Қазақы жылқы тұқымының ата тегі мен жанама туыстарына қарап бағалау мен сұрыптау

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
Мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
Нормативті сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
Анықтама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 7
Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 8
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 9
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 11
1.1.1 Қазақы жылқы тұқымының ата тегі және оның биологиялық ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
11
1.1.2 Қазақы жылқы тұқымын зерттеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 16
1.1.3 Қазақы жылқы тұқымдарын зоологиялық және өнеркәсіптік жіктеу сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
19
1.2 Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 22
1.2.1 Қазақы жылқы тұқымының салмағы, төлдерінің өсіп жетілуі ... ... ... 26
1.2.2 Қазақы жылқы тұқымының ата тегі мен жанама туыстарына қарап бағалау мен сұрыптау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
30
2 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 32
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Ежелгі дәуірлерде-ақ қазіргі Қазақстан аумағы жылқының қолға үйретілген мекені болғандығын археологиялық қазбалар дәлелдейді. Солтүстік Қазақстандағы Ботай мәдениеті энеолит дәуірінде (б.з.б. 4-3-мыңжылдық), Арқайым ескерткіштері орта қола дәуірінде (б.з.б. 2-мыңжылдық), Қазақстанның барлық аймақтарынан кездесетін арий, сақ, ғұн кезеңдерінің ескерткіштері (б.з.б. 1-мыңжылдық – б.з. 2 ғ.) ежелгі Қазақстанда жылқының қолға үйретіліп қана қоймай, бұл малдың ерекше қастерленіп, әдет-ғұрыптық рәсімдердің ажырамас бір бөлігіне айналғанын көрсетеді. Қазақы жылқы - Қазақстан табиғатына сай, заман мүддесі мен мүмкіндігіне бейімдей сұрыптаудың нәтижесінде қалыптасқан жергілікті тұқым. Салт міну, жүк тасу, ет пен сүт өңдіру үшін өсіріледі. Ғасырлар бойы халықтың сұрыптау әдісімен шығарылған. Жыл бойы жайылымда бағуға бейімделген, жал-құйрығы қою, мойны жуан, арқасы берік, жұмыр денелі, жатаған, аяқтары сіңірлі, тұяқтары шымыр. Қазақы жылқының кейбір аймақтардың табиғи ерекшеліктеріне және басқа жылқы тұқымдарының ықпалына байланысты қалыптасқан бірнеше түрлері (Адай жылқысы, Жабы) бар[1].
Арийлер кезеңі Арийлер жылқыны ерекше құрметтеген. Ғалымдар арийлерде жылқының үш түрлі тұқымы болғанын анықтады: тауда жүруге ыңғайлы аласа жылқы, ұзақ жүруге ыңғайлы шыдамды қазанат және қазіргі Түрікменстанның ақалтеке жылқысының арғы тегі саналатын ұшқыр тұлпар. Әсіресе, арийлер арасында ұшқыр тұлпарлар қатты қадірленген. Әлемде алғаш рет екі доңғалақты арбаны ойлап тапқан арийлер оған ұшқыр тұлпарларын қос-қостан жегіп алып, сары далада сағымша жүйткіген. Қазақстан аумағында арийлер қалдырған құнды мәдениет ескерткіштері өте көп. Олардың көпшілігі – жартастарға салынған суреттер.
Суреттерден арийлердің дүниені қалай түсінгені, қандай рәсімдік билерді билегені, қалай аң аулағаны, қандай мал баққаны, екі доңғалақты арбалары, абыздар мен батырлар туралы түсініктері, т.б. туралы толық мағлұмат алуға болады. Сақтар кезеңі Ал сақтар Алтайдан Дунай өзеніне дейінгі кең байтақ аймақта үйір-үйір жылқы өсіріп, ат құлағында ойнауды өнер дәрежесіне көтерген.
Сақтардың балалары мен әйелдеріне дейін ат үстінде соғысу тәсілдерін жас кезінен жетік меңгеріп, көрген жұрттың зәресін ұшырған. Олардың қанқұйлы жорықтарынан соң, Еуропада, Кіші Азияда, Жерорта теңізінің бойында,Мысырда атпен бірге жаратылған кентаврлар туралы аңыз тараған. Ежелгі грек мифологиясындағы жауынгер әйелдер – амазонкалар туралы аңыздар да осы сақ әйелдерінің бейнесінен алынған деген пікір бар. Қалай болған да, жылқыға салт мінуді қас өнерге айналдырып, оны әскери әдіс-тәсілдермен шебер ұштастыра білген сақтар өз заманының ең қуатты еліне айналған. Олар өздерінің жаңа жерлерді жаулап алуына, тіршілікке қажетті байлықтарға кенелуіне жағдай жасаған жылқы баласын аса қатты құрметтеп, жан серігі санаған. “Олар аттарына да мыстан кеудені жауып тұратын сауыт кигізеді, – деп жазады ежелгі грек тарихшысы Геродот, – ал жүгендерін, шылбырын алтынмен әшекейлейді” Сақтардың патшалары, қолбасшылары мен батырларының тек өздерінің бас киімдеріне ғана емес, мінген аттарының төбесіне де лауазымдық белгі – жыға таққаны туралы деректер бар. Олардың қайтыс болған хандарды, ханзадаларды, батырларды т.б. жерлегенде, оның жан серігі болған атын жанына бірге қою ғұрпы да “иесіне аты о дүние де серік болады” деген сенімнен пайда болған.
1 Бабажанов С. Этнографиялық жылқылардың мақалалары. Алматы, 1993.
2 Несіпбаев Т. Тебінді жылқы шаруашылығы. Алматы,
3 Тоқтарбайұлы С. Монғол жылықыларының өсіп-жетілуі мен
4 М.А.Кенеев. Қазақстандағы жылқы шаруашылығы және ат
5 Жаршы. 2001, №10.
6 Маңмаңкер. 1999, №5.
7 Шәуенов С.Қ. Зоотехния негіздері-Астана: 2007. -291б.
8 Барминцев Ю.Н., Етті және сүтті жылқы шаруашылығы - Алматы , 1964 ж 114 - 119 б.
9 Бозымов Қ.Қ. Жылқы және түйе шаруашылығы - Ер қанаты - Алматы : Қайнар 1981 ж, 54-65 б.
10 Әкімбеков Б.Р, Мүслімов Б.М, Әкімбеков А.Р. Дәленов Ш.Д. Жылқы шаруашылығы - Қостанай 2007 ж , 45 - 75 б.
11 Барминцев Ю.Н. Етті және сүтті жылқы шарушылығы - Алматы 1990 ж 123-169 беттер
12 Әкімбеков Б.Р. Жылқы шаруашылығы-Қостанай: 2007. -301б.
13 А.Ә.Төреханов, Н.Ә.Жазылбеков. Қазақстанда мал мен құс азықтандыру-Алматы: 2006. -235б.
14 Мүслімов Б.М, А.Р. Әкімбеков. Мал азықтандыру-Алматы: 2006. -99б.
15 Қасымов Қ.Р Азық дайындау технологиясы-Астана: 2007. -161б.
16 Кинеев М.А Мал шаруашылығы және ветеринария ғылыми-өндірістігі-Алматы: 2005. -420б.
17 Құлақбаев Қ.С Жылқы өсіру технологиясы-Алматы Қайнар: 2007. -321б.
18 Дүйсембаев К. Жылқы өсірушінің анықтамалығы – Алматы. Қайнар. 1983. – 78-82б.
19 Кенжеахиетұлы С. Қазақ халқының тұрмысы мен мәдениеті - Алматы: Алматыкітап, 2002. – 284-288б.
20 Керімбаев Д. Қазақстанның жылқы шаруашылығы – Алматы. Қайнар, 1968. – 136б.
21 Садыков Б.Х. Конина - Алматы:Қайнар 1981. – 88-92б.
22 Жас алаш: №3-35. 21 наурыз. 2002. - 2б.
23 Тоқтамысова А. Бие сүтінің липидтері - Жаршы. 2007. – (№6) – 48-52б.
        
        Аннотация
Бұл курстық жоба пәні бойынша тақырыбы бойынша жазылған курстық жоба 11 сурет, 33 ... ... ... өз ... ... әдебиеттік шолу, негізгі бөлім, техникалық бөлім,тіршілік қауіпсіздік, қорытынды, пайдаланған әдебиеттер тізімі ... ... 2.104 - 2006 КҚБЖ ... ... 2.301 - 68 КҚБЖ ... 2.601 - 2006 КҚБЖ ... ... 2.304 - 81 КҚБЖ (ЕСКД). Ж. Түрлері мен типтері. Орындауға қойылатын жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321 - 84 КҚБЖ ... ... ... (лат. Equus ferus ... - ... ... бір тұқымдасы. Жылқы адамзат өркениетіндегі, әсіресе, дала өркениетіндегі дамудың жарқын да елеулі көрсеткіштерінің бірі ... ... ... үйрете бастау көшпелі шаруашылық пен өркениет дамуының негізін қалады. Қолға үйретілген жылқының (E. caballus) шаруашылықта маңызы зор. Ол - ет және ... ... салт ... ... не шанаға жегу, әскери және спорттық бағыттарда өсіріледі.
Құлын - (жеребенок) - жылқының алты айға дейінгі ... ... ... енесінің бауырында өсіріледі, тек бие сауылатын сауым уақытыңда енесінен бөлек ұсталады. Құлын айдан асқаннан ... бір ... ... ... деп ... ... байтал - (кобылица в возрасте от 2 до 3 лет) - ... үш ... (екі мен үш жас ... ... ... ... ... рет шағылысқа түседі. Жылқысы көп шаруашылық көктемде құнажын ... жеке үйір ... ... (6 ... ... ... тай (1 ... асқаны) деп атайды.
Белгілер мен қысқартулар
т.-тонна
г. - грамм
кг. - килограмм
л. - ... - ... - ...
т.б. - тағы басқа
т.с.с. - тағы сол сияқты
№. - нөмір
%. - ... - ... - ... - килоджоуль
мДж. - мегаджоуль
салм.-салмағы
Мазмұны
бет
Аннотация ...............................................................................................
4
Мазмұны...................................................................................................
5
Нормативті сілтемелер...........................................................................
6
Анықтама.................................................................................................
7
Белгілер мен қысқартулар......................................................................
8
Кіріспе......................................................................................................
9
1
Негізгі бөлім............................................................................................
11
1.1
Әдебиетке шолу......................................................................................
11
1.1.1
Қазақы жылқы тұқымының ата тегі және оның ... ... ... ... ... тәсілдері..........................................
16
1.1.3
Қазақы жылқы тұқымдарын зоологиялық және өнеркәсіптік жіктеу сипаты.......................................................................................................
19
1.2
Технологиялық ... ... ... ... ... өсіп ... жылқы тұқымының ата тегі мен жанама туыстарына қарап бағалау мен сұрыптау..............................................................................
30
2
Тіршілік қауіпсіздігі................................................................................
31
Қорытынды...............................................................................................
32
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... аумағы жылқының қолға үйретілген мекені болғандығын археологиялық қазбалар дәлелдейді. Солтүстік ... ... ... энеолит дәуірінде (б.з.б. 4-3-мыңжылдық), Арқайым ескерткіштері орта қола дәуірінде (б.з.б. 2-мыңжылдық), Қазақстанның барлық аймақтарынан кездесетін арий, сақ, ғұн ... ... ... ... - б.з. 2 ғ.) ... Қазақстанда жылқының қолға үйретіліп қана қоймай, бұл малдың ерекше қастерленіп, әдет-ғұрыптық рәсімдердің ажырамас бір бөлігіне айналғанын көрсетеді. Қазақы жылқы - ... ... сай, ... ... мен мүмкіндігіне бейімдей сұрыптаудың нәтижесінде қалыптасқан жергілікті тұқым. Салт міну, жүк ... ет пен сүт ... үшін ... ... бойы халықтың сұрыптау әдісімен шығарылған. Жыл бойы жайылымда бағуға бейімделген, жал-құйрығы қою, мойны жуан, арқасы берік, жұмыр денелі, ... ... ... ... шымыр. Қазақы жылқының кейбір аймақтардың табиғи ерекшеліктеріне және басқа жылқы тұқымдарының ықпалына байланысты қалыптасқан бірнеше түрлері ... ... ... ... ... кезеңі Арийлер жылқыны ерекше құрметтеген. Ғалымдар арийлерде жылқының үш түрлі тұқымы ... ... ... ... ыңғайлы аласа жылқы, ұзақ жүруге ыңғайлы шыдамды қазанат және ... ... ... ... арғы тегі саналатын ұшқыр тұлпар. Әсіресе, арийлер арасында ұшқыр тұлпарлар қатты қадірленген. Әлемде алғаш рет екі ... ... ... ... ... оған ... ... қос-қостан жегіп алып, сары далада сағымша жүйткіген. Қазақстан аумағында арийлер қалдырған құнды мәдениет ескерткіштері өте көп. ... ... - ... ... ... ... ... дүниені қалай түсінгені, қандай рәсімдік билерді билегені, қалай аң аулағаны, ... мал ... екі ... ... абыздар мен батырлар туралы түсініктері, т.б. туралы толық мағлұмат алуға болады. Сақтар кезеңі Ал сақтар ... ... ... ... кең байтақ аймақта үйір-үйір жылқы өсіріп, ат құлағында ойнауды өнер дәрежесіне көтерген. ... ... мен ... ... ат үстінде соғысу тәсілдерін жас кезінен жетік меңгеріп, көрген ... ... ... ... ... ... соң, ... Кіші Азияда, Жерорта теңізінің бойында,Мысырда атпен бірге жаратылған кентаврлар туралы аңыз тараған. Ежелгі грек мифологиясындағы жауынгер әйелдер - ... ... ... да осы сақ әйелдерінің бейнесінен алынған деген пікір бар. Қалай болған да, жылқыға салт мінуді қас өнерге ... оны ... ... ... ұштастыра білген сақтар өз заманының ең қуатты еліне айналған. Олар өздерінің жаңа ... ... ... ... ... ... ... жағдай жасаған жылқы баласын аса қатты құрметтеп, жан серігі санаған. "Олар аттарына да ... ... ... тұратын сауыт кигізеді, - деп жазады ежелгі грек тарихшысы Геродот, - ал жүгендерін, шылбырын ... ... ... ... ... мен ... тек ... бас киімдеріне ғана емес, мінген аттарының төбесіне де ... ... - жыға ... ... ... бар. ... ... болған хандарды, ханзадаларды, батырларды т.б. жерлегенде, оның жан серігі болған атын жанына бірге қою ғұрпы да "иесіне аты о ... де ... ... ... ... пайда болған.
Қазақ халқы үшін маңызы Қазақ халқы арасында әлі күнге дейін сақталған ат тұлдау, яғни, қайтыс ... ... ... атын ... ... бір ... соң асында сою ғұрпын сақ заманынан сақталған дәстүрдің жалғасы деп есептеуге болады. Айбынды атты әскерінің көмегімен қаһарлы елге айналып,Еуразия құрлығында ... қол ... ... ... ... ... өшпес із қалдырған кейінгі ғұндар, Түркі қағанаты, Шыңғыс хан ... да ... малы ... ... Осы ... ... тайпалардың негізінде ұйысқан қазақ халқының дүниетанымында, ділі мен тілінде жылқыға ... ... ... және ... жүйе ... "Адам - жылқы мінезді" дейді қазақ халқы. Бұған "жылқы - ... ... ... ... ... ... ... "ат - ердің қанаты" т.б. жүздеген мақал-мәтелдерді қоссаңыз, ... ... адам мен оның жан ... атына біртұтас әлем ретінде қарағанына көз жеткізуге болады. Адамның азамат қатарына қосылуының өзін "ат жалын ... ... деп ... ... халқы. Жас баланың алғаш атқа отырғанын атап өту рәсімі - тоқым қағартойынан бастап, адамның бұл өмірден өткенінің ... ат ... ... ... пәнилік тіршілікті жылқымен байланыстырған қазақтар біреумен жауласса "ат құйрығын кесіскен", біреудің алдында кінәлі болып қалса "ат-шапан айыбын ... ... ат ... ... ... қалыңдық алуына алғаш барғанда ат байлауы, ұрыс кезінде жау қоршауында қалған қолбасшыға ат сүйек беріп құтқару, т.б. ... ... ... ... т.б. ... ... қазақ халқының шаруашылығында ғана емес, әлеуметтік өмірінде де үлкен мәнге ие болғанын білдіреді. Адам серігі Қазақ халқы жылқыны, ең алдымен, ел ... ... жан ... деп ...
Курстық жұмыстың мақсаты: Қазақ жеріндегі қазақы жылқылардың арғы ата-тегіне қарап ... ... және ... ... ... ... ... тұқымының ата тегі және оның биологиялық ерекшеліктері
Қазақы жылқы тұқымын зерттеу тәсілдері
Қазақы жылқы тұқымдарын ... және ... ... ... ... тұқымының ата тегі мен жанама туыстарына қарап бағалау мен сұрыптау
* Негізгі бөлім
1.1 Әдебиетке ... ... ... ... ата тегі және оның ... ерекшеліктері
Қазақ халқы жылқы малын 3 топқа бөлген. Белгілі этнограф М.Бабажановтың 1871 ж. ... ... ... (ғ6, 7, 11, 12) және ... ... и ... (ғ4, 5, 6) ... жарық көрген мақалаларында қазақ халқы өсіретін жылқыларды үш топқа бөледі: күшті, еті ... ... Ауыр ... жүк ... ... ... ... аттар. Күші мығым ат пен бәйге атының арасындағы, салт жүріске жарамды жылқылар; жүйрік аттар. Осы соңғы ... өзін ... ... ат (2, 4, 8 ... ... ғана ... ұшқыр ат), қашағаншыл (бұл да аз қашықтыққа, асауды қайыруға пайдаланылады), шын ... ат деп ... ... бұл ... ... ... ... шаруашылығындағы белгілі бір жүйе болғандығын қуаттайды. Қазақтар бәйгеге қосатын жүйрік жылқыларды тұлпар, арғымақ, сәйгүлікдеп әлпештеп, ... ... ... Ал ауыр жүк ... алыс ... ... жылқыны қазанат деп атап, оны да ерекше бағалаған. Ал еті мен сүті үшін өсіретін ... ... ... ... ... жабы ... жайылымда жақсы семіреді. Семіртіп сойған жабы жылқыдан 53 - 57%, кейде 60% ет ... (230 - 250 кг). ... ... ... етінен қазы,қарта, жал, жая, т.б. дәмді тағамдар әзірлеп, терісі мен ... да ... ... (қ. Тулақ, Жүн). Ал жабы жылқының биелерінен тәулігіне 18 - 20 л сүт ... ... Сүті мол бие мама бие деп ... Бие ... ... толып, сауылатын мезгілін сауым дейді. Ол бас сауым ... бойы ... ... ең ... ... ... ... сауымнан жарты сағат өткеннен кейін биені қайта сауу), кенже сауым (биені өріске ағытар ... ... ... т.б. ... бөлінеді. Ал құлындамай қалған биелерді қысырақдеп атайды. Мыңнан ... Мың ... бір ... 13 пар (пар - ... сөзі - пар ат ... ол оған пара-пар келеді деген сөз тіркестері бар) қабырғамен, яғни екі қанатымен туады екен. Сондай құлынды қазақтар ерекше ... ... ... ... ... ... ... қырық күншілік жерді бір күнде алатын, небір биік қамалдардан секіріп өтетін, тағы басқа да ... ... ... ... Жебе ... жау ... Өте ... керемет жылдам, екпіні қатты, алысқа шабатын, төзімді деген қазақи жылқы тұқымы болған. ... бос ... ... ... ... ... Батырлар жекпе-жекке осы тұқымның аттарын мініп шығатын ... ... ... тұрған орнынан бірден үлкен жылдамдық алып, жекпе-жек уақытында өзінің иесіне оның ... ... ... ... ... Жауға мінбе Жабыны. Қазір немесе орысша деп жүрген деген ... ... ... Оның ... ... ... пайдаланатын түрлері болған. Сүті мол, қымызы дәмді және ... еті көп, ... ... ... ... және ... ыңғайлы болып тұратын, мініс-тұрысқа көнпіс, мінезі жайлы, төзімді жылқылар. Сондықтан бұл жылқыларды соғысқа ... тек ... ... пайдаланған. Қазіргі ғылым тілімен айтқанда жылқысының деген түрі Шығыс Қазақстан облысының таулы аймақтарында ... Осы ... ... ... мал ... ... өте ... нәрлі, емдік қасиеті және күші бар шипалы болып келеді. Осы ауданда өсетін қазақ жылқысының қымызы ... ... ең ... ... ... есептеледі. Өйткені, қымыздың қасиеті жылқының тұқымына және шөптің сапасына байланысты болады. Ал, ... ... ... ... ... ... қымыз өндіруге арнайы сұрыпталып шығарылған. Бұл ауданда өсетін маралдардың мүйізінің ... мен ... да ... ең ... ... есептеледі. Жылқы атаулары Жалпы қазақ тілінде жылқы өсіруге, оның мінез-құлқына, жасына, жүрісіне, т.б. ... ... мен ... өте көп. ... ... ... ... (биенің жас төлі), жабағы (6 айдан асқан құлын), тай (1 жастан ... деп ... Ал ... әрі ұрғашы жылқыны яғни байталды: құнажын байтал (2 жастан асқаны), дөнежін шығар (3 жастағы ... ... ... (3 ... асқаны), бесті бие (4 жастан асқаны), қасабалы бие (7 - 8 жастағы бие), кәртамыс бие (11 - 14 ... бие), ... бие (20 ... ... бие), т.б. ... Піштірілмеген еркек жылқының яғни айғырдың атаулары: құнан айғыр (2 жастан асқаны), ... ... (3 ... ... ... (3 - 4 ... ... салынбағаны), бесті айғыр (5 жастағысы), сақа айғыр (11 - 12 ... т.б. ... ... салт мінуге немесе союға арналған еркек жылқыларды жас кезінен піштіріп (тарттырып деп атайды) жібереді. Қазақ ... ат ... ... ... жас ... ... салт мінуге арналған жылқыға қатысты айтылады. Піштірілген жылқылар үйірге ... ... ... Сондықтан оларды саяқ жылқылар деп атайды. Саяқ жылқылар атаулары: ат (піштірілген еркек жылқы), сақа ат (11 - 12 ... ... (жүк ... ұзақ ... төзімді ат), тұғыр (салт мінуге қолайлысы), мәстек (аш-тоқтығын білдірмейтін жуас ат), азбан (кеш піштіріліп, айғырлық мінезін ... т.б. ... ... ... және ... болып екіге бөлінеді. Табиғи жүріс - ... ... ... ... ... (аяң, ... шабыс, жорға). Аяң жүріс - жылқының ең жай ... ... ол ... оң аяғы мен ... сол ... кезек басады. Өгіз аяңда - алдыңғы аяқтың ізіне артқы аяқ жетпейді. Аяңшыл ... ... ат ... ... әрең ... ... жылқының артқы аяғы алдыңғы аяқтың ізінен асып түсіп отырады (сағатына 5 - 7 км ... ... - ... гөрі өнімдірек жүріс. Бұл бүлкіл, бөкен желіс, сар желіс болып ... ... - ... ең жай түрі ... 13 - 15 км); ... ... ұзақ ... қолайлы (сағатына 20 км) - жолаушыға да, жылқыға да бөкен ... ... сар ... - ... ең ... түрі ... 50 км-ге дейін). Мұңдай желіс желгіш жылқы тұқымдарына ғана тән. Бірақ жылқы сар ... ұзақ төзе ... ... - жылқының желістен де тез жүрісі. Мұның жай ... ... деп ... ... ... ... ... Мұнан қарқындысын жай шабыс, ал жылқының бар мүмкіншілігінше шабуын ... ... ... ... ... деп ... яғни мұндай жылқы қысқа қашықтықты өте тез алады. Бұл - әсіресе ақалтеке жылқысына тән қасиет. Жылқының өзге ... бірі ... ... және ... Қарғуға жылқыны жаттықтырады. Жаттыққан жылқы 2,47 м биіктіктен, ... 8,3 м ... ... ... ... ... ... жылқы өсіруге (қ. Күзеу, Ен, Таңба), оларды салт мінуге арнап ер-тұрман жасауға, ... ... тіл ... ... ... мен атаулар да көп болған. Жылқыға арналған мәдени шаралар Халыққа жақсы ... ... ... жорға", "Бестай", "Бозжорға", "Тепеңкөк" тәрізді әндер мен күйлер, Ақан серінің "Құлагері", "Маңмаңгері", "Құлагердің желісі" әндері,Біржанның "Телқоңыр", "Бурылтай", "Керкекіл" әндері, К. ... ... Е. ... ... т.б. ... ... үздік үлгілері саналады. Жылқы аурулары Қазақ халқы жылқының маңқа, қара өкпе, шойырылма, қарақаптал, киеңкі, ... ... ... ... өлі, ... ... сары ... жалақ, жауыр, шилі қара, лоңқа, өлі ет, қара дақ, т.б. ... дәл ... ... ... ... ... ... білген.
Сурет 1. Жылқы
Әйгілі ғалым Ахмет Тоқтабайдың баспасынан жарық көрген ... - ... ... ... ... Бұған дәлел ретінде, жүздеген мың жылқы сүйектері табылған энеолитдәуіріндегі - ... ... - ... алғаш қолға үйреткендер. Мұны қазір бүкіл әлем ғалымдарымойындап отыр.2009 жылы бүкіл әлемге SCIENCE ғылыми журналында ... ... ... ... рет ... Қазақстанда қолға үйретілгені,ертедегі малшы - жылқышыларының б.з.д. ІY ... ... ... әлем ... жария етілді.
Жылқының арғы тегі жылқы пішіндес жануарлардан дами келе - тарпаңға, ... ... ... ... ... көрінеді. Тарпаңдардың бойлары жылқылардан аласалау, денесі тығыршықтай томпақ, түстері құла және көк болып келеді. ... ... ... ... жабайы жылқылар түрлері мүлдем жойылып кетті.
Сурет 2.Тарпаң
Жылқының түрлері
Дүние жүзінде жылқының 250 дей түрі бар. ... ... 16 түрі ... Жылқы - жүк жылқысы, мініс жылқысы, жазық дала жылқысы,тау жылқысы, солтүстік дала жылқысы ... ... ... ... 3 ... ...
* ... еті тығыз аттар. Оларды ауыр жұмыстарға,жүк тартуға, көшіп - ... ... Бұл ... Қазанат депатаған.
* Жүрдек аттар , күші мығым ат пен бәйге атының арасындағы салт жүріске жарамдыжылқылар Жабы деп аталған.
* Жүйрік аттар деп ... ... ... ... арғымақ, тұлпар ат , сәйгүлек ат деп ерекше күтімге алған.
Халқымыз жылқыны жасына қарай:сақа ат,сақа айғыр, бесті, дөнен, құнан, ... ... ... тай, ... ... т.б. деп ... Ал жынысына қарай: ат, бие, айғыр, азбан деп ажыратады.
Жылқылар онға бөлінеді:
* Жабағы,
* ... ... ... ... ... ... ... жылқысы
* Салт мініс жылқысы
* Желісті жылқы
* Қазақ желістісі жылқысы
* Орыс желістісі жылқысы
* Ахалтеке ... ... ... ... ...
Буденный тұқымы. ... ... ... ... ... ... ...
Сурет 3. Жылқы тұқымдары
Қазақ жылқыларының ерекшеліктері - бастары үлкен, маңдайы ойыстау, қалың жақты, дөнес мұрынды,мойыны шомбалдау,қысқа,көздері мен құлақтары ... ... ... шабы қысқа, кең сауырлы, қылқұйрығы төмендеу орналасқан. Қазақ жылқысының бойы аласалау көрінгенмен, дене мүшелері кішкентай емес, арқасы қысқа да қайратты, ... ... ... ... ауа ... ... ... төзімді, жем - шөпті талғамайды,үнемі далада жайылымда жүріп күнелтеді.
o Қазақы жылқы тұқымын зерттеу тәсілдері
Жылқы өсіру - ... ... ... ... бір ... ... ... Жылқыны өсіре жатып - жылқы шаруашылығы - мал шаруашылығының негізгі бір саласы. Бұған жылқы санын ... ... мен ... арттыру, әр түрлі мақсаттарда ( ет және қымыз өндіруге, күш көлігі ретінде, спорттық жарыстарға қосуға, шет елдерге сатуға, т. б.) ... ... ... Ж. ө. және бие сауу ... ... ата ... ... табылады. Қазақ халқы жылқыны үйірге (25 - 30 бие) ... ... ... айғыр салатын болған. Мұндай айғырлар үйірін шашау шығармай, ит-құсқа жегізбей, қысы- жазы қорғайды. Бірнеше үйір қосылып қос құраған. Бір ... ... ... ... ... ... ... шыққан биелер 10 айдан кейін (сәуір-мамыр айларында) құлындайды. Құлындар отығып, жетілген кезінде байланып, бие сауылады. ... ... бие ... 3 немесе 4 рет сауылады, ал онан кейін саууды көбейте ... (5 - 6 ... ... ... бие ... ... ... бағылады. Қазақ халқы биені 6 ай бойы ... Бие ... хим. ... ... ... бола ... ол ... физиол. күшіне, азықтандырылуына, күтіп-бағылуына және тұқымына қарай ... ... ... 1,8 - 2,2%-тей белок болады, сондай-ақ адам денсаулығына қажетті витаминдердің барлығы кездеседі.
Сурет 4 Арравани.
Әсіресе қымыз А және С витаминдеріне бай (қ. ... ... ... ... өте ... ... Сондай-ақ, жылқыдан көптеген мал ауруларын емдеу үшін қолданылатын қан сарысуы алынады. Қазір Қазақстанда 1 млн-нан астам жылқы өсіріледі (2002). Жылына ... 40 мың ... ... ет, 35 мың т-ға жуық ... ... Ж. ө-дің жалпы мамандандырылу бағыты республикамыздың табиғи-шаруашылық аймақтарына байланысты айқындалған. Жылқының асыл тұқымдарын көбейту мақсатында Қазақстанда 13 асыл тұқымды жылқы ... ... ... ... ... т.б. ... ... тұқымын асылдандыратын 39 мемл. шаруашылықтар (Ақтөбе облысы, Атырау облысы, т.б.) ат жарыстыратын алаңдар және асыл ... ... ... ... ... асыл ... ... саны 9 мыңнан асты (2000).
Республикада жылқының ... ... ... ... және ... ... өсіріледі. Дала және құрғақ дала аймақтарында жылқы негізінен ... ... ... ... ... қуаңшылық және тау бөктеріндегі аймақтарда ауа райы жылы, жылқыны жыл бойы жайылымда бағудың мүмкіншілігі бар. Бұл ... ... ш. ет алу ... ... ... кең байтақ жайылымы бар орт., оңт., шығыс және батыс аймақтарының көптеген аудандарында жылқы ... ... ... ... бағудың бірнеше әдісі бар. Бос бағуда жылқы жыл бойы жайылымда болады, қатты боран не көк тайғақ болғанда ғана ... жем ... ... ... ... ... және жасына қарай табынға бөлінеді. Шаруашылықтағы жылқының санына байланысты табында 150 - 180 бие, 180 - 200 ... ... ал ... ... 350 ... ... ... Боран және аяздан қорғау үшін жайылымда жеңіл-желпі жылқы қора, қалқа, ықтасын лапас салынады, құдық қазылады, суаттар ... ... ... әр жылқыға 3 - 5 ц пішен, 0,5 - 1 ц жем ... ... ... 10 - 12 айлығында енесінен айырады. Қорада не қоршалған шарбақта 1 айғырға 20 - 25 ... ... ... Қ ... ... жылқыны қыста ашық, жылы күндері жайылымға шығарады, қатты боран, аязды күндері қорада ұстап пішен және жем ... Орта ... әр ... 30 ц ... 6 - 8 ц жем ... Қ ... баққанда бие мен айғырды сұрыптап таңдап алып шағылыстырады және қолдан ұрықтандырады. Жылқыларды 1,5 жасынан мінуге, жегуге үйретеді, үйірдегі жылқыны таңбалайды. ... ... ... ... ... күн ... құлынымен бірге қорада ұстап, құнарлы пішен мен жем береді. Құлынды 6 - 8 ... ... ... ... ... ... оңт., орталық және батыс аймақтарында бие сәуір-мамырда ... Ерте ... ... ... дейін өсіп жетіледі де, қыста бағуға көнбісті ... Ет ... ... Ж. ө. ... жыл басында табын құрамында 35% бие, 6%байтал, 14% ұрғашы тай, 14% ... ... 2% ... 5% ... 10% ... тай, 14% ... жабағы; ет-сүт бағытында өсіргенде 45% бие, 5% байтал, 5% ұрғашы тай, 18% ... ... 2% ... 3% ... 4% ... тай, 18% ... ... болуы қажет. Қазақстанның әрбір аймақтарының табиғи экон. жағдайларына байланысты асыл ... ... ат ... ... ... ... ... қолданғанда ат қорада әр жылқыға едені 10 - 14 м2 орын ... ат ... ... ... ... а) ... күйтін байқайтын және шағылыстыратын алаң; ә) Тай мен құнандарды үйрету және баптау алаңы. Ат қораларда ... мен ... ... және ... ... ... жол жасайды. Асыл тұқымды Ж. ө-тін фермасы жанынан мал емханасы салынады. Асыл тұқымды фермада жайылым - ат қора ... ... ... ... қолданғанда бие, айғыр және жас жылқылар тұратын жылқы қораларын салады, бас үйрететін және жаттықтыратын алаң жасайды. ... және ... ... ... жеке ... ... Ат қора ... мал емханасын салады.
Жылқының өмір сүру кезеңдері
Жылқы орташа есеппен 25 - 30 жыл ... ... ... Құлын (биенің төлі)
* Жабағы (6 айдан асқан құлын)
* Тай (1 жастан асқаны)
Ұрғашы жылқыны (байталды)
* Құнажын байтал (2 ... ... ... ... (3 ... Дөнежін байтал (3 жастан асқан)
* Бесті бие (4 жастан ... ... бие (7-8 ... бие)
* Кәртамыс бие (11-14 жастағы)
* Жасаған бие (20 ... ... бие) ... ... ... ... ең таза мал - ... тазалығы соншалық - суды да кешіп барып, таза жерден ішеді. Ол өте сезімтал мал. ... тез ... ... ... өт ... ... ... жылқыны өсіру жеңіл. Себебі жылқыны бағуда артық шығын кетпейді.Жылқы-жеті қазынаның бірі. Ол сезімтал, талғампаз жануар.
Жылқыны ... ... ... ... мен қуаңшылық жерлерде ауа райы жылы болғандықтан жылқыны жыл бойы жайылымда бағады. Бұл ... ... ... ет алу мақсатында ұйымдастырылған. Жылқыны бағудың бірнеше ... бар: ... ... бос ... ... ... ... бағуда жылқыны жыл бойы жайылымда болады.Қатты боран немесе көк тайғақ болғанда пішен, жем беріледі. ... ... ... жынысына жне жасына қарай табынға бөлінеді.Боран және аяздан ... үшін ... ... ... ... қазылады, суаттар жасалады.
Жылқы өнімі
Еті мен сүтінің адам ағзасына пайдасы
Қазақ халқыүшін жылқы қасиетті мал. Оның еті мен сүті өте ... Еті ... ... жеңіл, сіңуі тез, өте пайдалы.Жылқы етінің басты қасиеті : жүрек, қан, тамыр ауруларына, ... ... ... , буын ... ... т.б. қолданылады. Сондай ақ ірі қара малдың асқазаны ауырғанда, балапандар мен тауықтардың ащы шегінде қабыну белгілері ... ... ... бұл кеңестерді үнемі жаныңызға жинап, қажетіңізге жаратуға болады.
Биенің сүтінен қымыз ашытады. Қымыз ауырған адамға ем, ал сау адамға қуат ... Бие ... қант көп ... ... ... дәмін татып көрсеңіз байқайсыз. Құрамында дәрумені көп болады.Қымыздың емдік қасиеттері әсіресе туберкулез ауруын емдеу үшін ... ... ... ... ... ішетін сусыны. Биеден күніне 10-12, кейбіреулерінен 15-17 литрге дейін сүт сауылады.
Жылқының жал-құйрығын деп атайды. Жал-қүйрық көбінесе арқан-жіп ... ... ... ... есуге, жұмсалады. Жылқы қылын терімен қаптап көпшік, жастың, бөстек жасауға, қобызға тағуға пайдаланған.
1.1.3 Қазақы жылқы тұқымдарын ... және ... ... сипаты
Атбегі - жылқының сыртқы тұрпаты, ішкі құрылысы, мінез-құлқынан ... ... ... - ... бір ... білетін, қазіргі тілмен айтсақ, интеллектуалды маман. Сондықтан қазақ қоғамында атбегілердің әлеуметтік мәртебесі де жоғары болған.
Жүйрік атты ... ... ... ... ... өте ... ... Оның ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келе жатқан дәстүрлі жүйесі бар. Бапкер ... ... ... ... ... құр жіберіп, жілік майы толғанға дейін семіртеді. Бұны атбегілер тілінде: ... ... ... деп ... еті ... ... ... семірген кезде ұстап байлап, баптайды. Яғни, ақжіліктенген жүйрікті үйірден ұстап әкеліп, бірден жақын ... (10 ... ... ... ішіндегі ара боғын түсіреді. Одан кейін оның ұйқысын қандырады, тек таза су ... таза ... ... ... Көптеген бапкерлер сиыр су ішкен ыдыспен жүйрік атқа су ішкізбейді. Сиырдың сілекейі жұққан жылқы: ... ... ... ... дейтін ұғым бар.
Дегенмен әрбір жүйрікті баптау әдісі де әртүрлі болады. Атбегі адам жүйрікті баптауға қажет айла-тәсілдерді ... ... ... ... қажет. Бабы қанған жылқы өзінен-өзі бәйге тілеп, тыпыршып тұрады. Тіпті бойын жазып, мүсіні көз ... ... Өте ... ... ... енеді. Сыртқы көбір жүні өзгеріп, майланып, жылтылдап тұрады. Мінезі ... ... ... ... ... емес таза су ... мөлдір тұнық болады. Көлденең айғай-шуға елеңдеп тұрады. Ұйқысы қалыңдайды, кермеде қалғып тұрып дүркін-дүркін оқыранып, ұзақ кісінейді.
Бабы ... ... ... көбір жүні тіріліп, сырты майланып, құндыздай құлпырып тұрады. Көлденең айғай-шуға елеңдеп, тағатсыздана тыпыршып, бәйге ... ... ... ... мінезі кеңіп, сергек, елгезек күйге түседі. Аузынан сілекейі ... ... ұйқы ... ... ... ... ... де тұрып дүркін-дүркін кісінеп, ұзақ оқыранады. Несебі судай тұнып, ... Көп ... ... ... тағы бір белгісі - маңдайын күнге қаратып, күнбағыс секілді күнді бағумен ... ... ... ... ... таң ... ... түс әлетінде оңтүстікке, кешке батысқа қараумен күнге маңдайын сүйгізеді.
Бабы қанбаған немесе бабы ... ... ... сырт пошымы жүдеу, көз жанары отсыз, шөгілдеу, сыртқы көбір жүні өліленген, көзінің суағарын былшық басады. ... ... ... Ұйқысы қашық, алаң көңіл, жүргенде сүрінгіш, көп пысқырып, жөтеліп ... ... ... ... ... жапаланып түседі. Шауып келіп тоқтағанда екі бүйірін соғып, еңсесі төмен, сенделіп төрт аяғын сылбыр басады. Тісі ... ... түсе ... және ... ... ... ... тастаған тезегінен шөптің иісі шығады.
Жоғарыда айтқанымыздай, атбегілер бабы қанған жылқыны арықарай жаратып, ... ... Ат ... ... өнердің негізі бөлігі. Әр жүйріктің жарату әдіс-тәсілі бірдей емес әрқилы болады. Мысалы, бәйге аттарының ішінде тоқ ... ... ... ... ... шөп ... ... жүйріктер ашқұрсақ шапқанды ұнатады, бәз біреулері орта құрсақ күйінде қосылады.
Сол сияқты толық етімен немесе орта етпен шабатын ... де бар. Оның ... ... ... табу ... ісі. ... ... бабын келтіру үшін атбегілер таңасыру әдісін көп ... ... - ... ... ... ... күн ... соң ауыздық салып қаңтарып қойып, таң сәрі де босатуды айтады. ... ... ... нәр ... байлауы тұрады. Таңасқан жылқыны түске дейін таза жерге жайып, түстен кейін кермеге байлап ... ... ... ... ... ... керек.
Кермеде байланған жылқылардың басы жерге жетпейді, яғни жайыла алмайды және жатып ұйықтап-жусауына кедергі болатындай керме биік жасалады. Өйткені, жарауда тұрған ат ... ... Жата ... ... бұлшық еті босайды, сіңірі қатаймайды. Қазақта жүйрік атты жарату деп бекер айтылмаған.
Жылқы шаруашылығы - бұл ... ... және ... айналысатын мал шаруашылығының бір саласы. Аттардың бойы (шоқтығының биіктігі) 50-185 см, салмағы 60-1000 кг. ... иіс сезу және есте ... ... ... дамығандығының арқасында жылқылар үйретуге және жаттығуға тез көнеді. Жылқы етінің майы аз ... ... ол ... ... жас ... еті, ... Қымыз - бие сүтінің өңделген өнімі. Қымыздын қант құрамы бірден төмендейді, онда сүт ... ... ... ... ... ... жинақталады. Қымыз тәбет ашады, ұйқы безінің жұмысын, ас қорыту процесін жақсартады. Сондықтан да қымыз тек сау адамдар үшін ғана ... өнім ... ... ... ... ... ... қатысты күшейту құралы болып табылады. Жылқы тұқымдары. Жылқының 200-ден астам тұқымы бар. Ең ... сіз ... ... ... өсіретініңізді шешіп алу керек. Егер сіздің мақсатыңыз - жоғары сапалы ет пен құнарлы сүт (қымыз) алу болса, онда ... ... ... ... керек: қазақы, көшім, ресейлік, мұғалжар және т.б. Сонымен қатар, акклиматизация мен осы тұқымдас жануарлардың Қазақстанның өңірлерінің табиғи-климаттық жағдайларына бейімділігі секілді ... да ... ... өйткені аталған мәселелер жануарлардың өнімділік сапасына кері әсерін тигізуі мүмкін. Өсіру. Жылқыны ұстаудың түрлері: ат қорада (жыл бойы ат ... ... мен ... (атқора мен көктемнен күзге дейін жайылымда), жайылымда (жыл бойы ... ... ... және концентраттармен азықтандыру арқылы). Жеткілікті түрде дамыған құлындар алу және ... ... ... жақсы сүтті өнімдіге айналуы үшін биелерді уақытылы құлындауға (тууына) даярлаудың маңызы зор, сауын маусымында толыққанды азықпен қамтамасыз етіп, ... ... ... ... ... шаруашылығының технологиясы биелерді жайылымда бос ұстау жүйесін ... ... ... ... ... ... ... бұлар жылуды жақсы сақтайды, әрі құрғақ болады. Атқоралардағы жылқыларға арналған орын өжіре (жылқылар үшін жеке ) және ... ... ... ... ... онда ... бір бірінен қоршаулармен бөлектенген күйде немесе оларсыз қатар-қатар байлаулы тұрады, сондай-ақ залдық түрі - онда жылқылар атқораның жеке кең ... ... ... ... ... етіп жасайды, асфальтты етуге де болады. Терезе әдетте екіқабатты әйнектен тұрады. Аттақыр әрбір атқа жеке ... ... ... төсеніштерде ұстайды, оларды жылына 2-3 рет ауыстырады. Суалмаған және сауылатын биелер үшін ... ... ... ... ... ... ... олардың әрқайсысы 10 биені ұстауға есептелген болуы керек. Секцияның оңтайлы алаңы 60-70 м². Жылқыларды серуендету үшін ... ... ... алаңдар жасайды, бұны левада деп атайды. Жылқыларды баптау дегеніміз жануарларды тазалап (щеткамен), жалын, ... ... ... тазалап тұру. Жұмысқа салынатын жылқыларды әдетте тағалайды, бұл ... ... ... ... ... Жылқылар үшін жем. Қорадағы кезеңде жылқылардың негізгі жемі: сұлы, арпа, қарабидай, басқа да ... ... ... ... араластырылған жүгері қоспалары, астық-бұршақтық пішен, сөлді жем ... ... ... ... ... сүрлем), құрама жем. Өрістегі жайылым кезеңінде жылқылар үшін ең қажетті жем - өрістегі көк шөп немесе жаңа ... шөп. ... ... жылқыларға күн сайын қайнатылған тұз береді. Берілетін жемнің мөлшері оның таза ... ... ... оның ... ... ... мен жемнің құндылығына байланысты. Жылқыны тәулігіне 3 рет суарады. ... ... ... 1,5 ... ... ... көбеюге шаруашылық-тиімді мерзім 3-3,5 жас болып табылады; ... 5-6 ... ... ... ... ... 11 ай. Бие ... бір құлын туады. Суалмайтын кезеңі 6-8 ай. Биенің сүттілік өнімділігі тәулігіне 11-15 л сүт ... ... -- 25 л-ге ... Бұл құлынды өсірумен қатар, сүттің едәуір бөлігін қышқыл сүт өнімдеріне жататын қымызды жасауға ... ... ... ... ... ... 2 ... үйретеді. Буаз биелерді күн сайын аулаға, ал ауа райы ... ... ... 2-3 ... ... ... ... ет үшін 1,5-2-жасқа дейін өсіреді, бұл кезеңде жылқының жас еті ең жоғары сапалы ... ... өмір сүру жасы - 25-30 жыл, ... ... ... - 14-15 жыл, асыл ... - 20-25 жыл. Өнімді сату. Жолға қойылған өткізу рыногы ... ... табу үшін ... Бұл үшін бірнеше нұсқалар бар: базарда сату, ... ... ... ... ... сіз өз тауарыңызды тұтастай сатып алатын, әрқашан сізбен келісімге келетін саудагер тауып қаларсыз. Сондай-ақ ауылдастарыңызға жылқыны өсірумен ... ... ... ... ... ... ... бөлім
1.2.1 Қазақы жылқы тұқымының салмағы, төлдерінің өсіп жетілуі
Жылқыға сол жағынан жақындау керек. Бұл оң қолымен өлшеп ... ... ... және де сол ... ... ... ат үшін ... жай. Өлшемдерін алу үшін жылқыны төрт аяғын дұрыс толық басып тұратын тегіс жерге тұрғызады. Жылқының басы не көтеріңкі, не төмен ... ... ... ... ... тиіс. Өлшемдерін жазғанжа оның өткізілген уақытын, жасын және жылқының қоңдылығын (жақсы, орташа не қанағаттанарлықсыз) белгілеуге кеңес беріледі. Жылқының өлшемдерін алу үшін ... ... не ... ... жіңішке өлшегіш таяқты, Вилькенстің циркулі мен өлшеуіш лента, бұрыш ... ... ... ... ... ... ... өлшеген жылқыларының өлшемін және мемлекеттік мал тұқымы қолдана ... әр ... ... және әр ... ... ... мен ... орташа өлшемдерін есептеп, олар бойынша графиктер құрады. Графиктер құрған кезде салыстырылатын топтың біреуінің орташа өлшемдерін 100 ... деп ... ... ... нүкте ретінде орналастырылады, ал басқа топтағы жылқылардың орташа өлшемдерін (алынған 100 процентпен) тік және масштаб бойынша түзуге ... ... не ... не ... ... ... қосқан кезде, жылқы топтарының графикалық профилін көрсететін сызықтар пайда болады. Индекстерді есептеу.Жылқы дене бітімінің ... ... үшін әр ... ... ... ... индексін есептейді. Тұрық-сипат индексі (формат) малдың жасына қарай өзгереді. Егер жаңа туған құлында бұл индекс 80 процент ... ... ... ол 110 ... жетуі мүмкін. Кейбір биік сирақты және жетілмеген жылқылардың ... ... ... ... 100 ... ... ... тұрған тікбұрыш тұрқы болуы мүмкін. Ересек араб немесе таза ... ... ... 100 ... ... ... ... немесе шаршы формасында болады. Ауыр жүк тартатын аттарының ересек кезіндегі формат индексі 106-108 ... ... ... ... ... болады. Жылқылардың жеке дамуы кезіндегі пропорциялары мен индекстерінің өзгеруі өсуі жағдайына, азықтандыру дәрежесіне, күтіміне, жасына, жынысына, генетикалық факторларға, тұқымына және дене ... ... ... ... ... түріне және жасына қарай салмақтары әртүрлі болып келеді. Жылқының жасына қарай аталуыЖасына ... ғана ... ... қоса жылқының басқа атаулары да көп.
Бойдақ биелер атаулары:
Қысырықтар (бойдақтар) -- ... әр ... ... құнажын мен дөнежін байталдарды, ұрғашы тайларды бөліп, біріңғай үйірге жіберілгендерін осылай атайды.
Бордақы бие -- көп ... ... ... қолға алып қалып, жемге, шөпке емін еркін бос қойылып күтіліп, семіртілген биені айтады.
Қысыр бие -- ... ... ... бие немесе айғырдан шығып, құлын тастап кеткен бие.
Тоқ бие -- Семіз бие, немесе қоңданып, оты қанып, тойынған бие.
Тұнған бие -- өте ... ... ... ... бие -- өмірі құлындамай жүрген бие
Тұмса құлық -- 3 немесе 4 жасқа дейін ... ... да ... ... ... май -- ... міңіліп барып, суытылмай жіберілген, ыссылы суықты болып, жүні іріп, тойынбай, жарай қатып, жадауланып жүрген бие
Бүгежік -- ... ... жоқ, ... ... жүре ... жер қорқақ бие.
Көбең бие -- қыстан артық ... ... ... мініліп, титығына жеткесін жайылысқа жебірілген биенің бойына ет бітіп, қоңданып, тойына ... ... ... бие -- енесі сауылмай, құлын күнінен өзі емін еркін еміп өскен бие.
Қара кемік бие -- енесі ... ... ... бастап жүдеу бас болып өскен бие. Жылқы жасы 5-суретте көрсетілген:
Сурет 5. Жылқы жасы
Қазақы жылқы - ... ... сай, ... мүддесі мен мүмкіндігіне бейімдей сұрыптаудың нәтижесінде қалыптасқан жергілікті тұқым. Салт міну, жүк ... ет пен сүт ... үшін ... ... бойы халықтың сұрыптау әдісімен шығарылған. Жыл бойы жайылымда ... ... ... қою, мойны жуан, арқасы берік, жұмыр денелі, жатаған, аяқтары сіңірлі, тұяқтары шымыр. Қазақы жылқының кейбір аймақтардың табиғи ... және ... ... ... ... байланысты қалыптасқан бірнеше түрлері (Адай жылқысы, Жабы) бар.[[1]]
Республикада әсіресе жабы көп. Мұнда 317 мың ... ... бар (1980), оның 47,7 мыңы - таза ... Түсі: торы, жирен, құла, қарагер, , сары , т.б. Басы ірі, тұрқы ұзын, алқымы кең, сирағы қысқа, сом ... ... ... ... см(айғыры), тұрқы-152 см, кеуде орамы-179 см, жіліншік орамы- 20 см; салмағы- 600 кг.
Шоқтығына дейінгі биіктігі-143 см(биесі), тұрқы-149 см, кеуде ... см, ... ... 187 см; ... 550 кг.
Ет түсімі 54-60%, 100 биеден 90-95 құлын алынады. Таңдау үйірлері Мұғалжар, ... ... ... Басым жылқы зауыттарында. Қазақы жылқыны одан әрі жақсарта түсу жұмысымен Қазақ қой шаруашылығы технология ғылыми-зерттеу институты шұғылданады
1.2.2 Қазақы жылқы ... ата тегі мен ... ... ... ... мен ... - қазақтың ең қадірлі малы, басты байлығы. Жылқы қазақ тұрмысында тек ... ғана ... ... ... ... пен көркемдіктің идеалы. , , -- дейді халық даналығы. Көшпенділер өмірінде жылқының орны орасан зор ... ... ... ... ... ... ... дәмді етімен құнды.
Қазақ халқының арғы тегі жайындағы мәліметтер: ертедегі грек авторлары Геродот пен ... ... ... орта ... ... парсы авторлары мен Европа саяхатшылары Марко Поло мен Вильгельм Рубрук т.б. кезедеседі. Бұлардан қазақ ... ең ... ... ... ат мінгізу сонау орта ғасырдан бері келе жатқан дәстүр екенін көреміз.Түркмен жылқыларын қазақтар көбінесе сән үшін ... ... өз ... ... ... ... ... аузымыздың суы құритын түркменнің ахалтеке, текежәуміт, иомуд жылқыларының шығуына ... араб ... ... ... Орта ... ... арабтар жаулап алған кезде жергілкті түркмен жылқыларын өз жылқыларымен будандастырған. Сондықтан де Түркменстан ежелден ... ... ... ... ерекшелігі әрі артықшылығы - ол сонау ықылым заманнан табиғи сұрыптау арқылы дамыған, яғни сол ... ... ... ... ... ... (ғылым тілінде автотонды дейді). Қазір көп ретте түркмен жылқысы (ахалтеке) көп айтылып, көп жазылып жүр. Қазақ жылқысымен салыстыратын болсақ ... ... жер мен ... ... ... мыңдаған жылдар бойы мемлекеттік шеңберде адам қолымен ... ... ... ... нәтижесі де, екіншісі осыншама уақытты бастан кешіріп, біздің заманымызға келіп жеткен ... ... ... ... қазақ жылқысы туралы зерттеулер бүкіл Орта Азия, Кавказ жылқылары туралы жазылған әдебиеттерді қосқандағыдан көп және ... ... ... жазылғандары да аз емес.
Алтай мен Каспий, Ертіс пен ... ... ... ... ... мен саяхатшылар еңбектерінде міндетті түрде туралы ақпарлар кездесіп отырады. Мұндай ауызекі айтылған үзінділерді, болмаса үлкен зерттеу еңбектеріндегі жылқыға арналған ... ... тек қана ... ... туралы сипаттамалар мен газет мақалаларының өзі бір төбе ... 1927 жылы ... ... көрген деген еңбекте көрсетілген. Дегенмен бұл әдебиеттердің барлығы да ғылыми ... ... деп ... ... Олардың көпшілігі ең алдымен қызығушылықпен, таңырқаушылықпен қазақ жылқысын үстіртін суреттеп жазған шығармалар. Мұндай жазбаларда ... ... ... мен ... ... ... тұқымдары жайында сөз болады. Революцияға дейінгі әдебиеттердің көпшілігінде авторлар бірін-бірі қайталап, белгілі ... мен ... ... жаза ... Орта Азия және қазақ жылқысы жайындағы ғылыми зерттеулер ХІХ ғасырдың аяғы, яғни 70-ші жылдардың басынан бастап, Орта Азия мен ... ... өз ... ... ... байланысты жарық көре бастады. , , , , тағы басқа осы сияқты қоғамдық, ... жеке ... ... ... қазақ жылқысы хақында әр түрлі дерек ақпарлар басылып тұрды.
1870 жылы (СП) деген журналда жарық көрген Н.Бахметьевтің мақаласы Түркістан ... ... ... ... ... онда ... ... далада бағылып, табиғат аясында өсетінін айта келіп, -- дейді. деп ... деп ... ...
-- дейді Н.БахметьевАвтор қазақ жылқысының қандай шөп жейтінін дәл ... ... ... және орыс ... ... ... ... жылқылар туралы таңдана жазады: -- дейді автор. Орта Азияның тағы бір жақсы жылқы ... ... ... шыққаны жөнінде:

Н.Бахметьевтің мақаласы қазақ жылқысы жайында мамандардың көңілін аударған алғашқы еңбектердің бірі болды. ал А.Вилькинстің 1885 жылы ... ... атты ... қазақ жылқысы жөніндегі нақты фактілермен құнды.
. Орыс деревнясындағы қолға ұсталып, тұрақты жем-шөп ... ... ... бұрынғыдан зорайып күш-қуаты артып, көбінесе жегуге өте таптырмайтын көлік болған. . Мақалада ... ... ... бар: ... бір ... қалайша көңіл аудармассыз:
Зерттеуші жергілікті халықтың аттың қандай жүрісін ұнататынын да қалыс қалдырмайды. Дала үшін ең ... ... ... ойымызша бұл болу керек, себебі қазақ ат таңдағанда жол жүргенге ыңғайлы аяңы бар ма екен өзінің деп жатады). Автор бұл ... ... әлі ... ... бұл қолдан жасалған аллюр - атты жүріске үйреткеннен бастап осы әдіске үйретеді, осы жүрісіне қарап ат бағаланады деп ... ... ... пен ... жақс ... ... аяң) осы ... арасында сияқты деп пайымдайды. Бұл жерде бір ескерте кететін жай европадлықтардың аттың жүрісіне арналған терминдері мен қазақша баламалары бір-біріне ... ... ... салыстыру үшін екі жақты бірдей білетін маман керек).Мақалада ... ... орын ... ... ... түркмендердің ат жаратуы мен Европа тренингісінің тәсілдерінің ұқсастығына тоқтала келіп, жалпы Европаға Шығыстан келмеді ме екен ... ой ... ... бұл ... Шығыстан шыққанын В.Б.Ковалевская жазған (Конь и всадник, М. , 1977, 51-59 беттер) ежелгі Хетт заманынан келіп жеткен ғана ... ... жоқ ... қазақ шабандоздарының баптауынша ат 40-60 күннің арасында жарап дайын ... бұл ... ... ... ... тез. -- дейді тағы. А.Вилькинс жоғарыда аталған мақаласында. Зерттеушінің бұл арада халықтың арасында көп жүріп, атбегілерінен ... ... ... ... - батырдың жан серігі, аттың ішіндегі ең бір асылы ретінде суреттеледі. Өткен ғасырда орыс ғалымдары жылқы тұқымдарын ... ... ... ... аударған. -- деп жазылған 1898 жылы жарық көрген 2-санында (Туркестенский сборник, 423 том) -деген ... ... ... тар жол, ... ... аттың екі қасиетін ерекше бағалаған деп көрсетіледі мақалады, дәл осы қасиеттер арғымақтың бойынан табылған. Арғымаққа мінген көшпенділердің ... ең ... атты ... болған. Арғымақты қолға түсіру үшін қазақтар нендей қиындықтар болса да қорықпаған, қандай кедергі болса да тоқтамаған, ... ... деп ... ... ... қалмақпен соғыс кезінде әрбір түтінге арғымақтан бір бие, бір айғырға салық салған. Ханның бұл сұрыпталған табынын орыс ғалымдары ... ... деп ... шығу ... ешбір басқа тұқыммен араласпаған таза қандылығы жағынан түркмен жылқысы болғанымен қазақ даласындағы табиғи орта мен климат, қазақ ... қиын ... ... пен ... алыс ... шабуға, аштыққа төзуге бейімдеп үйреткен. Мақалада екі таза қанды түркмен жылқысы (ахалтеке) мен үш таза қанды ... ... сын ... ... ... ... ережесі бойынша олар 5 верст қашықтықты 4 рет (барлығы 20 верст) айналып өту керек. Бірінші ... бес ат та бас ... ... ... (көрсеткен уақыттары бірдей - 1 мин. 20 сек.), екінші версте түркмендер алға жұлдызша ағып шығады, екінші верстің ... ... ... ... 2 ... қашықтықты түркмендер 2 мин. 12 секундта, арғымақтар 2 мин. 15 секундта шауып ... ... ... бір арғымақ екі түркмен жылқысымен иық тірестіре отырып 6 мин. 5 ... ... ... екі ... 6 мин. 10 секунд уақыт көрсетеді. 3-шы айналымда бір арғымақ жарты дене бойы алға шығады да, қалған екеуі түркмен ... бас ... бәрі ... ... 2-ші ... бірінші арғымақ 6 мин. 20 секунд, ал бірінші түркмен жылқысы 6 мин. 28 секунд, енді бір түркмен жылқысы мен ... 6 мин. ... ... ... 6 мин. 55 ... ... ... 3-ші айналымда бірінші арғымақ 6 мин. 55 секунд, екінші арғымақ 7 мин. 5 секунд, бірінші түркмен жылқысы 7 мин. 10 ... ... ... 7 мин. 20 ... ... ... 4-ші айналымда үш арғымақ та алға шығып, түркмен жылқылары қалып, 4-ші айналымның ортасында бір ... ... ... ... ... ... да, екінші түркмен жылқысы әбден шаршап, мәреге зорығып жетеді. Көрсеткіштері мынадай:
1-ші арғымақ 7 мин, 2-ші ... 7 мин. 5 сек., 3-ші ... 7 мин. 15 сек., ... ... - 7 мин. 50 ... соң әбден қызып алған арғымақтарын тоқтатудың өзі біраз ... ... ... тұрады.
Арғымақтардың ұшқырлығы жайында жазушы В.Железновтың Жайық қазақтарының тұрмысы жазылған деген мақаласы бар. Мұна В.Струняшев екі арғымаққа мініп қашып ... Ол айлы ... ... ... ... қуған қуғыншылардан қашып, 200 верст шабады, сөйтіп ... ... ... ... орыс ... ХІХ ғ. ... ... табынында бұл асыл тұқымның мүлдем азайғанын, құрып бара жатқанын қынжыла жазады. Қазіргі таңда ата-бабалар мінген қазақ ... ... , ... ... бірін тек арғымақ өсіруге арнаса, сөйтіп әлемдік аренаға шығарса халқымыздың мерейін өсірер еді дейді.
2 Тіршілік қауіпсіздігі
Жылқыларды күту және оларды жұмысқа ... ... ... ... ... ... оқу шаруашылықтарында, колхоздар мен совхоздарда және өндірістік практикалық кезіңде өткізіледі.
Жылқыны күтудің негізгі ережелері. Жылқының темпераметін ескере отырып, оған ... әрі жылы ... ... ... жөн. ... ... тұрғанда бұруға болмайды, оны кермеден артқа шегіндіріп алып шығады. ... ... үшін ... муыт, ат тарақ, ағаш қалып үгілген сабан, ағаш ... ... тұяқ ... ... және тұяқтарын тазалау үшін 3-4 жылқыға бір шелек қажет. Жылқыны тазалау қысқа ағашқа байлайды. Жылқыны сол жағынан бастап ... Ол үшін ... сол ... ал ат ... тістерін жоғары қаратып оң қолға ұстайды. Сосын оң қолдың ортаңғы саусағымен ноқтаны жылқының құлағына қарай шегіне жеткенше апарады да, иек ... қоса ... ... ... жетпейтіндей етіп ноқтаны тартып ұстайды. Басын желкеден төмен қарай, сосын құлағы мен көзінің айналысын тазалайды. Бастың сол жағын тазалып болып, ... сол ... сол жақ аяқ - ... ... сауырын және артқы аяқ- қолдарын тазалауға кіріседі.
Мойны мен кеудесін тазалағанда аяғын жерге нық етіп кең ... ... ... ... тұрады. Бұл қырынан тұрған жылқының көп қозғалмай денесінің біраз бөлігін тазалуға мүмкіндік береді. Мойын не кеуде бойымен ... кең ... ... ... түгіне қарсы, ал содан кейін оның бойымен күш түсіре қозғайды. Әр қозғалғанда бір ... ... ... ... жаңа ... алып отырады. Жылқыны түгінен 3-4 рет өткізгенен кейін щетканы ат тарақпен тазалайды. Ат тарақтағы жиналған шаң мен ласты ағаш ... ... соғу ... ... Ат ... ... үріп тазалайды. Сол жағын түгел тазалап болған соң, оң ... ... ендң ... оң қолына, ал ат тарақты сол қолына ұстайды. Щетканы тазалап болған соң теріде ... щаң мен ... ... түкті шүберекпен сүртіп алады. Соңынан жылқыны тағы да дымқыл шүберкпен сүртіп, жылтырау үшін ... ... ... ... ... ... ... тазалап болғаннан кейін жал, құйрық , кекіл секілді қорғаныш шаштарын тазалауға кіріседі.
Жал мен ... ... үшін ... ... ... Жал мен ... тазалауды шаштарын саусақтармен айырудан бастайды. Сол қолымен жалдың бір ... ... ... ... біртендеп айырады. Шаш талшықтарын таза және дымқыл шүберекпен дұрыстап сүртеді. Жал мен кекілдің басқа бөліктерін де осылай айырып тазалайды. Соңынан ... ... шаш ... ... ... қарай тарайды. Құйрықты соңғы құйрық омытқасының қасынан ұстап тұрып, шаңы кету үшін ... рет ... ... жүйесі бар щаңсорғыш пен немесе стационарлық вакуум қондырғыларын пайдалана ... ... ... -- мал ... ... ... саласы. Жылқы шаруашылығы бағалы азық-түліктік ет пен сүт өңдірумен қатар өнеркәсіпке - тері, қыл, ауыл шаруашылығы жұмыстарына - ... ... ... ... ... ... сарысу, гамма-глобулин жөне қой мен сиырдың төлділігін арттыратын буаз бие қанының сарысуын ... Кең ... ... бар ... көптеген аудандарында жылқы шаруашылығымен айналысу тиімді.
Қазақстанда жылқы шаруашылығы асыл ... ... ... ет, сүт ... ... пайдалану бағыттарында дамуда. Сонымен қатар жылқыны кез ... ... ... ... өтеу үшін салт ... жүк тасуға т.б. жұмыстарды аткаруға пайдаланады. Асыл тұқымды жылқы өсірумен арнайы ... ... ... ... ... ... жеке ... мен шаруашылықтар да айналысады.
Қазақстан жағдайында табиғи жайылым отын мейлінше толық пайдалануға ... ет, сүт ... ... ... ... дамыту мүмкіншілігі зор. Осы ретте жекелеген аймақтардың табиғи жақсы бейімделген етті-сүтті бағытағы көшім, мүғалжар атты жаңа ... ... мен ... ... таза етті ... жабы атты жаңа түрі ... Соңғы кезде жылқы саны Қазақстанда қайтадан көбеюде
Жылқыны бір-бірінен айыруға көмектесетін ең басты белгі - түсі, ен-танбасы және ... Бұз ... ... зоотехникалық және мал дәрігерлік есепке алғанда және инвентаризация кезінде, яғни ... ... ... турде көрсетілуі керек. Аталған белгілер жылқылардың өздеріне берілген құжаттарға сай келу-келмеуін анықтайды.
Жылқының түсі оны өсіріп-өндіруде тұқымы мен шыққан ... ... ... пайдаланылады. Жирен, аққұла, (ақ жал сары), шұбар, тағы басқа бірнеше түсті жылқылар ... ... ... ... Жылқы заводтарында ен-танбасы мен түсін анықтауды құлын дүниеге келген сон үшінші күні, төлді өндірістік құрамға ауыстырғанда, ... ... жіне ... ... берген кезде жүргізеді.Басында, кеудесінде, аяқ-қолында кездесетін түрлі көлемді және тұрлі формалы тума қалдар мен жолақтар жылқының түгінің белгілері деп ... Бұл ... ... ... жылқыларды ажыратуға көмектеседі.Бастың ақ және басқа белгілері:шалбас қасқа, ... ... ... ... ... ерін ... танау астындағы ақ жолақ.
Аяқтың және басқа белгілелері: ақ тұяқ, күнгірт тұяқтағы ақшыл жолақ, тұяқ ... ақ ... ... ... ... ... алдынғы сирақты қоса алып, алдыңғы тізелікке дейін немесе тірсек ... ... және ... ... ... ... т.б.Артқы аяқтың ақ және басқа белгілері: жылқылардың барлық түсінде, әсіресе ... ... ... және көк ... ... Көк ... ... шағында шалбас қасқаға айналады да, олардың ақшыл ... ... ... ... ... түсі ... ақшыл не күнгірт мүйіз жолақты тұяқтарын ескерген жөн және кеудесінде, жалында және құйрығында біртұтам ақшыл қылшық болады.
Дене дақтары - ... ... ... ауыз ... ... үстімен көз айналасында, құйыршық астында, шап айналасында т.б да бөлшектердегі ... ... ... ... ... ен-танбалар - арқа мойымен жалдан бастап құйыршыққа дейін күнгірт жолақ (қайыс); жауырында қарайғандар (қанаттар), кеудесінде сауырында, тұяқ құндыздығында ірі және уақ ... ... ... санда, тілерсекте, тірсек буынында, артқы жіліншекте көлденен жорлақтар.
Жылқының ен-танбасын, ... ... ... және ... ... ... отырып суреттеу дәл, толық, қысқа болуы керек және басынан аяғына дейін белгілі бір айқын жүйелікпен жасалуы ... ... ақ және қара ... ... ... олардың өздеріне тән жекелеген сыртқы ерекшеліктері белгіленеді (олар тұлғасы не иемденген белгілері), бұл малда өмір бойына сақталады; бір не екі көзі ... , не ... ... ... ... дақ; ... ... иек және зақымданған тістер; көздің, құлақтың, сүйектер мен бұлшық еттердің, сіңірлердің, құйрықтың құйыршығының зақымдануы; қорада бағылатын ... ... ішкі ... ... ... ... жылқы заводтарының танбалары салынады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
* Бабажанов С. ... ... ... ... 1993.
* ... Т. ... ... шаруашылығы. Алматы,
* Тоқтарбайұлы С. Монғол жылықыларының өсіп-жетілуі мен
* М.А.Кенеев. Қазақстандағы жылқы шаруашылығы және ат
* ... 2001, №10.
* ... 1999, №5.
* ... С.Қ. ... ... 2007. ... Барминцев Ю.Н., Етті және сүтті жылқы шаруашылығы - Алматы , 1964 ж 114 - 119 ... ... Қ.Қ. ... және түйе ... - Ер ... - Алматы : Қайнар 1981 ж, 54-65 б.
* Әкімбеков Б.Р, Мүслімов Б.М, Әкімбеков А.Р. Дәленов Ш.Д. Жылқы шаруашылығы - ... 2007 ж , 45 - 75 ... ... Ю.Н. Етті және ... жылқы шарушылығы - Алматы 1990 ж 123-169 беттер
* Әкімбеков Б.Р. Жылқы шаруашылығы-Қостанай: 2007. ... ... ... ... мал мен құс ... 2006. -235б.
* Мүслімов Б.М, А.Р. Әкімбеков. Мал азықтандыру-Алматы: 2006. -99б.
* ... Қ.Р Азық ... ... 2007. -161б.
* ... М.А Мал ... және ... ғылыми-өндірістігі-Алматы: 2005. -420б.
* Құлақбаев Қ.С Жылқы өсіру технологиясы-Алматы Қайнар: 2007. -321б.
* Дүйсембаев К. Жылқы ... ... - ... Қайнар. 1983. - 78-82б.
* Кенжеахиетұлы С. ... ... ... мен ... - ... ... 2002. - ... Керімбаев Д. Қазақстанның жылқы шаруашылығы - Алматы. Қайнар, 1968. - ... ... Б.Х. ... - ... 1981. - ... Жас алаш: №3-35. 21 наурыз. 2002. - 2б.
* Тоқтамысова А. Бие сүтінің липидтері - Жаршы. 2007. - (№6) - 48-52б.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 30 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қарғын» романы туралы3 бет
"Гетерогенді және өзгермелі ортадағы сұрыптау"4 бет
"Шымбұлақ" тау шаңғысы курортында демалушыларды тегін сақтандыру жүйесі енгізіледі16 бет
Access-тегі мәліметтер базасы19 бет
AVR тегінденгі микроконтроллерларды пайдалану ерекшеліктері4 бет
C/С++ программалау тілінде қарапайым программаларды құру жолдары13 бет
Java тілінде қарапайым сағат құру12 бет
MS Access-те деректерді сұрыптау5 бет
«киниктер» терминінің шығу тегі24 бет
«Сүтқоректілердің шығу тегі»33 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь