Қой шаруашылығы. Қой шаруашылығындағы селекциялық жетістіктер

Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартылған сөздер мен белгілеулер
Кіріспе
1 Негізгі бөлім
1.1 Әдебиетке шолу
1.1.1 Қой шаруашылығы
1.1.2 Қой малдарын шағылыстыру
1.1.3 Қой тұқымдарының жіктелуі
1.1.4 Саулықтар мен қошқарды жұптау
1.2 Технологиялық бөлім
1.2.1 Қой шаруашылығындағы селекциялық жетістіктер
2 Тіршілік қауіпсіздігі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Қазақстанда қой шаруашылығы басқа мал шаруашылықтарының ішінде ерекше орын алады. Оған басты себептердің бірі, бұл республикада табиғи жайылымдардың кеңдігі және басқа да азық-түлік қорының молдығы болып есептеледі. Айталық, 223 млн. гектар ауыл-шаруашылығына бөлінген 180 млн. гектары таулы, шөлейтті, табиғи мал жайылатын жайылым болып келеді. Онымен қоса қой шаруашылығынан халықтың мұқтажына керекті ең құнды заттар алады, олар: жүн, тері, ет, сүт, елтірі, май, сүйек тағы басқалар. Бұлардың ішіндегі халыққа ең керектісі, бағалысы жүн өнімі. Себебі жүннен неше түрлі құнды да бағалы киімдер тігіледі, басқа да адам өміріне керекті әр түрлі заттар бұйымдар жасайды. Қаракөл қозыларының терісі тек біздің елде емес басқа шет мемлекеттердің өзінде үлкен құндылықпен бағаланады. Соңғы кезде қой терісінен жасалатын неше түрлі сәнді тондарға баға жоқ.
Қой шаруашылығының халыққа беретін өнімдердің ішінде қой еті де жеке орын алады. Орта Азия республикаларында Қазақстанда қой етінің өнімінің сыбағалы салмағы 29-31 % -ке жетеді. Түркімен республикасында 50 %-ке дейін барады.
Қазақстан жалпы қой басынан, жүн және ет өндіру көрсеткішінен бұрынғы Кеңес Одағында екінші орын алады. Бірінші орында-Ресей. Ерте кезде Қазақстанда негізінен қылшық жүнді етті-майлы қой тұқымдары өссе, кейін айталық біздің республикада жаңадан биязы, биязылау жүнді, етті биязылау жүнді қой тұқымдары пайда болды.
1 Кулешов П.Н. Научные и практические основы подбора племенных животных в овцеводстве. М.:Наука, 1974. С.156-163.
2 Қасымов Қ., Өтесінов Ж. Қой өсіру технологиясы. Алматы: Қайнар, 1988. 144 б.
3 Боголюбский С.Н. К вопросу о стадиях развития животных. М.:Наука, 1984. 90 с.
4. Маматказин Х.Х., Алимбеков С.А. Эффективность интенсивного откорма выбракованных каракульских овец //Овцеводство. –М., 1972. -№11. - С.30-32.
5. Ескараев М.А., Елемесов К.Е. Опыт разведения каракульских овец каракульчевого типа в племхозе «Тасты». -Алма-Ата, 1985. -С.53-58.
6. Щесь Г.Г. Влияние пастбищно-кормовых условий в период суягности каракульских овец на качество их приплода //Каракулеводство и звероводство. –М., 1955. -№4. -С.18-19.
7 Иванов М.Ф. О методах племенной работы. М.:Просвещение, 1975. 120 с.
8 Алибаев Н., Бекетауов О. Биотехнологические исследования в караку-леводстве: достижения и перспективы развития /Каракулеводство Казахстана: история и проблемы развития. Алматы: Бастау, 2002. С.55-59.
        
        МАЗМҰНЫ
бет
Нормативтік сілтемелер
Анықтамалар
Қысқартылған сөздер мен белгілеулер
Кіріспе
1 Негізгі бөлім
1.1 ... ... Қой ... Қой малдарын шағылыстыру
1.1.3 Қой тұқымдарының жіктелуі
1.1.4 Саулықтар мен қошқарды жұптау
1.2 Технологиялық ... Қой ... ... ... ... қауіпсіздігі
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
К
кіріспе
Қазақстанда қой шаруашылығы басқа мал шаруашылықтарының ішінде ерекше орын алады. Оған ... ... ... бұл ... ... ... ... және басқа да азық-түлік қорының молдығы болып есептеледі. Айталық, 223 млн. ... ... ... 180 млн. гектары таулы, шөлейтті, табиғи мал жайылатын жайылым болып келеді. ... қоса қой ... ... мұқтажына керекті ең құнды заттар алады, олар: жүн, тері, ет, сүт, елтірі, май, сүйек тағы басқалар. Бұлардың ішіндегі халыққа ең ... ... жүн ... ... ... неше ... құнды да бағалы киімдер тігіледі, басқа да адам өміріне керекті әр ... ... ... ... ... ... ... тек біздің елде емес басқа шет мемлекеттердің өзінде үлкен құндылықпен бағаланады. Соңғы кезде қой терісінен жасалатын неше ... ... ... баға ... ... ... ... өнімдердің ішінде қой еті де жеке орын ... Орта Азия ... ... қой ... ... ... ... 29-31 % -ке жетеді. Түркімен республикасында 50 %-ке дейін барады.
Қазақстан жалпы қой басынан, жүн және ет өндіру көрсеткішінен ... ... ... ... орын алады. Бірінші орында-Ресей. Ерте кезде Қазақстанда негізінен қылшық жүнді етті-майлы қой тұқымдары өссе, кейін ... ... ... ... биязы, биязылау жүнді, етті биязылау жүнді қой тұқымдары пайда болды.
Қой малы басқа үй хайуанаттарымен салыстырғанда қолға ерте ... ... шығу ... ... ... ... ... ғылымының негізін қалаушы Ч. Дарвин ғылыми дәлелді тұжырымдардың ... қой ... ... ... ... ... жасаудан бас тартқан.
Қазіргі кезде Ю. Кюк, Нерины, Паллас, Келлер және ... да ... ... ... мынадай ғылыми болжам жасалды: үй қойларының арғы шығу тегіне қазіргі уақытта кездесетін муфлон, арқар, аргали және жалы бар ... ... ... ... тау муфлоны және дала муфлоны болып екіге бөлінеді. Тау ... ... ... ж. б. ... ... қой ... тараған. Дала муфлоны немесе арқар-ұзын жіңішке құйрықты және ұзын ... ... қой ... арғы тегі деп ... Дала муфлоны тау муфлонына қарағанда ірілеу, мүйізділеу болып келеді. Денесінде қысқа қылшық жүндер өседі. Түр-түсі біртегіс қызғылт қошқыл болады. ... ... арғы тегі ... жабайы қой түрлерінің ең ірісі. Тірілей салмағы 180-200 кг. Ірілерінікі 240 кг. ... ... қой мен үй ... тағы бір ... ... ... түрінде. Жабайы қойларда жүннің түрі қорғаныс қасиетіне ... қара көк, ... т. б. ... ... Ал үй ... бұл қасиет мүлдем жойылған. Онымен қоса жабайы қойларда жүннің қылшығы өте ірі ұзын, ... ... әрі ... жүн ... жіңішке, қысқалау болады.
Қойдың басқа малға қарағанда биологиялық ерекшеліктерінің бірі бас сүйектерінің бейнесі. Қойдың басы ... жақ ... ... тұмсығы үшкір, еріндері икемді, тез қимылдағыш, тістері өткір, ұсақ келеді. Бұл қасиет қойдың жерден ... тез ... ... ... және ... ... қосымша қой басқа үй хайуандарына қарағанда шөптің 544 түріне жуығын таңдап жейді, бұның ішінде басқа ауыл шаруашылық малдары жемейтін арам ... де олар ... жей ... ... қойдың қабылдаған жем-шөпті қорыту қабілеті де басқа малдардан жоғары. Осыған орай, қой ішегінің ... ... ... 30 есе ұзын, ал ірі қараның ішегі 20-22 есе ғана ... ... ... ... ... ең көбі ... жас кезінде пайдаға асады. Бұл кезде қой сапалы ет өнімін, ал 2-3 жасында ең көп жүн және ет ... ... ... ... ... ... бұл ... қасиетінің әрбір селекционордің селекция жұмысын жүргізуі үшін өте үлкен маңызы бар. ... ... ... салыстыра отырып, лоардың биологиялық ерекшеліктерін еске алу жолында селекционерлердің аса бір ... ... ... ... ... Қой ең ... ... қатарына жатады. Қой өсімталдығы жағынан қоян мен шошқадан қалып, ал ірі қара, жылқы, түйе малдарынан алда-келеді. Әрбір 100 саулықтан орта ... ... 140-150 қозы ... ... Ал роман, қаракөл тұқымды қойларда 100 саулықтан 200-ге дейін төл алуға болады. Қойдың жыныс органдарының ... ... ... ... 5 ... ... ақ байқалады, бірақ бұл уақытта оларды ұрықтандыруға болмайды. Әдетте алғашқы ұрықтандыруды 18 айға ... ал тез ... қой ... 10 ... асқан кезде ғана жүргізу қажет. Бұл кезде қой организмі толық өсіп жетіледі. Осы ... ... ... ... ... сол ... ірі қой салмағының 75-80 % жетуі қажет. Қой ұрықтанғаннан кейін, орта есеппен алғанда 150 күннен соң ... ... ... ... ... ... 140 күндей көтереді. Сол себепті қойды қошшқардан шығып қоздағанға дейінгі мерзімін 140-155 күн деп есептейді. Әр тұқымды қой да әр ... ... ... ... Ол ... қойдың жеке басының қасиетіне, іштегі төлінің ірі, ұсақтығына және оның еркек ұрғашысына да байланысты. Төлдің іште жатып өсіп жетілуіне де ... ... бар. ... тән ... және ... өсіп ... өзі бір белгілі тарихи заңдылыққа байланысты екені белгілі. Осыған орай іште жатып жетілуінің заңдылығын ... ... ... ... ... жүргізу қиынға түседі. Қойдың ең жылдам өсіп-өнетін мерзімі оның жас кезі болса, ал сол кезде жем шөп ... ... мал ... ... ... ... болса, онда қой өспейді де салмағы, жүн өнімі артпайды.
1 Негізгі бөлім
+ Әдебиетті шолу
Инбридинг дегеніміз -- ... ... бар ... ... ... ... ... жұптастыру тұқымды таза өсіруде, тұқым түзуде, аталық іздер бойынша өсіруде кеңінен ... оның ... ... ... ... ... орны мен мәнін қарастырайық.
Инбридинг жөніндегі ілім ертеде-ақ пайда болған. Арабтарда XIII ғасырда-ақ инбридингтің асыл тұқымды ... ... ... әсер ... ... көптеген фактілер жинақталған. Адамдар қан араласуының зиянды әсерін білген де туыстас ... ... тиым ... қатаң заңдар да қолданған. Алайда, жоғарыда айтып өткеніміздей, капитализмнің даму кезеңінде көптеген елдерде тұқым түзілу процесі қауырт ... ... ... сай келетін жаңа тұқымдар шығару инбридингті кеңінен пайдалану арқылы жүзеге асырылды. Тұқымның негізін салушылардың бірқатар ... ... ... ... ... қолдану арқылы жүргізілді. Шортгорн тұқымының негізін салушы Губбактың, жылқының орлов тұқы-мындағы Барс 1-дің, шошқаның украиндық далалық ақ ... ... 1-дің ... ... ... ... жұмыстары да осылай өткен.
Өткен ғасырдың белгілі селекциөнері Р. Беквелл тұқымның негізін салушылардың аса көрнекті ... ... ... ... ... дәрежедегі инбридинг пайдалануды жаңа тұқымдар шығарудың негізі деп есептеді. Инбридингті ... мол ... ... отырып, экстерьері жөнінде мақсатты сұрыптау және аталықтар ұрпағының қасиеттеріне қарай бағалауда қолдану Р. ... зор ... ... Ол және оның ... ірі ... ... және ... жылқының (шайр), қойдың (лейстер), шошқаның (ірі ақ) тамаша ... ... Х. ... ірі ... ... етті ... шығаруда да инбридинг пайдаланды. А.В. Ланина Х. Уайтсонның табынында не бары 6 тоқал қара сиыры, 10 ... мен бір ғана бұқа ... атап ... Ол ... да ... инбридингті қолдануға мәжбүр болған. А.Х. Орлов пен В.И. ... ... ... ... шығаруда инбридингті шебер пайдаланған. Олар тұқымның типін өзгерту және туыстас ... ... ... ... бәсендету мақсатында тығыз инбридингті және аталық іздер бойынша өсіруді, сондай-ақ будандарды бастапқы тұқымдардың (голланд) бірімен қайталап будандастыру ... ... С.И. ... ірі ... ... ... шығаруда әр түрлі типті және туыстық дәрежесі түрліше инбридинг қолданды. Алайда ... ... өте кең, ... ... ешқандай мақсатсыз қолдана беру көптеген зауытшылар үшін үлкен зиян келтіргеніне де ... ... ... Тығыз инбридингті жүйесіз қолдану жануарлардың өнімділігі мен өсімталдығын, дене ... ... ... ... ... жүдеп, нашарлай бастады, оның ішінде мысалы, дүние жүзінің басқа да ... ... ... ... ... ... ... төмендеп кетті. Осының нәтижесінде инбридингке деген көзқарас та ... ... бұл ... күдікпен қарай бастады. Р. Беквеллдің шәкірттері ағайынды Коллингтер шортгорн тұқымында туыстық жұптастырудың зиянды салдарын өз замандастарынан ... ... бұл ... ... ... тұқымының бұқаларымен будандастыруға мәжбүр болды. Ол кезде туыстас малды жұптасты-рудың зиянды зардаптарының себептерін түсіндіретін теория ... да, ... ... ... ... ... ынта XIX ... аяғында ғана қай-тадан көтеріле бастады. Тұқыммал кітабын талдау, көптеген зауыттық тұқымдардың шығу тарихын зерттеу тұқым түзілуіндегі инбридингтің тиімді ролін ... П.Н. ... ... ... тығыз инбридингті тиімсіз деп есептегенімен, туыстас мал жұптастыру әдісін қолдануды ашық қорғап шықты. Алайда желісті жылқылардың орлов тұқымын шығару ... П.Н. ... одан соң Д.А. ... ... ... ғана ... сонымен бірге тұқымның әйгілі аталық іздерін қалыптастырып, жетілдіруде де қалыпты инбридингтің пайдалы болатынын көрсетті. Тұқым түзудің ғылыми әдісінің негізін ... М.Ф. ... та ... селекциялық жұмыстың қажетті әдісі деп есептеді. Генетиктер XX ғасырдың басынан инбридингтің ролі мен маңызы, оның биологиялық мәні жөніндегі мәселені шеше ... С. Райт ... ... ... ... ... 23 семьяда 20 ұрпақ (буын) бойы ағасы х қарындасы үлгісімен туыстас жұптастыру қолданған. Инбредті 20 ... ... ... ... ... ... 35 аталық іздің 27-сі жойылып кеткен. Қалған аталық іздердің тіршілік қабілеті, тірілей ... мен ... ... Инбредті аталық іздердің жануарларын өзара шағылыстыру ұрпақтың сапасын біраз жақсартуға да себепші болған. Мал тұқымын жақсартуда инбридингті ... ... С. Райт ... өте зор ... бар. Әдеттегі селекциямен тұқымды генетикалық жақсартудың өте баяу өтетіні мәлім. Инбредті аталық іздерді ... ... ... ... ... (аталық іздер кросстары) бастапқы популяцияға қарағанда, едәуір жоғары ... ... ... ... ... береді. Бұған жай селекция арқылы жету өте қиын. Популяцияны одаң әрі жақсарту бүкіл процесті қайталауды қажет етеді, яғни жаңа инбредті ... ... ... ... және жаңа ... ... үшін таңдаулы кросстарды сұрыптауды талап етеді. Бірқатар американ ... ... ... ... 1% арттырудың өзі ғана тауықтардың жұмыртқалағыштығын кемітіп (0,4 жұмыртқаға), олардың балапан-дарының өлім-жітімін арттыратынын (орта ... 0,55 ... ... ... ... ... ... тұқымын инбредтегенде іш тастаған саулықтардың саны туыстас емес малды жұптастырумен салыстырғанда 2 есе көп болған. Инбридингтің ұрпақ қасиеттеріне теріс әсер ... ірі ... да ... ... ... мен Д. Лаш ... жануарлардың өсуі бастапқы даму кезеңінде баяу болатынын атап көрсетеді. Лейбен Калифорнияда инбридингті ірі ... ... көп ... ... мағлұматтарына сүйене отырып, инбридинг артуының әрбір пайызына сүттілік 210 ... ал сүт майы ... 0,9 ... ... хабарлайды. О.А. Иванова мен Е.Я. Борисенко инбридингтің сиырлар өсімталдығы мен бұзаулардың тіршілік қабілетіне теріс әсер ететінін анықтаған. ... ... ... ... көлемді зерттеулері бірқатар шаруашылыққа пайдалы белгілері нашарлап бара жатқан ұрпақтың қасиеттеріне тығыз инбридингтің теріс әсер ететіні ... ... ... ... ... ... малды жұптастырудың зиянды әсерін инбредтік депрессия немесе инбредтік дегенерация деп ... ... бір ... ішіндегі әр түрлі популяцияларға инбридинг түрліше әсер етеді, инбредтік депрессия дәрежесі әр түрлі болады. Бұл популяцияның ... ... ... ... ... ... ол ... жоғары тіршілік қабілетін, өнімділігін және мықты дене бітімін қамтамасыз етеді. Шошқа, жылқы және құс инбридингтің ... ... ... зиян ... ... Ч. ... ... 10 жылдан астам уақыт бойы жүргізген бақылаулары мен тәжірибелерінің негізінде тіршіліктің ұлы заңын тұжырымдады. Бұл заң ... ... ... бәрі ... ... туыстығы жоқ дарақтармен кездейсоқ будандасудан пайда табады, ал ұзаққа созылатын туыстастардың ... зиян ... ... ... жануарлардың жыныс клеткаларының өте ұқсастығы инбридингтің зиян келтіруінің басты себебі деп есептеді. Мұндай ұқсас ... ... ... ... ... ... ... отыратын жағдайларға бейімделуін тарылтатын жұтаң тұқым қуалаушылық пайда болады. Туыстас жануарлардың жыныс клеткаларының жеткілікті ... әр ... ... ... - ... ... ... бойынша) негізгі себебі. Осы заманғы генетика тұрғысынан қарағанда туыстас малды жұптастырудың зиянды әсер ету себебі инбредті жануарларда гомозиготалылықтың өсуі болып ... ... ... ... душар ететін гендердің болатынын және олардың, әдетте рецессивті күйде кездесетінін анықтады. Инбридинг кезінде гомозиготалылықтың күрт артуына байланысты мұндай ... ... ... өту ... де ... ал бұл ... ... ауытқушылықтың тууына себепші болады. Инбридинг кезіндегі гомозиготалық тіршілік қабілеті ... ... ... ... болуына, гетерозиготалардың жиілігінің кемуіне (бұл организмнің тіршілік қабілетін айтарлықтай кемітеді), ... ... ... ... түрлі авторлардың мағлұматтарын қорыта келе, ірі қарада ... ... ... ... ... ... ... мен ауытқушылықтары -- тұқым қуалайтын кариотиптері кездеседі деуге болады. Біздің асыл тұқымды мал ... ... ... ... ... ... көбею қабілеті мен өсімталдығына әсер ететін, туа біткен 23 кемістік табылған. Инбредті аталықтарды қарқынды пайдаланудан табын мен ... ... ... тез ... ... ... Е.К. Меркурьеваның хабарлауынша, Швецияға Нидерландыдан әкелінген Дольф атты голштин бұқасы жүнсіздік генін таратушы болған, ал А100 - А - 48 ... ... ... аяқсыз туатын генін таратқан. Бұл аталықтар асыл тұқымды табындарға көптеген зиян келтірді. Инбридинг кезінде көбіне жануарлардың тіршілік қабілеті мен ... ... ... үшін аса ... ... ... ... жойылуы байқалады. Олардың жоқтығы да инбредті депрессияның себебі болуы мүмкін.
Инбридинг кезіндегі биологиялық ... ... ... үшін ... ... олар оны ... Алайда мұндай өзгерістерді организмнің бір жақты зақымдалуы ретінде қарастыруға болмайды. Бұл өзгерістер организмді тіршілік процестері өтетін ... ... ... ... ... ... жеңіп шығуға тырысады. Егер ол жеңіп шықса, онда тұқым қуалаушылықта жаңа белгі пайда болады. Инбридингте жаңа белгілердің пайда болуы тек ... ... ... ... ... ... организмде терең анатомиялық-физиологиялық қайта құру жүреді, ол организмнің қарсы тұра алушылығы мен ... ... ... ұсақтауына себепші болады.
Қазіргі кезде, қолдан ұрықтандыру, ең ... ... ... ұзақ ... зиготалар трансплантациясы қолданылып отырған жағдайда стихиялы, яғни бақылаусыз инбридингтің қаупі артып отыр. Туыстас малды шағылыстырудың негізгі мақсаты - ... бір аса ... ... ... белгілері бойынша тұқым қуалайтын ерекшеліктерін сақтау. Инбридинг мақсатты ... және ... бір, өте мол ... ... ... ғана жүргізілуі тиіс.
Мал шежіресі бойынша инбридинг дәрежесін анықтау. Біртекті жұп таңдаудың ең жоғары сатысы инбридинг, яғни туыстастарды ... ... ... салдары өте күрделі және ол әлі толық зерттеліп болмаған құбылыс. Дегенмен ата-енесінің жақсы қасиеттері берік сақталған және тұқымдық ... өте ... ... ұрпақ алудың қазіргі уақытта сенімді жолы инбридингті пайдалану болып есептеледі. Сондықтан, кез-келген сұрыпталатын немесе таңдап алған малдың ата-енесінің туыстық ... ... ... ... ... (ин-бридинг пе, аутбридинг пе) анықтаудың маңызы үлкен.
Кез-келген ... ... ... ... ... оның ... ... тез де оңай анықтауға болады. Ол үшін, әуелі шежіреде енесі жағынан да, әкесі жағынан да ... ... ... ... ... ... Егер екі жақта да кездесетін ата-баба болса, онда тексеріліп отырған малдың ата-енесі бір-бірімен туыстас бол-атыны, яғни оның туыстас малды ... ... ... ... ... ... жағымды немесе жағымсыз, зиянды әсерінің білінуі шағылыстырып отырған қандас малдың туыстық ... ... ... екі малдың бір-біріне туыстық дәрежесін және инбридинг коэффициентін анықтайтын бірнеше тәсілдер қолданылады. Селекция тәжірибесінде инбридингті жіктеу үшін Шапоруж бен Пуш ... жиі ... ... ... әрі ата, әрі ене ... кездесетін, яғни ортақ ата-тек орналасқан шежіре қатарының реттік нөмірін рим цифрларымен және арасына сызықша салып көрсетуді ұсынды. Ата-баба қатарының реттік ... ... ... ... яғни әке мен ене ... ... (I), ... мен әжелер қатары екінші (II) деп, әрі қарай кете береді. Мұнда, әуелі ортақ атаның ене жағындағы орналасқан қатарлары ... да, ... ... ... ... ... ... шежіреде әке жағынан орналасқан қатарларының реттік саны ... ... II -- III ... ... ортақ атаның шежіренің ене жағындағы екінші қатарда, ал әке жағынан үшінші қатарда орналасқанын ... ... II, IV -- III деп ... онда ... ата -- ... жағынан екі рет -- екінші және төртінші қатарларда, ал әке жағынан -- ... ... ... ... Пуш пен ... ... ... арқылы инбридинг дәрежесін жіктеудің төмендегі жүйесі ұсынылады.
Сонымен, мал ... ... ... ... ... ... қайталанатын (бірнеше рет кездесетін) ортақ ата-тек орналасқан шежіре қатарының реттік санына қарап, инбридинг дәрежесін анықтау ... ... ... ... ... ... мал туыстығының алыс-жақындығына тікелей байланысты.
1.1.1 Қой шаруашылығы
Қой ... - мал ... ... ... ... ... ... күйіс қайыратын дар тобына жатады. Қой мен ешкілерді ұқсастық белгілеріне сәйкес бір топқа біріктіреді. ... төрт ... бірі деп ... ... 10 - 11 мың жыл, ешкі 11 - 12 мың жыл ... ... ... Қойдың жабайы арғы тегі - жабайы қой муфлон және арқар таулы алқаптарда таралған. Қойдың алғаш қолға үйретілген орталықтары: ... ... ... Орта ... Қазақстан, Орталық Азия, Оңтүстік Африка.
Қой шаруашылығы - мал ... ... ... ... ... күнделікті тұрмысқа қажетті жүн, тері, елтірі және тағамдық өнімдер - ет, май, сүт алынады. Халық шаруашылығында қой жүнінің ... орны ... ... ... қошқары ... ... ... - ... ... ... келе ... тарихи дәстүрлі мал шаруашылығының саласы. Халқымыздың тұрмыс тіршілігі, күнкөріс көзі қой шаруашылығымен тікелей ... ... ... ... ... ұғым бар. ... жыл санауда, қой 8-жыл. Қой да киелі түліктің бірі. Оның пірі - (кейде ) деп аталады. Сондықтан ... ... ... ... деп ... ... ұғым қойға қатысты. Он саулықтың басын құрайтын ... иесі - ... ... ... ... Жүні өте сапалы, әрі жіңішке салалы биязы жүнді. Осы бағытта сегіз қой тұқымы өсіріледі. Әлемдік сұрыптау ... бірі - ... ... ... меринос қойы. Ол 1934 - 1950 жылдары арқардың құлжасы (қошқары) мен жергілікті саулық қойларды жұптастыру арқылы алынды. Бұл - ... ... И. С. ... Ә. ... А. Жандеркин, т.б. ұзақ жылғы ғылыми еңбектерінің жемісі. Қолтұқым таулы аймақтың табиғатына төзімді. ... ... ... ... ... ... аймақтарында өсіріледі. Қазақтың биязы жүнді қойы - 1934 - 1946 жылдар аралығында Қазақстандық ... ... В. А. ... ... ... Қолтұқым Қазақстанның оңтүстік өңірлерінде өсіріледі. Оңтүстік қазақ меринос қойы - Жамбыл мен Оңтүстік Қазақстанда өсірілетін жүнді-етті бағыттағы ... ... ... меринос қойы Павлодар, Шығыс Қазақстан, Қостанай, Ақмола, Солтүстік Қазақстанда өсіруге бейімделген. Жартылай биязы жүнді ... ... бұл ... ... қазақтың етті-жүнді, гемпшир және кроссбред қолтұқымдары өсіріледі. Дегерес қойы - етті-жүнді, әрі етті-майлы (құйрықты) бағытта шөл-шөлейтті ... ... ... Ол ... және ... Қазақстан өңірінде де өсірілуде.
Ұяң жүнді құйрықты қолтұқымдар. Қазақстанда бұл бағытта қарғалы және сараджын қолтұқымдары өсіріледі. ... қойы ... ... жүнді, құйрықты саулықтарын еділбай, дегерес қойларының қошқарларымен жұптастыру арқылы шығарылған. Ол әрі етті әрі жүнді мол береді. Қарағанды ... ... ... қойы ... ... халықтық сұрыптаудың нәтижесінде шығарылған. Жүнінің түсі ақ, жібек тәрізді талшықтары біркелкі, кілем ... өте ... ... алқабындағы шөлейтті жерлерде өсіріледі.
Қылшық жүнді құйрықты қолтұқымдар. Қазақстанда бұл бағытта ... ... ... ... және ... қойлары өсірілуде. Еділбай қойы еліміздің батыс аймағында ертеден өсіріліп келеді. Еті дәмді, жүні мол, шөл-шөлейтті жерлерге бейім, ірі тұлғалы. Қазіргі ... ... қойы ... ... ... ... Қарағанды өңірінде өсірілуде. Қазақтың құйрықты қылшық жүнді қойы - ... ... келе ... ... Ол ... ... ... ыңғайлы, еділбай қойынан кішілеу. Ақмола, Қарағанды, Шығыс Қазақстан облыстарында өсіріледі.
Қаракөл қойы - әдемі және ... ... ... ... ... жүзіне белгілі қой тұқымы. Ол бұдан 3 - 3,5 мың жыл бұрын Орта Азия жерінде ... ... ... ... Оның 2 - 3 ... сойылған қозыларының елтірісі өте сапалы болады. Қаракөл қойы құрғақ далалы, шөл-шөлейтті аймақта өсіруге бейімделген. Қатаң ауа ... ... ... ... ... жұқа, бірақ тығыз. 1990 жылдары Қазақстанда қаракөл ... саны 6 млн ... 2000 ... саны 2 ... ... ... қойы ... Батыс Қазақстан, Қызылорда, Оңтүстік Қазақстан, Жамбыл, Маңғыстау облыстарында өсірілді.
1.1.2 Қой малдарын шағылыстыру
Кейбір малдардың жыныстық жетілуі бойынша ерте (7-8 айда), кейбірінде кеш (9-10 ... ... Ол мал ... ... және ... байланысты, олардың жыныстық жетілуі және өсуі қанға бөлінетін гипофиз гормонымен ... ... жас ... ... гормоны өсуді тездетеді. Өсуі баяулағанда, гипофиз жыныстық мүшелердің дамуын үдететін гормондар бөле бастайды. ... ... ... ... ... дамиды, сондықтан оларды жыныстық жетілсе де, ұрықтандыру тиімсіз. Ерте ұрықтандыру малдың қалыпты ... ... оның ... қажет барлық қоректік заттар төлдің өсуіне жұмсалады, ал төлдегеннен кейін сүттің түзілуіне кетеді. Сонымен қатар өте кеш ұрықтандыру да зиян. ... ... ... азықтандыруға кететін қорек мал организмінде май қорын түзеді. Саулықтың аналық безіне жиналған май өсіп-өну қызметіне кері әсерін ... ... ... қой тұқымдарын өсіретін асыл тұқымды шаруашылықтарда ең бірінші ... 2,5 ... ... ... Мұндай жаста алғаш ұрықтандырылғандарды тұсақ (переярка) деп атайды. 2,5 жаста алғаш ұрықтандыруға барған малдар тек өмірінің бірінші жылында ... ... ... ... ... ... қалу ... байланысты болады. Ал барлық басқа жағдайларда жыныстық-жастық топқа тұсақтар тиімсіз.
Барлық тұқымдар үшін ұрғашы ... ... ... 12-18 ... жаста жіберу ұсынылады.Және олардың тірі салмағы ересек саулық салмағының 70-80 %-ын ... ... ... ... кластық, қолдан және жасанды түрлері қолданылады.
Еркін шағылыстыруда саулықтар мен қошқарларды жалпы табында 1,5-2 ай ұстайды. Күйге ... ... ... ... кез келген уақытында адамның бақылауынсыз шағылыса береді. Еркін шағылысу кезінде асыл тұқымдық уақыттың аздығына байланысты аталықтар тез шаршайды. Әрбір 100 ... 3-4 ... ... Егер ... ... ... аталықты жіберсе, онда оларды екі топқа бөліп, оларды саулықтарға күнара ... ... ... ... ... қошқарларды түнде саулықтарға қосып, күндіз бөліп алып, азықтандырып ... ... ал егер ... ... ... ... онда ... табынға күндіз жіберіп, түнде азықтандырады. ... ... ... яғни еркін шағылысу сау малдың ауруға шалдығуына жол береді, сонымен қатар қойлардың көп мөлшері құйрығындағы май қорының көптігіне байланысты ... ... ... ... ... шағылыстыруды өткізу мен ұйымдастыру неғұрлым қарапайым және еңбек шығынын аз қажет ететін операция, бірақ, құнды қошқарларды тұрақсыз және бақылаусыз пайдалану асыл ... ... ... ... ... ... шағылыстыру алынатын ұрпақтың шығу-тегін бақылауға мүмкіндік береді. Өткізу үшін 30-50 бас ... ... ... ... бір айға ... азық қоры бар жайылым аумағын қоршау қажет. Сонымен қатар аналық тобының ... ... онша ... емес ... жасауға болады, оған бір ай ішінде жем-шөпті тасымалдау арқылы саулықтарды азықтандырады. Саулықтарды қошқарлармен бір ай ... ... әр ... ... бір табынға біріктіріп шағылыстыруды аяқтайды.
Кластық шағылыстыруда шағылыс ... ... ... бір ... ... аталықтар бекітіледі. Еркін шағылыстырудан айырмашылығы мал саны аз ... ... ... адам ... іске ... Бұл малды жекелеп жұптастыру мен асыл тұқымдық жұмысты тиімді жүргізуге ... ... асыл ... ... ... ... ... қолдан шағылыстыру кезінде өте жақсы аталықтарды пайдалану шектеулі, өйткені оған көп еңбек шығымы қажет, аталықтар ауру ... ... ... ... ... ... мал басы аз жеке жұптау жүргізетін шаруалышықтарда пайдалану тиімді. ... ... ... ... ... ... ... аталықтар көмегімен таңдап алады. Күйге келген саулықтарды оларға бекітілген қошқарлармен шағылыстырады. Шағылыстыру үшін ... ... ... ... аталық аналыққа күшпен итеріліп, секіргенде ғана ұрықтанған болып ... Бір ... ... ... ... қажет емес. Бір рет алыпты секіру, ұрықтану үшін жеткілікті. ... ... ... ... ... ... ал саулықты - ұрықтанған малдар қатарына ... Одан ... дәл осы ... ... ... ... ... бәр тәулікте үш төрт саулықты ұрықтандыруы қажет, ал жаақсы күтіммен күшті азықтандырудағы аталық үшін 5-6 саулық бекітіледі, ... ... 1-2 ... кем ... ... Ұрық сапасын 5күнде бір тексеріп отырады.
Егер ұрық сапасы тұқыммен төмен болса, аталықты шағылыстыруға жібермей оған арнайы жақсы күтіммен толық ... азық ... ... ... ... ... тек ұрық ... жақсарған жағдайда ғана шағылыстыруға жібереді. ... ... мен ... 1,5-2 ай. Қолдан шағылыстыру кезінде бір аталық 60-80 және одан да көп аналықты ұрықтандыра алады. Қолдан шағылыстыру ... ... ... ... ... саулықтар үшін, саулық табынына 25-30 күнге еркін шағылысуға жібереді.
Жасанды ұрықтандыру аналықтарды ұрықтандырудың ... ... бірі ... ... Жасанды немесе қолдан ұрықтандыру асыл тұқымды аталықтарда неғұрлым көп пайдалануға мүмкіндік ... ... ... және асыл ... ... ... зор ... тигізеді. Сонымен қатар, бұл әдісті қолдану басқа ұрықтандыру әдістерімен салыстырғанда аналықтардың қысырлығына жол бермеудің ... бір ... Бұл әдіс ... ... ... ... ауруларды алдын алады. ... ... ... ... ... құралдарымен жабдықтап, реактивтер және қосымша жұмыс күшін қажет етеді. Сондықтан, бұл ... ... ... ... ... ... ол тек мал басы аз ... (500-1000 бас саулық) ғана қолданылады.
Кейінгі жылдары еліміздің бірқатар аймақтарында ... ... ... ... қолданыс табуда. Мұндай ұрықты шаруашылыққа жеткізу мен оны сақтауды ... ... ... ... ... ... қатырылған ұрықтың жібігенімен кейінгі ұрықтандыру сапасы неғұрлым төмендеу. ... ... ... ... ... ... ... шаруашылық жағдайына байланысты, ондағы маманның шешуі бойынша жүргізіледі. ... ... қой мен ... ... ұрықтандыру нұсқаулығын (1986) басшылыққа ала отырып, жүргізеді.
Ұрықтандыру нәтижелә өту үшін ... ... ... күн ... және ... ... ... Бұл сынақшы аталықтар көмегімен жүргізіледі.
Сынақшы аталықтарды дайындаудың бірінші әдісі ұсынылған, олар: ... ... ... ... жыныс мүшесін күпекпен бұрышына қарай орналастыру, жыныс мүшесін S-тәрізді иілдірі ұстау және т.б. Көбінесе сынақшы қошқарларды ... ... ... Бұл өте ... ... ... 60 см, ені 40 см ... күек тұсына байлайды, бірақ алжапқышты тағу мен шешу көп еңбек шығынын қажет етеді, сонымен қатар сынақшы аталықтар ... ... ... ... ... ұрықтандырады. Сондықтан таңдау кезінде сынақшылар алжапқыштарын жоғалтпауын мұқият қадағалауы қажет.
1 ... ... ... ... ... қошқарларды (шәует жолы көмегімен) пайдалану неғұрлым сенімді жіне ... ... аз ... ... ... ... ерте ... Оған дейін сынақшыларды екі үш топқа бөледі, 180-200 м2 ... ... 150-200 ... ... ... ды оларға күйлегендерді анықтау үшін 2-3 бас сынақшылар жіберіледі. Күйге келген саулық сынақшы қошқар секіргенде қашпай тұрады. Күйге ... ... ... ... (300 м2 ) ... ... малдардың жаңа тобын енгізеді. Осылай бүкіл табынды тексеріп бьіткенше қайталайды. Бірінші топ ... ... ... ... бастағанда оларды келесілерімен алмастырады.
Күйге келген қойларды таңдауды екі мезгіл ... және ... ... ... ... ... аяқталған соң, сынақшыларды табыннан шығарады да күйге келген саулықтарды ұрықтандыру пунктіне алып кетеді. Табынды ... ... ал ... қорада ұстау кезінде азықтандыру базына қояды.
Күйге келген аналықтарды ... - ... ... жұмыс. Сондықтан еңбекті жеңілдету үшін сынақшыларды таңбалауышпен де пайдаланады. Таңбалауыш ретінде қаңылтырдан жасалған 50 х 20 мм көлемдегі ... ... ... Құралға дәл сондай көлемде оқ салынады. Оқ 15-20 бояудан тұрады, ол 5-8 күндік жұмысқа ... бояу ... ... қайта толтырылады немесе ауыстырылады.
Күйге келген аналықтарды таңдауды сынақшы таңбалағыштармен келесідей жүргізеді: әрбір саулық ... 10-12 ... ... - ... ... ... ... оларды екі топқа бөліп, табынға кезекпен жібереді. Олар күйге келген аналықтарға ... ... ... ... ... ... қалдырады. Танертен қойшылар саулықтарды өткелек арқылы шығарып барлық таңбаланған саулықтарды ұрықтандыруға қалдырады.
Аналықтарды таңдау аяқтала салысымен ... бір ... екі рет, ... ... ... ... ... кейін де, бір тәуліктен артық күйлеген саулықтарды қайтадан таңдап ұрықтандырады (8.1.2. сурет).
2 ... ... ... ... ... көмегімен енгізу
Қолдан ұрықтануды 35-40 күн жүргізеді, одан кейін табынға қошқарларды еркін шағылыстыру үшін 20 күнге ... Ол үшін ... 2 ... ... олар ... ... жіберіледі немесе бірінші топты күндіз, екіншісін - түнде пайдаланады. ... ... ... ... мен азықпен қамтамасыз ету қажет.
Бір орында ұрықтандыратын мал басы өте көп мөлшерде (4-6 табын) ... ... ... ... ... пайдалануға болады. Егер бес немесе алты аналық табын және төлдеуге арналған екі жылы қора жай бір аумақта ... ... ... ... ... Күн ... барлық отардан күйге келген аналықтарды таңдап алады да, ұрықтандырады және олардан ұрықтанған саулықтар табынын ... Егер ... 750 ... тұру ... ... ... ол 850 - 900 бас ... ал қалған кейінгі күйлеген 20 - 25% саулықтар басқа табындарға жіберіледі. Бірінші табынның жасақталуына 5-6 күн ... ... ... ... екі ... ... біріншіден кейін үзіліссіз жасақталады. Екі табын толықтай жасақталғаннан соң, шағылыстыру 2-3 ... ... ... бұл ... ... бірінші циклындағы саулықтар мен олардың 2-3 апталық ... жылы ... ... төл ... ... қораларға ауыстыру үшін жасалады. Босатылған жылы қораларды ұрықтандырудың екінші циклындағы буаз ... ... үшін ... ... ... ... ... үшінші цикл табындарын да, дәл біріншідегідей жасақтайды.
Ұрықтану басталғанына 12 күн ... ... ... ... немесе табынына қайта күйге келген аналықтарды анықтау үшін сынақшылар ... ... Қой ... ... ... ... міндетке байланысты екі түрлі жүйенің біреуіне ғана : ... ... ... болып жіктеледі.
Зоологиялық жіктелу бойынша басқа ... ... ... бас ... әр ... ... бойынша емес, құйрық пішіні мен ... ... ... Бұл ... бас ... ... көп ... құйрық пішіні мен көлеміне байланысты қой топтары арасында ... ... кеш ... көрініс тапты. Құйрық ұзындығы осы жіктелуге сәйкес абсолютті көлеміне байланысты 5 топқа: қысқа құйыршықты, ұзын ... ... май ... және африкандық иректелген деп бөлуді ұсынды. Кейінен бұл жіктелу Г. Натузиус, Н.П. Чарвинский, М.Ф. ... ... ... мен ... мен ... ... зоологиялық жіктелу бойынша барлық қой тұқымдары құйыршық пішіні мен ұзындығына байланысты: қысқа майсыз құйыршықты , ұзын ... ... май ... ұзын ... және ... деп бес ... бөлінеді.
АҚШ-та (Оңтүстік Дакота штаты) бұл ... ... ... қой ... шығарылған. Сондықтан, осы жіктелуге ... ... ... ... ... талап етеді. (кесте 1).
1 кесте. Қойлардың зоологиялық ... ... ... мен ... ... жататын тұқымдар және тұқымдық қой топтары
1
2
3
Қысқа майсыз құйыршықты
Құйыршығы қысқа, құйыршықтың ұшы тілерсекке жітпейді. Омыртқа саны 10-12. Сырт ... мал ... ... ... ... құйрықты
Ұзын майсыз құйыршықты
Құйыршығы ұзын, тілерсектен төмен түскен, жіңішке, май ... ... ... саны ... ... ... қой ... тез жетілетін етті (ағылшын) қой тұқымдары
Қысқа май құйыршықты
Құйыршығы ... ... ... ... ... жетпейді. Құйршық түбінде май жиналуы кішкене жастықша тәрізді. Омыртқа саны ... ... ... май ... ұзын, май жиналуы жақсы көрінеді. Табиғи жағдайда ұзындығы кейде тілерсекке жетпейді, көбінесе осы қалпын ... ... одан ... төмен болады. Май жиналуы дөңгелек ... ... ... екі жастықша) немесе қысыңқы клин тәрізді ... ... ... ... ... май жиналмайды, тік немесе иілген, көбінесе S әрпі тәрізді. Мысалы, қаракөл қой ... ... саны ... Кучугуров
Құйрықты
Құйыршық түбінде жастық тәрізді май жиналған. Ол тілерсекке қарай бағытталған, салбыраңқы ... ... - ... ... өте ... және ... жетілмеген, құйрықпен жабылған, құйыршығы көрінбеді. ... ... саны ... ... ... ... ... жүнді қой тұқымы, сарыарқа, қазақтың құйрықты ұяң жүнді қойы, биязылау кросбредті етті- жүнді дегерес ... ... - ... ... ... ... Алай, Сараджа.
Құйыршықсыз
Құйыршығы жоқ.
Бұл қой тобы оңтүстік дакота штатында (АҚШ-та) өсіріледі.
Құйыршықтағы май ... ... мен ... ... зор ұқсастыққа ие. Сондықтан бұл ... ... әр ... будандарды ажырату сәтті бола бермейді.
Алайда, зоологиялық жіктелуді ғылыми- маңызы зор, ол ... әр ... ... ... ... ... ... ұқсастық дәрежесін талқылауға мүмкіндік туғызады. Ал бұл тұқымды ... ... мен ... үшін ... қажет. Бірақ зоологиялық топтардың көбісі, өнімділік бағыты бойынша , әр түрлі болып ... де, ... ғана ... ... ... Мәселен, ұзын майсыз құйыршықты қой ... ... ... етті және елтірілі, әр түрлі қылшық жүнді қой, ... ... ... ... ... ... зоологиялық жіктелу жеткіліксіз болғандықтан оны өндірістік (шаруашылық) жіктелу толықтырады.
М.Ф.Иванов ұсынған өндірістік жіктелу қой ... ... ... ... Бұл ... ... үшін ... тиімді, бірақ ол біраз шарттардан тұрады. Өйткені бірдей қой тұқымдары кейде әр түрлі ... әр ... ... ... ... цигай қой тұқымы Балқан елді мекенінде, сүті - етті мал ретінде ... ... қой ... сүт ... бұл ... ... тамақпен қамтамасыз етуде маңызды роль атқарады. Алайда, көптеген тұқымдардың негізгі өнімділік бағыты нақты көрініс ... ... ... ... ... ... ... қолданылуда. Және қой шаруашылығында жаңа тұқым шығару мен ... бар ... ... оған ... ... мен толықтырулар сәйкес келеді.
Қазақстанда 20-дан артық қой тұратын, дәнекер ұлпасы негізінен ... ... ... ... ... бірнеше қабатты қабықшасымен қоршалған. Бұл түтікше шаш қынасы деп ... өз ... ... ұлпасының қабаттарымен қоршалып, шаша қоржыны (сумка) деп аталатын, шаш қынабы қабығын түзеді.
2 кесте. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ...
Жүн жабынының типі бойынша
өнімділік бағыты бойынша ... ... ... ... ... бескарағай және сұлукөл ішкі тұқым типі, оңтүстік қазақ меринос, меркен және құйық ішкі тұқымдар арасындағы тип ... ... ... ... ... ... ... ұзын талшықты
Кроссбредті қазақтың биязылау жүнді қойы, шығыс және оңтүстік шығыс аймақтық типі.. Казақтың етті-жүнді, ... ... және шу ... іші типі ... ... ... ... бизылау. Қазақтың көп тұқымды топтары.
Етті-жүнді қысқа талшықты ... ... ... ... ... ішкі тұқым типі
Ұяң жүнді
Етті-майлы
Казақтың ұяң жүнді, қарғалы, ақтөбе, байыс тұқым іші типі ... ... ... ... ... ...
Елтірі
Атырау құйрықты-елтірі каракулі
Етті-майлы ... ... ... ... ... ... ... өндірістік классификациясы жағымды қасиеттеріне негізделген. Жүн жабынына қарай оларды биязы, биязылау, ұяң және қылшық жүнді түрлеріне бөледі. ... ... мен ... ...
Жұп таңдау - жаңа генотифтер шығаруға әкелетін, малдарды шағылыстыру жүйесі.
Қой малдарының ... ... ... белгілері аралық тұқым қуалайды, сәтті жұп таңдаудың үздіксіз жағдайы ... ... ... барлық өнімділік-конституционалды кешені бойынша асып түсуі жатады. ... ... ... ... гетерогенді (әркелкі), жеке және топтық (кластық) болуы мүмкін. Жұп ... ... ... ... ... нақты жағдайына, селекция мақсаты мен міндетіне байланысты таңдалады. ... жұп ... Бұл жұп ... түрі ... мен қошқарлардың конституция ерекшеліктері мен өнімділік көрсеткіштерінің бір титілігіне ... ... жұп ... кезінде қошқар мен саулықтар арасында барлық белгілері мен ... ... ... ... талап етілмейді, өйткені барлық белгілері бойынша екі ... табу ... аз. ... жұп ... ... ... кезде ата-аналық жұптың бір-екі белгісін, мысалы, жүн ұзындығы мен жіңішкелігін ғана ... ... ... ... ... ... ... болмауы да мүмкін.
Егер шағылысатын малдардың аталған белгілері орта популяциялық стандарттық ауытқудан (Уг) аспай ауытқыса, ол біркелкі жұп ... ... ... ... жұп ... екі ережесі белгілі: 1) және 2) . Гомогенді жұп таңдаумен баяу болса да, сенімді түрде белгілердің орта шамасына жылжу ... ... ... жұп ... ... ... Мұнымен қатар, популяцияда жұптау белгілерінің тұқым қуушылық консолидациясымен қамтамасыз ететін ұнамды аллельдер жиілігі мен гомозиготалығы жоғарылайды. Сондықтан ... ... мен оның ең ... ... - ... ... тұқым қуалаушылық қасиетке ие асыл тұқымды малдар алу үшін жиі қолданылады.
Гомогенді жұп таңдаудың кемшілігі - оны ұзақ ... ... ... (4 -- 5 және одан көп) ... ... өзгергіштіктің төмендеуіне, орта популяциялық дәрежеден өсудің тежелуіне, тіпті ... ... ... ... ... ... ... құбылыстарды болдырмау үшін гетерогенді жұп таңдауи мен қан ... ... ... ... жұп ... асыл ... ... тауарлы табындарда кең қолданыс табуда. Бұл жұптау әдісімен, Н.А. Кравченко (1954) атап кеткендей, бірқатар міндеттерді шешу мүмкін:
1) Табынды депрессиялық ... ... және ... да ... жоғарылату жолымен алып шығу;
2) Қанағаттандырмайтын белгілері мен қасиеттерін түзету;
3) ... ... ...
4) Аралық формалар (типтер) шығару; ... ... ... ... ... өте ... жақсартады.
Гетерогенді жұп таңдау берілген табын малдары немесе тұтастай тұқым кемшіліктерін қанағаттандыруды қарастырады. Аталықта кемшілік болмаумен қатар, табынды жақсарту қасиеттері мен ... ... ... өте анық ... және ... болуы тиіс. Кейбір жағдайларда гетерогенді жұп таңдау жаңа ... ... ... ... береді. ... жұп ... ... ... ... ... ... нәзік конституциялы белгілері бар және қысқа жүнді мықты немесе дөрекі конституцияға ауытқыған қошқарлармен шағылыстырады. ... ... ең ... дәрежесінде басқа тұқым қошқарларымен шағылыстыралады, олар жақсартылатын тұқымды дұрыс дамымаған немесе жоқ белгілермен толықтырады. Нәтижесінде ... ... ... ... жаңа қасиеттер пайда болады. бірақ әр түрлі жұптаудан алынған асыл тұқымдық құндылығы ... ... есте ... ... Қошқарлардың асыл тұқымдық құндылығын жыл сайын олардан алынған ұрпақтарды бағалау арқылы бақылап, нақтылап отырады. ... жұп ... Асыл ... ... шаруашылықтар мен фермаларда селекциялық жұмысты тереңдетіп жүргізу және жоғары класты асыл тұқымды малдап алу үшін аналық табынның өте жақсы селекциялық ... және ... жеке ... ... Жеке жұп ... әрбір аталық пен аналықтың өнімділік, экстерьерлік-конституциялық ерекшеліктерін және шығу тегін, сонымен қатар оларды жұптаудың алдын-ала шағылыстыру нәтижесін жақсы білу маңызды. ... ... ... осы және ... да жеке ... сиптаттамаларын есептеу мен пайдалану алынатын төлдің ұнамды ... болу ... ... ... ... ... ... және жоғары класты ұрпақ алу үшін, ұнамды типке жататын, жоғары өнімді аналықтарға ... ... ... ... ... ... селекцияланатын белгілері айқын көрінетін қошқарларды таңдайды (). Жеке жұп таңдау ... ... із ... ... ... ... ... тиіс.
... ... ... - ... ... ... негізгісі. Ұнамды типтен ауытқыған бірақ бар немесе бірнеше құнды сападағы белгілері бар аналақтарға сол ... ... ... яғни ... ... дамыған белгілер өте жақсы дәрежеде дамыған қошқарларды таңдайды. Мұндай ... ... ... ... ... ... ұрпақ алуды қамтамасыз етеді.
Сәтті шағылыстыруды пайдалану үшін алдында төл алынған қошқар ұлдарын да пайдалануға болады, бірақ олар ... ... ... тексерілген және ұнамды типі жақсы көрінетін (әкесінің типіне ұқсас) болуы тиіс. ... жұп ... бір ... ... ... ... сипаттамасы бойынша жүргізеді. Белгілі бір класқа жатқызылған саулықтарға ұнамды ұрпақ алуға мүмкіндігі бар аталықтарды таңдап, шағылыстырады. Топтық (кластық) жұптауда саулықтардың жеке ... ... ... ІІ ... ... ... саулықтарға жүн ұзындығы мен басқа да селекцияланатын белгілері жақсартылған төл алу ... ұзын ... ... ... ... Көбінесе, белгілі бір кластағы саулық тобына бір негізгі және бір қосымша ... ... ... қошқарды саулықтар жаппай күйге келгенде, негізгі қошқар барлығын бірдей ... ... және ... ... жағдайда пайдаланады. ... ... ... ... сонымен қатар жеке жұп таңдау ұсынылмайтын асыл тұқымды шаруашылықтарда пайдаланады.
Жұп ... ... ... ... ... - ... ... аналықтардан асып түсуі; өте жақсы аталықтарды неғұрлым көп пайдалану, гомогенді жұп таңдау көмегімен ата-аналар дәрәжесін ұрпақтарына бекіту; гетерогенді жұптау ... ... ... мен ... тән ... алу; ... мен ... сәйкестігін анықтау; Инбредті депрессияға ұшыраудан немесе тип бастаушысын жоғалтудан сақтау үшін тустық дәрежесін реттеу; қажеттілік болмаған жағдайда шағылысатын малдар ... ... ... аталық із және аналық ұя бойынша өсіру. ... жұп ... ... ... ... ... қарастырылады:
1) Шағыласытын малдар ұрпағында екі ата-ана ие болған қасиеттерін сақтау;
2) ... ... ... ұнамды сапаның неғұрлым тұрақты тұқым қуалаушылығын қалыптастыру;
3) Жұптау жүргізілетін ұрпақтың құнды сапаларын одан әрі дамыта түсу;
4) ... ... мен ... ие ... ... көбейту.
Әр текті жұп таңдауда келесідегідей негізгі мәселелерді шешу ... Мал ... ... яғни тип ... талаптарына жауап беретін ұрпаө алу;
2) ... әр ... ... ... ... ... қуалаушылығын қалыптастыру;
3) Малдардың гентикалық әркелкілігін кеңейту.
Егер біз ... ... ... өмірін, яғни қай малды әрі қарай өсіру керектігін шешсек, жұп таңдау арқылы оны пайдалану өмірін шешіп, ... ... ... анықтайды.
Біркелкі жұп таңдау кезіндегі жалпы талап ұнамды тип талаптарына сай, яғни ... және І ... ... болуы тиіс. Біртекті жұп таңдауда шағылыстыру типі анықталады. Туыстық шағылыстыруға селекциялық асылдандыру жұмысы ... ... ... табын үшін дайындалған ең төменгі (минималды) талаптарға өнімділік дәрежесі бойынша жауап беретін малдар рұқсат етіледі. ... жұп ... ... ... ... ... ... жүргізілсе, жеке жұп таңдауда тек негізгі селекцияланатын белгілердің айқындылығы мен өнімділік дәрежесіне ғана емес, сонымен қатар олардың өзара байланысы сипаттасасына мән беру ... ... ... ... ... бір ғана белгінің қарсы корреляциясы (байланысы) үшін басқа бір ... ... ... ... ол ... жұптау кезінде осы белгілердің тұқым қуалаушылық беріктігіне ене ... ... асыл ... ... жалпы алғанда табынның қалыптасуына кері әсерін тигізеді. ... ... ... ... қойларда малдың көлемі мен жүн ұзындығы жабағы қоюлығына кері ... ... ... ... жеке жұп таңдау кезінде малдың көлемі (үлкендігі) мен жүн ұзындығы бойынша туыстас шағылыстыруда таңдалынатын жұптар жүнінің өтеқоюлығымен (ШМ) ... ... ... ... қошқар ұрпағының сапасы бойынша тексеру нәтижесінде аталған белгінің жақсартушысы болуы керек. Ал, керісінше жағдайда ұрпақтарда ... ... ... ... ... ол жүн ... төмендеуіне әкеледі. Осыдан, жабағының жақсы тығыздығы, басқа белгілермен қатар ... ... ... ... ... және әр ... ... сақтап, жүн тазалығын қамтамасыз ететеін қасиет беретіндігін есте ұстаған жөн. Мұндай жағдайда әртекті жұптау кезінде дұрыс дамымаған белгілері бойынша туыстас емес ... ... ... жұп ... тұқым қуалаушылық тұрақтылығы мен қалыптасуын әлсіретеді. Әртекті жұптаудан ... ... ... қуалаушылықтағы малдар, неғұрлым сыртқы орта жағдайына берілген, икемделгіш келеді. Олар жоғары өзгергіштікке ие. ... жұп ... ... ... бірі ... енелерінде кездесетін кемшілігі жоқ ұрпақ алу болып табылады. Ол үшін экстерьерлік-коституциялық немесе одан басқа кемшіліктері бар аналықтарды дәл осы ... ... ... ... ... шағылыстырады. Көбінесе әртекті жұптау саулықтарға қошқарларды топтап бекіту кезінде, әсіресе, төменгі класты аналықтарға қолданылады. ... ... ... ... ... тек бір ғана белгілері бойынша кемшілікпен бір табынға жинақталса неғұрлым нәтижелі ... ... ... аналық табынды қалыптастыруда кешенді бағалау (класы) нәтижесі есебінен қатар аталған қой тобында әлсіз дамыған белгілердің айқындалуы ескеріледі, ... ... оның ... ...
1.2 ... ... .1 Қой ... селекциялық жетістіктер
Қазақтың биязы жүнді қойы 1946 ж. шығарылған. ... ... ... 100-120 кг, ... жүн түсімі 8,0-12,0 кг, таза жүн шығымдылығы 49-52%, жүн ұзындығы 9-12 см., жіңішкелігі 58-64 ... ... ... 55-75 кг, 4,0-5,5 кг, 50-55%, 8-10 см. ... ... ... мериносы 1966 ж. шығарылған. Қошқарлардың салмағы 85-100 кг, жүн түсімі 10-12 кг, таза жүн шығымдылығы 52-54%, жүн ... 9-12 см. ... ... 50-58 кг, 4,5-6,0 кг, 53-56%, 8-11 см. Төлшеңдігі - ... ... ... 1976 ж. ... ... ... салмағы 100-110 кг, табиғи жүн түсімі 11-15 кг (жоғары ... -18-19 кг), таза жүн ... 53-55%, жүн ... 10-14 см. Саулықтарда тиісінше: 60-65 кг, 5,0-7,0 кг, 55-58%. Төлшеңдігі - 110-135%.
Қазақтың етті ... ... қойы 3 ... ... 1991 ж. шығарылған. Қошқарлардың орташа салмағы 85-100 кг, ... - 58-63 кг, ... жүн ... ... - 6,5-7,5 және 3,7-4,5 кг., таза жүн ... - 63-66%.
Қазақтың биязылау жүнді қойы 2 тұқымдық сүлемен 1994 ж. ... ... ... 90-100 кг, ... жүн түсімі - 6,0-7,0 кг, таза жүн шығымдылығы 62-63%. Саулыықтарда ... 58-60 кг, 3-4,0 кг, 63-65%. ... ... ... - 130-135%.
Ақжайық етті-жүнді қойы 1996 ж. Шығарылған. Тұқымдық қошқарлары мен саулықтарының салмақтары 90-110 және 60-65 кг-ға, ... жүн ... - 7,5-8,0 жіне 3,5-4,5 ... тең. ... - ... ұяң ... құйрықты қойы келісідей 3 тұқымдық сүлемен 1994 ж. сынақтан өтті: ақтобе, байыс және қарғалы. Қошқарлары мен ... ... ... 90-100 және 58-64 кг, енесінен бөлінгенге дейінгі еркек және ұрғашы ... ... 32-36 және 30-34 ... ... жүнді құйрықты қойы жаңаарқа және сарысу тұқымдық ... 1999 ж. ... ... ... мен саулықтардың орташа салмақтары 90-106 және 60-66 кг-ға тең.
Етті меринос тұқымы 2011 ж. қазақтың ... ... ... ... әкелінген қошқарларымен өндіре будандастыру арқылы шығарылды. Қошқарлары мен ... ... ... 100-120 және 60-75 ... таза жүн ... - 4,5-6,0 және 2,5-3,0 кг-ға тең.
2.Тіршілік қауіпсіздігі
Ауыл шаруашылығының қай саласында болсын, рыноктағы сұ - ранысы жоғары, ... ... және ... өнім ... - ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етудің басты кепілі. Ал, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету дегеніміз - ... ... ... ... өнім түр - ... халықтың еркін қол же - тімділігін қалыптастыру, импортқа тәуелді болмау деген сөз.
Елбасымыз өзінің үстіміздегі жылғы Жолдауында бұл міндеттерді атқару, ... он ... ... дамуын жедел әртараптандыру және ұлттық эко - номиканың бәсекеге қабілеттілігін арттыру есебінен ... еті - ... ал, бұл ... өндіріске инновациялар мен жаңа техноло - гиялар енгізу арқылы ғана шеші - летіндігін атап өтті.
Осы міндеттерге сәйкес, біз об - ... ... ... да - ... ... еңбек өнім - ді - лігін арттыруға, сондай-ақ, сол ар - қылы азық-түлік қауіпсіздігін қам - ... ... және ... өнім - ... экспорттық әлеуетін кө - те - руге бағыттап отырмыз. Бұл орай - да, азық-түлік кәрзеңкесіне ... ... мәні зор ... өнім - де - рінің 20 түріне талдау жасау бары - ... ... ... ұн, сүт, ет, ... ... ... ... картоп, пияз, қауын-қарбыз және басқа да барлығы 12 өнімнің түрі бойынша өзін-өзі толық қамтама - сыз ететіндігі анықталып отыр. Ал, ... ... көп ... сары май, құс еті, ... өсім - дік ... күріш, шұжық сияқты өнімдердің бірқатар түрлерін облыс әлі де сырттан әкелуге ... мал ... ... да ... ілгерілеушілік - тер бар. Облыста 2000 жылы өн - дірілген мал өнімдерінің жалпы кө - лемі ... 5,6 ... ... құ - ... өткен 2009 жылы мал өнімдері 36,9 млрд. теңгеге ... 6,6 есе - ге ... ... ... са - ... биыл да ет, сүт, жүн және жұмыртқа өндіру - 1-10 пайызға дейін өсіп ... ... ... оның ... ... ірі ... қой-ешкінің, жылқының, түйенің және құстың саны тиісінше 2-3 пайызға ұлғайды. Соның нәти - же - ... ... ... ... 364 068 бас ... ірі ... 2 млн. 714 мың 910 қой-ешкі, 91 872 жыл - қы, 5398 түйе, 51 689 бас ... және 1 млн. 793 мың 375 құс ... асыл ... мал ... ... баса көңіл бөлінуде. 2001 жылы облыс бойын - ша 17 ғана асыл тұқымды мал ша - руа - ... ... ... ... ... көрсетіліп отыр - ған қол - даулардың нәтижесінде қазіргі ... ... саны 89-ға ... ... - тағы ... санаттағы малдың ішінде асыл тұқымды малдың үлесі - мүйізді ірі қарадан - 6,2 ... ( ... ... - - ша -5,2), ... - 10,5 пайызға (рес - публикалық көрсеткіш 9,3), жыл - ... -11,0 ... ... - ка ... -4,5) ... - 34,6 пай - ызға (республика бойынша -10,0) және шошқадан -17,4 пайызға (республика ... -10,4) ... ... ... ... басқа облыстармен са - лыстырғанда, асыл тұқымды мал саны жөнінен респуб - - лика ... ... -1-ші, ... мал ... 2 - ші орында тұрмыз.
Ауыл тұрғындарының қолын - дағы өнімділігі төмен, қарабайыр малды асылдандыру мақсатында ауылдық жерлерден ... - ды ... ... ... ашу ... да ... ... 2001 жылы бар болғаны 57 қолдан ұрықтандыру пункті жұмыс істесе, бүгінгі күнге олардың саны 170-ке ... ... ... ... ... үшін ол пункттерге отандық жоғары өнімді етті, сүтті мүйізді ірі қара ... ... ... ... саласында - - ғы мұндай ілгерінді ... ... ... мал ... ... жүзеге асыруға 2001 жылдан бастап, қомақты қаржылай көмек беріле бастағаны өз үлесін қосуда. Мәселен, облыс бойынша тек қана 2009 жылы ... ... асыл ... мал санын көбейтуге 270 млн. теңге жә - не өнім ... мен оның ... ... 163 млн. ... ... ... Осы ... үстіміздегі жылға бөлінген 230 млн. теңгеден аса қаржылай қолдаулар да игі мақсаттарға жұмсалуда.
37
Қорытынды
Пайдаланылған әдібиеттер
1 Кулешов П.Н. ... и ... ... ... ... ... в ... М.:Наука, 1974. С.156-163.
2 Қасымов Қ., ... Ж. Қой ... ... ... Қайнар, 1988. 144 б.
3 Боголюбский С.Н. К ... о ... ... ... ... 1984. 90 с.
4. Маматказин Х.Х., Алимбеков С.А. Эффективность ... ... ... ... овец //Овцеводство. - М., 1972. -№11. - ...
5. ... М.А., ... К.Е. Опыт разведения каракульских овец ... типа в ... . ... 1985. -С.53-58.
6. Щесь Г.Г. Влияние пастбищно-кормовых условий в период суягности каракульских овец на качество их ... ... и ... - М., 1955. -№4. ... ... М.Ф. О методах племенной работы. М.:Просвещение, 1975. 120 с.
8 ... Н., ... О. ... исследования в караку-леводстве: достижения и перспективы развития /Каракулеводство ... ... и ... ... Алматы: Бастау, 2002. С.55-59.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылқы шаруашылығындағы асылдандыру жұмысын ұйымдастыру жайында26 бет
Сарыағаш ауданы бойынша шаруашылық жүргізуші субьектілердің қаржы қорларын талдау23 бет
Шаруашылық субъектілерін қаржыландыру110 бет
Аграрлық секторда кәсіпкерлікті дамытуды жетілдіру жолдары21 бет
Дене шынықтыру және спорт саласындағы проблеманың қазiргі жәй-күйiн талдау10 бет
Мұнай-газ саласының бәсеке қабілеттілік жағдайын арттыру жолдары, мәселелері және дамыту болашағы7 бет
Сақтандыру шарты жайлы8 бет
Өсімдік шаруашылығындағы міндетті сақтандыру15 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет
«Қой шаруашылығындағы шығындар есебі мен өнімнің өзіндік құнын калькуляциялауды жетілдіру» (Алматы облысының мәліметтері негізінде)147 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь