Нарықтық экономиканың жаңа жолдары


1 тарау. Экономиканы дағдарыстан шығару
2 тарау. Жекешелендіру саясаты
3 тарау. Бағалы қағаздардың дамуы
Осы кезге дейін жүзеге асырылып келген экономикалық реформалар бағытын жалпы алғанда әкімшілік-әміршілік басқару элементтері бар дәйексіз монетаризм деп сипаттауға болады. Принципті тұрғыдан алғанда өтпелі кезеңнің экономикалық саясатын белгілі бір дәрежеде тәптіштей отырып, екі принцип: 1) нарықтық радикализм, 2) экономикалық консерватизм негізінде жүзеге асыруға болатыны жалпы жұрқа мәлім.
Бірінші принциптің мәні - айналымдағы ақша массасын шектей отырып, инфляцияны қатаң бақылауға алу, бюджет-салық және ақша-несие әдістері, ал бұл жағдайда тауар өндірісін қолдаудың және шаруашылық өміріне мемлекеттің араласуының маңызы бірінші дәрежелі емес.
Екінші принцип – экономикалық артықшылықтар бойынша барлық меншік түрлеріндегі тауар өндірісіне, ең алдымен тіршілікті қамтамасыз ету салаларына, сондай-ақ экспорттық кешен салаларына іріктеп қолдау көрсету.
Ал іс жүзінде біздің практикада, мемлекет экономикалық процестер мен нақты проблемаларды күнделікті реттеуден іргесін аулақ салды. Сонымен қатар экономикалық процестер барысына мемлекеттің әкімшіл-әміршіл, әрдайым бірдей білікті емес араласуы сақталды. Яғни мңың бәрі реформалардың өзінен өзі реттелетін, мемлекет аздап қана басқаратын механизмін іске қосу, бағаны ырықтандырудан мемлекеттік меншікті тез арада жекешелендіруге көше және рынокқа жедел қарқынмен ілгері басуға көшу үшін алғышарттар жасау әрекеті секілді болып көрінеді.
Нарықтық экономикада мемлекет тауарлар мен қызметтердің аса ірі сатып алушысы болып табылады. Мемлекеттік бюджеттің едәуір бөлігі мемлекеттік сатып алуларға жұмсалады. Бұл – бюджеттіқ ұйымдарды материалдық жағынан қамтамасыз ету: армияны, милицияны техникамен жабдықтау, мемлекеттің резервтер қорларын қалыптастыруда тауарлар мен қызмет негізі капиталға қосымша инвестициялар тартпастан өндірілетін болса немесе өндірілу мүмкін болса, олардың шет елдерден сатып алуға тыйым салудың заң жүзінде баянды етілген принципіне негізделуге тиіс.
Сәбден О. «ХХІ ғасырға қандай экономикамен кіреміз» – Алматы, 1997 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге




Нарықтық экономиканың жаңа жолдары

Мазмұндама

1 тарау. Экономиканы дағдарыстан шығару

2 тарау. Жекешелендіру саясаты

3 тарау. Бағалы қағаздардың дамуы

1 тарау. Экономиканы дағдарыстан шығару
Осы кезге дейін жүзеге асырылып келген экономикалық реформалар
бағытын жалпы алғанда әкімшілік-әміршілік басқару элементтері бар дәйексіз
монетаризм деп сипаттауға болады. Принципті тұрғыдан алғанда өтпелі
кезеңнің экономикалық саясатын белгілі бір дәрежеде тәптіштей отырып, екі
принцип: 1) нарықтық радикализм, 2) экономикалық консерватизм негізінде
жүзеге асыруға болатыны жалпы жұрқа мәлім.
Бірінші принциптің мәні - айналымдағы ақша массасын шектей отырып,
инфляцияны қатаң бақылауға алу, бюджет-салық және ақша-несие әдістері, ал
бұл жағдайда тауар өндірісін қолдаудың және шаруашылық өміріне мемлекеттің
араласуының маңызы бірінші дәрежелі емес.
Екінші принцип – экономикалық артықшылықтар бойынша барлық меншік
түрлеріндегі тауар өндірісіне, ең алдымен тіршілікті қамтамасыз ету
салаларына, сондай-ақ экспорттық кешен салаларына іріктеп қолдау көрсету.
Ал іс жүзінде біздің практикада, мемлекет экономикалық процестер мен
нақты проблемаларды күнделікті реттеуден іргесін аулақ салды. Сонымен
қатар экономикалық процестер барысына мемлекеттің әкімшіл-әміршіл, әрдайым
бірдей білікті емес араласуы сақталды. Яғни мңың бәрі реформалардың
өзінен өзі реттелетін, мемлекет аздап қана басқаратын механизмін іске қосу,
бағаны ырықтандырудан мемлекеттік меншікті тез арада жекешелендіруге көше
және рынокқа жедел қарқынмен ілгері басуға көшу үшін алғышарттар жасау
әрекеті секілді болып көрінеді.
Нарықтық экономикада мемлекет тауарлар мен қызметтердің аса ірі
сатып алушысы болып табылады. Мемлекеттік бюджеттің едәуір бөлігі
мемлекеттік сатып алуларға жұмсалады. Бұл – бюджеттіқ ұйымдарды
материалдық жағынан қамтамасыз ету: армияны, милицияны техникамен
жабдықтау, мемлекеттің резервтер қорларын қалыптастыруда тауарлар мен
қызмет негізі капиталға қосымша инвестициялар тартпастан өндірілетін болса
немесе өндірілу мүмкін болса, олардың шет елдерден сатып алуға тыйым
салудың заң жүзінде баянды етілген принципіне негізделуге тиіс.
Сол арқылы отандық тауар өндірушігё қолдау көрсету міндеттніің бір
бөлігін де шешуге болады. Тоқыма, былғары, аяқ киім, тігін және т.б.
өндірісті, ауыл шаруашылығы мен өңдеу өнеркәсібінің бір бөлігін қауіпсіз
шектеу шеңберіндегі мемлекеттік тапсырыстар ғана қолдай алады.
Мәселе тауар өндірүшілерге іріктеп қолдау көрсетуге, әсіресе еліміздің
экспорттық потенциалын қамтамасыз ету мен дамыту салаларында бәсекелік орта
қалыптастыруға бағытталған жаңа мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың
әдістерінде. Сондай-ақ халықтың ең осал бөлігін қажетті әлеуметтік-
экономикалық нормативтер және оларды қамтамасыз етудің мемлекеттік
кепілдігі жүйесі бойынша қорғау қажет.
Әлеуметтік-экономикалық даму индикаторлары ретінде экономиканың
динамикасын, құрылымын және пәрменділігін, қаржы, ақша айналымы, тауар мен
бағалы қағаз рыногы жағдайын, бағаның өзгеруін, халықтың жұмыспен
қамтылуын, тұрмыс дәрежесін, сыртқыэкономикалық байланыстарды және
басқаларды сипаттайтын көрсеткіштердің пайдаланылуы мүмкін. Мұндай
индикаторлардың теңдестірілген және өзара байланыстырылған жүйесі
мемлекеттің ықпал бүкіл әлеуметтік-экономикалық саясатына сан
сипаттамасын беруге тиіс, оны жүзеге асыруға мемлекеттік реттеу шараларының
бәрі жұмылдырылатын болады. Әлеуметтік-экономикалық процестерге
мемлекеттік ықпал жасау шаралары ретінде орталықтандырылған қаржы және
валюта қаражаты мен несиелерін, салық тұтқаларын, амортизация жүйесін, баж
салығын, лицензиялар мен квоталарды, мемлекет қажеті үшін берілетін өнім
көлемін, мемлекеттік кәсіпорындардың жұмыс стеу анықтамасын пайдалану
қажет.
Әлеуметтік-экономикалық процестерге мемлекеттік ықпал жасау
шараларының баяндалған жүйесі нарықтық экономикасы бар баолық елдерде
тиімді пайдаланылуда, экономикалық жүйени жолға қоюдың, реттеуің өз
механизміміз әлі де болса жұмыс стемей тұрған өтпелі кезеңде бұл тіптен
қажет. Бұл мемлекеттің экономикалық саясатының ажыратылмас элементіне
айналуға тиіс.
Жүйелі функциялық құралдар:
1) әлеуметтік индикаторлар – ең төменгі күнкөріс деңгейі , ең төменгі
тұтыну бюдджеті, ең төменгі зейнетақы, ең төменгі жалақы,
жұмыссыздық шегі;
2) макроэкономикалық - бюджет тапшылығының денгейі, эмиссияның жалпы
массасы, пайданың жалпы нормасы, капитал тиімділігінің шекті
нормасы;
3) микроэкономикалық – кәсіпорындар түсімділігі мен рентабельдігінің
деңгейі, банкроттық пен залалдылық өлшемдерінің жүйесі, олардың
себептерін ашып көрсету;
4) аймақтық – аймақтардың қаржы ақша ресурстарымен, тұрғын үй-
коммуналдық шаруашылық объектілерімен, көлікпен,
коммуникациялармен, халықтың жан басына шаққанда ағарту және
денсаулық сақтау, табиғи ортаны қорғау объектілермен қамтамасыз
етілу, тауар рыногы ұсынысының халықтың төлем қабылеті бар
сұранысына сәйкес келуі;
5) сыртқыэкономикалық – сыртқы сауда сальдосы, экспорттық мәмілелер
сертификаты. Арнаулы экспортшылар мен басқа жа экспорттық
ұйымдардың валюта түсімін қайтару.
Макроэкономикалық реттеудің басты міндеті - экономиканың динамикалық
тепе-теңдігін бақылау, ақша массасы мен материалдық ресурстар арасындағы
сәйкессіздіктерді жою, бюджет тапшылығын қысқарту жөніндегі дәйекті
жұмыс. Осы міндеттердің бәрі тауар өндірушілердің мүдделерімен
байланыстырылып, инвестициялық стратегия мен құрылымдық саясаттың басты
салаларға бағытталуына жәрдемдесуге тиіс.
Аймақтық саясат саласында республикалық және жергілікті деңгейлер
арасында экономиканы реттеу функцияларының ара жігін ажырату қажет.
Республикалық басқару органдары мемлекеттің аймақтық саясатының
концепциялық және стратегиялық ережелеріе белгілеп, тиісті индикаторлау
жасауға тиіс.
Жалпы алғанда сыртқыэкономикалық қызмет саласында:
- сыртқыэкономикалық қызмет жағдайлары мен тәжірибесі пайда
болғанға дейін бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізу, сыртқы рынокты
мемлекет деңгейінде үнемі зерттеу және оның коньюнктурасын
болжау;
- отандық тауар өндірушілерді құтқару үшін импорттық саясатқа
елеулі түзетулер енгізу, аса қажет емес тауарлардың әкелуіне кеден
және салық реттегіштерін енгізу, техника, технологиялар, жабдық,
ноу-хау әкелінуіне қойылған кедергілерді алып тастау;
- республика бизнесмендерінің шетелдердегі, әзірше республика үшін
емес, ал батыс үшін жұмыс істеп жатқан салымдардың жария ету
қажет. Егер республикадан тыс жерлердегі сан миллиондаған долларды
ішкі республикалық айналымға қосатын болсақ, оның өзі
сыртэкономикалық қызметті жандандыруға мүмкіндік береді және
республиканың экспорттық-импорттық потенциалына елеулі үлес
қосады.
Қазіргі жағдайда жалпы алғанда бірқатар принципті ерекшеліктермен
сипаттауға болады: қаржының тұрақтануы туралы нақты айтуға болады, сонымен
бірге қаржы-ақша саясатының мүмкіндіктері сарқылуға жақын; өндірістің
құлдырауы баяулады, жекелеген салаларда өсу белгісі байқалып отыр, бірақ
енді құрылымдық-инвестициялық саясатта күрт бұрылыс жасау қажет етіледі.
Сонымен, біздін экономикамыз жаңа кезең қарсаңында тұр, оның мақсаты
– қаржыны, өндірісті тұрақтандыру, оны өрге бастыру үшін алғышарттар
қалау. Бұл міндеттёр үкіметтің орта мерзімді бағдарламасында да бар, бірақ
енді нақты іс-қимыл керек болып отыр:
1) Біршама қатаң қаржы және ақша саясатын одан әрі жалғастыру қажет
екені айқын, бұл барлық басқа іс-қимылдардың негізі.
2) Саяси тұрақтылық сақтау. Заңдарды жетілдіру, мемлекетте қарапайым
тәртіп орнату жөніндегі дәйекті, табанды жұмысты ұйымдастыру керек.
Бұл жұмыстың басты бағыттары: сот және құкық қорғау жүйелері, салық
және кеден қызметтері
3) Кәсіпкерлік нақты қолдауды қажет етеді. Осы кезге дейін ол
негізінен өздігінен дамып келеди және белгілі бір дәрежеде, тіпті
қолдау көрсетілмесе де, одан әрі дами беретін боладыю Біздің
экономикамыздың болашақ құрылымы нақ осы процесте айқындалады.
4) Дотациялар мен жеңілдіктерді, ең алдымен кім көрінгенге
берілетіндерін, бірте-бірте қысқару, ресурстар шығындануының
тоқтатылуы және тиімді өндірістерді қолдау үшін көбірек қаржы
босатылуы мақсатында үмйитсіз борышкерлер үшін банкроттық
процедураларын толық жүзеге асыру қажет және т.б.
5) Инвестициялық тапшылық аса күрделі проблемалардың бірі болып
отыр. Өндіріске жеке меншік инвестицияларды уақытша ынталандыру
қажет, оның өзі алдымен мемлекеттің және аймақтық билік
орындарының қатысуын қажет етеді.
6) Реформаның жаңа кезеңінің мақсаттарына тек шетелдік
инвестициялардың белсенді түрде қатысуымен, олар үшін барынша
қолайлы жағдай жасалуымен ғана қол жетеді, өйткені қор
жинақтайтын ішкі көздер тіптен жеткіліксіз, Салық салу, пайда алу,
жекешелендіруге шетелдік инвесторлар қатыстыру мәселелері ерекше
мұқият пысықталуға тиіс.
7) Экономикалық өзгерістердің қазіргі кезеңінде кәсіпорындарды
реформалаудың мәні зор. Ол – барлық салалардағы кәсіпорындарды
нарықтық жағдайларға бейімдеуді жеделдету мақсатымен олардың
қүрылымын өзгертуге және қайта ұйымдастыруға бағытталған шаралар
жиынтығы. Іс жүзінде ол – одан әрі жекешелендіру де, дотациялар мен
жеңилдіктерді қысқарту да, жеке меншік және шетелдік
инвестициларды ынталандыруда.
8) Халықтық басым көпшілігінің тұрмыс дәрежесі төмендеуінің қауіпі
бар екенін ендігі жерде елемеуге болмайды. Ол, бір жағынан,
адамдардың селқос күйге түсуіне, үмітін жоғалтуына, екінші жағынан -
әлеуметтік жанжалдардың үдеуіне, қылмысты құрылымдардың әлеуметтік
негізінен ұлғаюына әкеліп соғады, дағдарыс ауыртпалығының халықтың
барлық топтары арасында неғйрлым біркелкі бөлінуі қажет.
9) Аса маңызды проблема – қажетті біліктілігі бар сауатты, ыждағатты
мамандардың жетіспеуі. Олар, әсіресе экономистер, заңгерлер, басқару
қызметкерлері және осы заманға менеджменттер мемлекеттік аппаратта
да, ең таңдаулы деген мамандар өзіне кетіп жатқан бизнесте де
өндірісте де жетіспеуде.
Республиканың интеллектуалдық потенциалы айтарлықтай жоғары, бірақ
бұл потенциалдың ауқымы емес, ал оның құрылымы маңызды. Мамандықтар мен
білімдердің көптеген түрлері артық, керексіз болып қалды. Ал басқалары
болса жүзеге асыру үшін күш-жігер жұмсауды керек ететін потенциал болып
шықты.

2. Жекешелендіру саясаты
Экономикалық дамудың бұдан бұрынғы көп жылдық тәжірибесі
жұмысшыларды теория жүзінде өзімен қабыстыруға тиіс болған өндіріс
құралдарын мемлекет меншігіне алу іс жүзінде мүлдем кереғар нәтиже
берді - өндірісшілердін өндіріс құралдарынан оқшау қалуына әкеліп соқты.
Адамдардың экономикалық мүдделерінің негізгі меншік қатынастары екені
жалпыға мәлім Ал ресми ғылым болса, өндіріс құралдарына мемлекеттік
меншік артықшылықтарының экономикалық катынастары жүйесін шектей отырып
және ... жалғасы
Ұқсас жұмыстар
Нарықтық экономиканың теориялық негіздері
Нарықтық экономиканың орнығуы
ҚР - да нарықтық экономиканың қалыптасуы
Нарықтық экономиканы реттеудегі экономиканың ролі
Нарықтық экономиканың мәні және қағидалары
Нарықтық экономиканың артықшылықтары мен кемшіліктері
Баға-нарықтық экономиканың негізгі элементі
Нарықтық экономиканың элементтері, қызмет ету принциптері
ҚР -ғы нарықтық экономиканың қалыптасуының теориялық негіздері
Меншік формаларының әр алуандығы - нарықтық экономиканың негізі
Пәндер

Қазақ тілінде жазылған рефераттар, курстық жұмыстар, дипломдық жұмыстар бойынша біздің қор №1 болып табылады.

Байланыс

Qazaqstan
Phone: 777 614 50 20
WhatsApp: 777 614 50 20
Email: info@stud.kz
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь