтарының пайда
болуына әкеліп соғады. Бұған байланысты бастапқы және туынды ... ... ... ... ... ... ... ошағымен шатастырмау керек. Індет ошағы
аймаққа тән ұғым болса, инфекция ошағы рпганизмде болады. ... ... ... ауру қоздырушы микроб жайлаған, дертке шалдыққан, дене мүшесі
немесе ... ... ... ... және ... түрлері болуы мүмкін. әрекетті
індетошағында аурудың одан ары таралу қаупі сақталады деп есептелінеді. ... кез ... ... ... ... деп санаған жөн [1,3,6].
Індет ошағын жою – ... ... ... ... ... және
негізгі жолы. Індет ... ... ... ... инфекция
қоздырушысының бастауын құрту және сыртқы орта объектілерін түбегейлі
зарарсыздандыру. Бірақ кей ... ... ... ... да ... ... ... қалады. Мысалы, топалаңның қоздырушысы топырақта,
әсіресе оның терең қабаттарында ұзақ ... ... ... ... ... ... бір ... болғанға дейін, айталық жер қазу жұмыстары
жүргізілгенше, микробтың ауруға бейім жануарларға жұғу ... ... ... ошағы білгілі бір ... ... ... ... ... Мал ... ... жай - күйін анықтау
Иммундеудің нәтижесі қолданылтын дәрмектің иммуногендік қасиетіне
ғана емес, оны қолдану әдісіне де ... ... ... ... ... ... ... тексеру (аллергиялық тексеру, қан алу) сияқты
көп еңбекті қажет етеді.
Жануарлардың негізінен екі түрлі жолмен: ... және ... ... ... иммундеу жануарлардың әрқайсысына жеке-жеке
вакцина жіберу арқылы, ал жаппай ... ... ... бір ... ... әсер ету ... іске асырылады. Жекелей иммундеу кезінде
вакцинаны бұлшық етке, тері ... тері ... тері ... ... ... парентеральдық деп атайды (ішекке соқпай, яғни ішек арқылы емес,
деген мағынада). Парентеральдық жолға көк тамырға енгізу де ... ... ... іс ... ешбір вакцина жіберілмейді. Энтеральдық жолмен яғни
ішек арқылы, дәлірек айтқанда ауыз арқылы, яғни ... ... ... кеңінен қоланылады. Сонымен қатар, вакцинаны әр түрлі
кілегейлі қабықтар арқылы да ... ... көз ... ... ... ... енгізуге болады.
Вакцинаны денеге енгізу жолын таңдағанда ол дәрмектің антигендік,
физикалық және ... ... және ... ... ... вакциналау екі түрлі жолмен: ауыз арқылы (энтеральдық немесе
пероральдық әдіс) және аэрозольдік (аэрогендік немесе ... ... ... Бұл ... ... өнімділігін шұғыл арттырып, вакциналау
жұмысын көп жеңілдетеді. Пероральдық әдіспен ... ... ... ... әдіспен респираторлық жолмен жұғатын ауруларға қарсы егу
жақсы нәтиже береді.
Аэрозольдық әдіспен құстарды, шошқаны, қойды, ... ... ... ... ... ... ... Құсты Нъюкасль ауруына,
шешекке қарсы егу туралы ұсыныстар жасалған. Иммундеу нәтижесі ... ... Ірі ... ... тыныс жолдарында шөгеді де,
өте майда аэрозольдер өкпенің ең тереңгі бронхиололары мен ... ... ... ... ... вакцинаның реактогендігі
арта түседі.
Пероральді иммундеу ең қарапайым және денеге бөгде ... ... жолы ... табылады. Бұл әдісті 30-жылдары Безредка бактериялық ішек
инфекциялары (дизентерия, іш сүзегі) ... ... ... ... ол ... ... жарамсыздығынан іске аспай қалды. Кейінірек
бұл ... ... ... ... да, ... ... мысалы,
полимиелитке қарсы егуде негізгі әдіске айналды.
Ветеринарияда Нъюкасль ауруының В1 және Ла - Сота ... ... ... сумен қосылып ішкізіледі.
Энтеральдық вакциналарды даярлағанда оларға қарын шырынының ... ... ... ... ... ... қышқылға төзімді қоспамен
қорғайды немесе май, балауыз, смола сияқты ... ... ... ... ... ... жетпей, тіпті ауыз ... ... ... ... вирусы мен аленовирустар. Жалпы ішек-қарын
жолынан антигендік заттар қан мен сөлге өтіп, сөл түйіндері мен ... ... ... ... ... ... және ... барлық иммунитет реакциялары іске қосылады. Ерекше атап өтетін
жағдай антиденелер қанда ғана емес, ... А ... ... ішек шырынында, капроглобулин ретінде ... ... ... ішекке тән жас төлдің инфекцияларынан қорғауда маңызды рөл
атқарады [2,3,4,5,7,8].
2 Өзіндік зерттеу
Курстық жұмысты орындау ... ... мен ... ... ауру ... ... ауру деген ұғымнан мағынасы
кең. Жұқпалы ... ... ... ... ... паразиттер қоздыратын инвазиялық аурулар да жатады.
Әлбетте ... ... ... ... ... ... аурулар деп атай береді.
Жұқпалы аурулар айкын клиникалық белгілері ... ... ... жасырын түрде де, өтуі мүмкін.
Инфекциялық ауру - инфекцияның ең айкын ... Ол ... ... ... сыртқы белгілері арқылы
білінеді. Мұндай жағдайда жануар организмінің ... ... ... ... ... Айта кететін бір жай "жұқпалы ауру"
және "инфекциялық ауру" деген ұғымдар бір-бірінің дәл баламасы ... алып жүру деп ... ... ... ол ... де жануардың
ауруға шалдықпауын айтады. Аурудан жазылған соң да малдың микроб ... ... ... бұл ... мәселе ауруға байланыссыз инфекцияның
жеке бір түрі туралы болып ... ... ... ... соң ... ... байқалмай, өніп-өскен қоздырушы ... ... ... ... да ... ... ... дербес бір түрі - ... алып жүру ... Оны ... ... ... ... ... алып жүру - ... ал ... ... Екеуі екі түрлі дербес мағыналы ұғымдар.
Микроб алып жүру кезінде аурудың клиникалық белгілері болмайтындығынан
ондай ... ... ... түседі. Мұндай жағдайда серология,
аллергия сиякты иммуниологиялық ... ... ... Тек ... ... вирусологиялық тексеру арқылы микроб алып жүруші
жануарларды аныктау мүмкін. Микроб алып жүру ... пен ... ... ... ... ... дегеніміз енген микробтың ... ... ... ... дертке шалдықпай, онда
иммунитеттің ... ... ... ... ... ... ол ауру ... бастауына айналмайды. Сонымен, клиникалық сау
малда бактериологиялық немесе вирусологиялық зерттеулердің теріс нәтижесі
кезіңде иммунологиялық реакциялар ... ... ... субинфекция микроб алып жүру тәрізді табиғатта кеңінен тараған.
Мысалы сиырда қарасан негізінен 4 жаска ... ғана ... Ол ... ... ... ... ... ауруға шалдықпайды. Осыны
ескеріп 4 жастан ... ірі кара бұл ... ... ... ... ауру қоздырушы микробтың инфекция қоздыру
мүмкіндігі. Бұл микробтың тұқым қуалайтын ... тән ... ... ... түрі ... бір ... ... Әрбір ауру
қоздырушысының өзіне ғана тән ... ... бар. ... бір ... ... ... ... /бір ғана мүмкіндікті/, ал
жануарлардьщ көптеген ... ... ... ... /көп
мүмкіндікті/ деп атайды. Мысалы, шошка ... ... ... ... ... ... деп те ... аусылдың вирусы - полипотентті
болып табылады.
Зардаптылық дәрежесі, яғни өлшемі, ... ... ... ... - микробтың белгілі бір түрінің ортақ қасиеті болса,
уыттылык - оның жекелеген ... дара ... Бұл ... фенотиптік көрінісі. Уыттылық шартты өлшем төменгі өлтіретін
дозамен /DLM – dosis letalis minima/ және төменгі жұқтыратын ... /DIM ... ... minima/ ... Олар белгілі бір әдіспен жібергенде
массасы мен жасы бойынша саралап алынған жануарлардың 95-100 %-ін өлтіретін
не ... ... ең аз ... Ал бұл ... ... ... жұқтырылған жануарлардың 50 % өлтіретін /LD50/, немесе ... ... ... ... уыттылық факторлары деп аталған қасиеттерінен
туыңдайды. Бұл факторлар екі топка бөлінеді: ... және ... - ... ... ұлпаларға бойлап еніп, даруы, онда
өніп-өсіп, организмнің қорғаныс қабілетін тежеуі. ... ... ... ... ... ал ... ... күшін
әлсірету кабілетін агрессиялылығы деп атайды. Қоздырушылардың мұндай
қасиеттері олардың ... және ... ... ... ... /колибактериоз, сальмонеллез
қоздырушылары/ адгезиялылығы олардың өте нәзік жіпшелері - ... іске ... ... ұлпа торшаларын микробтар бөліп шығаратын
уыттылық ферменттері ... ... ... ... ... фагоцитоз бен басқа да қорғаныс ... ... ... кабығындағы VI-, К-антигендері, агрессин типтес бөлінділері
қызмет етеді. ... ... тән ... ... ... ие ... ... қарсы бағытталған организмнің иммунитет күштерінің әсерінен
аман калады.
Улылығы - микробтың улы заттар түзу ... Бұл улар ... ... ... бөлінеді.
Экзотоксиндерді негізінен грам оң бактериялар бөліп ... ... ... ... - ірі ... жылуға сезімтал
акзаттар, олар микроб торшасынан ... ... ... ... ... табиғатта кездесетін ең күшті у. Сіреспенін азотка
шаккандағы 2 мг ... ... 75 млн. ... ... ... 1 мг
ботулизм токсины 1 000 тонна теңіз тышканын өлтіреді. ... ... ... тән ... ... ... ... өзіне бейім
торшалардың арнайы өзіне тән рецепторларымен жалғасады. Соңдықтан ... ... ... ... тән ... ... ... жарыктың, жылудың, кышкыл мен сілтінің әсерінен күшін ... ... ... ... ... ... ... анатоксинге
айналады. Анатоксин улы болмаса да иммундеуші касиетін сактайды, сондыктан
оны вакцина ретінде колданады.
Эндотоксиндер микроб торшасының ... ... ... есептеледі. Ол
микроб тірі кезінде ... ... ... тек кана микробты
ыдыратканда ғана ... ... грам ... ... ... ... - ... кешеніне жатады, жылуға ... ... ... ... тән емес ... ... іш өту,
ыстык көтерілу сиякты жалпылама өзгерістер туғызады.
Аталған уыттылық факторлары бактерияларға және ... ... тән. Ал ... ... олар ... ... өніп - өсу ... патологиялық процестер тудырады.
Вирустың репродукциясы торшаны закымдап ... не ... оның ... ... ... ... ... онкогендік, зардабы бірден
сезілмейді. Оның нуклеин ... ... ... соң, ... ... мен
иесінің геномы қосылуы нәтижесіңце вирогения деп аталатын кұбылыс ... ... ... - ... ... жоғары болуына,
санитарлық тазалық болуына, санитарлық тазалық бөлімінің құрылуы, жеке
бастың ... мен ... ... мен ... ... ... қажет.
Фермаға, барлық мал қора- жайларына, алаңдарға, сауын орындарына, су
ішетін және мал бағатын ... сол ... ... ... ... мен
мүліктеріне үнемі зарарсыздандыру шараларын жүргізу қажет. Зарарсыздандыру
мақсатында 4% - дык ... ... 70°С ... немесе 1% - дық
этафор ерітінділері қолданылса өте ... ... ... ... ... ... оқшаулау, індеттің таралмауына қарсы
қолданылатын шаралардың басты элементі болып саналады. Осы мақсатта
ветеринариялық ... ... ... ... ... және ... ... шалдыққан малдар үшін арнайы инвазиялық
бөлімдер, ... ... ... ... ... емдеу мекемелерінде арнайы үйымдастырылуы қажет. Оған кіріп-
шығатын арнайы жеке ... ... ... ... ... дезинфекциялық
төсеніштер орнатылады. Бөлім жеке қол жуғышпен, сабынмен, дезинфекциялық
ерітіндімен, құралдарды стерильдеуге арналған ... ... ... қабылдағаннан кейін қолданылған құрал-жабдықтар 15 минут
қайнатылады. Егер мал изоляторға жіберілетін болса, ... ... ... ... ... алдында, малдың
түяғы жуылып, тазаланады. Ауруға қойылған ... ... ... мал ... ... дезинфекцияланады.
Ауру малды қабылдаған ветеринар ... ... ... алшапқышты,
қолғапты т.б. жабдықтарды үнемі ауыстырып отыруы тиіс, мүмкіншілік болмаған
жағдайда дезинфекциялап отырылуы ... ... - ... ... ... тұрақты емдеуге арналған орын. Ветеринариялық заңдылықтарға
сәйкес оны малдәрігерлік емдеу ... ... ауру ... ... және ... азықты қоятын
арнайы орындар болуы тиіс. Ондағы мал серуенге шығарылмайды. Оқшауханада
жүкті әйелдер, кәмелеттік ... ... ... жүмыс істеуіне тиым
салынады. Ауру малмен жұмыс істейтін санитарлар жұқпалы аурулармен ауырған
малдармен жүмыс істеу ережелері ... ... ... керек.
Оқшаухана мен ветеринариялық клиникалардың инфекциялық бөлімдерінде
су және малдың сұйық қиы ... ... ... ... (хлормен, сөндірілген әкпен немесе басқа ... тек ... ... ғана ... ... ... ... еңбек қорғау ережелерімен танысуы үшін әкімшілік оларға алғашқы,
жұмыс орнындағы кезеңді нұсқауларды ... ... ... ... барлық
жұмысқа жаңадан келген адамдар танысады. Оның мақсаты жұмысқа келген
адамдарды еңбек ... ... және ... ішкі ... шаруашылығында еңбек шарты қора-ауасының зиянды ... ... және ... ... температураның тез өзгеруіне,
шуға және физикалық ауыртпашылыққа байланысты болады. ... ... ет ... ... ... физикалық жұмыстар. Мұндай шаруашылықта кейбір
қолайсыз факторлар сақталады, Мысалы: ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ... жұмысшылар
денсаулығына зиянды әсер етеді. Сондықтан да мал қора-жайларында оптимальды
микроклиматты ... ... ... ... ... маңызды
факторы болып табылады.
Мал щаруашылығындағы жұмысшылар арнайы және ... ... ... ... киім – бұл жұмысшыларды физикалық, химиялық және
биологиялық факторлардың әсерінен қорғайтын құрал. Арнайы киімге кеудкше ,
камбинезон, алжапқыш, ... ... ... ... ... ... зиянды әсерінен қорғану үшін жұмысшыларға алжапқыш,
қалпақ, резеңке ... ... ... киім ет ... ... жұмысшылар киімі арқылы
микробпен ластану мүмкіндігінің алдын алушы ... ... ... ақ, тегіс мақта-матадан тігілген халат, қалпақ, орамал жатады. ... ... ... жанасу нәтижесінде жұмысшыларға кейбір
антропогонозды аурулардың жұғу ... ... Аса ... ... ... туберкулез, бруцеллез, құтырық, бұзаутаз және т.б. аурулар
жатады.
Малмен жұмыс істеуге 18-ге толмағандар, жүкті және бала ... ... ... ... ... ... ... басқа
киім киуге, мал қора –жайларында тамақ жеуге және ауру ... ... ... ... болмайды.
Қызмет көрсетушілер ауру малды күту барысында міндетті түрде киім ... бұл киім ... ... соң ... ... ... ... көрсетушілер душқа түсіп, өз киімдерін киеді. Жұмысшылар құрамында
100-150 мг\л белсенді хлоры бар ерітіндімен зарарсыздандырады. ... мен ... ... ... ... камбинезон киіп жинайды. Бұл
жұмыстан кейін арнайы ... ... ... ... алжапқыш,
орамалдарды аптасына 1 рет 1 пайыз сілтілі ерітіндіге немесе 2 пайыз сода
ерітіндісіне салып қояды, соңынан 30 ... ... ... ... көрсетушілер толық медициналық тексеруден өткен соң ғана
жұмысқа жіберіледі. Жұмысшылар 3 айда 1 рет, ... ... 1 ... ... өтеді және 6 айда 1 рет ... ... ... ... ветеринарлар, санитарлар, механизаторлар,
жүргізушілер және малшылар қатысады, олар ... ... ... ... ... және қауіпсіздік ережелерін білуі
керек. Дезинфекция немесе аэрозолды дезинфекциядан кейін ... ... ... ... ... ... қора жайлардың есіктеріне «кіруге
болмайды» деген ескертпе жазулар ілінеді. Дезинфекция мерзімі біткен соң,
жайлардың іші бір ... бойы ... ... ... азық және ... ... ... жуылады және желдеткішті қосып қояды.
Қорытынды
Қорыта келгенде, жұқпалы ауру - ... ең ... ... ... ... ... ... сыртқы белгілері
арқылы білінеді. Мұндай жағдайда жануар организмінің қызметі бұзылып, онда
морфологиялық өзгерістер байқалады. Айта ... бір жай ... ... ... ... ... ... бір-бірінің дәл баламасы емес.
Жұқпалы ауру ұғымының инфекциялық ауру ... ... ... ... ... микробтар қоздыратьш ... ... ... ... инвазиялық аурулар да жатады. Әлбетте
калыптасып ... ... ... ... ауруларды
жұқпалы аурулар деп атай береді.
Жұқпалы аурулар айкын ... ... ... ... білінбей жасырын түрде де, өтуі мүмкін.
Микроб алып жүру деп ... ... ... ол ... де ... шалдықпауын айтады. Аурудан жазылған соң да малдың микроб ... ... ... бұл жерде мәселе ... ... ... бір түрі ... ... отыр. Микроб организмге енген соң ... ... ... өніп-өскен қоздырушы ешқандай дерт
белгісін ... ... да ... ... ... ... бір түрі - ... алып жүру болып
табылады. Оны ... ... ... керек. Орысша
микроб алып жүру - ... ал ... ... ... екі ... ... мағыналы ұғымдар.
Микроб алып жүру кезінде аурудың клиникалық белгілері ... ... ... ... ... ... жағдайда серология,
аллергия сиякты иммуниологиялық зерттеулер нәтиже бермейді. Тек ... ... ... ... ... ... алып жүруші
жануарларды аныктау мүмкін. Микроб алып жүру толеранттылық пен ... ... ... ... субинфекция дегеніміз енген микробтың өсіп - ... ... ... организмнің дертке шалдықпай, онда
иммунитеттің калыптасуы. Мұның нәтижесінде организмнің қызметі бұзылмайды
және ол ауру ... ... ... Сонымен, клиникалық сау
малда бактериологиялық немесе вирусологиялық зерттеулердің теріс нәтижесі
кезіңде ... ... ... серологиялық/ байқалады.
Иммундеуші субинфекция микроб алып жүру тәрізді табиғатта кеңінен тараған.
Мысалы сиырда қарасан негізінен 4 ... ... ғана ... Ол ... ... ... субинфекцияның әсерінен ауруға шалдықпайды. Осыны
ескеріп 4 жастан ... ірі кара бұл ... ... ... ... тізімі
1 Сайдулдин Т. Ветеринарлық індеттану: оқулық жоғары оқу орындары үшін
/Сайдулдин Т., Алматы, 1999. -1 95б.
2Кононов И.В. ... ... ... И.В. ... ... ... ... Ж. Ірі қара аурулары: оқу құралы жоғары оқу ... ... Ж. ... ... 1976. - ... Әмірбек Е. Жануарлар ... ... ... ... ... оқу ... үшін, /Әмірбек Е.Алматы, 2006. -179б.
5 Ілиясов Б.К. ... ... ... оқу ... ... ... үшін, /Ілиясов Б.К./ Алматы - 2001.-173б.
6 Төлеуіш Ж. ... аман ... май ... ... Ж. ... 2007.-
198б.
7 Қасымов Е.И. Індеттану және ... ... ... ... негіздерімен: оқулық жоғары оқу орындары үшін ... ... ... 2006.- ... ... А.А. ... и инфекционные болезни животных: учебник
для вузов /Конопаткин А.А., ... ... , ... ... 7. 05 – 04
М.Әуезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
______________________________кафедрасы
«Бекітемін»
Каф.меңгерушісі __
«____»_____2015ж.
№____Тапсырмасы
___________________________________пәні бойынша курстық жұмыс
Студент ... ... ... ... ... |Курстық жұмыстың мазмұны | ... | ... |
| | ... ... саны) |
|1 | | | |
|2 | | | |
|3 | | | |
|4 | | | |
|5 | | | |
|6 | | | |
|7 | | | ... ... ... күні ... ... ... жетекшісі _________________________________________________
(қызметі, тегі,аты – жөні, қолы)
Тапсырманы орындауға қабылдаған_______________________________
(күні, студенттің қолы)

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аса қауіпті инфекциялық ауру қоздырғыштары тараған кезде халықтың іс-әрекеті11 бет
Аса қауіпті инфекциялық аурулар10 бет
Балықтарды инфекциялық аурулар кезінде ветеринариялық-санитариялық сараптау және санитариялық бағалау алдын алу.24 бет
Балықтардың рикетсиоздық ауруларын ветеринариялық санитариялық сараптау және бағалау18 бет
Ветеринариялық-санитариялық гигиена98 бет
Ветеринарлық санитарлық объектілерге қойылатын ветеринарлық санитарлық талаптар28 бет
Грипп туралы10 бет
Көмей туберкулезі18 бет
Хирургиялық сепсис8 бет
Эпидемиялық процестің құрамы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь