Жұп таңдау қаракөл тұқымын әр текті жұптау ерекшеліктері

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
Мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
Нормативті сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
Анықтама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1 Негізгібөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1.1 Ауылшаруашылық малдарын жұптастыру және оның маңызы ... ... 11
1.1.2 Жұптаудың негізгі әдістері мен жіктелуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 12
1.1.3 Қаракөл қойы туралы түсінік ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 14
1.1.4 Қаракөл қойларының биологиялық және өнімділік ерекшеліктері 15
1.2 Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 16
1.2.1 Қаракөл қойын әртекті жұптастырудың маңызы мен ерекшелігі 16
1.2.2 Қаракөл қой шаруашылығының асылдандыру жұмыстарының деңгейіменмен міндеті ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 18
1.2.3 Әртекті жұптау нәижесіндегі реңдердін анықтылығы мен біркелкілігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 21
1.2.4 Әртекті жұптаудан алынган Қаракөл елтірісінің ассортименті және тауарлық қасиеттеріндегі ерекшеліштерімен танысу ... ... ... ... ... ... .. 29
2 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 37
Н.Ә. Назарбаевтың «...мемлекеттің, бизнестің және ғылымның өзара әрекетінің инновациялық әлеуетін арттыру қажет», - деп көрсеткен «Әлеуметтік – экономикалық жаңғырту – Қазақстан дамуының негізгі бағыты»және «Қазақстан – 2050 стратегиясы» қалыптасқан мемлекеттің жаңа саяси бағыты» атты халыққа жолдауларында агроөнеркәсіп кешені алдына – «Экологиялық таза өндіріс саласында ғаламдық ойыншы болуға» және жаңа ғылыми, технологиялық, басқарушылық жетістіктерді ескере отырып, мал шаруашылығындағы дәстүрлерімізді жаңғыртуымызға міндетті қойылды.(1)
Мал тұқымын асылдандыру жұмысының негізі маңызы жағынан сұрыптаумен тең жүргізілетін зоотехниялық жұмыс – жұп таңдау. Жұп таңдау деп, сұрыпталған мал ішінен өздерінен артық ұрпақ беретін аталық және аналық жұбын құруды айтады. Яғни, жұп таңдау, мысалы, таңдап алған бір қойдан жақсы қозы алу үшін, оны қандай қошқардың ұрығымен ұрықтан-дыруды немесе нақтылы бір таңдап алған биені қандай айғырмен шығылыстыруды шешу.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы экономикасының нарықтық қатынастарға көшуі жағдайында, ауыл шаруашылық өндірісінің барлық салаларын реформалау отандық мал тұқымдарының генетикалық ресурстарын толықтай пайдалану үшін ұтымды әдіс тәсілдерді қолдану маңызды роль атқарады. Осы орайда каракөл қойын өсірушілердің алдында тұрған ең маңызды мәселелердің бірі - елтірі өндірісін ұлғайту және оның сапасын аргшрумен қатар олардың тірілей салмағын, тэуліктік салмақ қосуын, тез жетілгіштік қабілетін жогарылату екені белгілі. Сондықтан жакеттік елтірілік типті қара түсті қаракөл қойларының шаруашылыққа пайдалы белгілерін жетілдірудің тиімді эдістерін қолдана отырып, мал өнімділігін арттыру қазіргі кездегі өзекті мэселелердің бірі болып табылады.
Жаңа XXI ғасырдың басында Қазақстан Республикасындағы қаракөл шаруашылығының құрылғанына 70 жыл толды. Осы уақыттын ішінде қыруар жұмыстар атқарылып, республикамыз қаракөл қойының саны мен өндірілетін елтірісінің сапасы жағынан, дүние жүзінде алдыңғы қатарлы мемлекеттердің құрамына қосылды.Бұл әрине қаракөл қойларын жұптастыру әдістерінің сапалы және дұрыс қолдануының нәтижесі..Себебі қойларды бағалы қасиетіне қарай іріктеп ұрықтандырған соң, алынатын тұқымына сол қасиетті мейлінше дұрыс бекіту арқылы біз көп жетістіктерге жетеміз!
Зерттеу жүмысының мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмыстарьшың мақсаты - тірілей салмағы бойынша әртүрлі жүлтаудан алынған қаракөл қойлары ү-рпағының сапасы мен өнімділігін анықтау.
1 Назарбаев Н.А. Қазақстан-2030 "Процветание, безопасность
и улучшение благосостояния всех казахстанцев". Послание Президента
страны народу Казахстана — Алматы, "Білім" 1998-96 стр.
2 П. Н. Кулешов. Методы племенной работы с каракульскими
овцами окраски сур. //Технология производства продукции
каракулеводства. —М: Колос, 1974. С-46-56
3 Губанов С.М. К вопросу происхождения азиатских и части
европейских пород овец // Известия Туркменского межведомственного
комитета по охране природы и развитию природных богатств. —
Ашхабат, №1, 1934. С-5-23.
4 Арапов П.В., Петров В. К вопросу о наследовании окраски сур.
//Смушек каракульских овец. — М.-Л: Внешторгиздат. 1935. С-7-13.
5 Васин Б.Н.Происхождение каракульских овец //Руководство по
каракулеводству. —М: Колос. 1971. С-125-130
6 Иванов М.Ф. К вопросу о соответствии между количеством
подшерстка и смушка у каракульских овец //Вестник животноводства.
1916, №9-10. С.619-626.
7. Юдин В.М. Методы племенной работы с черными каракуль-
скими овцами: Дис.д.сх.н -М., 1955- 29 с.
8. Гигинейшвили Н.С. Серые каракульские овцы — М: Сельхоз-
гиз., 1954-318 с.
9 Одинцова Е.В. Происхождение и развитие каракульской иоро-
ды овец //Тр.ВНИИК/ Всесоюз. Н.-И. Ин-т каракулеводства -Самарканд.
1958. Т.VI, С.5-34.
10. Котов М.И. Методика создания стада каракульских овец сур.
//Животноводство. 1960. №11. С.57-62.
11Джуманиязов Ю.Д.Каракульские овцы сур Каракалпакской
АССР: Дисс. к.с.х.н. - Самарканд, 1971 -1979 с.
12 Рахимов А.А., Джуманиязов Ю.Д. К вопросу расширения
производства каракалпакского сура оригинальных расцветок // Тр.
ВНИИК / Всесоюз. Н.-И. Ин-т каракулеводства— Самарканд. 1958. Т.7.
С. 87.
13 Закиров М.Д. Из опыта народной селекции по созданию стада
каракульских овец сур каракалпакский //Сельское хозяйствЪ Узбекис-
тана. 1960. №11.С.58-60.
14 Белоброва Н.Ф., Джуманиязов Ю.Д. Овцы сур в Турткуль-
ском районе Каракалпакской АССР //Овцеводство. 1958. №1. С-31-34.
15 Карпов М.С. Каракулеводство в его современном состоянии -М., 1928- 32 с.
16 Канцепольский А.С. Сортировка шкурок каракуля сур // Альбом каракуля и смушки —М., 1962.С.57-58.
17 Фадеичев П.А. Живые самоцветы — Ташкент., 1961- 18с.
18 Муканов М.Д. Что решил Центральный Совет по каракульской породе. /Ювцеводство. 1968. №5. С. 15-18
19.Бойко Д.Ф. Каракуля сур можно производить больше. // Овцеводство. 1966. №4. С.34-35.
20 Гигинейшвили Н.С. Племенная работа в цветном каракуле-
водстве. —М: Колос. 1976 — 191 с.
21 Жилякова В.С. Селекция цветных каракульских овец. —
Алма-Ата: Кайнар, 1981-145 с.
22 Таганов Б.Т. Опыт создания стада сурхандарьинского сура бронзовой расцветки в совхозе "Кзыл-Кум". Автореф. Дис.к.с.х.н. -Алма-Ата, 1969-23 с
23 Бойко Д.Ф. Системы племенного дела в каракулеводстве // Животноводство. 1971. №4. С.58-61.
        
        Аннотация
Бұл курстық жоба пәні бойынша тақырыбы бойынша жазылған курстық жоба, 1 сурет, 9 кесте,39 беттен тұрады.
Студент Мал ... ... ... және ... ... әр ... ... ерекшеліктерімен танысып, қаракөл қойының өсіп жетілуін, биологиялық ерекшелігін, малдың өнімділік ерекшеліктерін зерттеген.
Курстық жобада өз құрамында: кіріспе, әдебиеттік шолу, ... ... мен ... ... бөлім, тіршілік қауіпсіздігі, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімі көрсетілген.
Мазмұны
бет
Аннотация ........................................................................
4
Мазмұны ...........................................................................
5
Нормативті сілтемелер...........................................................................
6
Анықтама ... мен ... ... ... жұптастыру және оның маңызы........
11
1.1.2
Жұптаудың негізгі әдістері мен жіктелуі..............................................
12
1.1.3
Қаракөл қойы туралы түсінік.................................................
14
1.1.4
Қаракөл қойларының биологиялық және ... ... ... ... әртекті жұптастырудың маңызы мен ерекшелігі
16
1.2.2
Қаракөл қой шаруашылығының асылдандыру жұмыстарының деңгейіменмен міндеті.............................................................................
18
1.2.3
Әртекті жұптау нәижесіндегі реңдердін анықтылығы мен біркелкілігі..............................................................................................
21
1.2.4
Әртекті ... ... ... ... ассортименті және тауарлық қасиеттеріндегі ерекшеліштерімен танысу ..........................
29
2
Тіршілік қауіпсіздігі................................................................................
33
Қорытынды................................................................................................
35
Пайдаланылған әдебиеттер......................................................................
37
Нормативті сілтемелер
МЕМСТ 16020 - 70 ... мал. ... мен ... СТ 2.104 - 68 ЕСКД Негізгіжазулар.
МЕМ СТ 2.601 - 95 ЕСКД Пайдалануқұжаттары.
МЕМ СТ 2.6304 - 81 ... ... 2.321 - 84 КҚБЖ ... Әріптікбелгілеу.
МЕМ СТ. 2.701 - 84 КҚБЖ (ЕСКД). Схемалар. Түрлері мен типтері.
МЕМ СТ 2.104 - 68 КҚБЖ ... 2.01 - 80 КҚБЖ ... 2.301- 68 КҚБЖ ... (ГК) Қ.Р 04 - 2003. ... ... өсіру - төл туғаннан бастап үздіксіз өсіру.
Экономикалық тиімділік - әрбір ... ... ... ... - ... ... ... таңдап алуды айтады.
Корреляция - малдың бір өнім көрсеткішінің екінші өнім көрсеткішімен тығыз ... ... әрі сол өнім ... ... ... екіншісінің де өзгеруін көрсетеді.
Элевер - мамандандырылған шаруашылықтар немесе фермалар, негізгі міндеті саулықты өсіру және оларды ұрпақ сапалары бойынша ... ... ... мал ... ... ... ... беретін аталық және аналық жұбын құруды айтады.
Әртекті жұптау саулық отарындағы ең маңызды корсет-кіштерін күшейту үшін, сондай-ақ малдың ... ... алу үшін ... жұптау отарды түрпаттандыру және қойларды тармақтық осіру кезінде кеңінен қолданылады.
Жекелей жұптау тек асыл ... ... ... ... ... ... және бірінші класты саулық отарларына қолданылады.
Топтық (кластық) ... ... ... ... ... ... отарларын шағылыстыру ыауқанында тауарлы фермалар мен асыл тұқымды шаруашылықтарда қолданылады.
Тұқым қуалаушылық -- бұл генетикалық белгілерді, дәлірек айтқанда ... ... ... ұрпағына тарату, онда ата-ене белгілері мен қасиеттерінің немесе ата-ененің және ... ... ... ... ... мен қысқартулар
МЕСТ мемлекеттік стандарт
қ.р. - қожалық рацион
с.м. - сіңірімді майлар
г. - грамм
кг. - килограмм
л. - ... - ... - ... - тағы ... - тағы сол ... - ... - пайыз
а.ө. - азықтық өлшем
см. - сантиметр
млн. - миллион
қ. - қою
с. - сирек
мг. - миллиграм
кДж. - килоджоуль
мДж. - мегаджоуль
Кіріспе
Н.Ә. ... , - деп ... және ... ... жаңа ... бағыты>> атты халыққа жолдауларында агроөнеркәсіп кешені алдына - және жаңа ғылыми, технологиялық, басқарушылық жетістіктерді ... ... мал ... ... жаңғыртуымызға міндетті қойылды.(1)
Мал тұқымын асылдандыру жұмысының негізі маңызы жағынан сұрыптаумен тең жүргізілетін зоотехниялық жұмыс - жұп ... Жұп ... деп, ... мал ішінен өздерінен артық ұрпақ беретін аталық және аналық жұбын құруды айтады. Яғни, жұп ... ... ... ... бір ... ... қозы алу ... оны қандай қошқардың ұрығымен ұрықтан-дыруды немесе нақтылы бір таңдап ... ... ... айғырмен шығылыстыруды шешу.
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстан Республикасы экономикасының нарықтық қатынастарға көшуі жағдайында, ауыл ... ... ... ... ... отандық мал тұқымдарының генетикалық ресурстарын толықтай пайдалану үшін ұтымды әдіс тәсілдерді қолдану маңызды роль ... Осы ... ... ... өсірушілердің алдында тұрған ең маңызды мәселелердің бірі - елтірі өндірісін ... және оның ... ... ... ... ... салмағын, тэуліктік салмақ қосуын, тез жетілгіштік қабілетін жогарылату ... ... ... ... ... типті қара түсті қаракөл қойларының шаруашылыққа пайдалы белгілерін жетілдірудің тиімді эдістерін қолдана отырып, мал өнімділігін арттыру қазіргі кездегі ... ... бірі ... табылады.
Жаңа XXI ғасырдың басында Қазақстан Республикасындағы қаракөл шаруашылығының құрылғанына 70 жыл толды. Осы ... ... ... ... атқарылып, республикамыз қаракөл қойының саны мен өндірілетін елтірісінің сапасы жағынан, дүние жүзінде алдыңғы қатарлы мемлекеттердің құрамына қосылды.Бұл әрине қаракөл ... ... ... ... және ... қолдануының нәтижесі..Себебі қойларды бағалы қасиетіне қарай іріктеп ұрықтандырған соң, алынатын тұқымына сол қасиетті мейлінше дұрыс бекіту арқылы біз көп ... ... ... мақсаты мен міндеттері. Зерттеу жұмыстарьшың мақсаты - тірілей ... ... ... ... ... ... қойлары ү-рпағының сапасы мен өнімділігін анықтау.
Осы мақсатқа жету үшін төмендегідей міндеттер қойылды:
* қаракөл қойларын тірілей салмағына байланысты ... ... ... 1,5 жасқа дейінгі мезгілдегі өсуі мен дамуының биология-лық ерекшеліктерін анықтау;
* қаракөлдің ... ... ... ... өзара корреляциялық байланыстылықты анықтау;
* біртекті және әртекті жұптастырудан алынған қаракөл қозыларыныңтірілей ... ... ... ... ... ... алынған төлдің өнімділік керсеткіштерініңайырмашылығын анықтау;
* әртүрлі жастағы ... ... жүн ... ... ... елтірісінің сорттылығын анықтау;
* еркек қозылардың тері-жүн жабындысының гистоқұрылымын зерттеу;
* жұптастыру экономикалық тиімділігін анықтау.
1 Негізгі бөлім
1.1 ... ... ... ... ... және оның ... мен жұп ... селекция ғылымында тел ұғым. Мал тұқымын асылдандыруда бұл екі әдісті ... ... ... Оларды бірінен соң бірін үзіліссіз жыл сайын ... ... мал ... ... ... ... нәтижеге жетудің басты шарты.
Жұп таңдау қажеттігі ұрпақтың өнімділік қасиетінің, ... ... ... ... олардың туыстық жақындығына, жас ерекшеліктеріне және өнімділік ұқсастығына байланыстылығынан туады. Яғни, өнімділігі мен тұқымдық қасиеті жоғары ұрпақ алу ... ... ... ... құруға тікелей байланысты.
Жұп таңдаудың негізгі максаты - ата тегіне (ата-анасына) біткен бағалы тұкымқуалаушылык қасиеттерін ұрпақтарына бере отырып, олардың әрбір ... ... ... ... ... асыл тұқымды малдар алу болып табылады. Тек бір ғана асыл тұқымды малды сұрыптап, кейіннен аталық қошкарлармен ... ... ... ... - ол ... жатқан жұмыстың жартысы болып табылады.
Жұп таңдаудың бір шарты шағылысқа жіберілетін белгілі аналықтарға, әрбір жеке аталық ... ... ... ... одан ... төлдер белгіленген максаттағы малдың ұнамды түріне толық сәйкес болуы ... ... ... тұратын отарлардағы әр саулыққа жоғары өнімді асыл тұкымды аталық қошқарлар іріктеліп, ... ... ал ... отарларда топтап жұптау әдісі қолданылады. Алғашқыда болашақ ұрпақтың өнімділігін және ата-енесінің шаруашылыққа пайдалы белгілерін (тірілей ... жүн ... т.б.) ... үшін ... біртекті жұптау жүргізіледі.
Бір-біріне лайықты ата-ене жұбын құруға мал өсірудің барлық әдістерінде де (таза тұқым ... ... жэне ... үлкен мән беріледі.
Белгілі ғалым-селекционер П. Н. Кулешовтың деген пікірі осы уақытқа дейін маңызын жойған жоқ.Шағылыстырылатын мал жұбын ... жұп ... алға ... мына ... ... ... ... алады. Біріншіден, табын малына тән ұнамды қасиеттерді, өнімділік белгілерді ұрпақтан- ұрпаққа бекіту; екіншіден - келесі ұрпақта ата-енесінен ... жаңа ... ... бар төл алу; ... - ата-енесіне тән кейбір кемшіліктерді келесі ұрпақта жою ... ... ... Жұптаудың негізгі әдістері мен жіктелуі
Шағылыстыруға бекітілетін ата-ене жұптары құрамындағы мал ... ... жұп ... мына ... ... ... жұп таңдау
* Топтап жұп таңдау
* Жекелеп-топтап жұп таңдау
* Ұялас-топтап жұп таңдау
Жекелеп жұп таңдау жүргізілгенде әр аналыққа ... бір ... ... ... бір ... ... 600 саулықтың әр қайсысын қайсысын қошқардың ұрығымен ұрықтандыру қажеттілігі шешіледі. Сол сияқты ... 100 ... ... лайықты бұқа бекітіледі. Мұндай жұмыс тек асылтұқымды мал өсіретін шаруашылыктарда ғана жүргізіледі.
Топтап жұп ... мәні ... бір ... ... ... бір топ ... ... аталық қосылады. Мысалы, бір класстан тұратын 600 саулығы бар отарға күйек алу ... 25-30 ... ... Сол ... 200 ... ... табынға 5-6 бұқа қосады. Бұл, әдетте, қолданұрықтандыруды ... ... ... ... ... ... кемшілігі - алынған ұрпақтың ата-тегін дәл анықтай ал-маймыз. Екіншіден, бұл табында гинекологиялық аурулардың тез таралуына жол беріледі.
Тағы бір басты кемшілігі, ... ... ... тым көп ... мал ... ... да, олардың бәрінің тым жоғары сапалы болу мүмкіншілігі азаяды.
Жекелеп-топтап жұп таңдау белгілі бір ... ... ... ... бірнеше аналыққа бір аталықты бекіту. Мысалы, жылқы өсіруде бір үйір ... бір ... ... Сол ... ... ... кең қолданылатын қой шаруашылықтарында бір кластық саулықтан ... бір ... ... бір қошқар бекітіледі.
Ұялас-топтап жұп таңдау құс шаруашылығында қолданылады. Мысалы, бір ұядан тараған мекендерге екінші бір ұядан шыққан әтештерді қосады.
Жұп ... қай ... ... да есте болатын басты қағида, аталық малдың сапасына айрықша мән берілуі қажет. Себебі ... ... ... ... мал ... ... ... үлкен. Өйткені тек бір жылда бір аталықтан ұрғашы малмен салыстырғанда өте көп ұрпақ алуға болады. Мысалы, ... ... бір ... бір ... 10 мың бұзау алудың ешқандай қиындығы жоқ. Тіпті табиғи ... ... бір ... бір ... 50-60 ... алуға болатын болса, бір биеден бір жылда бірақ құлын ... ... ... ... өте ... сұраптаудан өткізу мүмкіншілігі зор. Осылардың нәтижесінде табындағы селекциялық жетістіктің 80-90% аталық малдың ... ... ... мен тәжірибеде дәлелденген тұжырым.
Ал алға қойған мақсатқа сәйкес жұп таңдауды екі түрге бөледі: біртекті (гомогенді) жэне әртекті (гетерогенді). Біртекті ... ... жұп ... ... ... ... ... ұқсас екі малды шағылыстыру. Мақсат - ата-ененің ұқсас ұнамды қасиетін ұрпақтан ұрпаққа бекіту және одан әрі же-тілдіру. ... ... ... ата мен енені шығылыстырғанда олардың ұрпағында сол ұқсас белгіні басқаратын гендердің (тұқымқуалаушылық заттың) саны көбейеді және ... ... ... ... ... ... жұп таңдау деп, белгілі бір өнімдік қасиеттерінде, тегінде немесе жасында айырмашылықтары бар екі малды шағылыстыру. Мақсат - ата-енесінен езгеше ... төл алу. ... ... ... бар екі малды шағылыстырғанда келесі ұрпақтың гетерозиготалылығы (гендерінің әр түрлілігі) күшейіп, жаңа қасиеттердің (белгілердің) пайда болу ... ... Жаңа ... өзгешелігі эдеттс екі бағытта жүреді: кейде алынған төл атасы мен енесіне тэн эртүрлі үнамды қасиеттерге ие болады, екінші жағдайда ... ... ... ... тән ... жойылады.
Селекция тәжірибесінде жұп таңдаудың бұл екі түрі де кең қолданылады. Себебі олардың алдында ... ... еш ... ... заман тілегіне сай жүргізілетін селекция алдындағы тұрақты мақсат. Жұп таңдаудың екі түрі де ... ... ... ... күшейте түседі. Әртекті жұп таңдау белгілер өзгергіштігін, сұрыптау мүмкіншіліктерін күшейтсе, ... жұп ... ... ... ... ... ... ұрпаққа бекітеді.
Табында жұп таңдаудың екі түрі қатар тең немесе біреуінің жиі, біреуінің сирек қолданылуы табындағы малдың өнім ... ... ... ... кезеңінде, әдетте табынды шұғыл өзгерту немесе оның кейбір кемшіліктерін жедел жақсарту, әлде жаңа тұқым шыгару қажет болғанда, жаңа ... сай ... ... мал алу үшін ... ... ... жұп ... қолданыладыСонымен, жұп таңдаудың екі түрге бөлінуі шығылыстырылатын екі малдың бір-біріне ұқсастығына немесе айырмашылығына негізделген. Олардың ұқсастығын немесе айырмашылығын мына ... ... ... ... ... ... ... дене бітімі, жасы. Осы ретте жұп таңдауды біртекті немесе әртекті деп бөлудің өзі ... ұғым ... есте болу ... ... ... ... ... бір-бірінен айнымайтын екі мал, оның ішінде бірі - еркек, екіншісі - ұрғашы болуы табиғатта кездеспейтін құбылыс, жұптастырылған екі мал ... ... ... тек ... бір қасиеттері бойынша бір-бірімен ұқсас деп есептелінеді. Сондықтан жекелеген бір жүптың бір белгісі бойынша біртекті жұп ... ... ... ... ... жұп ... жаткызыла береді.Осы орайда Қаракөл қой тұқымында жұптастыру ... алар орны ... ... қойы туралы түсінік
Қаракөл қойының түқымын Орта Азия халықтары шөл және шөлейт аймақтардың қатал жағдайывда іскерлікпен ... және жұп ... ... шығарған. Аймақтық табиғи ауарайы жағдайлары қаракөл қойларының ағзасына, сырт пішініне, физиологиялық және биологиялық ... әсер ... ... ... қойларын арнайы жетілдіру жөне өнімділігін арттыру ағзаның биологиялық ... онда ... ... ... табиғатын, орта жағдайына бейімделуін, өнімділік сапасына жақсартатын орта әсерлерін, селекциялық-асылдаңдыру жүмыстары-ның әдістері мен ... ... ... ... ... ... ... - әлемдегі ерте заманнан келе жатқан ең әйгілі қой тұқымдарының бірі: ол ... Азия мен ... ... ... өсіріледі. Қаракөл қойы өсірілетін үланғайыр аумақтың ауа-райы және азықтық жағдайы, селекциялық-асылдандыру жұмыстарының деңгейінің малдың биологиялық жөне өнімділік ерекшеліктеріне әсер ... ... ... шөбі ... ... ... құмды шөлінде бағылатын қаракөл қойлары кең алқапта жайылуға, артық ыстыққа мейлінше ... ... дене ... тез, әрі ... ... ... ал иілімді жүн жабыны біршама қою, жүн шайыры шамалы, оған жел тез өтеді, әрі артық жылуды ... ... ... дене ... ... ... жүні едәуір өскелең, көбінесе қара түсті. Қаракөл қойларының денесі ... ... ... -- ... ... ... ... тәрізді), кеудесі терең, құйымшағы салыңқы, мойыны орташа ұзындықта, басы сүйір, дөң маңдайлы, тегіс, қатқыл, жылтыр қылшықты, құлақтары салбыраңқы, ұзындығы 18 ... ... ... ... ... ... мүйізсіз. Қошқары иірмелі қайқы мүйізді. Сирақтары қысқа, мығым, тілерсек буыны мен тізесіне дейін қалың бұйралы жүн ... ал одан ... -- сәл ... ... тегіс, жүні қатқыл, әрі жылтыр. Қүйрығы ұзын, жалпақ, нығыз, төмен қарай ... және ... ... ұшы тілерсек буынына дейін түседі.
Қаракөл қойларын өсірген кезде әртүрлі жүптау жолдары қолданылады, атап айтқанда:
* біртекті (гомогенді) -- ... ... ... ... ... ... бойынша қойларды жұптау;
* әртекті (гетерогенді) жұптау -- туыстастарының біреуіне тон кемшілікті түзету мақсатында белгілі бір ... ... ... ... емес саулықпен жұптау;
* қандайда бір туыстас дәрежеде болатын қойларды туыстас жұптау;
* араларында қандайда бір ... ... ... ... ... емес жұптау;
* жекелей жұптау - әрбір саулыққа белгілі бір тұқымдық қошқарды ... ... -- ... ... бір ... бірнеше түқымдық қошқарларды (есебін жүргізбей) жұптау.
1.1.4 Қаракөл қойларының биологиялық және өнімділік ерекшеліктері
Қаракөл қойлары өнімділігі бойынша елтіріліке үлгі түқымға, ал ... ... ең ... қүйрығының пішімі мен көлемі бойынша май қүйрықты қойларға жатады.Қаракөл қойлары басқа түқымдардың арасында кеш жетілетін қойлар тобына жатады. Ұрғашы ... ... 6-7 ... ... жағынан жетілгенімен, алғашқы шағылысуға 1,5 жасында жетіп, екі жасында қоздайды.
Қаракөл қойлары Қазақстанда өсірілетін басқа да қой түқымдарымен салыстырғанда онша ірі ... ... ... ... ... 4-4,5 кг, 4 ... -- 25-32 кг. Шағылысқа түскен саулықтың салмағы 40-45 кг, түқымдық қошқары -- 55-65 кг, қырқылатын жүні ... 2,5-3,0 жөне 3,5-4,0 кг. ... ... ... ... тісі ... дейін шамамен 6-7 жыл. Биологиялық жетілуі 1,5-2 жасында басталады. Төлдегіштігі шамалы: 100 саулыққа 95-98 қозыдан. Өнімділік көрсеткіштері экологиялық аймақта ... және ... ауа райы ... ... өзгеріп тұрадыӘрбір жүргізілген іріктеу жұмысының нәтижелілігі, оның ... ... ... жұптастырған кезде белгілі болады. Бірақ сол жұптастыруда кейбір түкымдык сапасы жоғары малдардың өзі ойдағыдай ... бере ... ... ... жұмыста жоғары комбинациялық мүмкіндігі бар қойларды таба білу үлкен творчестволық жетістік деп есептеледі.Қолданылган жүптастырудың ... ... ... ... ... ... ... ұрыктандырған соң алынатын тұқьімына сол касиетті мейлінше дұрыс ... ... ... тиімді комбинациялық мүмкіндігін кең, әрі көлемді түрде пайдалану арқылы іріктеу әсерін күшейту болып ... ... өте ... ... ... бар, дене ... келісті, ден саулығы жақсы, әрі осы мүмкіндіктерді өз ұрпағына ... бере ... ... алу ... ... ... ... шаруашылығына сатып әкелінген сұр қойларды тез көбейту үшін олардың арасында біркелкі жұптастыру тәсілі ... және сұр ... ... қара, қоңыр түсті саулықтар әртүрлі жұптастыру тәсілімен ұрықтандырылды. Бұл жұмыстардың барысында сұр мен қара ... ... ... ... ... ... ... каракөл ғалымдары мен мамандары арасында әр түрлі тұжырым бар.
Мысалы, Е.В.Одшщова (3), Б.Н.Васиң (4), Ш.Н.Ризаев, Ш.Аб-диваитов (5), ... пен ... (6) сұр мен қара ... қаракөл қойларын кашырған кезде қара елтірілердің сапалык көрсеткіштері нашарлайтынын хабарлаған болатын.
Керісінше В.М.Юдин, М.И.Котов жэне басқалар (7), М.И.Котов (8), ... (9), ... (10), ... (11), ... ... пен Л.Кочергина (12) жүмыстарында қара саулықтарды сұр қошқарлармен қашыру кара қаракөлдің сапасы ... жоқ, ... ... ... ... жалтырақтығын, жібектігі мен басқа да тауарлық қасиеттерін ... ... Осы ... ... ... да ... соң, қарақалпақ сұры мен қара қаракөл қойларын ешбір қиындықсыз өсіруге болады деп корытынды жасадық, ал селекциялык жүмыстың алғашкы жүптастыру нәтижелсрі ... ... ... ... ... жүн ... ... қарай генетикалық табиғаты жан-жақты зерттелген. Ірі түлғалы ғалымдар М.Ф.Иванов (13), П.Н.Кулешов (14), Ф.Хатт (15), А.С.Серебровский (16), О.А.Иванова (17) және басқалардың ... ... ... түсі ... ... ... ... да алынған төлдерде генетикалық бөлшектену заңдарына сәйкес түқым куалайды. Қаракөл қойы ... бір ... оиың ... мен ... көп қүбылып шымқай ақ пен қара арасындағы бояулардың вариациялап тұруында. Ол әр ... ... әріп ... ... көк түсті қаракөлдік қара мен бурыл түске эпистатикалық (басым) жағдайда, ал қара түс ... ... ... ... ... ... түр-түстерін көп зерттеген ғалымдар, П.В.Арапов пен В.А.Петров (18), П.В.Арапов (19), Н.С.Гигинейшвили ... ... ... ... ... генетикасын зерттеуде әсіресе үлкен жұмыс атқарған Б.Н.Васин (21). Көп ... ... ... ол ... ... бөлшектенулері мендельдің моногибридті будандастыруларына толық бағынады деген ойға келді. Осы ... ... ... ... ... өз ... жоғалтпаған соң каракөл қойының селекциясында нәтижелі колданылып келеді.Қазіргі кезде қаракөл селекциясындағы жетістіктер көбінесе басты елтірілік белгілер-түр, иіс, рең, ... тип ... ... және ... ... ... жетіп отыр.Соған қарамастан В.М.Юдин, М.И.Котов (22,23), Р.И.Григорьянц (24), В.С.Жилякова (25), Н.С.Гигинейшвили (26), В.М.Юдин, Н.С.Ги-гинейшвили, М.И.Котов(27), И.Н.Дьячков, ... (28), ... ... (29), ... (30) ... сұр ... тұқымында әр түрлі түс пен рең түқым қуалап отырады, бірақ сұр қозыларының үлесі 100% бола бермейді. Толық ... ... тек қою ... реңінде ғана кездесуі. Малдардың бояулы түсінің биологиялық, шаруашылыққа тиімді және сұлулық беретін қажеті бар. Әр түрлі түстегі жануарлар сыртқы ... ... оның ... күн радиациясына, температураның бірден өзгеруіне және азықтану жағдайына өзгеше жауап ... ... ... әр ... ауруларга қарсы түру мумкіндігі, телдегіштіғі, кұрсағында төлін ұстау мерзімі жағынан да өзғешеліктері бар. ... ... ... ... және оның ... ... ... біліп отыру, қой өсіру мен асылдандыруда басты ... ... ... еңдейтін өнеркәсіпте ақ немесе боз жүнге жоғары баға береді, себебі оны қалаған түске бояуға болады. ... ... ... ... ... түсі көп ... түрлі-түстілері малда өскен кезде ағарып кетеді.
Негізінен қаракөл түрі қарапайым және күрделі түріне жатады. Қаракөл ғылымының әдебиетінде түстердің мал дене түзілістерімен, ... және ... ... ... бар ... ... бар ... (31), В.С.Жилякова (32,33), В.М.Юдин, М.И.Котов (34), К.Е.Лемаев (35), А.К.Лебедев (36), О.Салаватов (37). Ш.М.Ризаев, Д.Маннатов, И.Ризаев (38) және ... Бұл ... ... ... ... ... барынша төзімдісі қара түстегі, ал басқа тустілер дене түзілісі болбырлау, табиғаттың колайсыз ... ... ... Сұр ... ... қойлары шөл және шөлейт жағдайына бейімді болғанымен күтіп-бағуды керектену ететін жануар. Олардың бір ерекшелігі бір реңнің ішінде гомогенді жұптастыруларды колданған ... ... түс пен рең қозы ... ... ... Бүл ... ... сұрхандария сұры мен қарақалпақ сұрына тән болып ... ... кезі ... В.М.Юдин, Н.С.Гигинейшвили, М.И.Котов (39), И.Н.Дьячков, А.П.Воробьевский (40), М.И.Котов (41), Н.С.Гигинейшвили (42), А.С.Ахметшиев (43), ... (44) және ... сұр ... түс бойынша полиморфты деп санайды, ал оның тұқымга берілуін генетика заңдылығына барлық уақытта жата бермеген соң, сандық ... ... деп ... ... ... ... ... қарағанда, тус пен рең бойынша біркелкі қойларды ... сұр ... ... ең ... ... ... табылады екен. Мысалы, болат ренді жануарларды шағылыстыру ... % сұр козы ... ... ... ... ... ең ... пайыз (85,7+2,4) % сұр төлдер берсе, сондай қозылар ... ... ... ... ... Бірақ осы шағылыстыру тобында селекцияға тиімсіздеу қоңыр түсті козылардың саны (9,6+-2,2) %-га шейін өсіп отыр.Болат реңді кошқарлардың тұқымында кұны төмен ала ... ... ... де, ... де ... кездесті.Қоңыр саулықтардың қара түсті әріптестеріне қарағанда сұр кошқарлармен дұрысырақ комбинациялық мүмкіншілігі бар болып шықты. Мысалы, гомозиготты қоңыр малдардан (16,3+-2,3)% сұр ... сұр ... ... қоңыр жануарлардан (37,0+3,6)% сондай козы алыпса, дәл сол сиякты кара түсті әріптестерден тиісінше 12,5 пен 15,0% сұр қозы кем алынды ... ... ... ... ... ... ... терісінің ала-кұлалылығымен сипатталса, осы көрініс "сұр х гомо-зиготты" қара койларын жұптастырған кезде де салыстырмалы жоғары жағдайда ... 3- ... ... ... мен ... ... ... х болат
150
28,7+-3,7
58,0+-4,0
74,0+-2,8
74,0+-3,6
26,0+-3,6
Шамшырақ х шамшырак
180
35,5+-3,7
56,7+-3,7
7,8+-2,0
82,8^2,8
17,2+-2,8
Өрікгүл х ерікгүл
128
34,4+-4,2
5б,2+-4,4
9,4+-2,6
79,7+-3,6
20,3+-3,5
Гомогенді жұптастырудың орташа көрсеткіші
458
33,0+-2,2
57,0+-2,0
10,0+-1,4
79,0+-1,9
21,0+-1,9
Сұр х гомозиготты коңыр
41
24,4+-6,7
63,4+-7,5
12,2+-5,1
75,6+-6,7
24,4+-6,7
Сұр х қоныр будан (Ғ1)
44
29,5+-6,9
59,1+-7,4
11,4+-4,8
79,5+-6,1
20,5+-6,1
Болат х кара ... ... х қара ... ... х қара ... ... х қара ... орташа көрсеткіші
115
35,7+-4,5
53,0+-4,6
11,3+-2,9
81,7+-3,6
18,3+-3,6
Сұр х гомозиготты кара
28
42,8+-9,3
53,6+-9,4
3,6+-3,5
75,0+-8,2
25,0+-8,2
Н.С.Гигинейшвили (59,60), Н.Р.Хидиров (61), В.Н.Погодин, Р.Н.Поломошнов пен Ж.Исатаев (62) ... жэне ... ... сұр ... ... баға ... себебі олардың бұйрасының келбеті ашык болған соң бояуы да, қаныктығы да жақсы көрініп тұрады. Жакет типтегі ... ... ... ... ... ... жағы көрініңкіремей тұрған соң сұр белгісі анығырақ болмай жатады. Сұр қойларын зерттеген ғалымдар Н.С.Гигинейшвили (63) мен А.К.Лебедев (64) ... ... ... жүн ... ақшыл бояуы ұлгайған сайын оның рең анықтыгы мен ... ... ... деп ... ... (65,66) ... бұхар сұры қаракөл койларын жүнінің ақшыл ұшының дәрежесіне қарай біркелкі жұптастырған кезде жаксы нәтижелер алынып, қозылардың 70% -ынан жоғарысы кажетті орта ... ... ... үшты ... ... (67), Ш.М.Ризаев, Д.Маннатов, И.Ризаев (68), М.Рамазанов (69), С.И.Сухарьков, Ш.Сеитбеков (70), С.И.Сафронов (71), А.С.Ахметшиев (72) хабарларына ... ... асыл ... және ... сапасын анықтаған кезде рең қаныктыгын есепке алу өте қажет, себебі ол жүннің ашық ... ... ... тікелей байланысты. Әрбір бұйра пішіні мен түрі жүннің акшыл ұшының дәрежесіне сәйкес сұр бояуының ... ... ... ... ... қозылар реңдерінің анықтығына қараған кезде байқағанымыз сұр мен қара түсті койларды гетерогенді шағылыстыру, гомогенді жұптастыруға қарағанда реңдердің қанықтығын (контрастығын) ... ... ... ... ... саналатын бұл өзгеріс әсіресе "сұр х гомозиготты қара" қойларын ... ... ... көзге түсті. Мысалы, реңінің анықтығы бар қозылар пайызы осы топта ... "сұр х сұр" ... ... 9,8%-ға көп (Р>0,05). Оның үстіне бірінші жұпта небәрі (3,6+-3,5)% әлсіз анықтық реңі бар қозылар ... ... ... ... бар козылар алудағы ең жоғары көрсеткіш (43,2+-7,5)%> шамшырақ реңді кошкарларды сұр бойынша гетерозиготты қара саулыктарда қолданған кезде алынды. Ондай төлдерді ең аз ... ... ... сұр ... ... ... мен ... (73), М.Д.Закиров (74) хабарлағанына қарағанда Қаракалпақстан Республикасындағы қаракөл шаруашылықтарындағы сұр мен қара қойларды ... ... ... ... ... ... ... Осы жағдайды ескеріп көп жыл ішінде сұр койларды таза ... ... ... ... үш ... ... ... мен біркелкілігі келтірілген. Бұл рең біркелкілігі мен анықтылығы бойынша ... ... 4- ... ... алынған сұр мен кара түсті қозылардын жүн қалыңдығы
пайызбен
Шағылыстыру турі
Сұр
Қара
П
өте калың
Қалың
жеткіліксіз қалың
п
өте калың
Қалың
жеткіліксіз қалың
Сұр х гомозиготты қоңыр
41
17,1+-5,9
58,5+-7,7
24,4+-6,7
101
27,7+-4,4
58,4+-4,9
13,9+-3,4
Сұр х ... ... ... х қара ... ... х қара ... ( ... +-7,4
22,7+-6,3
117
24,8+-4,0
62,4+-4,5
12,8+-ЗД
Өрікгүл х қара будан (Ғ,)
33
15,2+-6,2
60,6+-8,5
24,2+-7,4
112
20,5+-4,3
64,3+-4,5
15,2+-3,4
Орташа көрсеткіші
115
15,6+-3,4
60,9+-4,5
23,5+-3,9
360
22,2+-2,2
62,8+-2,5
15,0+-1,9
Сұр х гомозиготты қара
28
21,4+-7,7
60,7+-9,2
17,9+-7,2
697
30,3+-1,7
62,0+-1,8
7,7+-1,0
Кесте 5 - ... ... ... сұр мен қара ... ... ... жалтырақтығы
пайызбен
Шағылыстыру түрі
Сұр
Қара
п
күшті
Калыпты
Жеткі-ліксіз
Шыны тәріздес, бұлыңғыр
п
күшті
калыпты
Жеткі-ліксіз
Шыны тәріздес. бұлыңғыр
Сұр х гомозигот-ты коңыр
41
12,2+-5,2
56,1+-7,7
19,5+-6,2
12,2+-5,2
101
7,9+-2,7
54,4+-4,9
25,7+-4,3
12,0+-3,2
Сұр х ... ... ... 5+8 3
56,2+-12,4
25,0+-10,8
6,3+-6,0
Болат х кара будан (!-',)
38
15,8+-5,9
60,5+-7,9
15,8+-5,9
7,9+-4,4
131
10,7+-2,7
55,0+-4,3
27,5+-3,9
6,8+-2,2
Шамшырак х кара ... ... х қара ... көрсеткіші
115
16,5+-3,5
58,3+-4,6
16,5+-3,5
8,7+-2,6
360
11+-1,6
54,5+-2,6
27,2+-2,3
7,2+-1,4
Сұр х гомозигот-ты қара
28
10,7+-5,8
57,1 +-9,3
21,5+-7,8
10,7+-5,8
697
5,0+-08
52,9+-1,9
30,3+-1,7
11,8+-1,2
Кесте 6 - Жұптау нұсқаларымен жасына байланысты әртекті жұптаудан алынған ... ... ... ... ... салмағы (п=30 Pound„ = 180)
килограмм есебімен
Жасы
Жұптау шкалары
майда х орта
майда х ... х ... х ... х ... х ... +-0,02
4,5+-0,02
Енесінен ажыратқанда (4,5 ай)
27,7+-0,18
28,1 +-0,19
28,0+-0,15
27,5+-0,18
28,1+-0,17
29,7+-0,18
12 ай
29,8+-0,21
29,3+-0,20
29,5+-0,25
30,3+-0,23
31,2+-0,26
18 ай
38,6+-0,25
39,7+-0,25
39,1 +-0,24
40,0+-0,22
40,9+-0,25
41,3+-0,25
Тірілей салмағының өсімі: туылғаннан енесінен ажыратқанға дейін (кг)
23,9
24,1
23,9
23,3
24,0
25,2
4,5 ай - 12 ай ... ай - 18 ай ... ... ... ... енесінен ажыратқанға дейін (г)
177,0
178,5
177,0
172,6
177,8
186,7
4,5 ай - 12 ай арасында
6,3
7,2
5,8
8,5
9,4
6,7
12 ай - 18 ай арасында
52,2
55,0
54,5
58,3
58,9
56,1
Әртекті жұптаудан алынған жакеттік типті ... ... ... ... ... ... келтірілген. Туылған кезде және жасына байланысты төлдердің салмақ қосуы мен салыстырмалы салмақ көрсеткіштерінің өсуінде ... ... ... ... Тәжірибеге алынган ұрғашы козылардың тірілей салмағының жоғары көрсеткіші орта х ірі және ірі х орта жұптастырудан ... ... ... ... 1,5 жасқа дейінгі кезеңдегі тірілей салмағы 4,2-41,3 кг дейін артып, басқа жұптау нұсқаларына ... ... ... ... ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«Қошқарды тұқымына қарай азықтандыру»21 бет
Автокөліктің күрделі жөндеу әдісін таңдау және негіздеу43 бет
Адамның діни сеніміне құрмет оның таңдауына құрмет ретінде4 бет
Айнымалылар, файлдар атауларын таңдау және оларға берілетін түсініктеме. Программалау стилі, деректерді енгізу және шығару18 бет
Аралас шөп тұқымын сақтауда жүретін физиологиялық, биологиялық және микробиологиялық үрдістер17 бет
Арбашалар және доңғалақ жұптар жөндеу бөлімшелері15 бет
Арысқұм кен орнының м-іі кешенін механикалық әдіспен игеру және жабдықтарды таңдау82 бет
Асыл тұқымды еділбай қой тұқымының өнімділік және биологиялық ерекшеліктері43 бет
Бағдарламалау аймағын таңдау және негіздеу60 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь