Тұқымды таза өсіру – мал өсірудің негізгі әдісі

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .
Мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Номативті сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Анықтама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
5
6
7
8
9
Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.1 Аналитикалық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1.1 Малды таза тұқымды өсірудің жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1.2 Ірі қараны сұрыптау жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
1.2 Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 20
1.2.1 Зерттеу жүргізілген жерге қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... ... ... . 20
1.2.2 Қара ала тұқымды сүтті малдарды таза өсіру ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
22
2 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
29
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 30
Тақырыптың өзектілігі. Ірі қара шаруашылығы – мал шаруашылығындағы ең маңызды сала, біріншіден халқымызды ең жоғары сапалы тағамдармен қамтамасыз етсе, екіншіден, жеңіл өнеркәсіпті шикізатпен қамтамасыз етеді, әрі бұл сала маңызды органикалық тыңайтқыштарды да өндіреді.
Ғылыми техниканың ерекше дамуына байланысты ірі қара шаруашылығы да ерекше дамуда, әрі одан алынатын өнімдер де көбеюде. Ал кейінгі жылдарда ірі қара мал тұқымдарының асылдануын ерекше көрсеткен жөн, сонымен қатар жаңадан асыл-тұқымды ірі қара малы шығуда, ал осы асыл тұқымды ірі қара малдары экономикалық табиғи аймақтарға жақсы бейімделген. Оған ерекше әсер еткен селекция жұмыстарының жақсаруы. Себебі селекцияның дамуына генетика, биотехнология ғылымдарының жетістіктері мен электронды есептеу техникасының әсері өте зор болды.
Қазақстан Республикасының шаруашылықтарында 20-дай сүтті, сүтті-етті және 8-сүтті ірі қарасының асыл тұқымды малдары өсірілуде. Айта кету керек, бұл асыл тұқымды ірі қараларының көпшілігі жаңа өнеркәсіпті технологияға бейімді емес. Сондықтан кейінгі уақытта будандастыру және шағылыстыру арқылы ірі қараның жаңа асыл тұқымдарын қалыптастыру бағытында жұмыстар жүргізілуде.
Ірі қара шаруашылығының нәтижелі дамытудың ерекше жолы, бұл саланы толығымен интенсивті технологияға көшіру, әрі әр табынның сапасын жақсарту, сұрыптау және жұп таңдау тәсілдерін молынан қолдану, мал азығын молайту, мал азығының сапасын жақсарту болып саналады. Мал табынын толықтыру, оның өнімділігін көбейтумен тығыз байланысты, әрі малдың физиологиясын, азықтандырылуын және малдәрігерлік негіздерін білуді қажет етеді. Ірі қара мал тұқымдарын төмендегідей схема бойынша зерттейді: асыл тұқымды ірі қараның халық шаруашылығындағы маңызы, өскен ортасы, шыққан тегі мен тарихы, тірілей салмағы және тағы да басқа биологиялық, әрі шаруашылық ерекшеліктері, генеалогиялық құрылысы, келешек дамуы.
Ірі қараны асылдандырудың мал өнімін көбейтуде маңызы өте зор, сол үшін дүниежүзілік гендік қорын ғылыми-технологиялық зерттеулер жетістіктеріне сүйене отырып зерттеу қажеттілігі туындауда.
Зерттеу мақсаты мен міндеттері. Зерттеу мақсаты – Қазақстанның оңтүстігінде өсіріліп жатқан ірі қара малдардың тұқымын таза өсіру мал өсірудің негізгі кепілі екендігін зерттеу.
Аталған мақсатқа сәйкес төмендегідей міндеттер қойылды:
- малды таза тұқымды өсірудің жолдарын зерттеу;
- зерттеу жүргізілген жерге қысқаша сипаттама жасау;
- қара ала тұқымды сүтті малдарды таза өсіру ерекшеліктері.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы. Ірі қара малдарды өсіруді таза мал тұқымды өсіруді пайдаланудың өндірістік қажеттілігі дәлелденді.
1 Богданов Е.А. Влияние питание на формы животного тела и на характер продуктивности. М. Сельхозиздат, 1949
2 Төреханов А.Ә., Каримов Ж.К., Даленов Ш.Д., Найманов Д.Қ., Жазылбеков Н.Ә. Ірі қара шаруашылығы. – Алматы, 2006.
3 Асылбек Р, Божбанов Б. Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және селекция. – Шымкент, 2007.
4 Ысқақбаев Б.Б. Ірі қара шаруашылығы. – Алматы : Қайнар, 1996.
5 Кулешов П.Н. Теоретические рабаоты по племенному животноводству. –М., 1974.
6 Кәрімов Ж.К., Дәленов Ш.Д., Найманов Д.С. Ірі қара мал шаруашылығы. – Қостанай, 1996.
7 Асылбек Р, Божбанов Б. Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және селекция. – Шымкент, 2007. – 97 бет.
8 Дарвин Ч. Изменение животных и растений в домашнем состоянии. – М. : Сельхозиздат, 1941
9 Асылбек Р., Божбанов Б. Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және селекция. – Шымкент, 2003. – 97 б.
10 Асылбек Р, Божбанов Б. «Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және селекция» Шымкент 2007. – 39 б.
11 Асылбек Р, Божбанов Б. Ауыл шаруашылығы жануарларын өсіру және селекция. – Шымкент, 2008. – 99 б.
12 Эрнст Л.К, Кравченко Н.А, Солдатов А.П. и др. Племенное дело в животноводстве. – М. : Агропромиздат, 1987.
13 Кәрімов Ж.К. Қазақстанның сүтті сиыры. – Алматы : Қайнар, 1979.
14 Пшеничный П.Д. Рост и развитие крупного рогатого скота // Скотоводство. – М. : Сельхозиздат, 1961
15 Демченко П.В. Повышение скороспелости крупного рогатого скота // Животноводство. – М., 1974. - №9.
16 Бегучев А.П. Формирование молочной продуктивности крупного рогатого скота. – М. : Колос, 1969.
17 Юрмалиат А.Н. Выращивание молодняка крупного рогатого скота. – М. : Сельхозиздат, 1961
18 Садыкулов Т.С. Разведение и селекция сельскохозяйственных животных. – Алма-Ата, 1997. – 145 с.
        
        Аннотация
АП-13-7к2 тобының студенті Б. Есбосинованың «Тұқымды таза өсіру – мал
өсірудің негізгі ... ... ... ... ірі ... нәтижелі дамытудың ерекше жолы, бұл саланы толығымен
интенсивті технологияға көшіру, әрі әр ... ... ... ... жұп ... тәсілдерін молынан қолдану, мал азығын ... ... ... ... ... сарапталған.
Қара-ала тұқымның пайдалы қожалық-биологиялық белгілерінің ... мен ... ... өте ... және ... ... ... ескере отырып «Олжа Құрбанов» атындағы өндірістік
кооперативінде дәл осы қара ала ... ... ... ... ... ала ... малдардың жағымды типтерін сақтап қалу, оның ... ... ... түсу және ... түсу ... ... малдың
таза өсіру әдісін жалғастыра беруді дұрыс деп санаймыз.
Қожалықта өсірілетін қара ала тұқымды сиырлардың пайдалы ... ... ... қана ... ... ... ... жақсарту
мақсатында мал өсірудің таза тұқым өсіру әдісін қолдану малды зоотехникалық
және экономикалық тұрғыдан бағалағанда өте тиімді ... ... ... 2.104-68 КҚБЖ ... ... 2.01.-80 КҚБЖ ... мен конструкторлық құжаттарды
белгілеу.
МЖМБС 2.301-68 КҚБЖ (ЕСКД).Форматтар.
МЖМБС 2.601-95 КҚБЖ (ЕСКД).Пайдалану құжаттары.
МЖМБС 2.304-81 КҚБЖ ... ... 2.701-84 КҚБЖ ... мен типтері орынға
қойылатын жалпы ... 2.321-84 КҚБЖ ... ... (ГК) Қ.Р ... ... ... ... өнімнің
класификаторы (ӘҚТБӨК).
СТ ОҚМУ 4.02-2008.Университет стандарты.Сапа менеджменті жүйесі,
құжаттарын түзу, ... мен ... ... ... ... ОҚМУ 7.11-2008.Университет
стандарттары.Оқуәдістемелікпроцестердібасқару.
Мазмұны
бет
| |Аннотация |4 |
| ... |
| ... |6 |
| ... |
| ... |8 |
| ... |9 |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... мен | |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... |10 |
| ... |
| ... | ... ... |10 |
| ... |
| ... | ... ... таза ... ... ... |10 |
|1.1.2 |Ірі ... ... |15 |
| ... |
| |. | ... ... |20 |
| ... |
| ... | ... ... жүргізілген жерге қысқаша |20 |
| ... | ... ... ала ... ... ... таза өсіру | |
| ... |
| ... | |
| 2 ... ... |28 |
| ... |
| ... | |
| ... |
| ... | |
| ... ... |30 |
| ... | ... ... ... – бұл бір ... ... ... шағылыстыру. Әрбір
тұқым ауылшаруашылық байлық болып табылады.
Туыс малдарды шағылыстыру (инбридинг). ...... ... ... Бұл жүйе таза ... ... жиі қолданылатын
болғандықтан оған түбегейлі тоқталмайды.
Сұрыптау деп – белгілі тіршілік ортасына, не өндіріс технологиясына
бейімдел ген, немесе адамдардың өзінің ... ... өтей ... алып ... айтады.
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Ірі қара шаруашылығы – мал шаруашылығындағы ең
маңызды сала, біріншіден ... ең ... ... тағамдармен қамтамасыз
етсе, екіншіден, жеңіл өнеркәсіпті шикізатпен қамтамасыз ... әрі ... ... органикалық тыңайтқыштарды да өндіреді.
Ғылыми техниканың ерекше дамуына байланысты ірі қара ... ... ... әрі одан ... өнімдер де көбеюде. Ал кейінгі жылдарда
ірі қара мал ... ... ... көрсеткен жөн, сонымен қатар
жаңадан ... ірі қара малы ... ал осы асыл ... ірі ... экономикалық табиғи аймақтарға жақсы бейімделген. Оған ерекше әсер
еткен селекция жұмыстарының жақсаруы. Себебі селекцияның ... ... ... ... мен электронды есептеу техникасының
әсері өте зор болды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ірі ... асыл ... малдары өсірілуде. Айта ... бұл асыл ... ірі ... ... жаңа ... ... ... Сондықтан кейінгі уақытта будандастыру ... ... ірі ... жаңа асыл тұқымдарын қалыптастыру бағытында
жұмыстар жүргізілуде.
Ірі қара ... ... ... ... жолы, бұл саланы
толығымен интенсивті технологияға көшіру, әрі әр ... ... ... және жұп ... ... молынан қолдану, мал азығын молайту,
мал азығының сапасын жақсарту болып ... Мал ... ... ... ... ... байланысты, әрі малдың физиологиясын,
азықтандырылуын және малдәрігерлік ... ... ... ... Ірі ... ... төмендегідей схема бойынша зерттейді: асыл ... ... ... шаруашылығындағы маңызы, өскен ортасы, ... тегі ... ... ... және тағы да ... ... әрі шаруашылық
ерекшеліктері, генеалогиялық құрылысы, келешек дамуы.
Ірі қараны асылдандырудың мал өнімін көбейтуде ... өте зор, сол ... ... ... ғылыми-технологиялық зерттеулер жетістіктеріне
сүйене отырып зерттеу ... ... ... мен ... Зерттеу мақсаты – Қазақстанның
оңтүстігінде өсіріліп ... ірі қара ... ... таза ... ... негізгі кепілі екендігін зерттеу.
Аталған мақсатқа сәйкес төмендегідей міндеттер қойылды:
- малды таза тұқымды өсірудің жолдарын ... ... ... жерге қысқаша сипаттама жасау;
- қара ала тұқымды сүтті малдарды таза өсіру ерекшеліктері.
Жұмыстың практикалық маңыздылығы. Ірі қара ... ... таза ... ... ... ... қажеттілігі дәлелденді.
І Негізгі бөлім
1.1 Аналитикалық бөлім
1.1.1 Малды таза ... ... ... тұқым өсіру – бұл бір тұқым түрін бір-бірімен шағылыстыру. Әрбір
тұқым ауылшаруашылық байлық болып табылады. Тұқымды ... алып ... ... ... таза ... өсірудің басты мақсаты болып табылады. Бұл
өсіру әдісінің мәні – жағымды жануарлар типін ... ... оның ... ... ... түсу ... ... өсіру арқылы өте жоғары өнімді жануарлар алынған. Қара–ала ... Аида ... 12 ... 44 407 кг сүт ... 4293 кг ... ... ... жүзілік тәуліктік сүті бойынша рекордистка болып
ярослав тұқымының Вена атты сиыры ... ... (82,1 кг). Таза ... ... желгіш тұқымының Улов, Пион, Турнир сияқты айғырлары
алынған, олардың желгіштігі 1600 м-ге 2,001 с ... ... ... ... биязы жүні бойынша 30,1 кг жүн берген.
Таза өсірудің арқасында тек қана өте ... ... ... ... ... бірге асылтұқымдылығы жағынан өте бағалы мал табынын да ... ... ... мал ... ... сүттілігі 5000-6000 кг-
нан асады [1].
АҚШ-тың «Альфа-Дана» фермасында ... ... ... ... 6500 кг-ды құрайды. Англияда (Ватсона фермасы) айршир
сиырларынан екі мезгіл сауып 305 күн ... 8383 ... ... ... ... Осы ... таза мал ... мысалдарын көптеп келтіруге
болады. Ресейде малды таза өсіруге аса көңіл бөлген, олар шығарған ... мал ... ... ... тұқымдармен шағылысуда қорғаған.
Көптеген елдерде малды таза өсіруге көп көңіл бөледі.АҚШ-та голштин-
фриз, джерсей, гернсей тұқымдарын тек таза ғана ... ... ... жақсарту мақсаты - әрбір бұзау туу арасы 12-13 ай ... ... ... сүт ... ... ... ... малдардың
генетикалық жақсаруының басты критерийі - малдың жоғарғы өнімділігі, ұзақ
уақыт пайдалануы, сауудың жеңіл болуы, ... ... ... ... ... сиырлардың сүттілігі 1950 жылдары ... кг ... 1979 жылы 5114 кг- ға ... өсті. 7000 - 9000 кг сүт беретін
де ... бар. ... ... ... ... ... азайту) пен физиологиялық лимитті (жоғарғы сүттілік ... ... ... кері ... талдап, жуық арада
селекциялық та физиологиялық та лимиттің қаупі жоқ деп ... ... ... таза ... арқылы бағалы мал тұқымдарын генетикалық
жетілдіру ... ... ... ... ... ... таза өсірумен қатар джерсей, ... ... да ... келеді. Көптеген елдерде малды таза өсіру мал өсірудің негізгі ... ... таза ... ... ... көп ... ... Оны әрине
мал асылдандыру жазбаларына ... ... Өте ... ... мал
асылдануы жұмысында ролі зор. Қолдан ұрықтандыру әдісіне пайдаланғанда бір
бағалы аталықтың спермасымен ондаған мың ... ... ... кезде аталық ұрығын мұз қылып қатырып, ұзақ уақыт сақтау әдістері
жасалған. Осы әдіс бойынша өте бағалы аталықтардың сперма қоры ... ... ... қоры пайда болуына байланысты олардың ұрығы бір елде
ғана емес, ... ... ... да ... ... Осы жұмыстарға
байланысты ұрпағы бойынша тексерілген ... ... ... ... ... туралы және қанының поспорты болуға тиіс. Ол оның
генетикалық толыққандылығын анықтау үшін және нағыз әкесі екендігін анықтау
үшін ... ... ... ... таза ... ... ... тек бір табында ғана ... ... ... ... де ... ... орталықтар басқаратын
тұқыммен асылдандыру жұмысын жүргізгенде ... ... ... ... ірі ... селекция әдісі де қолданылады
.Малды таза өсіру ... ... да ... ... консервативті әдіс
болып табылады. Ол тұжырым теріс тұжырым . Әрбір ... оның ... ... сақтайтын генетикалық негізі бар. Зауыттық
тұқымдардың ең ... ... -өте ... ... ... ... өзгергіштігі. Осы өзгергіштігіне байланысты сұрыптау
арқылы тұқымды жаңа қасиеттер қалыптасады ... таза ... ... ... неше түрі әдістерін қолдану арқылы линия, ұя бойынша ... ... ... тұқымды жануарлар асылдылық және өнімділік қасиеті
бойынша алуан түрлі болып ... ... ... түсу үшін
мақсатты жануарларды сұрыптау ... ... ... үшін ... ... ... тура келеді.Әрбір жануар тұқымының стандарты
болады.Стандарт дегеніміз жануарларға қойылатын ... дене ... ... ... талаптар. МАК (ГПК) жазу үшін жануар 1 ... ... ... ... тиіс ... ... сұрыптаудың негізгі бастамасы, ол селекционердің
барлық жігерін тұқымның жетіле ... ... ... тұрақты
болуға тиіс.Бірақта оны мезгіл - мезгіл қайта қарап отырылуы ... ... сол ... ... ... ете ... Аталықтарының бағалық
қасиеті де стандарт арқылы анықталып отырады. Онда сүттілігі, сүттің
майлылығы, ... ... ... ... - ... аталық жануар
қасиеттері белгіленіп отырады.
Көптеген мал тұқымдарына малды таза өсіру кезінде қойылатын талаптар
анықталып ... ... ... сиырлардың сүттілігі 5500-7000 кг,сүт
майы майлылығы 3,7-3,8% ... ... майы 200 ... кем болмауға тиіс,
белоктылығы 3,5-3,7% -те кем болмай жылдық ... 171 ... ... тиіс. Сауын мерзімі минутына 2 кг-нан кем сүт ... ... тууы 27 ... кем ... ... Сонымен бұл тұқым жануарлары
жаңа өндірістік технологияға сай, сүт ... ... ... ... ... ... болуға тиіс.
Малды таза өсіргенде тұқымды жақсартуға мүмкіндіктер туады. ... ... екі әдіс ... ... туыс емес ... және ... Қандай мал тұқымы болмасын жалпы асылдандыру жүйесі бойынша
негізінен туыс емес ... ... ... ... ... қан ... ... жақсартатын іс-шара ... ... ... икемділігі сақталып олардың жаңа
жағдайға биімдеу ... ... емес ... ... асыл ... емес шаруашылықтарда
жүргізілетін мал өсіру әдісі.
Туыс малдарды ... ... ...... туыс
жануарларды шағылыстыру. Бұл жүйе таза ... ... жиі ... оған ... ... ... өте ескі ілім.Ол жөнінде шаруалардың бірнеше ой-
пиғылдары бар. Басында инбридинг ... ... ... ... ... ... ... байқап қалып, өте қатаң түрде оған тиым салған.
Араптар XIII ғасырдың өзінде асылтұқымды ... ... ... бар ... байқаған.
Капитализм дәуірі кезінде көптеген елдерде жаппай тұқым түзілу процессі
жүре бастады. Рынокқа сай жаңа ... ... ... ... ... жүре бастады. Тұқым басының ... ... ... ... ... ... жүру ... жүзеге асты. Мысалы: шортгорндағы
тұқымбасы Губбакты, орлов желгіштеріндегі ... 1, ... ақ ... 1 ... ... ... ... кеңінен
пайдаланылған.
Әр түрлі дәрежеде ... ... ... тұқымын шығарғанда
қолданылған [4]. Жүйесіз жақын инбридинг мал өнімділігінің ... ... ... ... әкеп ... ... ... қисық – қыңырға айналады. Соның бірі атышулы шортгорн мал тұқымы
да нашарлап кетті. Осының нәтижесінде инбридингке ... ... ... бұл ... ... ... ... қызығушылық қайтадан тек ХІХ ғасырдың ақырында ғана пайда
болды. Асылдандыру кітаптарын ... ... ... мал ... ... зерттеу тұқым түзілуде инбридингтің пайдалы әсері, ролі барын
көрсетті. П.Н. Кулешов [5] туыс ... ... ашық ... ... де ол ұзақ уақыт жақын инбридингтің зиянды ... атап ... ... ... ... шығаруды мысал ете отырып, кейіннен Ж.К.
Кәрімов және б. [6] ... ... ... ... ... ... қана қоймай, ондай ... ... ... линияларды
шығаруда да көп пайда келтіретінін ашып көрсетті. ... ... ... ... ... М.В. Иванов инбридингтің селекциялық
жұмыстарда ... әдіс ... ... [7]. Оны тек ... ... жануардың конституциясының мықтылығына ... ... ... ... ... ... ... бастап инбредингтің ролі мен маңызы жөнінде,
оның биологиялық мәні жөнінде генетика пәні зерттей ... Ч. ... ... ... ... ... ... Ол 23 инбридтелген теңіз
шошқасының семьясымен 20 ұрпақ бойы аға - ... ... ... 35 ... 27-сі қырылып кеткен. Қалғандарының тіршілікке
қабілеті, тірі массасы, төлшілдігі төмендеген. Инбрид ... ... ... ... ... ... Дарвин [8] тұқымды жақсарта, жетілдіре түсу жолында инбридингті
қолдану керек деген тұжырымы өте ... ... ... кезіндегі
генетикалық жақсарудың өте баяу жүретіні ... ... ... ... оларды бір-бірімен шағылыстыру (линияаралық кресстар ) ... ... ... ... ... ... алуға мүмкіндік береді. Әдеттегі селекциямен ондай жетістіктерге
жету өте қиын. Популяцияны одан әрі жақсарту үшін ... ... ... жаңа ... ... ... ... те оларды бір – бірімен
шағылыстырып, жаңа популяция алу үшін жақсы кросстарды ... алу ... ... ... әсер ... сиырларда да анықталған. Мысалы:
Нильсон – Эле мен Д. Лаш бастапқы өсу ... ... ... ... атап ... ... Колифорнияда сиырларда жүргізілген ұзақ
уақыт инбридингтің нәтижесінде ... ... ... артқан сайын сүт
шығымдылығы 210 фунтқа, сүт майлылығы 0,9 фунтқа азайған. Инбридингтің сиыр
төлшілдігі мен ... ... ... ... әсер ... ... Ғалымдардың әртүрлі жануарларға жүргізген көптеген зерттеулері бірнеше
ұрпақ бойы жүргізілген тығыз инбридингтің ... ... ... ... ол ... маңызды шаруашылыққа пайдалы белгі – қасиеттерінің
нашарлайтындығын, олардың асылдық бағалылығы төмендейтінін көрсетті.
Инбридинг клетканың ... ... әсер ... ... ... болатын биологиялық процесстер нәсілдік ... ... ... Олар оны ... ... ол өзгерістерді біржақты
организм зақымдануы ретінде қарауға болмайды. Ол өзгерістер организмдегі
тіршілік процесстерін басқаша ... әкеп ... ... осы ... жағдаймен әсерлесуіне мәжбүр етеді. Ол жай пассив күн ... ... ... тырысады. Кейде ол жеңімпаз болып шығады. Сонда барып ... ... ... ... - деп жазған.
Инбридинг нәтижесінде организмде терең анатомия – ... ... ... ... тіршілік қабілетінің төмендеуіне, төлшілдігінің
азаюына, ұрпақтардың ұсақтанып кетуіне әкеп соқтыратын сол өзгерістер.
Туыс шағылыстырудың негізгі ... – өте ... ... ... ... ... қалу. Инбридинг бағытты жүргізілуге тиісті,
онда тек белгілі, өте ... ...... жануарды ғана пайдалану
керек.
Инбридинг деңгейі. Жануардың ... ... шығу тегі ... ғана
анықтайды. Онда әкесі мен шешесі қатарын бірінші деп ... ... ... ... ... Шешесі жағынан тегі анықталып, жазба рим
сандарымен ... ... ... ... ... көрсететін сандар
үтірмен ажыратылып отырады, ал қайталау тектің екі ... да тере ... ... ... ... ... байланысты, тектер қатарына
байланысты, классификациясы бойынша инбридинг деңгейлеріне бөлінеді [11].
Инбридингтің мал асылдандыру ... орны мен ... ... ... ... ... мал асылдандыру жұмысында өте маңызды
роль атқарады. Л.К. Эрнст және басқалар [12]: ... ... ... ... ... құрал болып табылады. Талантсыз,
түсінігі аз селекционер үшін құрудың жолы. Мышьяк, ...... ... ... ... ауруды қатарға қосуға да болады, ол сонымен бірге тура
қолданбаса инбридинг сияқты ауруды ... те ... ... Ол ... ... роль ... ... қолданбай шығарылған бір тұқымды тауып
атаудың өзі қиын» - деп ... ұзақ ... ... ... ... биологиялық жағынан
біршама және алыс инбридингтен өзінше ерекшеленеді. Біршама ... онша арта ... ... де өте жақсы тегінің ұрпағының
генотипіне тигізетін әсері мол ... ... ... ... болады.
Біршама инбридинг ұрпағында оның конституциясының нашарламай, тіршілік
қабілеті төмендемей – ақ ... ... ... беки ... ... ... негізгі міндеті – нәсілдік қасиеті жоғары, бағалы,
сол қасиеттерін ұрпақтарына бере алатын аталықтар ... ... ... ... ... ... ... алуда туыс шағылыстырулар
қолданылады. Тұқым сапалық жағынан өзгеше ... ... деп ... ... ... тұрады. Линиялармен жұмыс жасау ... ... ... ... ... ... әдісі өте бағалы
жануарлар – линияны жалғастырушылар алуға мүмкіндік береді. Линия бойынша
мал өсіруде ... төрт ... ... ... мен ... – бір линиядан болғанда. Жалпы тегі аталық ... ... ... ... шағылыстыру жүргізіледі. Мұндай
инбридинг типі қолданылғанда линиябасының нәсілдік қасиеті беки
түскенімен, нәсілдік қасиет кеми түседі, ... ... ... ... ... ... төзімділігі кемейуі мүмкін.
Мұндай инбридинг типі жылқы шаруашылығында сирек ...... ірі ... 16 – 30% ... ... мен ... – әртүрлі линияларға жатады. Бірақ шешесінің
шежіресінде басқа линияның линиябасы ... ... ... ... инбридинг типі бірінші типтен ... ... ... ... ... ... байланысты әлсіреген.
Шындығында, линия кроссы ... ... бұл типі ... ... әкеп ... Ол мүйізді ірі қарада 16 – 30%
шамасында.
3. Әкесі мен шешесі – әртүрлі ... ... ... ... шешесінің линиябасы кездеседі, сондай – ақ ... ... ... ... ... ішінде кезігеді.
Инбридингтің бұл типі – ... 2 – 3 ... бойы ... ... ... ... ... аталықты қайтадан сол линия
аналықтарымен шағылыстырады, ... мұны ... ... инбридинг болып табылады. Мұндайда гетерогенді жұптау
жүреді, нәтижесінде ... ... ... ... ... типі ... ірі ... 11-20% кездеседі.
4. Әкесі мен шешесі – әртүрлі линияларға жатады. Бірақ ... ... ... ... ... бір линияның линиябасы кезігеді.
Мұндай ... ... екі ... ... ... Ондағы инбридинг
аналық даралар арқылы үшінші линиямен жүріп, ... ... ... Туыс ... бұл типі ... ... – ақ өте ... классты ұрпақ алуға мүмкіндік береді.
Мұндай инбридинг айтарлықтай жиі ... ... ... 46,8%, ал ... ірі ... ... ... әсерлерімен күресу шаралары. Ең алдымен инбридингтің
зиянды әсерлері болмау үшін туыс емес шағылыстыру жүргізу ... ... ... ... Ол ... сол ... жоғары сапалы аталықтарын
пайдаланып отыру керек. Басты шарадан дене ... өте ... ... ... ... керек. Олардың осы қасиеті дамитын күтіп – ... ... ... Туыс ... өзін ... ... – баптау,
өсіру жағдайында дайындау да ... ... ... ... зиянды
әсерінің бірі бірдей күтіп-баптау жағдайында өсіру болады.
Ж. ... [13] ... бұл ... мәні ... жетекші асыл тұқымды
зауыттар өзінің ... ... сол ... ... ... ... 1-2 ұрпақ ауысқан соң қайтадан өз шаруашылық-
тарына алады. Басқа шаруашылықтарда ... ... ... ... сол ... ... ... байып, арта түседі.
1.1.2 Ірі қараны сұрыптау жұмыстары
Сұрыптау деп – ... ... ... не ... ... ген, ... ... өзінің қажеттілігін жақсылап өтей алатын
жануарларды алып қалуын ... ... жаңа ... ... ... өліп ... ... қажеттігін қанағаттандырмайтын жануарларды
өсіруден шығарып тастап отырады.
Қандай да ... жаңа ... жаңа ... ... және қолдан
сұрыптаудың нәтижесі. Табиғи сұрыптау деп қоршаған орта жағдайына өзінің
қандай да болмасын пайдалы ... бар тірі ... тірі ... алуын айтады. Осылайша жабайы өсімдіктер мен жануарлар ішінен
қоршаған ортаға бейімділіректері тірі ... ... ... ... ... ... деп адамдардың пайдалы қасиеттері бар, жағымды
типтегі жануарларды таңдап алып, ... ... ... ал ... жауап бермеген көбейтуге қалдырмай шеттетуін айтады.
Мал шаруашылығын мәдениет ... ... ... бар ... мен жаңа тұқымдар шығару процессі әдістемелік сұрыптау арқылы
ғана жүргізуі мүмкін. Оның өз ... ... ... – ала ... мақсаттылығы, жүйелі түрде жануарлардың белгілері мен қасиеттерін
бағалап отыру, табыннан оны, сол ... ... ... ... қайта құру
мақсатында пайдаланылатын, ерекше топ бөліп алу. (8) табиғи сұрыптау және
қолдан ... ... одан әрі ... ... ... ... ... мақсатында, зоотехнияға қосымша атаулар ... ... типі ... ... оны ... бір ... ... табында сақтап қалу керек болғанда, ол нормадан
ауытқыған ... ... ... ... арқылы жүзеге асырылады.
Ауытқулар элиминациясы (шығарып тастау) ... ... да ... ... стабнемесезация жасаушы сұрыптау деп атайды [14].
Шаруашылық маңызы жоқ, жиі барлық морфологиялық белгілер бойынша, ... ... ... дамуымен байланысты сұрыптауды, жанама
сұрыптау деп атауды ұсынды. ... ... ... ... ... ... жағдайында, оны өндірістік технологияға
көшіруде жануарларды сол жағдайға бейімді бағытта жетілдірудің маңызы артып
отыр. ... ... ... жануарларды сұрыптауды технологиялық сұрыптау
деп атауды ұсынды.
Сұрыптау белгілері. Ауылшаруашылық ... неше ... ... қасиеттері бар. Ол белгілерде неше ... ... ... алып ... ... ... Мысалы, сүтті және
сүтті-етті бағыттағы сиырларды ... ... ... ... ... ... ондағы белок мөлшері, лактация ... бойы ... сүт ... ... тірі массасы, дене
бітімі мықтылығы, экстерьер ерекшеліктері, ет ... ... ... ... ... сапасы бойынша бағаланады. ... ... ... сатысына көтерілген ... ... ... мен ... саны артып отырады. Мал шаруашылығын
өнеркәсіптік негізге ... ... ... технологияға
бейімділігі бойынша қосымша ... ... ... ... көп ... берген сайын оның құндылығы жоғары болады.
Бірақта мал ... ... ... ... ... саны ... ... сұрыптаудың тиімділігі төмендейді. Егерде
белгілі бір пайдалы қасиетті ... ... ... ... ... сұрыптау жүргізсе табында салыстырмалы ... ... ... ... ... мал ... П.В. Демченко [15] жүнінің ... ... ... ... ... оңтүстігінде ең ұзынжүн қой тұқымын
шығарды. XIX ғасырдың ақырында американ ... ... ... қарқымды сұрыптау жүргізіп, осындай тұқымды жылқыдан дүние ... ... ... ... ... ... ... кешені болуға тиіс. Мұндайда
сұрыптау жүргізіліп отырған әрбір ... ... ... ... болмауы мүмкін, бірақ, жануардың ... ... ... ... ... Мысалы: Вологод облысындағы «Молочное» сүт
зауытында қара – ала тұқымның Мозаика ... 300 күн ... ... 11 350 кг сүт ... Оның ... бағасы майлылығы 4,11%,
10 024 кг сүт берген Роспись сиырынан көп төмен ... ... ... бұқашалар өсіруге қалдырылмай, екінші сиырдан туылған бұқашалар
табынды әрі ... ... үшін ... ... ... мәліметтерді кейде бір белгі бойынша сұрыптау жақсы деген ... ... ... ... екі ... көрсеткіштердің дұрыс
екендігі көрініп тұр. Егерде тірі массасы көрсеткішін ... ... ... сұрыптауға қоспағанда олардан 175,9 кг май алынса, 25% ... ... ... ... кезде, олардан – 186,8 кг май, 25%
майлылығы төмен сиырларды жарамсыздыққа шығарғанда – 170,5 кг май, ал ... аз, және майы аз ... ... ... – 188,9 кг ... 1 – ... ... саны бойынша алынған нәтижелер (Ф.Ф.Эйснер
мәліметтері)
|Жануарлар тобы ... |300 ... |Сүт ... |
| ... |сауылған |% ... |
| | |сүт, кг | |кг ... |45 |4630 |3,8 |608 ... топ | | | | ... сүті азық |34 |5035 |3,71 |608 ... | | | | ... ... майы азық |34 |4330 |3,94 |600 ... | | | | ... ... майы азық |34 |4870 |3,88 |616 ... | | | | ... ... майы, тірі |34 |4806 |3,85 |650 ... азық | | | | ... | | | | ... ... ... жүргізген кезде тандем әдісі қолданылады.
Әдістің мәні бірнеше ұрпақ ауысқанша бір белгіге сұрыптау жүргізілсе, келер
бірнеше ұрпақ ауысқанша екінші бір ... ... ... сүт ... ... одан соң ... ... жүргізіледі. Осылайша
кете береді. Сүт ... ... ... ... ... кейіннен майлылығы, одан соң сүттегі белокқа ... ... ... ... ... негізгі өнімділігі, жағымды
экстерьер формалары бар ... ... ... ... ... жануардың асылтұқымдық бағалылығын анықтауда сонымен бірге олардың
ұрпағының сапасына да қарау керек. Басты ... ... ... де ... болады. Атап айтсақ, жануар түсі, мүйізінің формасы
мен көлемі, құйрықтарының құрылысы мен пішіні ... ... ... ... ... табында немесе тұқымда қандай да болмасын
белгілер мен ... ... ... ... ... ... де
күшейтіп және бекітуге болады. Бірақта екінші дәрежедегі белгілерді басты
белгілерге зиянын тигізбейтіндей етіп ... ... ... ... ... стандарт түске сай келмегені бойынша жарамсыздыққа
шығарған да мысалдарды біледі. Әрине ол ... ... көп ... ... ... корреляциялық байланыстың маңызы. А.Н.
Юрмалиат [17] мәліметі бойынша салыстырмалы ... ... ... мал ... ... маңызды. Ол сұрыптауды
бір белгі арқылы ... ... ... әсер ... ... ... 2 – ... малдары арасындағы корреляциялық байланыс
|Байланысты белгілер ... ... ... сиыр | ... – сүт майы |0,88 – 0,98 ... ...... беретін сүті |0,34 – 0,60 ... майы – сүт ... |0,32 – 0,65 ... ...... |0,13 – 0,72 ... сиыр | ... ... ... ... – туша |0,5 – 0,81 ... | ... ... ...... массасы |0,77 ... ... ... – туша ... |0,64 ... ...... бұзау |0,70 ... | ... ... мен ... арасындағы корреляция коэффициентін шығару
арқылы анықтайды. Оның мөлшері 0 мен 1-дің ... ... Бұл ... ... ... те ... мүмкін. r – 0-ге тең болғанда белгілер арасында байланыс
жоқ болғаны. Оң корреляция ... ... бір ... ... сұрыптау
екінші белгінің де жақсаруына әкеп соқтырады. Ал теріс ... бір ... ... ... ... белгілер арасында да, сапалық ... да ... ...... ... әдісі мен биологиялық
әдістердің үйлесімін ... ... ... ... белгілер
арасындағы байланысты тереңірек анықтауға мүмкіндік ... ... бір – ... ... ... байланысты.
1.2 Технологиялық бөлім
1.2.1 Зерттеу жүргізілген жерге қысқаша сипаттама
Зерттеу жұмыстары ... ... ... ... ... ... ... өндірістік кооперативінде жүргізілді. Ол 1997 жылы П.К.
«Манкент» қожалығынан бөлініп шығып, жеке ... ... ... ... қожалық облыс орталығы Шымкент қаласынан 25 км ... ... ... ... елді ... 5 – 7 км қашықтықта орналасқан.
Өндірістік – кооперативтің басты даму ... ... мал ... ... оның басым бөлігі малазықтық бөлігі болып табылады.
Қазіргі таңда «О. ... ... ... ... ... әлеуметтік даму тұрғысынан аяққа нық тұрып тұрақты ... келе ... ... ... бірі ... ... Шаруашылықта
мал бас саны 950 болып, соның ішінде сиыр саны – 347 басты құрайды.
Шаруашылықта сүт өндіру жақсы ... ... ... 2013 жылы – ... сүт, 2014 жылы – 308,4, ал 2015 жылы – 387,3 ... сүт ... ... 3 – Шаруашылықтағы мал басы
|Өнім түрлері ... ... |
| ... | |
| | |2013 |2014 |2015 ... |тн |272,6 |308,4 |387,3 ... қара мал еті |кг |1500 |1989 |2696 ... ірі қара мал етін сату ... – 1500 кг-ды құраса, 2014 жылы
– 1989 кг-ды, ал 2015 жылы – 2696 кг-ды құраған.
Кесте 4 – ... мал ... ... |2013 |2014 |2015 |
| ... | | | |
|1 бас ... ... сүт |кг |1788 |2055 |2107 ... алынған бұзау |бас |259 |265 |374 ... ... ... семіруі |грамм |220 |357 |433 |
|1 цн ... ... азық ... |3,7 |3,5 |2,5 ... ... ... ... әр бас сиырдан сауып алған сүт
мөлшері әр жылда жоғары көтеріліп 2013 жылы - 1788 кг-ды, 2014 жылы – ... ал 2015 жылы – 2107 ... ... яғни 2013 жылмен салыстырғанда – 319
кг-ға артқан. Бұл сүт өнімділігінің өсу ... өте ... ... Әлбетте мұндай жетістікке малдарды құнарлы азықтандыру және
жақсы күтіп-бағу арқылы қол ... ... ... алу ... да ... ... ... Мысалы, 2013 жылы
қожалықта 259 бас, 2014 жылы 265 бас, ал 2015 жылы 374 бас ... ... 2013 ... ... – 115 бас ... көп ... Біздің
пікірімізше, келешектеде қожалықта төл алу осындай қарқында жалғаса берсе,
мал бас ... ... ... ... мүмкіндік болады деп есептейміз.
Әрине, мұның үшін қожалықта берік азық қорын жасауды қолға алу ... ... ... ... сүрлем үшін 100 гектар жерге жүгері, малдарды ... көк ... ... қыс айларында сапалы пішен және пішендеме мен
толық қамтамасыз ету үшін 300 гектар суармалы жерге жоңышқа ... ... 200 ... ... күздік бидай егіледі.
Шаруашылықта әр жылы кем дегенде 100 тонна сапалы сүрлем, 150 мың ... ... және 100 ... пішен дайындалады.
Кесте 5 – Шаруашылықта өсірілетін азықтық егіндер көлемі
| Мал азықтық ... ... ... ... | | |
| | |2013 |2014 |2015 ... ... |Га |30 |40 |50 ... ... |Га |50 |75 |100,0 ... ... |Га |100 |125 |150 ... |Га |200 |250 |300 ... |Га |100 |125 |150 ... жер |Га |15 |15 |15 ... ... тұрғандай дән үшін егілген жүгері дақылы 2013 жылы – 30
га-ды, 2014 жылы – 40 ... 2015 жылы – 50 ... ... ... үшін
егілген жүгері көлемі сәйкесінше 50; 75; 100 га-ды құраған.
Мал азығына арналып егілген арпа ... 2013 жылы – 100 ... 2014 ... 125 ... 2015 жылы – 150 ... ... мал ... үшін 2013 жылы – 200 гектар, 2014 жылы – 250 гектар,
2015 жылы – 300 ... ... ... ... басқа қожалықта 2013 жылы –
100 гектарға, 2014 жылы – 125 ... 2015 жылы – 150 ... ... ... ... айтқанда, «О.Құрбанов» атындағы өндірістік ... ... ... мөлшерде азық қоры жасалған деп есептеуге болады.
1.2.2 Қара ала тұқымды сүтті малдарды таза өсіру ерекшеліктері
Сүтті ірі қара ... ... ең көп ... ... қара ... себебі бұл топқа жататын сиырлар аса ... ... ... ... ... ішінде Қазақстанда сүтті ірі қара мал шаруашылығының
өндірістік негізде айналуына ... асыл ... ... тұқымының
саны көбеюде, себебі бұл тұқым өндірістік технологияға өте бейімді.
Ірі қара малының сүтті ... саны ... ТМД елі ... бірінші
орында (57,3%). Бұл тұқымның аса сүтті болуымен қатар мал азығын ұтымды
пайдаланады.Тірілей салмағы ... ... ... онша ... ... дене
бітімі мықты, сөлекет келсе, сүйегі жеңіл, дене еті шымырлау, терісі жұқа,
ал ас қорыту мүшелер і өте ... ... ... ... тұқымына қарай
орташа тірідей салмағы 450 кг-нан 500 кг-ға дейін ... ұша ... ... . Көптеген осы тұқымға жататын сиырларының сүтінің майлылығы орташа:
3,6-3,8%, ал әр сиырдан орташа 3000-4500 кг сүт ... ... ірі ... ... ең көп тарағаны голштин қара-ала тұқымы, ... ... ... ... аса ... ТМД елдері бойынша сүтті ірі қара мал
шаруашылығының өндірістік негізде дамуына байланысты асыл ... қара ... саны ... ... бұл ... ... ... өте
бейімді.
Біз зерттеулер жүргізген «Олжа ... ... ... ... жатқан ірі қара малдың тұқымы жүз пайыз қара ала
тұқымына жатады. Бұл ... осы ... ... зоотехникалық әрі
экономикалық тұрғыдан алғанда ең тиімдісі болып есептелінеді. Себебі, қара
ала ... ... ... азықтық және әр түрлі климаттық жағдайға
бейімділігі мен жоғары өнімділігі бойынша ... ... ... ... ... іс жүзінде дәлелденген. Соңғы жылдары осы ... және ... ... ... түсу ... голландияның
голштин-фриз тұқымының Аннас-Адема 1012 асыл тұқымды бұқасының ұрығын
алдырып, қожалықтағы қашар мен ... ... ... ... ... ... ... қара ала тұқымын голштин-фриз тұқымымен жетілдіре
жақсылау тәжірибесі дүние жүзіндегі дамыған ... ... ... қазіргі кезде соңына дейін жеткізілген. Осындай шағылыстыру
нәтижесінде қожалықтағы қара-ала тұқымды ... ... ... ... орта ... 150 ... дейін көтерілген. Келешекте
қожалықтағы қара ала тұқымды қашар мен сиырларды 3-5 буын ұрпақтарға дейін
голштин-фриз ... ... ... ... ... ... ... қара ала тұқымды ірі қара малы Қазақстанның оңүстігінде
селекциялық асылдандыру нәтижесінде шығарылған. Оны өсіріп ... мен ... ... ірі ... ... Дене ... ... ірі қарасына ұқсайды.
Түсі қара ала, қара. Кейінгі 25-30 жылдың ішінде, асылдандыру жұмысы-ның
нәтижелі болуының арқасында іріленді, дене ... ... ... созыңқы,
бөксесі жақсы дамыған. Желіннің үлкендігі орташа, пішіні ... әр ... ... ... ... сүт өнімділігі 2500-3500 кг-ға
дейін, ал ... ... 3,8-4,0% ... ... ... ... ... 550 кг-ға дейін жетеді. Бұқаларының тірілей орташа салмағы
780-850 кг. Бордақыланған пішпелерінің, ... және ... ... ... ет ... ... ... тұқым жергілікті жағдайда жақсы бейімделген. Қан ... ... өті ... және ол ауруларға көп шалдықпайды. Сондықтан
бұл тұқымды Қазақстанның оңтүстік облыстарындағы ең негізгі сүтті ірі ... ... ... Бұл тұқымды асылдандырудың негізі – сүттілігін,
сүтінің майлылығын көбейту және конституциясының мықтылығын ... ... ... ... ... мал табынын көбейтуде
негізенен «Беркут 291» қара ала асыл ... ... ... ... ... ... ... жоғары болған аталық және аналық
шежіреден құралған.Төменде «Беркут 291» бұқасының тегі келтірілген.
Борец 506
Борт 391
Букет 197 ... ... ... 398
Добрая 513
Беркут 291
Меркурий 519
Макет 491
Ландыш 193 ... ... ... ... ... 1 – ... 291» асыл тұқымды бұқасының тегі
Қожалықта малдарды шағылыстыруда біртекті (гомоген) жұптау жүзеге
асырылады. Бұл ... мәні ... мен оған ... ... ... ... ... ұқсас болып келеді. Гомоген жұптаудың
мақсаты – ұрпақтарда ең бір табынға, тұқымға қажет негізгі қасиет – ... одан да ... ... жұптаудың маңыздылығы әсіресе П.Н.
Кулешовтың [5] еңбектерінде айқын көрінеді. Ол: «...осы әдіспен ... ... тек ... сақтап қана қоймай, сонымен бірге одан да
сапасы жақсы ... ... ... алады» деген.
Біз тәжірибе өткізген Сайрам ауданындағы ... ... ... ... жатқан қара ала тұқымды ірі қара малдары
жергілікті климаттық және азықтық жағдайына өте бейімделіп өздерінің жоғары
генетикалық потенциялдарын (мүмкіндіктерін) ... ... мен ... ... молынан ашып беруде. Бұл тәжірибелік зерттеулер
өткізілген «Олжа Құрбанов» атындағы өндірістік кооперативінде іс ... ... ... ... ... өсірілетін қара ала
тұқымды сиырлардың сүт ... ... ... ... ... Беркут 291 бұқасының Макет 491 қызының Леяная 403 ұрпағы мен Лана
қызының ... 519 ... ... ... 6 – Қара ала ... сиыр ... ... құрамы және
қасиеттері
|Көрсеткіштер |Леяная 403 ... 519 |
| |1 ... |3 ... |1 ... ... |
|Құрғақ зат |12,13 |12,19 |12,06 |12,11 ... сүт ... |8,41 |8,46 |8,38 |8,40 ... ... |3,32 |3,33 |3,31 |3,33 ... ... ... |2,69 |2,71 |2,66 |2,68 ... |3,72 |3,73 |3,68 |3,71 ... |4,38 |4,41 |4,33 |4,36 ... |0,71 |0,72 |0,70 |0,71 ... г ... келетін ақуыз |89,2 |89,3 |89,9 |89,8 ... г | | | | |
|1 кг ... ... |720,2 |723,0 |713,8 |719,0 ... | | | | ... 0А |28,7 |28,9 |28,4 |28,6 ... 0Т |17,5 |17,7 |17,2 |17,6 ... ... |2,59 |2,57 |2,63 |2,59 ... ... | | | | ... ... |2,92 |2,95 |2,90 |2,94 ... мкм | | | | ... ... асыл ... ... 403 ... ... құрғақ
заттардың мөлшері Лакомка 519 сиырларымен ... ... ... ... байқалады. Салыстырылып отырылған топтарда
сүт майлылығының өзгерісі ұқсас. Аталған көрсеткіш сауын маусымының алғашқы
2-3 айында ... одан ... 5-6 ... ... ... көтерілген.
Ақуыз құрамының негізгі бөлігі – казеин ... ... 403 ... екі ... ... ... де Лакомка 519 малынан 0,03% ... ... ... ... және лактозаның мол болуы қара ... сиыр ... ... ... тағамдық құндылығы, тауарлық сапасы оның химиялық құрамымен
қатар, ... де ... ... 403 ... сүтінің
тығыздығы бірінші және үшінші лактация ... ... 519 ... ... 1,1 және 1,0% жоғары болды. Сауын маусымы өскен
сайын сүт ... екі ... да ... Сиырлардың сүтінің
қышқылдықтары талап етілетін деңгейде, яғни 17,2-17,70Т аралығында болды.
Зерттеудің ... ... ... ... 519 сүтінде май
түйіршектерінің саны 2,63 ... тең ... Бұл ... 403 ... май ... ... 0,04 млрд/л немесе 1,5% көп.
Сиырлардың май түйіршектерінің диаметрлері ... ... ... жоқ. ... ... ... ... 403 сиыры
сүтіндегі май түйіршіктері Лакомка 519 ... ... сәл ... ... ... ... май түйіршіктері диаметрлері ... ... әр ... ... өнім ... мен оған жұмсалған азық
көлемін анықтау мақсатында қара ала тұқымдас сиырларды бірдей шаруашылық
жағдайында ұстап, ... ... ... ... азық ... Ол үшін үшінші рет бұзаулаған сиырлар жыл ... ... ... 7 – ... ... кезінде жұмсалған азық мөлшері
|Көрсетіштер ... 403 ... 519 ... сүт, кг |2713 |2834 ... ... ... % | | ... бойынша): | | |
|- ірі ... |13,1 |14,6 |
|- ... азық |24,3 |27,2 |
|- көк ... |41,5 |42,6 |
|- ... жжем |20,0 |19,7 ... ... азық өлшемі |3093,0 |3146,7 |
|1 кг ... ... азық ... |1,14 |1,11 ... ... азық ... есептегенде ірі азықтарды,
пішендемені Лакомка 519 сиырлары Леяная 519 сиырларына ... ... және 2,9% мол ... көрсетті. Ал жаз айларында олар ... да ... ... малдарынан 1,3% көп жұмсаған.
Мал тұқымын асылдандыру, олардың өнімділігін жылдан-жылға арттыру және
малдың конституциялық – экстерьерлік ... ... ісі ... ... ... Әсіресе, аса сүтті ірі қара малы мен бұқалардан
алынған бұзауларға, ата-тектерінің қасиеттілігін ... үшін ... бар ... ... үйреткен дұрыс. Мал жастайынан азықпен толық
қамтамасыз ... ... ... қуалаушылық заңдылықтары толық айқындала
алады.
Мал төлден өседі. Сондықтан мал ... ... ... ... ... оның ана ... жатқан кезінен бастап ойлайды.
Бұзау туғаннан кейін оларды ... ... ... көп, ал ... беріп өсіреді. Аталған тәсілді қолданғанда өсіп келе жатқан
малдардың ... зат ... ... әрі ас ... ... ... Сөйтіп, мұның барлығы сүттің көп болуына әсерін ... ... ... ... деңгейі Леяная 403 сиырлары
тобында тәулігіне 8,47 азық өлшемін ... ... 519 ... 8,62 ... тең ... Дегенмен сүт өнімділігі әр түрлі болғандықтан, олардың
азық қайтарымы да түрліше болды. Леяная 403 ... жыл ... ... ... ... 53,7 азық ... кем ... өндірілген әр 1
кг сүтке шаққанда олардан жемшөпті 2,7% артық жұмсаған. Бұл бірдей жағдайда
бағылғанда қара ала ... ... 403 ... ... өндірілетін
әрбір өнім бірлігіне азықты тиімді жұмсайтынын көрсетеді.
Жаз айларында сауын ... ... ... ... сүт ... арасында үлкен айырмашылық байқалған жоқ. ... 403 ... 8,49 ... сүт берсе, Лакомка 519 сиырларының көрсеткіші де сол
шамалас болды. Екі топта да сүттің әр килограммына жұмсалған азық ... ... ... ... ... 403 ... барлығы 11,7 кг салмақ
косса, Лакомка 519 малы олардан 1,3 кг салмақты кем жинаған.
Кесте 8 – Бағу ... қара ала ... ... ... ... 403 ... 519 |
| ... |жайылымда |қорада |жайылымда |
| ... ... ... ... ... салмақ, кг: | | | | |
|- ... ... ... ... ... ... |
|- тәжірибе соңында |437,0±5,0 |433,2±3,4 |436,0±4,5 |434,8±4,0 ... ... ... кг ... ... |10,4±1,0 |10,2±0,4 |
|Орташа тәуліктік өсім, г|130,4±11,3 |107,1±3,7 |115,6±10,6 |112,8±4,9 ... ... сүт, кг ... ... ... ... ... тәуліктік |8,49±0,3 ... ... ... ... кг | | | | ... ... % ... |3,62±0,03 |3,63±0,02 |3,62±0,03 |
|Ақуыз мөлшері, % ... ... ... |3,33±0,02 |
Аталған сиыр тұқымдарының жайылымда бағылған кезіндегі сүт өнімділіктері
қорада ұстаған жағдайдан жоғары болды. Атап айтқанда Леяная 403 ... ... ... ұсталған тобынан 9,5%, ал Лакомка 519 ... ... 12,5% ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқы өсіру әдістері23 бет
Микроспоралардың даму сатысы28 бет
Сәбіз өсіру14 бет
Экологиялық таза өнім17 бет
Қара ала тұқымдас сиырлардың өнімділігіне экологиялық факторлар75 бет
Қара көл қой тұқымын өсіру селекциялық жұмыстың негізгі әдісі27 бет
Қостанай жылқы зауытының тарихы14 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процесстері жайлы7 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процесстері жайлы ақпарат8 бет
Уыт өсірудің морфологиялық және физико-биохимиялық процестері3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь