Қара көл қой тұқымын өсіру селекциялық жұмыстың негізгі әдісі

Аннотация ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4
Мазмұны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Нормативті сілтемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 5
6
Анықтама ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 7
Белгілер мен қысқартулар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 9
1 Негізгі бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 10
1.1 Әдебиетке шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.1.1 Қаракөл қой тұқымының шыққан тегі мен биологиялық ерекшелігі. 10
1.1.2 Қаракөл қой тұқымының зерттеу тәсілдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 11
1.1.3 Қаракөл қой тұқымдарының зоологиялық және өнеркәсіптік жіктеу сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
13
1.2 Технологиялық бөлім ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.2.1 Қаракөл қой тұқымын таза өсіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
1.2.2 Қаракөл қой тұқымын таза өсіру селекциялық жұмыстың негізгі
әдісі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
23
2 Тіршілік қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 26
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 28
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 29
Қаракөл қой тұқымымен жұмыс жүргізу үшін тек білімдарлық жеткілікті емес, оған қаракөл қой тұқымына байланысты ерекше селекциалық терең білім қажет. Себебі қаракөл шаруашылығы селекциялық жұмысты кейбір жағдайлар-да зергерлік жұмыспен салыстырлады. Себебі қаракөл қойының селекциалық жұмысы маманнан бұйраның әртүрлі пішінде қалыптасуын, жүн жайының түр-түстерінің шабынының ұқыптылықты, ізденіс, байқағыштықты талап етеді.
Қаракөл қойын елтірі, ет, жүн тағы басқа түрлерін өндіру мақсатында өсі-реді. Алайда бұл түліктен алынатын негізгі өнім 2 – 3 күн шамасындағы жаңа туған қаракөл қозының терісі - елтірі. Қаракөл елтірісінің өзіне тән алуан түрлі бұйраларымен, жүн шабынының түрі – түсімен, әсем биязы және жылтырақ-тығымен ерекшеленеді. Кез – келген қозының жүні жылтыра бермейді. Қозылар жабынының жылтырақтағы тек қаракөл қозысына тән қасиет. Біз бұл қасиетті құдайдың қаракөл тұқымдасына берген сыйы деп түсінуімізге болады.
Қаракөл елтірісі сапасының жоғары болып, көзге әсем көрінуі оның туылу мерзімімен де байланысты. Егер қойдың ішін жарып алса жылтырақтығы күшті әрі жеңіл, әрі мықты болады. Жылтырағы күшті, әрі мықты қозыларды алу үшін кез – келген қойды емес, кәрі тісі жоқ қойларды, сапасы жоғары қошқарлармен әдейі шағылыстырып, ұрықтандыруымыз керек. Туылу мерзіміне 10 – 15 күн жетпей тұрып ішін жарып немесе сойып алады. Ішін жарып алған қозының салмағы 2,5 – 3,5 болса, қалыптысы 3,5 – 5 кг болады. Неғұрлым ерте туылса соғұрлым оның жүні өскелең, елтірісінің сапасы жоғары болады.
Қаракөл қойының популяциясы әркелкі түске бай. Топағы әркелкіліктің сақталуы осы қой тұқымының сыртқы ортаның тұрақсыз климатына биімделу қабілетін арттырады. Негізінен қаракөл қойы өзінің атына сай көбнесе қара түсті болып келеді. Бірақ алтын, күміс түсті, сұр, ала көк, ашық сары, қоңыр қызғылт тағы басқа түрлері де бар.
Бұл жерде сұр деп отырғанымыз, күнделікті көріп жүрген сұрларымыз емес. Ғылыми тілдегі қаракөл сұрының бір талшығын алатын болсақ, төменгі жағы қара, не болмаса қоңыр жоғары жағы ақ немесе сары болып келеді . Соны қаракөлі дейміз.
Курстық жұмыстың мақсаты: Қаракөл қой тұқымын өсіру селекциялық жұмыстың негізгі әдісі.
Курстық жұмыстың міндеттері:
Қаракөл қой тұқымының шыққан тегі мен биологиялық ерекшелігі
Қаракөл қой тұқымының зерттеу тәсілдері
Қаракөл қой тұқымдарының зоологиялық және өнеркәсіптік жіктеу сипаты
Қаракөл қой тұқымын таза өсіру жолдары
Қаракөл қой тұқымын таза өсіру селекциялық жұмыстың негізгі
әдісі
1 Абдазимов Ш., Сарсенбаев Н., Ширинский м. Особенности роста и развития каракульских ягнят черной и серой окрасок в условиях Кызылкумов // Научно-технический прогресс в каракулеводстве.- Алма-Ата, 1988.- С. 71-74.бет
2 Абдиваитов Ш. Нагул с подкормкой важный резерв увеличения производства молодой баранины в каракулеводстве //ш научная конф. по- сельскому хозяйству,- Ташкент, 1988.- . 16-18.бет
3 Абдиваитов Ш. Дополнительные резервы производства мяса в каракулеводческих хозяйствах: Автореф. дис. канд. с/х наук.- Ташкент, 1970.- 28 бет.
4 Абдиваитов 1Ь. Производство молодой баранины в каракульском овцеводстве // Тр. ин-та / Самаркандским с/х ин-т.-1971.- Т. 23.- . 114-118 бет.
5 Абдиваитов Ш. Влияние возраста и кормления на морфологический состав туш, химический состав и калорийность мяса каракульских овец // Тр. ин-та / Ташкентский с/х ин-т.- 1973. Вып. 38.- . 18-20 бет.
6 Тр. ин-та / Всесоюз. научно-иссл. ин-т каракулеводства.- 1978- Вып. 8.- . 156-162 бет.
7 Абдиваитов Ш. Влияние возраста и кормления на мясную продуктивность и питательность мяса каракульских овец // каракулеводство / Всесоюз. научно-иссл. ин-т каракулеводства.-1978.- Вып. 9.- . 111-11бет.
8 Абдиваитов Ш. Влияние различного уровня кормления на живую массу и экстерьерные показатели племенных каракульских баранчиков серой и черной окрасок // Каракулеводство / Всесоюз. науч.-иссл. ин-т каракулеводства.- 1979.- Вып. 10.- . 67-74.бет
9 П. Н. Кулешов. Методы племенной работы с каракульскими
овцами окраски сур. //Технология производства продукции
каракулеводства. —М: Колос, 1974. С-46-56
10 Губанов С.М. К вопросу происхождения азиатских и части
европейских пород овец // Известия Туркменского межведомственного
комитета по охране природы и развитию природных богатств. —
Ашхабат, №1, 1934. С-5-23.
11 Арапов П.В., Петров В. К вопросу о наследовании окраски сур.
//Смушек каракульских овец. — М.-Л: Внешторгиздат. 1935. С-7-13.
12 Васин Б.Н.Происхождение каракульских овец //Руководство по
каракулеводству. —М: Колос. 1971. С-125-130
13 Иванов М.Ф. К вопросу о соответствии между количеством
подшерстка и смушка у каракульских овец //Вестник животноводства.
1916, №9-10. С.619-626.
13 Юдин В.М. Методы племенной работы с черными каракуль-
скими овцами: Дис.д.сх.н -М., 1955- 29 с.
14 Гигинейшвили Н.С. Серые каракульские овцы — М: Сельхоз-
гиз., 1954-318 с.
15 Одинцова Е.В. Происхождение и развитие каракульской иоро-
ды овец //Тр.ВНИИК/ Всесоюз. Н.-И. Ин-т каракулеводства -Самарканд.
1958. Т.VI, С.5-34.
16 Котов М.И. Методика создания стада каракульских овец сур.
//Животноводство. 1960. №11. С.57-62.
17 Джуманиязов Ю.Д.Каракульские овцы сур Каракалпакской
АССР: Дисс. к.с.х.н. - Самарканд, 1971 -1979 с.
18 Рахимов А.А., Джуманиязов Ю.Д. К вопросу расширения
производства каракалпакского сура оригинальных расцветок // Тр.
ВНИИК / Всесоюз. Н.-И. Ин-т каракулеводства— Самарканд. 1958. Т.7.
С. 87.
19 Закиров М.Д. Из опыта народной селекции по созданию стада
каракульских овец сур каракалпакский //Сельское хозяйствЪ Узбекис-
тана. 1960. №11.С.58-60.
20 Белоброва Н.Ф., Джуманиязов Ю.Д. Овцы сур в Турткуль-
ском районе Каракалпакской АССР //Овцеводство. 1958. №1. С-31-34.
21 Карпов М.С. Каракулеводство в его современном состоянии -М., 1928- 32 с.
22 Канцепольский А.С. Сортировка шкурок каракуля сур // Альбом каракуля и смушки —М., 1962.С.57-58.
23 Фадеичев П.А. Живые самоцветы — Ташкент., 1961- 18с.
24 Муканов М.Д. Что решил Центральный Совет по каракульской породе. /Ювцеводство. 1968. №5. С. 15-18
25 Бойко Д.Ф. Каракуля сур можно производить больше. // Овцеводство. 1966. №4. С.34-35.
26 Гигинейшвили Н.С. Племенная работа в цветном каракуле-
водстве. —М: Колос. 1976 — 191 с.
27 Жилякова В.С. Селекция цветных каракульских овец. —
Алма-Ата: Кайнар, 1981-145 с.
28 Таганов Б.Т. Опыт создания стада сурхандарьинского сура бронзовой расцветки в совхозе "Кзыл-Кум". Автореф. Дис.к.с.х.н. -Алма-Ата, 1969-23 с
29 Бойко Д.Ф. Системы племенного дела в каракулеводстве // Животноводство. 1971. №4. С.58-61.
30 Васина-Попова Е.Т. Селекция и племенная работа в караку-леводстве//Руковоцство по каракулеводству—М: Колос. 1971, с. 157-247.
31 Васин Б.Н. Наследование окраски и пежин. /АГр.Центр станции по генетаке с-х животных РСФСР. Генетика овец. 1928. Т.2. С.1-61.
        
        Аннотация
Бұл курстық жоба пәні бойынша тақырыбы бойынша жазылған курстық жоба 2 сурет, 1 кесте, 1 ... және 27 ... ... жобада өз құрамында: кіріспе, әдебиеттік шолу, негізгі бөлім, техникалық бөлім,тіршілік қауіпсіздік, ... ... ... тізімі көрсетілген.
Нормативті сілтемелер
МЖМБС 2.104 - 2006 КҚБЖ (ЕСКД).Негізгі жазбалар.
МЖМБС 2.301 - 68 КҚБЖ ... 2.601 - 2006 КҚБЖ ... ... 2.304 - 81 КҚБЖ ... Ж. ... мен ... Орындауға қойылатын жалпы талаптар.
МЖМБС 2.321 - 84 КҚБЖ (ЕСКД). Әріптік белгілеу.
Анықтама
Құйымшақ биіктігі- ... ең ... ... ... ... ... ... төсіне дейін.
Кеудесінің енділігі-жауырын сыртынан екі жазық.
Кеуде орамы- жауырынның артынан кеудесін орап өлшейді(матамен).
Сирақ орамы- ... ең ... ... ... ... өлшейді.
Сербегі аралық енділігі- мыңнан сүйектерінің алшақтығы.
Тұрқының қиғаш ұзындығы- жауырынмен қол жіліктің буыннан жамбастың артқы төмпешегіне ... ... ... ... ... ... ... үстіндегі ең биік омыртқалар орналасқан дененің бөлігі.
Шоқтығының биіктігі - ... ең ... ... ... ... мен қысқартулар
т.-тонна
г. - грамм
кг. - килограмм
л. - литр
мл. - ... - ... ... - тағы ... - тағы сол ... - ... - пайыз
см. - сантиметр
млн. - миллион
кДж. - ... - ... ... ................................................................................................
4
Мазмұны ...................................................................................................
Нормативті сілтемелер.............................................................................
5
6
Анықтама..................................................................................................
7
Белгілер мен қысқартулар.......................................................................
8
Кіріспе.......................................................................................................
9
1
Негізгі бөлім.............................................................................................
10
1.1
Әдебиетке шолу........................................................................................
10
1.1.1
Қаракөл қой тұқымының шыққан тегі мен биологиялық ерекшелігі.
10
1.1.2
Қаракөл қой тұқымының зерттеу тәсілдері...........................................
11
1.1.3
Қаракөл қой ... ... және ... жіктеу сипаты........................................................................................................
13
1.2
Технологиялық бөлім...............................................................................
18
1.2.1
Қаракөл қой тұқымын таза өсіру жолдары............................................
18
1.2.2
Қаракөл қой тұқымын таза өсіру селекциялық жұмыстың негізгі ... ... ... тізімі...........................................................
29
Кіріспе
Қаракөл қой тұқымымен жұмыс жүргізу үшін тек білімдарлық жеткілікті емес, оған ... қой ... ... ... ... ... ... қажет. Себебі қаракөл шаруашылығы селекциялық жұмысты кейбір жағдайлар-да зергерлік жұмыспен салыстырлады. Себебі қаракөл қойының ... ... ... ... әртүрлі пішінде қалыптасуын, жүн жайының түр-түстерінің шабынының ұқыптылықты, ... ... ... етеді.
Қаракөл қойын елтірі, ет, жүн тағы басқа түрлерін өндіру мақсатында өсі-реді. Алайда бұл ... ... ... өнім 2 - 3 күн ... жаңа туған қаракөл қозының терісі - елтірі. Қаракөл елтірісінің өзіне тән ... ... ... жүн ... түрі - ... әсем ... және ... ерекшеленеді. Кез - келген қозының жүні жылтыра бермейді. Қозылар жабынының жылтырақтағы тек қаракөл қозысына тән ... Біз бұл ... ... ... ... ... сыйы деп түсінуімізге болады.
Қаракөл елтірісі сапасының жоғары болып, көзге әсем көрінуі оның туылу мерзімімен де байланысты. Егер ... ішін ... алса ... күшті әрі жеңіл, әрі мықты болады. Жылтырағы күшті, әрі мықты қозыларды алу үшін кез - ... ... ... кәрі тісі жоқ ... сапасы жоғары қошқарлармен әдейі шағылыстырып, ұрықтандыруымыз ... ... ... 10 - 15 күн жетпей тұрып ішін жарып немесе сойып алады. Ішін ... ... ... ... 2,5 - 3,5 ... ... 3,5 - 5 кг болады. Неғұрлым ерте туылса соғұрлым оның жүні ... ... ... ... ... ... ... әркелкі түске бай. Топағы әркелкіліктің сақталуы осы қой ... ... ... тұрақсыз климатына биімделу қабілетін арттырады. Негізінен қаракөл қойы өзінің атына сай көбнесе қара түсті болып келеді. ... ... ... түсті, сұр, ала көк, ашық сары, қоңыр қызғылт тағы басқа түрлері де бар.
Бұл ... сұр деп ... ... ... ... ... ... Ғылыми тілдегі қаракөл сұрының бір ... ... ... ... жағы ... не ... қоңыр жоғары жағы ақ немесе сары болып келеді . Соны ... ... ... ... Қаракөл қой тұқымын өсіру селекциялық жұмыстың негізгі әдісі.
Курстық ... ... ... қой ... ... тегі мен ... ... қой тұқымының зерттеу тәсілдері
Қаракөл қой тұқымдарының зоологиялық және өнеркәсіптік жіктеу сипаты
Қаракөл қой тұқымын таза өсіру жолдары
Қаракөл қой ... таза ... ... ... ... ... бөлім
+ Әдебиетке шолу
1.1.1 Қаракөл қой тұқымының шыққан тегі мен биологиялық ... қойы - ... және ... бағалы елтірісі арқылы дүние жүзіне белгілі қой тұқымы. Ол бұдан 3-3,5 мың жыл бұрын Орта Азия жерінде халықтық сұрыптау тәсілімен ... Оның 2-3 ... ... ... ... өте ... болады. Қаракөл қойы құрғақ далалы, шөл-шөлейтті аймақта өсіруге бейімделген. Қатаң ауа райына шыдамды, тұлғасы берік, терісі жұқа, ... ... 1990 ... ... ... ... саны 6 млн болса, 2000 жылғы саны 2 миллион шамасында. Қаракөл қойы Атырау, Батыс ... ... ... ... ... Маңғыстау облыстарында өсіріледі. Қой шаруашылығы - қазақ халқының ежелден келе жатқан тарихи дәстүрлі мал шаруашылығының саласы. Халқымыздың тұрмыс ... ... көзі қой ... ... ... жатыр. деген сөздерде терең ұғым бар. Мүшел жыл ... қой ... Қой да ... ... ... Оның пірі - (кейде ) деп аталады. Сондықтан Шопан атадан ... ... деп ... ... ұғым қойға қатысты. Он саулықтың басын құрайтын кәсіптің иесі - қойшы (шопан) Қаракөл ... дене ... деп ... нәсілдік қасиеті мен морфологиялық-физиологиялық құрылыс жиынтығы. Дене бітімі ерекшеліктері әрбір қойдың түр тұлғасын, өнімдік қасиеттерінен және ... орта ... ... ... білінеді. Қорыта айтсақ, дене бітімі қойдың жақсылығын да, ... да ... ... оның ... ... ... дене ... негізгі қасиеттеріне мыналар жатады
* Организмнің бірлігі
* Әр түрлі ден мүшелерінің формасы мен көлемінің және ... ... ... ... ... ... сыртқы орта жағдайларына бейімділігі мен орта өзгерісіне бейімделу қабілеті
* Нәсіліне тәуелділігі
* Сыртқы орта жағдайына жалпы бағыныштылығы
* Белгілі бір өнім ... ... ... ... ... ... қарсы тұруға төзімділігі.
Әр қаракөл қой тұқымының өніміне сай дене ... ... ол сол ... ... ... ... ... лайықты болады.
Кез келген организмнің өзіндік ерекшелігі болады. Малдың өзіне тән, басқалардан айырмашылығы бар дене ... ... ... ... қой ... дене ... жағынан өзара ұқсастық бар екені де ақиқат нәрсе. Екі ... өнім ... ... ортасы ұқсас болған сайын, олардың дене бітімінің де ұқсастығы арта береді, яғни оларды дене бітімі жағынан бір ... ... ... ... бірге дене бітімінің әр түрлі болатыны да шындық. Мәселе сол дене бітімі ... ... ... ... ... ... дене бітімін жіктеу қойдың дене бітімін жәй көзбен қарағанда анық көрінетін оның түр-тұлғасы мен кейбір морфо-физиоогиялық қасиеттері, ерекшеліктері ... ... ... ... ... әртүрлі қой тұқымдары еңбек құрамы болып табылады. Материалдық өндірістің барлық саласындағы сияқты, қой ... да ... ... ... - қой ... қоғамның дамуына сәйкес ұдайы жетілдіріліп отыруы тиіс
1.1.2 Қаракөл қой тұқымының зерттеу тәсілдері
Қаракөл қой тұқымын зерттеу үлкен бір өнеркәсіпті ... үшін ... ... болып қалыптасуда. Қаракөл қой тұқымдарының тарихи маңыз - ... ... ... ... олар - - дың ... ... ... үшін ғана емес, сонымен қатар өмір сүру үшін бәсекелестік те өсіп барады. Бұл құбы - ... ... ... ... мал ... ... сұранысына бай - ла - нысты. Қазақстандағы қаракөл шаруашы - лы - ... ... ... ... және ішкі ... ... ... ие бол - ған, елтірі алу мақсатында құйрықты етті-майлы қойларды қара түсті қаракөл қош - ... ... ... ... ... ... қойлар - дың басы барынша қысқарып кеткен бола - тын. Ал қазір керісінше, етке ... сұра - ныс етті ... қой ... ... ... ... қой шаруашы - лығының ерекше саласын құрайды, ал қаракөл қойларының өте ... ... ... ... таралуына және республиканың шөл және шөлейтті аймақ - тарында орналасқан шаруашылықтарда ет, сүт, жүн және ... ... ... өнді - ру үшін ... ... ... Сон - дықтан, республикамыздың шөлді-шө - лейт - ті аймағын тиімді пайдалана отырып, қан - дастарымыздың тұрмыс-тіршілігін жақсар - ту үшін ... ... ... Ішкі ... ... т.б. ... ... екі жақты бірлескен мекеме аша отырып, әскери және ішкі істер қызметкерлеріне көк қаракөл елтірісінен, ал теңіз флотын қара қаракөл ... ... ... ... ... ... ойластыру ең алдымен кең-байтақ еліміздің шөлді-шөлейтті аймағының негізін құрай - тын қандастарымызды жұмыспен ... - ма - сыз ... ... ... ... ... ... шаруашылығы өнімдерінің заманауи өндірісі негізінен қой шаруашылығында басым ет ... ... ... ... - та ... бір ... ... құй - рық - ты етті-майлы қойларды өсіру ареалы - ның ... ... әкеп ... ... ... ... ... өте жақсы бейімделген және керемет түсті және реңді қаракөл өндіруге мамандан - ды - ... әлем ... ... ... ие, қаракөл қойлары қатал экономикалық қы - сымға ұшырады және нарықтық баға жо - ғары болса да, ішкі нарықта бәсекелес - тік - тен ... ... ... ... ... және құй - рықты қылшық жүнді қойлар өнімділіктері бойынша бірін-бірі өзара ... оты - рады және ... ... ... ... үшін генетикалық материал көзі болып табылады. Әлемдегі елтірі қой ша - руашылығының даму ... ... - ... әр ... және реңді елтірі мен тез жетілгіш қозы және қой еті өндірісін ұл - ... ... ... Осыған байланысты Қазақстан Республикасының елтірілі қой шаруашылығы үшін ғылыми-тәжірибелік тұрғыда ... ... және ... құйрықты атырау қойларын өсірудің әдістерін жасау, бұл қойлардың жеке асыл тұқымды ... ... ... ... жаңа ... ... және бәсеке - лестікке қабілетті отандық асыл тұқымды қойларды шығару өзекті мәселе ... ... Бұл ... ... ұрық - тан - дыру ... кейін саулықтарды еркін қашыру кеңінен қол - данылатын және асыл тұқымды қошқарлар - дың шығу ... анық - ... өте ... ... қой ... - лығында өте маңызды, өйткені шығу тегінде жоғары бағалы ата-енелері бар малдар барынша өнімді бола алады және қойларды қолдан ұрықтан - ... ... ... - ... ... малдардың басын және толық құнды азық-түлік өнімдері өндірісін ұлғайту заманауи мал шаруашылығының өзекті мәселесі болып отыр. Қазақстанның далалы, ... және ... ... - да - рын - да ... ... 22 ... өзге - ... қазақтың құйрықты қойлары ертеден өсірілген. Оларға Батыс Қазақстанда - еділбай, азғыр, әлім, адай, Орталық Қазақ - ... - ... ... Жетісуда - шу, жаркент, Шығыс Қазақстанда - зайсан және басқа да тұқымдар ... қой ... ... және ... Қазақстан ғалымдарының орны ерекше екендігін атап өткен дұрыс. Сонымен бірге, бұл қой ... мен ... ... ... ... әлі де болса жеткіліксіз екендігін атап өткен жөн. Елімізде селекциялық ... жү - йесі ... қой ... ... - да алға ... міндеттерге сай келмейді. Сондықтан да, қой шаруашылығын селек - ция - лық ... ... ... ... ... ... жем - - - - шөп өндіруде және мал ... дай - ... ... ... ... - тіп ... ... жөн.
Оның ішінде, ғылыми-зерттеулердің мы - - надай басым бағыттарына мән берген дұрыс:
- селекцияның, гендік инжене - рия - ның, ... ... ... - ... ... және ... жа - саудың заманауи әдістерін қолдану арқылы тұқымдық қойлардың өнімділік және асыл - тұқымдық сапаларын жетілдіру;
- қой ... ... ... - сі - нің ... таза ... жасау;
- қойларды азықтандыруды жетілдіру және азықтың базасын зерттеу, мал азық - тарының ... және ... ... - лығын арттыру, егіндік және шабындық-жайылымдық мал азығы өндірісімен, мал азықтарын ... және ... қар - ... ... жаңа ... ... құнды және қуаттылық сыйымдылығы мол мал азықтарын жасау бағытында зерттеулер жүргізу;
- жұқпалы ауруларды емдеу және олар - дың алдын-алудың ... ... ... және ... әдістерімен өміршеңдігі жоғары тұқымды қойлардың отарларын құру;
- нарықтық қатынастарды, салалық стандарттарды, қой шаруашылығы өнім - ... ... ... ... жайылымдардың 90%-ы суландырылмаған және ішінара ғана пай - да - ланылады. Қой шаруашылығының жа - йы - ... ... ... ... - ... ету үшін табиғи жайылымдар мен ша - ... ... ... жолдарын жасай отырып, олардың өнімділігін арт - тыру жөнінде іс-шараларды жүзеге асыру қажет.
1.1.3 Қаракөл қой тұқымдарының зоологиялық және өнеркәсіптік жіктеу ... қой ... ... ... оның ... сипатынмен тікелей байланыста. Қаракөл қой шаруашылығы - қой ... ... ... ... саласы. Қ. ш. 1928 ж. Оңт. Қазақстан ... ... ... ... басталды. Оған Өзбекстанның Бұхар және Самарқан облыстарынан таза тұқымды 5 мың қаракөл қойы әкелінді. Сонымен қатар әр түрлі жергілікті қойлар ... ... ... Одан алынған будандар сіңіріле шағылыстырылды. 1941 жылға дейін қаракөл қойын өсіретін 13 кеңшар құрылды. 1941 - 45 ж. 7 ... 1946 - 52 ж. 3 ... ... 1951 - 60 ж. 25 ... ... 1959 ж. ... ... 1 млн. дана қаракөл елтірісі дайындалды. 1960 - 80 ж. ... Оңт. және ... ... ... ... қаракөл қойын өсіруге бағытталып, Гурьев (қазіргі Атырау), Жамбыл, Қызылорда, Маңғыстау, Бат. Қазақстан және Оңт. Қазақстан ... ... 84 ... ... ... 1990 ж. ... ... өсіруге арналған шаруашылықтар саны 150-ден асып, жылына 2 млн. дана қаракөл елтірісі дайындалып, қаракөл қойының басы 6 млн. 200 ... ... ... Қ. ... ... 5 кезеңге бөлуге болады: Бірінші кезең 1920 - 30 ж. ... ... ... ... Қ. ш-н ... ... ... Оңт. Қазақстан, Жамбыл және Қызылорда облыстарында жергілікті құйрықты қойларды қаракөл қошқарлармен сіңіре шағылыстыруды жүргізу. Екінші ... 1930 - 40 ж. ... шөл және ... ... ... пайдалану мақсатында арнайы қаракөл ш-тары ұйымдастырылды. 1939 ж. Шымкентте сыртқы сауда Халық комиссариатының құрамына кіретін "Қазсовхозқаракөл" тресі ұйымдастырылды. 1941 ... ... ... ... 12 ... Қ. ш. ... ... Бат. Қазақстанда Қ. ш-ның дамуы кең етек алды. 1949 ж. ... ... ... ... кезең1960 - 90 ж. - Қ. ш-ның өркендеу кезеңі. Қаракөл қойын өсіретін арнайы шаруашылықтардың саны 150-ге ... (1980), ... ... ... мал ... ... ұлғая түсіп, 1984 ж. 2621 мың дана ... ... ... қойының саны 6,4 млн. болды (1989). 1962 ж. Қазақ қаракөл ғыл.-зерт. ин-ты құрылды. Оның ... ... ... ... (Атырау) облыстарынан ашылды. Гурьевтегі бөлімшесі Маңғыстау және Бат.
Қазақстан облыстарының Қ. ш-тарына басшылық жүргізді. Қ. ш-ның бас басқармасы ... 6 ... а. ш. ... Қ. ш. ... ... ... қаракөл ш. ғыл.-зерт. ин-ты мен Қазақ а. ш-н механикаландыру және электрлендіру ғыл.-зерт. ин-тының ғыл. қызметкерлері қаракөл елтірісін өндіру процестерін ... ... ... ... ... ... терісін сыпыру конвеерлік жүйеге қойылды. Орта буынды мамандарды дайындау тек қана Қапланбек және Жамбыл а. ш. техникумдарында ... ... 1969 ж. ... зооветеринарлық ин-тының зоотех. ф-тінде жоғары білімді мамандар дайындайтын бөлім ұйымдастырылды және Қазақ қаракөл ш. ғыл.-зерт. ин-тында тұрақты жұмыс істейтін, ... ... ... ашылды. Ғыл. жетістіктерді өндіріске ендіру, мал тұқымын асылдандыру жұмыстарын салалы жүйеге түсіру, малды азықтандыру мәселелерін жетілдіру нәтижесінде дербес асыл ... мал қоры ... ... асыл ... ... ... ... қатар, шөл және шөлейт аймақтардың жайылымын жақсарту жұмысы да кеңінен қолға алынып, жайылымға жабайы өсетін шөптің ұрығын ... оның ... ... есе көбейтуге қол жеткізілді.
Өсірілетін жеріне бейімделген, жоғары сапалы өнім ... ... 14 жаңа ... ... мал түрі ... ... жүзінде теңдесі жоқ атыраулық құйрықты елтірі - ет, май өнімдерін өндіретін қой тұқымы шығарылды (1974 - 98). ... ... 1990 - 98 ж. Қ. ... ... ... бойы ... ... асылдандыру жұмыстарының нәтижесінде пайда болған асыл тұқымды мал басы күрт төмендеді. Қаракөл қойының 1582,0 мың басына дейін азайып, ал ... ... 17 есе ... - 101,3 мың болды. Асыл тұқымды мал басының үлесі 50%-дан ... ... ... 108,4 мың ... ... ... кезең 1999 жылдан басталады. Кейінгі жылдары қаракөл қойының саны жылдан жылға көбеюде. Мыс., республика ... 2001 ж. 1281,1 мың, 2002 ж. 1881,1 мың, ал 2003 ж. - 2011,5 мың бас ... ... ... асыл тұқымды қаракөл қой ш-ның саны 27-ге жетіп, онда өсірілетін асыл тұқымды қой 136,7 мың ... ... ... ... мен мамандарының көп жылдар бойы, арнайы бағытта жүргізген мал ... ... ... ... Жамбыл обл-нда қара түсті қаракөл қойының төгіскендік з-ттық, көк түсті қаракөл қойының таластық типтері мемл. сынақтан өтті. Бұхарлық сұр ... ... қой тобы Оңт. ... обл., ... асыл тұқымды з-тында, "Шардара" асыл тұқымды ш-нда және Бат. Қазақстан обл. "Тайпақ" асыл тұқымды ш-нда шығарылды. ... ... ... қой тобын шығару әдістемесі Созақ ауд., "Жарты-Төбе" ш-нда жүргізілді. Атыраулық қой тұқымы өте жоғары бағалы ... ... ... ... ... ... тән әрі тез ... 1995 - 2000 ж. қаракөл қойының қарақалпақ сұры ... ... ... ... ... ... асыл ... з-тында - бұхарлық сұр з-ттық типі, "Темір" асыл ... ... көк ... қойының көгілдір реңдісі, көгілдір реңді көк қаракөлдің сырдариялық з-ттық типі, қола реңді сұрхандария сұрының тартоғайлық з-ттық типі, қара түсті ... ... ... ... ... ... жакеттік типі бекітілді.
Қой тұқымдары нақты міндетке байланысты екі түрлі ... ... ғана ... ... ... ... ... жіктелу бойынша басқа ауылшаруашылық қойлары сияқты бас қаңқасының әр түрлі белгілері бойынша емес, құйрық пішіні мен ... ... ... Бұл ... бас ... ... көп дәрежеде құйрық пішіні мен көлеміне байланысты қой топтары арасында биологиялық ерекшеліктері кеш енінен көрініс тапты. Құйрық ұзындығы осы ... ... ... ... ... 5 ... ... құйыршықты, ұзын құйрышықты, құйыршықты, май құйыршықты және африкандық иректелген деп бөлуді ұсынды. Кейінен бұл жіктелу Г. Натузиус, Н.П. ... М.Ф. ... ... ... мен толықтырулары мен бекітілді.
Нақтырақ айтқанда зоологиялық жіктелу бойынша барлық қой ... ... ... мен ... ... қысқа майсыз құйыршықты , ұзын масызқұйыршықты, қысқа май құйыршықты, ұзын майқұйыршықты және құйрықты деп бес ... ... ... Дакота штаты) бұл жіктеуге жатпайтын құыршықсыз қой тұқымы шығарылған. Сондықтан, осы ... ... ... қйыршықсыз қойларды қосуды талап етеді. (1-кесте).
Кесте 1. Қойлардың зоологиялық жіктелуі
Қой топтары
Құйыршық пішіні мен ... ... ... тұқымдар және тұқымдық қой топтары
1
2
3
Қысқа майсыз құйыршықты
Құйыршығы қысқа, құйыршықтың ұшы тілерсекке жітпейді. Омыртқа саны 10-12. Сырт ... мал ... ... солтүстік қысқа құйрықты
Ұзын майсыз құйыршықты
Құйыршығы ұзын, тілерсектен төмен түскен, жіңішке, май ... ... ... саны 22-24.
Барлық биязы жүнді қой тұқымдары, тез жетілетін етті ... қой ... май ... ... тілерсекке ұзындығы табиғи жағдайда жетпейді. Құйршық түбінде май жиналуы кішкене жастықша тәрізді. Омыртқа саны 10-12.
Бурят, Тувин, Абасси.
Ұзын май ... ... май ... ... көрінеді. Табиғи жағдайда ұзындығы кейде тілерсекке жетпейді, көбінесе осы ... ... ... одан біраз төмен болады. Май жиналуы дөңгелек тәрізді (жастықша, кейде екі жастықша) немесе қысыңқы клин тәрізді пішінде ... ... ... ... май ... тік ... иілген, көбінесе S әрпі тәрізді. Мысалы, қаракөл қой тұқымы. Омыртқа саны 22-24.
Қаракөл, Кучугуров
Құйрықты
Құйыршық түбінде жастық ... май ... Ол ... ... ... салбыраңқы болып келетін - құйрық. Құйыршығы өте қысқа және дұрыс жетілмеген, құйрықпен жабылған, құйыршығы ... ... ... саны ... гиссар қазақтың құйрықты қылшық жүнді қой тұқымы, сарыарқа, қазақтың құйрықты ұяң жүнді қойы, ... ... ... жүнді дегерес тұқымы, елтірі - құйрықты атырау тұқымы, жайдары, Алай, Сараджа.
Құйыршықсыз
Құйыршығы жоқ.
Бұл қой тобы оңтүстік дакота штатында (АҚШ-та) ... май ... ... мен ... ... зор ... ие. Сондықтан бұл жіктелу бойынша әр түрлі будандарды ажырату сәтті бола бермейді.
Алайда, зоологиялық жіктелуді ... ... зор, ол ... әр ... ... ... айырмашылықты немесе биологиялық ұқсастық дәрежесін талқылауға мүмкіндік туғызады. Ал бұл ... ... ... мен ... үшін ... ... ... зоологиялық топтардың көбісі, өнімділік бағыты бойынша , әр түрлі ... ... де, ... ғана ... ... алады. Мәселен, ұзын майсыз құйыршықты қой тобына; биязы жүнді, етті және елтірілі, әр ... ... ... қой, тұқымдары кіреді. Сондықтан, өндірістік мақсатта, жалғыз зоологиялық жіктелу жеткіліксіз болғандықтан оны өндірістік ... ... ... ... ... ... қой малдарының өнімділік бағытын сипаттайды. Бұл жіктелу өндіріс үшін ... ... ... ол ... шарттардан тұрады. Өйткені бірдей қой тұқымдары кейде әр түрлі аудандарда әр түрлі мақсаттарда өсіреді. Мысалы, цигай қой тұқымы Балқан елді ... сүті - етті мал ... ... ... қой ... сүт өнімділігі бұл жерде халықты тамақпен қамтамасыз етуде маңызды роль атқарады. Алайда, ... ... ... өнімділік бағыты нақты көрініс табады. Сондықтан өндірістік жіктелу қазіргі уақытта сәтті қолданылуда. Және қой ... жаңа ... ... мен ... бар тұқымдарды дамыту оған енгізілген өзгерістер мен толықтырулар сәйкес келеді.
Қазақстанда ... ... қой ... ... ... негізінен тұрады.
Шаш тамыры теріде эпидермалды клетканың бірнеше қабатты қабықшасымен қоршалған. Бұл түтікше шаш қынасы деп аталып, өз ... ... ... ... ... шаша қоржыны (сумка) деп аталатын, шаш қынабы қабығын түзеді.
Сурет 1.Қойлар
1.2 Технологиялық бөлім
1.2.1 Қаракөл қой тұқымын таза өсіру жолдары
Қаракөл қой ... және ... ... ... қызығушылық тек Ресей жері мен Орта Азия территориясында ғана емес сонау Европада да орын ... Орта Азия ... ... ... ... ... де апарып сатып отырған. Сол кезеңдердегі қаракөл елтірісін сататын саудагерлердің көпшілігі Бұқара мен Хиуа ... ... ... ... ... ғасырларда Бұқара және Хиуа саудагерлері қаракөл елтірісін Ірбіттегі, Тверь губерниясындағы, ... ... ... ... ... деректер бар. Негізінде қаракөл елтірісі әлемдік деңгейде жоғары бағаланған бағалы тері деп айтсақ қателеспейміз. Мәселен, XVIII-XIX ғасырларда ... ... ... ... ... ... ... және басқа шетел сауда орталықтарында халықаралық бағалы тері аукциондарында сатылып отырған. Мысалға, С.В.Понятовскийдің деректеріне сүйенер болсақ Бұқарадан 1910 жылы 500 мың, ал 1912 жылы 1800 мың дана ... ... шет елге ... ... өзі ... ... мен ... өсіру үшін қаракөл қойларын алып кетудің негізін қалады. 1884 жылы Босния мен Герцеговинаның қой ... ... рет ... ... ... қой алып ... Әкетілген қаракөл қойлары онда жақсы жерсініп, жергілікті қоймен жақсы будандастырылды. 1898 жылдың өзінде-ақ Венада қаракөлдің алғашқы көрмесі ... ... ... ... ... көңіл қойғандығын көрсетеді. 1907 жылдан 1910 жылға дейін ... ... ... жыл ... орта есеппен 221 қой әкетіліп отырған.
Алайда табиғи жайылымы жоқ және ... ... аз ... етті ... қой тұқымдарын өсіретін жерлерде қаракөл қой шаруашылығының дамуын едәуір тежеп келді. Ол елдерде қаракөл қойы тұқымдық бағытта өсірілді. Қаракөл ... аз ... ... ол ... Германия мен Австрия өнімі жоғары асыл тұқымды мал өсіріп, сатудың арқасында басқа ... ... ... ... елеулі ықпалын тигізді.
Ал қаракөл қой шаруашылығының Германияда ... ... ... тоқталып кетер болсақ, қаракөл қой шаруашылығы Германия территориясында алғашқы кезде бағылы тері ... ... ... мода ... ... беру ... емес ғылыми-зерттеу негізінде игерілген. Қаракөл қой шаруашылығының негізін қалаушы адам ретінде Галледегі университеттің мал шаруашылығы ... ... ... ... Кюн ... ... Юлиус Кюн 1863 жылы Галледегі университет жанынан ауылшаруашылық институтын құра ... сол ... мал ... ... ... ... ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізуді қолға алады. Табиғатта кездеспейтін немесе өте сирек кездесетін үй жануарларының тұқымдарын зерттеуді мақсат етеді. Осы мақсатта ... ... Кюн 1903 жылы ... көмекшісі, малды азықтандыратын жем-шөп ісі бойынша маманы Э.Мюллерді араға сала отырып Бұхарадан 4 қошқар қошқары мен 24 қаракөл қой саулығын ... ... 1906 жылы ... жерінен тағы 3 қаракөл қошқар мен 34 саулық сатып алынады. Әкелінген малдар Галледегі қорыққа сыймағандықтан 1906 жылы ... ... Кюн ... таза ... қаракөл малдарына арнайы ферма жасақтап, малдарды сонда жайғастырады. Бұхарадан импортталған осы қаракөл қойлары Германия жерінде қаракөл қой ... ... ... ... [1] ... сол кезеңдегі Германияның отары болған Оңтүстік-Батыс Африка жерінде қаракөл қой шаруашылығын ұйымдастырып, дамыту ... ... Осы ... ... ... қойының алғашқы тобы 10 саулық және екі қошқар 1907 жылы ... ... ... ... Осы ... ... ... асыл тұқымды қаракөл қойлары Оңтүстік Африкадағы қаракөл қой шаруашылығының игерілуінің негізі болды. 1909-1914 жылдары Африка жеріне тағы 200 қошқар мен 700 ... ... ... ... ... жүнді қойлар (рондериб, намаква, тблинхаар т.б.) қаракөл қойымен будандастырыла бастады. Бірінші Дүниежүзілік соғыс қарсаңында Африка ... 335 асыл ... ... мен 830 таза ... ... және 21 мың будан қой болды. 1939 жылы ... ... саны 2 ... ал ... ... қаракөл елтірісі 1,7 миллион (жылына) данадан асып түсті.
Германия ... ... мен ... ... қой ... ... жеткен жетістіктер Германия жерінде асыл тұқымды мал өсіретін және бірнеше ... ... ... ... Асыл ... ... Силезия мен Померания аймақтарында ұйымдастырылады. Ал, 1906 жылы қаракөл қой тұқымын ... ... асыл ... деп ... Осы жылы ... ... халыққа таныстырылады. Германия жерінде қаракөл қой шаруашылығы саласындағы ғылыми-зерттеу жұмыстарын профессор Юлиус Кюннен кейін оның ізбасары С. Фон ... ... ... жылдар аралығында С. Фон Натузиас Бұхарадан тағы бірнеше қаракөл ... ... ... ... ... ... ... тобын 1928 жылы Фрелих пен Гольф сатып ... ... ... ... ... ... ... төмендегі мәліметтерден анық байқауға болады. Мысалға 1923 жылы 100 мың қаракөл қойы саналса, 1931 жылы 200 мың, ал 1937 жылы 300 мың. 1944 жылы ... ... таза ... саулықтары саны 370 мыңға көбейген. [3]
Қаракөл қой шаруашылығы жоғарыда атап өткендей тек Германия жерінде ғана емес Европаның басқа да ... ... ... ... қой шаруашылығының Австрия жеріндегі игерілу тарихына қысқаша тоқталар болсақ ол төмендегідей сипатқа ие. Австрия жеріндегі қаракөл қой шаруашылығының игерілу тарихына көз ... ... ... да қаракөл қой шаруашылығы бағытындағы жұмыстар мал басы санын көбейтуге бағытталмағандығын ... ... ... ... ... ғылыми негізге сүйене отырып жүйелі түрде жүргізілген ғылыми-зерттеу және сұрыптау жұмыстары нәтижесінде ашылған жаңалықтар тұтынушыларды қазіргі таңда да ... ... ... ... ... ... қайталанбас жоғары сапалы австрия қаракөлімен қамтамассыз етті. ... (ол ... ... мемлекеті болатын) қаракөл қой шаруашылығын игерудің алғашқы 20 ... ... ... ... бағатын орталықтар ұйымдастыру жұмыстары жүргізілді. 1984 жылы Босния ... ... ... ... мен Герцеговинаға бірнеше қаракөл қойын импорттайды. Бірақ әкелінген мал бас ... ... ... ... ... Боснияға қаракөл қойларын мал дәрігері Гаузнер 1897 жылы Бұхарадан әкеліп жерсіндіреді. Венгрия жеріне де қаракөл қойлары осы 1897 жылы ... ... 1899 жылы ... ... ... ... жерінен 4 таза қанды қаракөл қойы әкелініп, көбейтіледі. Жалпы Австрия жерінде ... қой ... баса ... ... 1898 жылы Австрия астанасы Венада қаракөл көрмесінің ұйымдастырылуы дәлел бола алады. Австрияда қаракөл шаруашылығы ХХ ... ... да ... тапқан. Венадағы жер ісіне бағытталған жоғарғы мектептің 34 жылға тарта уақыт бойы мал шаруашылығы кафедрасын ... ... ... қаракөл қойларын ғылыми негізге сүйене отырып, зерттеуге аса көп көңіл бөлген. Өзінің қаракөл қойларын зерттеу бағытындағы ғылыми ... ... ... мектептің Гросс-Энцерсдорф фермасында және Моравиядағы өзінің жеке Гросс-Уеллерсдорф фермасында жүргізген. Осы ғылымибағыттағы жұмыстарға сәйкес 1907 жылы профессор Л.Адамец ... ... ... ... ие Леонтивичтің шаруашылығынан 4 қаракөл қошқары мен 20 қаракөл саулығын алдырып, Гросс-Энцерсдорф тәжірибелік шаруашылығында қаракөл ... ... ... Үш ... соң профессор Л.Адамец өзінің көмекшісі доктор Дюрені асыл тұқымды қаракөл қойларын ... ... ... тіке ... жұмсайды. Бір маусымды Бұхарада өткізген доктор Дюре және бірнеше қаракөл малын Европаға жеткізеді. Бірақ профессор Л.Адамецтің Гросс-Энцерсдорф ... ... асыл ... ... ... қойлары отары Бірінші Дүниежүзілік соғыс кезінде 1914 жылы ... ... [4] ... Дүниежүзілік соғыстан кейін бұл аймақта Төменгі Австрия, Каринтия, Жоғарғы Австрия, Штирия и Зальцбургте біршама көлемде бағалы елтірі алуға ... ... ... ... жүргізіледі. Бұл ұйымдастырылған тәжірибелік жұмыстар өз деңгейінде нәтже беріп, 1936 жылы 22 шаруашылықта 950-ге тарта қаракөл қой жинақталады. 1938 жылы ... ... қой ... ... ... ... австриялық қаракөл өсірушілер мүше болады. Екінші Дүниежүзілік соғыс қарсаңында Австрияда қаракөл мал басы саны 6000-7000-ды құрайды.
Қаракөл тұқымы ... шөл және ... ... ... Атап айтқанда, Атырау, Жамбыл, Батыс Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан, Қызылорда және Маңғыстау облыстарында бар. 90-жылдардың басында қойдың бұл тұқымы 6-7 млн ... ... Атап ... сол ... 2 млн ... ... ... кейін бұл тіршіліктің берекесі қашып, малдың басы кеміп кетті. Осы күні олардың саны 1-1,5 ... ... ... ... ... Сыр ... ... қойын өсіру жөнінен алдыңғы лектен көрінетін. Мамандардың дерегіне сүйенсек, Қызылорда ... 2 млн ... ... осындай уақ мал бағылған. Ол елімізде өсірілетін қаракөл тұқымының бестен бір ... ... ... ... ... сол тіршіліктің қазанын қайнатты. Жайлау төсіне сыймай жатқан сол малдың қазір 70 пайызға жуығы кеміп кеткен. Қазіргі күні Қызылорда ... ... ... ... ... өсіреді. Әрине, етін өткізіп, аз-маз қаржы табар, ал ... сол ... ... жарамай жатыр. Бұрын-ғыдай оны қабылдайтын орындар жоқтың қасы. Амалсыздан ауылдағы ағайын кезінде құны қымбат ... ... ... бір бұрышына тастай салады.
Кезінде қаракөлдің өзінің қаншама құнды түрлері шығарылды. Мә-селен, Сыр өңірінде сұрхандария деген қаракөл ... түрі бар. ... оны ... өте жоғары бағалайтын. Ғалымдар да қаншама тер ... көз ... ... Қазір сол тұқымына қамқорлық қажет өзі жоғалуға жақын. Шиелі ауданының Тартоғай ауылындағы бір ... ... ғана сол ... бағып жүр. Елтірі бірнеше салада қажет етіледі. Әсіресе қорғаныс саласында одан киімдерге жаға тігіледі. Ал ... ... ... ... де пайдаланады. Бізде оны кәдеге жаратуға көңіл бөлінер емес.
Қазақстанда малдың көптеген түрлері бар. Дегенмен, олардың ... да ... ... ... ... ... Бүгінгі таңда елімізде бар болғаны 10 млн-нан астам қой өсіріледі. Оның ... ... -- ... ... ... өте аз. 90-жылдарға дейін Шопаната тұқымы одан үш-төрт есе көп болатын. Қысқасы, қой шаруашылығына ... ден ... ... ... секілді. Қай халық та өткеніне көз салады. Жақсысын асырады, жаманын жасырады.
Қазақ қаракөл шаруашылығы ғылыми-зерттеу ... - ... ... ... ... Ауыл ... мин-нің қарамағында. Қазақ мал ш. ғыл.-зерт. ин-тының қаракөл ш. ... мен ... ... а. ш. ... ст. ... 1962 ж. ... 2002 ж. ... ауыл шаруашылығы" ғыл.-өндірістік орт-ның Респ. мемл. кәсіпорны болып қайта құрылды. Ин-тта қаракөл қойының генетикасы мен селекциясы; қаракөл қойын ... мен түйе ... ... ... және мал ... ... ... ш-ндағы өндірістік процестерді кешенді механикаландыру; ғыл.-тех. ақпарат және патент ісі бөлімдері бар. 1963 жылдан аспирантура жұмыс істейді. Негізгі ғыл. ... ... қой ... және ... ... және ... мониторинг және тератол. скрининг жүргізу; қаракөл қойы тұқымдарының жаңа з-ттық ... мен ... ... ... ... қорын сақтау; елтірілік қойлар мен бір өркешті түйелерді өсіру және ... ... ... ... ... өте ... сирек кездесетін және жоғалып бара жатқан өсімдіктердің, сондай-ақ, Оңт. Қазақстанның шөл және тау етегіндегі аймақта өсетін дәрілік өсімдіктердің гендік ... ... ... ұзақ мерзімге сақтаудың технологиясын жасау; шөл және шөлейт жерлерде жайылым шөптерінің (таспашөп, жусан, қараматау, сексеуіл, т.б.) сорттарын өсіріп, фермерлік ... үшін ... және ... ... ... пайдаланудың тәсілдерін зерттеу; оңт. аймақтардағы түйе ш. кешендеріне бейімделген, еңбек өнімділігін арттыратын құрал-жабдықтар жасау. Ин-т қаракөл қойының "Сырдариялық қара", "Гурьевтік ... ... ... "Түгіскендік қара бұйра", "Күмістей жылтыр бұхарлық сұр", "Қожатоғайлық қара", "Созақтық қара" типтерін және ... ... асыл ... ... ... ... типтерін шығарды. Қазақ а. ш-н механикаландыру және электрлендіру ғыл.-зерт. ин-тымен (қазіргі "Ауыл шаруашылығын механикаландыру" ғыл.-өндірістік орт-ның құрамында) бірлесіп қаракөл ... ... ... ... мен ... ... оларды өндіріске енгізді; түйені машинамен сауу, жүнін электр ... ... ... ... ... Ин-т Ресейдің бірнеше ғыл. орт-тарымен, Өзбекстанның Қаракөл ш., Ботаника, Қырғызияның Орман ш., Түрікменстанның Шөл ... ... ... ... ... ун-ті, Италияның Халықар. генетик. ресурстық экспортымен, т.б. тығыз байланыста әр түрлі зерттеу жұмыстарын жүргізеді. ... ... ... ... мүшелері, Мемл. сыйл. лауреаттары С.Әбдірайымов, Х.Ы. Үкібаев, сондай-ақ, а. ш. ғыл. докт., проф-лар Ә.М. Омбаев, Ә.С. Ахметше, Н.Н. ... Т.К. ... ... М.А. ... жұмыс істейді.[[1]]
Қазақ қаракөл шаруашылығы ғылыми-зерттеу институты 1962 жылы 29 қазанда құрылған.
Ғылыми жұмыстарының негізгі бағыттары:
* түйе мен қаракөл қой тұқымдарының ... ... ... ... ... ... ... әр түрлі аймақтарында генофондты сақтау, дамыту мен пайдаланудың тиімді әдістерін қарастыру, ... және ... ... ... қой ... ... ... жетілдіру мен жаңа түрлерін өсіру;
* жойылып бара жатқан сирек түсті және реңді қаракөл қойларын сақтау мен жедел көбейтудің ... ... ... ... әр ... ... қазақ қос өркешті түйелері мен аруаналары тұқымын жетілдіру мен жаңа тармақтарын, типтерін дамыту;
* елтірісі сапалы қой тұқымдары мен ... ... ... ... ... өсіру, асырау технологиясын зерттеу;
* Қазақстанның аридтік аймағы жануарлары популяциясының генетик. ресурстарын сақтау мақсатында елтірісі сапалы қой тұқымдары мен әр ... ... ... ... түрлерін түзу;
* Қазақстанның оңт-нің шөлді аймағында жайылымды сақтайтын және құмды қатайтатын көшеттерді отырғызу технологиясы мен шаруа қожалықтарындағы шөпті-бұталы және ... ... ... ... әдістерін жетілдіру;
* қой терісін, қаракөл, жүн мен түйе терілерін өңдеу мен сақтаудың тиімді технологияларын дамыту.
Соңғы кезде институтта 138 адам, оның ... 74 ... ... 8 ... ... 40 ғылыми канд., ҰҒА-ның 2 корр. мүшесі, Қазақстанның Мемл. сыйл-ның 2 ... ... ... ... ... ... құмдарында сексеуілді-бұталы жайылымдарды пайдалану технологиясын жасаған. Институт жанындағы аспирантура мен ... 4 ... ... мен 35 ... канд. даярланды. Ғалымдардың ғыл. еңбектерінің нәтижелері 4 монографияда, 6 ғыл. еңбектер жинағында, 203 ғылыми мақала мен 10 ... ... 4 ... ... ... 2. ... ... Қаракөл қой тұқымын таза өсіру селекциялық жұмыстың негізгі әдісі
Селекция жұмысының нәтижелілігі сайып келгенде қаракөл қойының тұқымдық және өнімділік қасиетін мүмкіндігінше дәл және ерте ... ... ... Осы ... ... алдында біршама үлкен қиындықтар кездеседі. Біріншіден, қаракөл қойының сұрыпталатын белгілері көп. Мысалы, қойдың еттілігі, жүнділігі, өсімталдығы, тез ... ... және т.б., ... ... ... ... белгілері бойынша құндылығын бір уақытта бір-ақ рет кесіп айтуға мүмкіншілік жоқ. Себебі малдың негізгі пайдалы белгілерінің дамып жетілуі ... ... ... бір белгісі бойынша бағалау үшін қаракөл қойының нақтылы 1 ... ... күту ... ... ... ... ... өзіндік белгілеріне сыртқы орта жағдайларының күшті әсер етуі, қаракөл қойының сол ... ... ... ... дәл ... ... ... Төртіншіденн, әрбір селекционер өз жұмысында нәсілдік қасиеті жоғары және сол қасиетін ұрпақтан-ұрпаққа бере алатын тұқымдық қаракөл қойын таңдап ала ... ... ... ... ... ... ... тікелей баға беруге әзірге мүмкіншілік жоқ, ол көзге көрінбейді. Сондықтан селекционер оның фенотиптік көрінісіне ғна баға бере алады. ... ... ... тұқымдық құндылығын өз өніміне (фенотипіне), ата-тегіне және ұрпғының сапасына кешенді баға беру арқылы анықтайды. Осы үш саладан түсетін мәліметтер толық дәл ... ... ... ... де арта ... ... ... жалпы мал тұқымын асылдандыру жұмысын ұйымдастыруға байланысты жүргізілетін қаракөл қойының тұқымдық қасиеті мен өніміне қарай қаракөл қойының ... ... деп ... ... ... ... жыл ... жүргізілуі тиіс. Бонтировканы мал дәрігерлері мен фермердің қатысуымен арнайы нұсқауға сәйкес тәжірибелі, білімді зоотехник-бонитер жүргізуі қажет.
Іс жүзінде ... ... ... баға беру, оны сұрыптау барлық шаруашылықта негізінен бонтировка кезінде жүргізіледі. Бонтировка кезінде әр ... ... дене ... ... ... ... көзбен көріп және зоотехниялық ең бастапқы есеп құжаттары негізінде баға беріп, ... және ... ... ... ... ... ... жасайды.
Әр тұқымды оның өзіне тән өзгешелігіне сәйкес пайдалану дұрыс ... Ол үшін ... ... ... ғылым мен тәжірибе тапқан түрлі-түрлі жолдары бар. Оның қайсысын қолдану жоғарыда ... ... ... ... ... ... қол жеткізген деңгейінде барша елдер мойындған мал өсіру әдістерінің үш түрі бар. Олар:
* таза ... ... ... ... ... ... өсіру әдісі ұрпақтан-ұрпаққа бір тұқымның малын өзара шағылыстыруды айтады. Таза тұқым өсіру қазіргі уақытта да, келешекте де мал ... ... роль ... ... тек таза тұқым өсіру әдісі арқылы ғана белгілі бір мал тұқымын сақтап және оны одан әрі ... ... ... малында өнімнің бағыты мен мөлшері жалпы биологиялық және нәсілдік қасиеттері жағынан бір бағытта жүргізген сұрыптау, жұп ... ... ... ... орталарының бірлігіне байланысты көптеген ұқсастық болады. Осыған байланысты оларды ... ... бұл ... ұрпақтан ұрпаққа тарайды және күшейе береді, олардың өздеріне тән биологялық және шаруашылыққа тиімді қасиеттерін ұрпағына беру қабілеттілігі арта ... ... ... ... - мал ... таза ... ... малдың тұқымқуалаушылық қасиеттерінің гомозиготалық дәрежесінің көбеюі жатыр. Таза тұқым өсіру әдісінің бұл ерекшеліктері асыл тұқымды мал ... ... ... міндетіне сай келеді. Ол міндет өз тұқымына тән, өз бойындағы қасиеттерін ұрпағына тұрақты бере алатын мал өсіру, оларды ... ... ... ... сату.
Таза тұқым өсіру әдісі сапалы, мол өнімді малы бар өндірістік ... да ... ... ... асылдандыру жұмысын жолға қою арқылы асыл тұқымды мал өсіретін шаруашылыққы айналады.
Қорытып айтқанда, таза тұқым өсіру әдісі белгілі қаракөл қой ... ... оны одан әрі ... үшін және таза ... мал ... ... үшін қолданылады.
Таза тұқымды мал санын өсіру әдісінің табысты болуы мынадай басты ... ... ... ... ... ... қасиеттері жергілікті жердің жағдайына, ауа райына сәйкес келетін мал тұқымын ... ... ... және тұқымдық қасиеттері жағынан өсіру де алға қойған мақсатқа сай келетін, ... ең ... ... түрде сұрыптап өсіру
* іріктеліп алынған малдың бір-біріне неғұрлым лайықты аталық және аналық жұптар құрастыру, яғни жұп таңдау
* мал тұқымының ... ... мен ... ... толық дамуына қолайлы мал азықтандыру, бағып-күту жағдайын жасау.
Таза тұқымды өсіру әдісі арқылы алынған малды таза ... деп ... ... таза ... ... оның ... мол өнім беруімен оның төзімділігі жатады. Таза тұқым өсірудің жоғары дәрежелі, күрделі түрі мал ... ... ... ... бар ... - ... ізбен ұялар құру және оларды мал тұқымын жақсарту бағытында тиімді пайдалану. Мал тұқымын жақсартудың шегі жоқ
Қаракөл қой тұқымын будандастыру арқылыда ... ... ... ... ... ... ... Тіршілік қауіпсіздігі
Ауыл шаруашылығы жануарларының денсаулығы - бұл ... ... ... ... және ... да болмасын патологиялық өзгеріссіз, яғни ағзаның құрылымы және қызметі бір ... сай, ... ... ішкі ... тұрақтылығын (гомеостаз) сақтау қабілетіне ие болуымен сипатталатын ағзаның табиғи физиологиялық күй-жағдайы деп білеміз, міне сондықтан зоогигиенаны көбінесе ... ... деп ...
Сыртқы немесе қоршаған орта - бұл жануарды қоршаған ауа, су, топырақ, азықтар мен ғимараттар. Қоршаған орта ағза үшін ... ... ... және ... ... алу көзі ... табылады. Қоршаған орта мен ағзаның бірлігі олардың арасында үздіксіз өтетін зат және ... ... ... ... орта ... ... тікелей және жанама: тыныс алуға, қоректенуге, жылу реттелуіне әсерін тигізеді. Сондықтан сыртқы орта факторлары тірі ағза үшін патогенді болып табылуы ... ... ... төменгі температурасында және суық су ішкенде суық тиюі мүмкін; ауру туғызатын ... ... ауа, су және азық ... ... және инвазиялық ауруларды туғызуға жағдай жасайды; ауа, су және азықтың химиялық ... ... зат ... бұзылуына, улануға душар етуі мүмкін.
-ферма мен бөлімшелерде қойды тексеруге, емдеуге арнап салынған, жақсы жабдықталған пунктер болуға тиіс;
-жұмыс біткен соң ... ... ... ... тазартып, жинап, ертеңгі күнге дайындап қою керек;
- аптасына бір рет міндетті ... ... ... өткізіп отыру ерек;
-еденді, қабырғаларды, есік-терезелерді мұқият тазартып, 2-3% соданың ыстық ... ...
- қой ... ... ... ... мен басына киген ақ қалпағы кіршіксіз таза болуы керек;
-қажет болған жағдайда алдына ... ... ... ... етік ... бұл арнайы киімдерді пунктен тыс басқа жұмыстарға пайдалануға болмайды;
-қалпақ пен ... ... ... ... жөн, сонан соң үтікпен басып кептіреді.
Малшылар еңбек қорғау ережелерімен танысу үшін әкімшілік оларға ... ... ... ... ... ... ... нұсқаулармен барлық жұмыстарға жаңадан келген адамдар танысады. Оның мақсаты жұмысқа келген адамдар еңбек қорғау ... және де ... ішкі ... ... ... ... топ жетекші жүргізеді. Бұл нұсқау жұмыстың қауыпсыз тәсілдерін практика игерудің бастамасы болып табылады. Малдармен тікелей жұмыс ... яғни ... ... жасайтын адамдарды жеке бастың гигиенасымен таныстырады.
Мал шаруашылықтарындағы жұмысшылар арнайы және санитарлық киімдермен қамтамасыз етіледі. Арнайы киім - бұл ... ... ... және де ... ... ... ... құрал.
Ауру малдармен, өлекселермен, қилармен жанасу нәтижесінде жұмысшыларға кейбір антропозоонозды аурулардың жұғу қауіпі төнеді. Аса қатерлі ауруларға топалаң, маңқа, туберкулез, бруцеллез, ... ... және тағы ... аурулар жатады.
Ауру малды қабылдағаннан кейін қолданылған құрал - жабдықтар 15 минут қайнатылады. Егер малдар изоляторға ... ... ... қолданылған жүген - ноқта тағы басқа қолданылған құрал - ... ... ... кіргізер алдында, малдардың тұяғы жуылып, тазаланады. Ауруға қойылған диагноз бойынша ... ... ... сабынмен жуылып, дезинфекцияланады. Ауру малдарды қабылдаған ветеринарлар мамандары ... ... ... ... ... және де тағы ... ... үнемі ауыстырып отыруы тиіс, мүмкіншілік болмаған жағдайда дезинфекцияланылып ... ... ... ... нәтижелері негізінде туылған кездегі тірілей салмақтың қара түсті жакеттік елтірілік тіпті ... ... ... ... әсері бойынша төмендегідей қорытынды жасалынды:
Қаракөл қойларының туылған кездегі тірілей салмағы, экстерьері менинтерьері ... ... және ... ... ... әсеретеді. Ірі х ірі малдарды өзара жұптастырғанда қозыларының туылғандағысалмағы 4,8 кг, 1,5 жасарында - 42,2 кг дейін құрап, майда х ... және орта ... ... ... өз сұр ... ... 1,1-4,7 кг және 0,5 кг-2,6 кг жогары болады. Бұл тұқым қуалаушылық қасиеттерінің ... және ... ... ... көрсетеді. Төлдердің туылған кезіндегі тірілей салмағы қаракөлдің тауарлыққасиетін анықтайды. ... ... ең ... үлес ... орта х орта ... ... малдардан алынады жәнеөздеріне ұқсас майда х майда және ірі х ірі ... ... 8,6% ... ... ... Ірі х ірі ... ... ұсынды сортынедәуір көп (27,3%) береді және ол орта х орта және ... х ... ... ... ... 24,6% және 17,8% ... ...

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
Авторлық құқық12 бет
Арпа дақылын өсіру21 бет
Астық дақылдарының тұқым шаруашылығы15 бет
Егіс дақылдарын себіу және күтіп-баптау 7 бет
Жоңышқаның құнды белгілері мен қасиеттері және селекция әдістері мен нәтижелері68 бет
Картоп өсіру12 бет
Селекция туралы жалпы түсінік14 бет
Сұлының тәжтәріздес тат ауруына қарсы төзімділік генетикасы42 бет
Қарақұмдық (Гречиха) дақылдарының дән қауызын анықтау, селекциялық жетістіктер11 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь