Қазақы жылқы тұқымдары

Асыл тұқымды жылқы тұқымдарының шығуы жөнінде әлем халықтарында алуан түрлі аңыздар кездеседі. Араб жылқысының 7 – тұқымының шығуы жөнінде аңызда: Сүлеймен арабтарға берген айғырды жындар қастандықпен теңізге лақтырып жібереді, жағаға жақындап шыққысы келген жануарды қайтадан итеріп түсіргенде, күш – қуаты таусылған ол теңіз түбіне бата бастайды. Айғыр су түбіне кетіп бара жатқанда пайда болған толқын мен көбіктен жаралған жеті құлын өсе келе әкесінің барлық жақсы қасиеттерін алады, тіпті асыпта кетеді. Сөйтіп жеті құлын арабтың көне таза қанды тұқымдарының атасы саналады: Олар: Манаки, Эдреджи, Коэйлань, Сахлади, Джилфи, Трефи, Эдбань. [1.87б]
XVІІІ ғасырдың аяғында Қорғалжын өңірінде өмір сүрген 17 мың жылқы біткен Ақтайлақ байдың жылқыларының пайда болуы жөнінде афсанада: «Теңіз көлінің жағасында түнде жусан жатқан Ақтайлақтың жылқысына іңірде көлдің ақкөбік толқынынан шыққан айғыр шабады, таң біліне көлге қайта батып ғайып болып кетеді. Ақтайлақтың сансыз жылқысы сол ақкөбік айғырдан өскен – мыс...». (CLXXІ) Осыған ұқсас қазақ аңыздарын салыстыра қарап отырсаңыз судан шыққан су айғырды арнайы терминмен – суын – деп атайтыныда куә боласыз. Суын – суы бар жерлердің бәрінде де жылқыға шауып көп жылқы содан пайда болады - мыс. Негізінде араб және қазақ аңыздарының мәні бір: Жылқылар суы мол, шөбі шүйгін жерде өсіп - өніп көбейеді және басқа жаққа тарайды, сонымен бірге араб жылқысыда қазақ жылқысыда табиғаттың төл тума тұқымы екені көрінеді. «Араб жылқысы табиғаттың төлі, ағылшын жылқысы өнер төлі» - деп баға бергенде Карло Нобили ағылшын жылқысының қолдан шығарылған тұқым екенін ескертеді. Ч.Дарвин «Үй жануарлары мен мәдени өсімдіктердің өзгеруі» - деген еңбегінде, мал тұқымдарының пайда болуына байланысты: табиғи тұқымдар, - аралық тұқымдар, мәдени тұқымдар деп үш топқа бөледі. [3]
Қазақ халқы өз жылқысын жақсарту үшін көрінген жылқы тұқымдарының айғырларын әкеп сала бермеген. Қазақ жылқысы үшін ғасырлар бойы халықтың аналитикалық тәжірибесінен өткен тұқымдар: араб және түркмен жылқысы. Сондықтан қазақтар араб және түркмен тұқымының асыл тұқымды айғырларын алу үшін ештеңесін аямаған. «...Араб айғыры үшін бай қазақ жүздеген қой, оншақты қазақ жылқысын, ең әдемі күңді, бір құшақ асыл бұйымдарды қуана – қуана бере салады...». [4.125б]
Түркіменстан ғасырлар бойы Орта Азияның асыл тұқымды жылқы базасы болды деуге болады. Әмір Темір 5000 араб биелерін әкеп түркімен тайпаларына таратып берген XVІІІ ғасырда Иран шахы Надир Теке тайпасына 600 бие силаған. Сонда соңғы 500 жылда түркімендер өз жылқыларының қанын екі рет жаңалаған. [5.с.113] Демек Түркіменстан мәдени жылқы шаруашылығының бірден – бір отаны. Кәзіргі таңда қазақ жылқы тұқымын асылдандырамыз деп үлкен қаржыға таза қанды болса болды сатып әкеп салып жатады.
        
        Қазақы жылқы тұқымдары
Асыл тұқымды жылқы тұқымдарының шығуы жөнінде әлем ... ... ... ... Араб ... 7 – ... шығуы жөнінде
аңызда: Сүлеймен арабтарға берген айғырды жындар қастандықпен ... ... ... ... шыққысы келген жануарды қайтадан итеріп
түсіргенде, күш – қуаты таусылған ол ... ... бата ... ... ... ... бара жатқанда пайда болған толқын мен көбіктен ... ... өсе келе ... барлық жақсы қасиеттерін алады, ... ... ... жеті құлын арабтың көне таза ... ... ... ... ... Эдреджи, Коэйлань, Сахлади, Джилфи, Трефи, Эдбань.
[1.87б]
XVІІІ ғасырдың аяғында Қорғалжын өңірінде өмір сүрген 17 мың ... ... ... ... пайда болуы жөнінде афсанада: «Теңіз
көлінің жағасында түнде жусан жатқан ... ... ... ... ... ... ... шабады, таң біліне көлге қайта батып ғайып
болып ... ... ... ... сол ... айғырдан өскен –
мыс...». (CLXXІ) Осыған ұқсас қазақ аңыздарын салыстыра ... ... ... су ... ... ... – суын – деп ... куә
боласыз. Суын – суы бар жерлердің бәрінде де ... ... көп ... ... ... - мыс. ... араб және ... аңыздарының мәні бір:
Жылқылар суы мол, шөбі шүйгін жерде өсіп - өніп көбейеді және ... ... ... ... араб ... ... ... табиғаттың төл тума
тұқымы екені көрінеді. «Араб жылқысы табиғаттың төлі, ... ... ... - деп баға ... ... ... ... жылқысының қолдан шығарылған
тұқым екенін ескертеді. Ч.Дарвин «Үй жануарлары мен мәдени ... - ... ... мал ... ... ... ... тұқымдар, - аралық тұқымдар, мәдени тұқымдар деп үш топқа бөледі.
[3]
Қазақ халқы өз жылқысын жақсарту үшін ... ... ... әкеп сала ... Қазақ жылқысы үшін ғасырлар бойы ... ... ... ... араб және ... жылқысы.
Сондықтан қазақтар араб және түркмен тұқымының асыл тұқымды айғырларын алу
үшін ештеңесін аямаған. «...Араб ... үшін бай ... ... ... ... жылқысын, ең әдемі күңді, бір құшақ асыл бұйымдарды ... ... бере ... ... ... бойы Орта Азияның асыл тұқымды жылқы ... ... ... Әмір ... 5000 араб ... әкеп ... тайпаларына
таратып берген XVІІІ ғасырда Иран шахы Надир Теке ... 600 ... ... ... 500 ... түркімендер өз жылқыларының қанын екі ... ... ... ... ... жылқы шаруашылығының бірден
– бір отаны. Кәзіргі таңда қазақ жылқы тұқымын ... деп ... таза ... ... ... ... әкеп ... жатады. Бұл мүлде қате. ХІХ
ғасырдың өзінде орыс ... ... ... тұқымдардың, таза қанды,
жартылай таза қанды айғырлары қазақи биелерге салуға мүлдем келмейтіндігін
дәлелдеген. [6.64б] Қазақи биелерге , таза ... ... ... ... [6.64б] ... тұқымды айғырлардың қазақи биелерге шағылыстыру
ерте замандардан келе жатқан үрдіс. Соның ... ... ... ... ... ... Елизаветополь және Баку
губернияларының жылқысын будандастырудан шыққан ... ... ... ... ... ... ... араб және түркмен айғырларына неге
зәру болды десек үстем тап өкілдері хандар, ... ... т.б. ... ... ... ... - ... тұқымын алу үшін қажеттенген.
«Арғымақ аттың баласы аз оттарда, көп жусар» (Мақал)
«Арғымақ сені ... ... ... ... ... сені ... бір ... керек деп» (Махамбет)
Қобыланды батыр жырында Құртқаның жаратып жатқаны
«Асқар ма екен, тау ма екен?
Арғымақ па екен, ат па ... - деп ... ... ... қазақ хандығының құрылу заманынан белгілі тұқым. Ресейде ... ... ... ... ... ... ... арғымақ атханасы» (Государева аргамачья конюшня) болған, онда
арғымақтар мен жорғалар бағылған. [8.с.ІV] Бұл фактіден ... ... ... ... орыс патшасыда айрықша арғымақ пен жорға ... ... ... ... орыс ... ... ... бағуды, жылқы мәдениетін қазақтың арғы ... ... т.б. ... ... белгілі. Ол туралы көрнекті жылқы
тарихының маманы Вилькинс: ... ... ... ... ... біз назардан тыс қалдырмауымыз керек, сонымен бірге бұлар бүкіл
орыс жылқыларының арғы тегі ... ... ... ... ... ... пайда болуы жөнінде Фирсов былай дейді: Сельжук
заманынан (Х – ХІ ғ. А.Т.) ... - ... ... ... бола бастайды.
Қазақтар «араб арғымағы», «ағылшын арғымағы», «орыстың зауыт ... ... ... бұл ... ... ... Бұл ... әуелде тек
Парфияның асыл тұқымды жылқыларын атаған, ал кәзір түркі халықтары кез ... таза ... ... ... атай ... Шын ... бұл ұғым
«түркімен арғымағы» және «парсы арғымағы» деген ұғымға ғана сәйкес ... ... ... өзі ... ... Айналып келгенде парсы
атханаларында бағым – күтімі келіскен парфян тұқымының ұрпақтары. [10]
Тарихшылар барлық асыл ... ... ... ... ... ... жаза берген деп көрсетеді қазақ жылқы тұқымдарын мейлінше көп зерттеген
Я.Я.Полферов. Шын мәнінде ... ... ... ... - деп
жүргендердің 9/10 пайызын қарабайырларға жатқызуға болады. ... ... ... ... «Қазақ жылқы шаруашылығының очерктері» атты еңбегінде:
«Мен Торғай облысында Бұхара мен Ташкентке ... ... ... ... ... ... ... сұлтан Хиуа, ахалтеке
жорықтарына қатысып «Ресейдің Орта Азияны жаулап алуы А.Т.) ... және теке ... ... ... ... мен ... асыл арғымақтарды қолға түсіру үшін
бүкіл Орта Азияны аралап қым – қиғаш ... ... ... ... ... ... еді, ол ... толып жатқан фольклорлық материалдар
бар. ... бір ... ... ... ... ... мойны сұлу, арты пыштай
Тәшкеннің арғымағын ат дейсіңбе,
Тұлпар бар Түрікпенде ұшқан ... ... – 1892 ... орыс мал ... ... облысының қазақ
шаруашылықтарын зоотехникалық ... 14 ... ... ... ... түс ... ... асыл тұқымды жылқыларында кездеседі.
Әрине, қазақтың мыңдаған жылқы табындарында мұндай түстің табылуы теңізге
тамған ... ... ... осы ... өзі ... шаруашылықтарында
арғымақтың таңсық емес екенін көрсетеді. ...... ... ... ... жылқы тұқымы. Далада өткен небір тарихи оқиғалар осы
арғымақтың атымен байланысты. Арғымаққа ... ... ... ... ... ... деп жазады «Қазақтың ең ... ... ... -
арғымақ» - деген мақаласында Я.Я.Полферов. [12]
Қазақтар жаугершілік ... тар жол, ... ... ... ... ерекше бағалаған деп көрсетіледі мақалада, дәл осы ... ... ... Арғымаққа мінген көшпенділердің әлемдегі ең
жақсы атты ... ... ... ... түсіру үшін қазақтар нендей
қиындықтар болса да қорықпаған, қандай кедергі болса да ... ... көз ... ... ... деп ... зерттеушілер. Абылай
қырғызбен соғыс кезінде әрбір түтінге арғымақтан бір бие, бір ... ... ... бұл ... табынын орыс ғалымдары «Жемчужина ханства»
(ханның інжу-маржаны) деп атаған. [12]
Арғымақтың шығу тегі, ешбір басқа ... ... таза ... ... ... болғанымен қазақ даласындағы табиғи орта ... ... ... қиын ... төзімділік пен шыдамдылыққа, алыс
қашықтықтарға шабуға, аштыққа төзуге бейімдеп үйреткен. ... екі ... ... ... (ахалтеке) мен үш таза қанды қазақ арғымағының ... ... ... ... ... бойынша олар 5 верст( қашықтықты 4
рет (барлығы 20 ... ... өту ... ... ... бес ат та бас
түйістіріп бірге келеді (көрсеткен уақыттары бірдей — 1 мин. 20 ... ... ... алға ... ағып ... ... верстің аяғында
арғымақтар қалып қояды. 2 верст қашықтықты түркмендер 2 мин. 12 секундта,
арғымақтар 2 мин. 15 ... ... ... 3-ші ... ... бір арғымақ
екі түркмен жылқысымен иық тірестіре отырып 6 мин. 5 ... ... екі ... 6 мин. 10 ... уақыт көрсетеді. 3-ші айналымда бір
арғымақ жарты дене бойы алға ... да, ... ... ... ... түйістіріп бәрі бірге келеді. 2-ші айналымда .бірінші арғымақ 6 мин. ... ал ... ... жылқысы 6 мин. 28 секунд, енді бір ... мен ... 6 мин. 35 ... ... арғымақ 6 мин. 55 секунд уақыт
көрсетеді. 3-ші айналымда бірінші арғымақ 6 мин. 55 сек., екінші ... ... 5 сек., ... ... жылқысы 7 мин. 10 сек., үшінші арғымақ 7 ... сек. ... ... 4-ші айналымда үш арғымақ та алға шығып, түркмен
жылқылары ... 4-ші ... ... бір ... ... мүлдем
жарыстан шығып қалады да, екінші ... ... ... шаршап, мәреге
зорығып жетеді. Көрсеткіштері мынадай:
І-ші арғымақ 7 мин., 2-ші ... 7 мин. 5 сек., 3-ші ... 7 ... сек., ... ... — 7 мин. 50 сек.
Жарыстан соң әбден қызып алған арғымақтарын тоқтатудың өзі ... ... ... ... ... от ұшқындап тұрады».
Арғымақтардың ұшқырлығы жайында жазушы В. Железновтың ... ... ... ... ... ... ... деген әңгімесінде айтылады. Бірде тұтқынға түсіп қалған В.
Струняшев екі арғымаққа мініп ... ... Ол айлы ... ... ішімен
өкшелеп қуған қуғыншылардан қашып, 200 ... ... ... ... ... ... ... тек арғымақтың ғана қолынан келеді,
себебі шаршау дегенді білмейді, ... ... ... ал ... ... сол ... құлап түсіп өледі».Арғымақтар жайында орыс зерттеушісі
XIX ғ. аяғында қазақтардың табынында бұл асыл ... ... ... бара ... ... жазады. [12.13.16 – 17б]
Үш рет Рим, Токио, Мехико Олимпиадаларының жүлдегері ... ... өте ... ... ... 1952 жылы ... жылқы зауытында
құласұр Баккара атты биеден туады, әкесі ақалтеке айғыры – Араб 1935 ... ...... ... ... шыдамдылық пен төзімділік
көрсеткен. Баккараның әкесі Қызыл – деп аталатын тұқымнан шыққан Керкенже
атты айғыр. ... ... ... ... ... мен ... ... Абсент
тумай жатып ондаған жылдар қазақ жерінде тұрып суының тұнығын ... ... ... ... ... ... ... бұрынғы қазақ батырлары мен
аламаншылары әкеп жүрген арғымақ болмайма? Ал, Абсент сол «қазақи» ... ... ... ... Ең бастысы Абсентті ... ... ... рет ... ... ... баулыған Қазақстан
Республикасының ат спорт мектебінің жаттықтырушысы Кәрім Әсенов. Кәрімге
дейін ... ... ... ... ... ... ... қазақтың
сыншыларындай қырағы көзі болмаса кім білсін, Абсенттің атағы бүйтіп ... ма еді? ... ... еңбегін республика жылқы шаруашылығының ірі
маманы П.А.Федотов былай бағалайды: «Басында ол белгілі қазақстандық тренер
К.Әсеновтің ерінің ... ... ... ... дайындығына
К.Әсенов өте көп еңбек пен шеберлік жұмсады…» [38.59б] Атақты ... ... ... ... ... ... атақты арғымақ
шығатынын құлын кезінен көріп бағалай білген Кәрім Әсеновтің еңбегі елеусіз
қалып көп айтылмайды ... ... да ... туралы көптеген жазылымдарды
қарап шыққанымызда ... ... ... туралы ауыз толтырып
айтқан тұщымды сөзді ... жоқ. ... ... он ... ХХ ... әлемнің чемпионы Елена Петушкова Абсентті спорт жылқысының
идеалы санаған. «Бұл ... ғана ... ... Абсентті көрген адамның
ұнамағаны жоқ» - деп жазады даңқты атпаз. [39] Қаракердің биіктігі 163 ... орам 186 см, ... ... 19,5 см, ... ... ... сымбатты
болған. 1969 жылы 17 жасында сәйгүлік туған жері – ... ... ... оралып, айғыр болып жүріп 70 ұрпағын қалтырды. 1975 жылы 23 жасында
өлді. Жылқы зауытының алдындағы билеп ... ... қола ... – атақты
арғымақтың мәңгілік белгісіндей болып, қазақ жылқысының даңқын паш етіп
тұр.
Кәзіргі ... ... ... туралы сөз бола қалса «бұл ... ... Орта ... ... тұқымы екен т.с.с. сөздер ... 1898 жылы ... ... ... ... ... ... тұқымының буданынан пайда болған ... Бұл ... ... және ... ... ... уақытынан айырбас сауда
арқылы қазақтар түркмен айғырларын алған кезден бастау алады. ... ... ... кең ... Ор ... солтүстік жағалауында
шығыста Ертіске дейін, сонымен қатар солтүстік Түркістанда негізінде
Сырдарья мен ... ... ... ... ... сөзінің мәнінде шешуге әрекет етеді. Ю.Кологривов қазақтардан
бұл сөздің мағнасын сұрағанда: «Қарабайыр сөзінің төркінін біреулер ... таза – ... ал ... - ... бауыр – дегенді білдіреді, яғни таза
жылқы ұғымында, енді ... ... араб т.б. таза ... ... түрі деп ... ... ... Бұған қандай комментарий
керек, себебі автор сөз мәнін шешуде дұрыс талпыныс ... ... ... ... ... А.Т.) арғымақ тұқымдарынан алған ... тік ... ... ... көзге түседі. Биіктіктері
2 аршын 3 вершок (154,0 см А.Т.). ... ... ... ... ... артта қалады…». [17.121 – 122б]
Я.Я.Полферов өзінің зерделі ... ... ... ... ... ойын ... ... шекті елінің төл тұқымы – деп
дәлелдейді. Фергана – түркімендер мен ... ... ... ... ... атағы шыққан қазақ тайпасы – ... ... ... ... ... дөп ... Себебі шектілер үнемі Хиуа,
Бұхара, Түркмен өлкесімен араласып ... ... ... ... ... Шектілер бұл жақтан көп жылқы алатын, ... ... ... ... жүйрік сәйгүліктер» - деп аталған қарабайрлар –
шекті жылқысы ... ... ... ... ... ... полковник
Сунгуровтың айтуынша 20 – жыл бұрын бүкіл Орал мен Торғай ... ... ... ... ... ... бірақ қазақтар бұларды
қарабайырлар деп атайтын еді. [18.132б] Шекті жылқысының кәзір ұмытылғаны
болмаса, ХІХ ғасырдың ... ... жеке ... ... өмір ... туралы
1892 жылы агроном И.В.Шумков: Шекті жылқысы қазақ ... ... ... тұрпатты жылқылардың бірі. Бойы 2 аршын (142,2 см), кейде 2
аршын 1 вершок (146,4 см), екі ... ... өте аз ... ... келісті, сындарлы біткен, сібір жылқысына ұқсамайды, денесі
жақсы дамып жетілген және қысқа емес. ... жуан ... бір аяғы ... екі ... ... ... бір ... орташа жылқының екі
тұяғындай, жалы жерге сүйретіліп жүреді, ... ... ... жарты пудқа (8 кг) жетеді, құйрығыда жалы сияқты ... ... ... жүреді. Жалы екі жағына жарылып және алдыға қарай кекіл боп
бітеді… Кекілі басын жауып тұрғандықтан көзіне қар ... ... ... ... ... Жүні ... және нәзік ұяң, қыста өскенде вершоққа
(4,4 см) жетеді. Жүнінің қалың ... ... пен ... ... ... тән, ... ... жылқысынікі, ұзындығын есептемегенде
ерекше қалың. «Арғымақтар» (орыс және азия) жүнінің ... ... ... тебіндеп жайыла алмайды. Жалы мен құйрығының мықты болуы
сүйектерінің кесек тұрқының мығымдығын, күштілігін аңғартады. Шекті ... ... ... ... ... бағасы 100 рубль
тұрады, сонымен қатар күшті және мықты жылқыларды ұнатпайтындардың ... ... ... ... ... ұзын емес, қысқалау жуан. Басының
көлемі ... ... кең, көзі ... ... кең, бірақ өте үлкен ... ... ... ... басы ... қарағанда тузу, бірақ бұлан
мұрын емес. Арқасы ешқандай дөңестігі де, ... да жоқ ... ... ... ... құйрығына қарағанда түсіп тұрған сияқты
көрінеді. Шекті жылқысының түсі көбінесе ала ... ... ... ... ... ... ... белгілі зерттеушінің сипаттамасын
толығырақ беріп ... бұл ... ... мүлдем құрып кеткен.
Жоғарыдағы фактілерге қарап отырсаң И.В. ... ... ... ... ... етіп ... шектілердің Хиуа, Бұқара, Ферғанамен
араласқанынан қазақ руларының ішінде арғымақ тұқымының ең көбі ... ... ... Кезінде И.В. ... бұл ... ... ... жылқысы жайында информаторлардан сұрағанымызда Сабырғали Мусин
ақсақал былай деп еді: « ... әр ... әр ... өз ... ... ғой.
Шектілер тек өз жылқысын мінетін, сонысымен мақтанатын, жағалбайлының,
адайдың ... місе ... еді. ... ... ... менауай
дворы[1], қазақтар жұттан қырылады деп әдемі, сұлу ... ... ... ... ... сатқан ғой. Қалғаны 1929 жылы кәмпескеде ... ... 1941 жылы ... ... (L) Ақсақалдың бұл сөзінен, тек шекті
жылқысы ... ... ... ... басынан кешірген алапат кезеңдерін
көрсетеміз.
Адай жылқысының пайда ... ... ... ... « Адайлар
Маңғыстауға келгенде бұл жерді мекенген теке мен ... ... ... ... жау ... ... осыны пайдаланып алғашында теке
жағында ... ... ... ... ... ... ... Бұған риза болған текенің басшысы адайларға бір айғыр, бір
сұлу қыз ... ... ... ... ... ... айғырдан адай жылқысы
тарайды. Әйтпесе, түркімендер асыл тұқымды айғырын ешкімге бермеген, құпия
ұстаған. Аңызды айтушы Есбол Өмірбаевтың пікірінше ... XVIII ... ... ... ... (сыр бойынан А.Т.) қоныстана бастаған
кезде, осы оқиға өткенге ұқсайды*. (CLXXVI)
А. ... осы ... ... ... ... ... арасында
айтылатын
«Ат жақсысы – теке түркменде,
Қыз жақсысы теке түркменде» - ... ... теке ... ... ... «айғыр мен қыздың құрметі үшін айтылған»- деп түсіндіреді.
(CLXXVII)
Бұған біздің алып-қосарымызда жоқ, ... ... ... ... ... ... соншалық тұтас бір оқиғаны, кезеңді бір
сөзбен, бір формуламен айқындап береді.
Екі елдің екі жылқы тұқымын ... ... ... ... алуы сол екі ... ... сауда қатнасының белгісі деп
көрсетеді В.О.Витт.
Адай тұқымының тарих сахнасына шығуы сөз жоқ ... мен ... ... ... ... ... кезі XVIII ғ. ... ол кезде адай руларының жылқысы қазақи тұқым болған. Оған дәлел
Қашаған жыраудың:
«Қазақтың көріп жылқысын,
Қуалады есек ... ... ... куә. [50] Өз ... қазақ жылқыларының бойы аласа, тұрпатының қораштығын көрген
түркмендер менсінбей қуғаны айдан-анық.
Адай жылқысы қазақтың ... ... ... ... ... және ... ерекшеленеді – деп көрсетеді мамандар:
Басы етсіз, құрғақ және ұзын бір ... ... ... (71,12 см ... ... ... көздері өте үлкен. Басы тузу, бұлан бас емес,
мұрны аздап ... ... ... ... жылқысына қарағанда арқасы
айтарлықтай ұзындау, ... ... ... жіңішке, тұяғы кішкене, тасты
жерде жүргендіктен, ... ... ... ... ең ... ... мінске арналған, салт жүруге сатып алынады. Орташа биікті екі аршын
бір вершок (146,6 см)... ... ... өзін ... ... ... жақсартуға пайдаланған.
К.А. Овчинников 1930 жылы қазақтың жылқы шаруашылығындағы асылдандыру
жұмысы ... ... ... аймақтарда жылқы ... – адай ... ол адай ...... ... ... ... біз таза қанды және жартылай таза қанды
айғырларды қөрдік. Бұлар кәдімгі бойлары биік (150-158 см), ... ... ... ... жылқылар...» [19] Адай жылқысының өзінің ішінде
«адайдың көкмойындары» - деп аталатын бойы биік, бәдені сұлу, ... ... тік, кесе ... ... ... өте аз ... ... бұлар ақалтеке мен адайдың 3 – ші 4 – ші ... ... ... (LХ) ... ... ... ... мавзолей т.б.) салынған жылқы кескіндерін шартты түрде
екіге бөлуге ... ... бір ... бойы ... жал құйрығы қаба
аяқтары жуан жылқылар кескінделсе мұндай суреттер аз ... ... ... ұзын, бойы биік, бәдені сұлу жылқылар бейнеленген. Қысқасы
адай жылқысында ... пен ... ... ... ... ... болу ... Адай руының Хиуа хандығымен көрші
тұрғандығында ... ең ... ... ... ... Адай
тұқымының пайда болуы қазақ тайпаларының Маңқыстау түбегін түркімендерден
босатып, қайтадан келіп қоныстана ... ... яғни ... ... ... сайма – сай келеді.
Қазанат – қазақи биелерге, асыл ... ... ... ... будан. Информаторлардың айтуынша қазанат алу үшін кез келген асыл
тұқымды айғырлардың бәрі жарай береді – ... [L.V. LІ] ... ... жылқылардың көбінен жақсы көреді, оның жақсы қасиеттерін білетіні
сонша, ... ... да. ... ... биелер басқа тұқыммен
қосылғанда, ... ... ... ... ... сапасын жоғалтпайды –
деп дәлелдей түседі В.Фирсов. [10.42б]
Шын мәнінде ... ... ... «асыл тұқымды» - деп отырғаны
араб пен ... ... ғой. ... деректерінде қазақтар қазанат алу
үшін арғымақтарды Бұхара мен Хиуадан әкеледі деп ... ... ... ... ... ... ... ұрғашылық жағынан тарайтынын
және аналық генефонды арқылы тұрақтылығын көрсетеді. Қазанаттардың батырлар
жырында жиі ... ... ... ... - ... ... екенін
көрсетеді. «Қобланды батыр» - жырында:
Мінуге керек қазанат
Беліңе керек шарболат- ... ... көне ... ... шүбә келтірмейді. «Қарабайыр қазанат,
қара жерде қатырмас» - атты халық мақалында қазанаттың айғыры қарабайырдан,
Махамбеттің «арғымақтан ... ... - деп ... өлең жолдарындағы
қазанаттың айғыры арғымақ екендігі анық көрінеді. Архив деректерінде
«қазанат» - деп ... ... ... – айтатыны хатталған.
[20.95б] Ал «қазанат» - терминің шығуы әлі күнге дейін шешімін тапқан жоқ.
Қазан – ... сақ, скиф ... ... құт – ... ... белгісі болды. Көшпенділер қазанға табынды, қасиетті
санады, ұлықтады. Қазандай күшті ат, қазанның аттары деген ... ... ... ... ...... 3 –ші ... Қазанат айғырларды қазақы билермен
будандастырудан пайда болған. Мойыны қаздың мойынынша ... бойы ... ... құлақ, ботакөз түркімен тұқымына жақындау, салт жүріске
жарамды ... ... ... қазмойын» - деген Махамбет жырлары
ойымызды сабақтай түседі. ... – жеке ... ... ... ... ... бір тармағы - деп айтамыз.
Сауран тұқымы, сауран сойы – деп ... ... ... - ХІХ
ғасырларда. Кіші жүзде, Бөкей ордасында тараған. М.Бабаджанов Кіші жүз, елі
Сауран ... ... ... бара ... көшке кеп қосылған белгілі бір
айғырдан тарайтынын жазады. [21.18б] Айғыр арғымақ ... ... ... ... ... көбі осы ... ... кәзіргі
қазақ тіліндегі сауран сойы - әдемі сәйгүлік ... ... ... ... ... ... асылдандыруға Жәңгірхан ерекше
көңіл бөлді. Жәңгірхан бұрынғы ... ... ... жылқы шаруашылығына
бірінші орынға қойды. Ұзақ уақыт аумалы-төкпелі заманда (жоңғар ... ... ... Еділ мен Жайықтың арасына келуі т.с.) жоғалып кеткен
қазақтың бұрынғы тарихи жылқы тұқымдары: арғымақ, ... ... ... ... Ол үшін Орта ... ... ... асыл
тұқымды айғырлар алдырып жылқы тұқымдарын селекциялау шараларын жүргізді.
Бұл іс жемісті болды. 1830 жылы ... ... ... ұлына берген
ақбоз желгіш - қазақ тұқымды аты Петербургте мамандар тарапынан ... ... ... ... ... мал басы өсіп 200 мыңнан 5 млн-
ға жетті. Хан үнемі ... - жыл ат ... ... ... оған Ішкі
Ресейден т.б. жерлерден ат мамандары, жылқы өсірушілер қатысты. ... 1871 жылы ... деп ... ... ... ... ... шаруашылығы бағы жанып тұрғанда, жылқы ... ... дала ... ... ... кәзіргі Сырдария ... ... ... таяп ... ... ... ... орыс шаруаларының жылқылары) мен қазақ
жылқысының буданы. (CLXXVIII) Қазақ әлсіз денені, қорбиған ... ... ... ... ... деп ... Орыс ... өз жылқыларын мәстекпен шағылыстыруды қалмайтындықтарын жазады.
[40-13 б.] Бор-мәстектер қазақ даласы мен Орынбордың шекаралық ... ... ... жерінде ұшырасқанымен негізінде оңтүстік
батыспен, оңтүстік шығыста шоғырланған. Парсылар ябы - деп ... ... ... керуенде күш –көлік есебінде пайдаланылатын қораш жылқыларды
атаса, Тәжікстандағы түркі тектес ... өз ... ... ... үшін ... ... Жабы –түркі халықтарында көбінесе жүк
көтергіш деген мағынаны білдіреді. Жабының жал-құйрығы қалың, денесі шымыр,
тұрпаты ... ... мен ... ... тез ет алғыш, арымайтын ыстық-
суыққа, аштыққа ... ... ... ... ... кез ... ... жылқыны «арғымақ» -деп, ұсқынсыз нашар жылқыларды, «жабы»-деп ... айту бар. ... ... аяғында Жайық өзенінің оң жақ ... ... ... кең ... Орал ... деп ... 250 табын
жылқы бағылды. [22] Шығу тегі жағынан Орал ... ... ... ... 2 ... екі ... жуан ... сүйекті, бұлшық еттері бұлтылдап
тұрады, тұрқы келісті ... ... ... ... ... ... сондықтан қазақи тұқымның ерекше шыдамдылығы ... ... ... Қазақтар табынды ... ... бие ... қымыз жасамайды. [22] Бойының аласалығы, жуан
аяқтары болмаса ыстық-суыққа шыдамдылығы, құр ... ... ... 100 верст
жолды еш шаршамай еңсеретін өте төзімді. ... ... ... ... ... да ... Хиуаны алғанда қатарынан бірнеше күн
су ішпеген Орал жылқылары тың қалыптарын сақтап еш сыр ... ... ... ... ... сақтай отырып, бойын биіктетіп, тұрпатын
сұлуландырса - үлгілі кавалериялық аттар болар еді - деп жазады Н. ... ... ... ... ... жете ... ... есаул П. Овчиников үш баласымен бірге ... ... ... 2500 ... ... 6 табынға, 90 айғыр - үйірге ... ... ... ... ... ... сондай қазақ
байларындай ... ... ... ... ... және ... ... жазуынша әр табын 400 басты құрайды, 5 табын
тек ғана түстері бойынша жирен, ... ... ... көк ... ... ... [26.88-93б.] П.Овчиниковтың аға жылқышысы болып істеген
1975 жылы 102 ... ... ... ... айтуынша 6-шы табын
аралас түстерден тұрған, П.Овчиниковтің өзінен бастап ... ... ... ... ... ... жылқы сойып, қысы-жазы қымыз ... ... ... ... көптеген қазақ кедейлеріне уақытында
ақысын төлеп еңбегін жемеген. Бұрынғы Сламихинаның ... Орал ... ... А.Т) Көптеген шұрайлы жерлері П.Овичиниковтың қарауында
болған. ... ... ... ... бола ... ... Жайық қазақ
әскері 10 мың салт мінетін және жүк ... ... ... ... туралы
мәліметтер бар. [25.26] Қазан төңкерісіне дейін қазақтардың ... екі ... ең ... 6,5 млн ... жер болған бұл жерлерде
жылқы санын 323 мыңға дейін ... ... [25.24.] ... ... ... ... Батыс Қазақстанның дәстүрлі қазақи жылқы тұқымы.
Жайық қазақтарының бие байлап, қымыз саумауына ... ... ... ... тез ... бұрынғы қазақи тегіне қарағанда бойы биіктеліп,
тұрпаты сомдалып, кесектеле түскен. Ресейден желгіш ... ... ... ... салу ... ... ... бұл Орал
жылқысының тұқымына пәлендей әсер ете қоймаған. Сондықтан Орал ... ... ... бір ... – деп ... ... даласының солтүстік жағының жылқылары оңтүстікке қарағанда мықты
және көп болып келеді. ... ... мен ... бөз, ақселеу сияқты
кереметтей жылқы азығы болатын ... көп. ... ... шөп аз оның
үстіне аптап ыстықтан биелер құлынсыз қалады. Орта орда ... жүз ... ... ... ерекше бай, жылқы табындары 8-9 және 10 ... бар ... бар. ... ... ... ... - қазақ жылқысы деп атап Ақмола
мен Торғай облыстарында, Қарқаралы Шыңғыстау аймағында тарағанын, бойының
биіктігі 133,5 см, ... ... ... ... ... кеңдігі
қалыпты, сауыры салыстырмалы түрде қысқа екенін қазақ ... ... ... ... жазады. [28.139-140б.]
Ұмытылып құрып кеткен Сарыарқа ... ... 1902 ... ... ... ... «сібір» понилер і- қазақтардың өздері
домбай - деп атайтын жылқыларды жатқызуға ... ... түрі ... ... ... ... қара ... мен жолақтар түсіп домалақ
денелері сүйкімді көрінетін. [29. 3-4б.]
Найман жылқысы туралы тарихи ... ... ... ... ханның қабірінің басында жүгендеулі найман жылқысының
тұруын Г.Потанин Шыңғысханның ... ... ... ...... [30] Самарқанд қаласының түбіндегі «Бие-Найман» ... ... ... М.Е Массон екі сөзден «бие-кобыла» және «Найман»
құралатындығын дәлелдей келе XVIII ... ... ... ... бір ... шығарып өсіргенін көрсетеді. [31.4б.] Жергілікті өзбек-
наймандардың ақсақалдарының ... ... ... ... ... бір ... жетектерінде үстіне жүк артқан жалғыз биелері ... ... ... ... ... бір ... ... дамылдап естерін жияды. Кейін сол жерге қышлақ орнап көршілері ... деп ... ... қиын - ... ... жол - ... сүтін ішіп
жүк артқан әлгі биені құлындату мақсатымен жергілікті бір ... ... ... ... тараған тұқым «найман-қарабайыр»-аталған, шөлге
аптап ыстыққа Самарқан мен ... ... ... ... ... арқасында наймандар жақсы жерлерді иемденіп, байып, үлкен ел
болған.1 Информатордың «ата қоныстарын қалмақтар ... ... ... ... XVIII ғасырдың басындағы, ... ... алқа көл ... Орта жүз ... Орта ... атап ... ... пен Самарқандқа, арғындардың Бұхараға жер ауғанын көрсетеді. Орыс
зерттеушілерінің қарабайыр тұқымының шекті жылқысы ... ... ... ... ... ... буданынан пайда болды дегенін еске
алсақ, қарабайырлардың үнемі биесі ... ... ... ... ... ... ... жылдардың аяғында қазақ жылқы ... ... ... ... рулары мекендейтін Семей губерниясы мен Жетісудан
Қазақстанның ... Қара ... ... ... ... ... ... дейін таралғанын көрсетеді. Зерттеу қорытындысы
бойынша Найман жылқыларының орташа бйіктігі 133 см. ... ... ... ... зерттеген бұл экспедицияның материалдарында Сарыарқаның
Балталы және ... ... ... ... ... жоқ. ... ел
арасынан жинаған деректеріміз бойынша және ... ... Арқа ... бойы ... бәдені сұлу жылқылары сөз болады.
Мысалы: Мәшһүр-Жүсіп Арқаның әрбір елінің ерекшелігін әзілдеп айтқанда
былай ... сөзі – ... аты - ... қызы - сұлу ... ... ... тұқымын зерттеушілер В.О.Вит, В.И. ... ... ... жылқыларды зерттей келе және бұл
зерттеушілердің еңбектерін қортындылаған Ю.Н. ... ... бойы ... ... ... орталық соңғы ғасырларда құрып ... ... ... ... деп қорытынды жасайды. Заманында Алтайда
Түркмения, Аравия сияқты асыл арғымақтардың ... ... оған ... ... т.б. ... ... ... жылқылардың қаңқалары.
Біздің ойымызша Шыңғысхан жорықтары кезінде Алтайдан шегінген найман, керей
тайпалары өздерінің ... ... ... ала ... ... бір ... ... Ұлытауды мекендеген елде қалған сияқты.
Моңғолияның қазақтар ... ... ... ... ... ... ... өсіріледі. Алтай жылқысы Моңғол жылқысына қарағанда анағұрлым
биік, басының ұзындығы мен ... өте ... ... ... ... қарын
кең құрсақ, қабырғалары қайқы, дене тұрқы шұбалаңқы сияқты көрінгенімен
жинақы, қысқалау аяқтарының бұлшық еттері ... ... ... ... ... ... жылқылары Баянөлгейдің басқа жерлеріне қарағанда
бойының биіктігімен ерекшеленеді. Кәзіргі таңда екі аймақта ... ... ... ... ... А.Т) 80-мың бас басқа тұқыммен көп
араласпаған қазақи жылқылар өсіріледі.
Қытайдың қазақтар ... Іле ... ... ... ... Іле аймақтарында 450 мыңдай, сонымен қатар Қытайдың басқада ... ... 200 ... ... ... ... өсіріліп келе жатыр.
«Қазақ жылқысының осынау ұлан-асыр жерлерге таралып ... ... ... ең бірінші жағдай-оның ерекше шымырлығы, ауа райының ... ... ... ... ... ... жем-шөп
талғамайтындығы және жыл бойы ... ... еті ... ... қасиетті еді. Сондықтан қазақ жылқысы еліміздегі (Қытай А.Т)
төрт жылқы тұқымының біреуі болып әлемге танылған»- ... ... ... [33] Қытайдағы қазақи жылқы тұқымдары үш түрге бөлінеді ... ... ... Іле мен ... Іле ... мен Іле ... дон, орлов жылқыларынан шыққан Іленің жүк тартқыш аттары. Жалпы Іле
жылқылары информаторлардың айтуынша Үйсін ... ... ... «Іле ... ... ... ... басындағы шөбі шүйгін жер-
«Жұлдыз жылқылардың жұмағы» «Жұлдыздың жылқылары өңшең жорға болады» ... ... әлі ... ... ... 1950 ... ... жыл Қытай үкіметі
Жұлдызды қалмақтарға алып бергенде ел: «Жұлдыздан жылқы ... соң ... ... - деп ... (CLX) Іле ... «Бойы биік, денесі шымыр,
мінезі сергек, сезімтал, бас бітімі сұлу, қу бас, қан ... ... ... бота көз, ... ... салпы ерін, үңгір сағақ, кеңсігірі түзу,
кең ... қой ... ... жол, ой ... сымпыс құйрық, шоқтықты, түзу
арқа, белі ұзындау, жалпақ сауыр ... ... ... ... ... төс, аяқтары мықты сіңірлері ашық бақайы ұзындау, ... сырт ... ... түсі әр ... болады». [33] Жалпы Моңғолия мен
Қытайда қазақтың ... ... ... ... жақсы сақталған,
себебі 1929-1931 жылдардағы коллективизация кезінде ... ... ... алып ... ... мен 1960 ... ... күрес науқаны Қазақстандағы жылқы шаруашылығына орыны толмас апат.
Жылқы тұқымын қазақтарда түрге ... ... ... ... ... ... дене бітімі келісті, жақсы деген аттың өзі
көшпенді өмірдің барлық ... ... ... ... ... ... таңдағанда бітіміне, жүрісіне, мінезіне т.б. қасиеттеріне
қарай отырып, аттың қай ... ... ... жарауы керек деген
принциппен, яғни пайдалану тұрғысынан түрге ... «Бір ... ... ... ... ... мүмкін» -деп ат мамандары
айтқандай [34.1092 б.] ең ... ... ... өзін барлық мақсатқа
бірдей пайдаланбаған. ... ... ... ... ... былайша жіктеген.
Берік - күшті, еті нығыз жылқылар. Бұл ... ... ... ... ... еті ... ... қарын, кең құрсақ, аяқтары жуан,
жал-құйрығы қабалау, басы үлкен, мойны жуан болып келеді. Жылдам ... ... ... жай ... кез ... ... ... негізі қасиеті жем-шөп талғамайды, ... ... ... ауыр ... ... ауа райының қай мезгіліне болса да
көнбіс. Тағы бір қасиеті ... ... ... ... ... ... бір ... он күнге қоя бергеңде, бұрынғы күйіне қайта
келіп, тез ет ... ... жуас ... ... өзі ... ... айтылады: шобыр ат мініспен қатар күш-көлікке жарамдылығын, тұғыр
ат - таза ... ... мес ат ... ... жуан ... ... күші ... шабан ат - жүрісінің шабандылығын
айтады. Беріктер - жұмыс аттары болғандықтан, қой ... мал ... ... т.б. ... Күй ... берік, басқа тұқымның екі-үш
жылқысы істейтін жұмысты жалғыз өзі істейтін. ... өз ... ... ... ... өсіріп, көбейтуге мүдделі болатын.
Беріктің шыққан тұқымына орай «сәбден ... ... ... т.б. ... ... - күші ... - ... бәйге аттарының арасынағы салт жүріске
арналған аттар. Жүрдектігіне, бойының берікке ... ... ... ... ... қарап сұлу - ат ... ... ... ... ... ... ... болады, сондықтан жастайынан
желіске, одан соң тезірек зар желіске үйретеді. Жүрдек - ... ... ... ... салт атпен бағындыруға қолданылатын жылқы түрі.
Жүрдек - мал ұрлаған ... ... алыс ... ... ... ... бір ... екінші жерге тез ауысуға т.б. пайдаланылады.
Жүрдек әр тұқымда ... сол ... ... ... ... «адай
жүрдек», «қазанат жүрдек» [44] деп атайды.
Жүйрік - шабыс аттары. Европа елдерінде жылқының ең жақсысы деп ... ... ... ... ... ... ... бейім
аттарды бірінші орынға қояды. Жүйріктердің тұрпаты, бәдені ... ... ... ... ... ... ... алысқа шабатындық
қасиетін жоғары бағалайды. Жүйріктің өзі бірнеше ... ... оны ... ... ... ... ... салт мінуге арналған, әдемі аяң жүрісі бар, адамға жүрісі
жайлы аттар. Абай мұндай аттарды ... ... алшы ... -деп
мақтаған. Аяң қазақ тұрмысында өте жиі қолданылатын, ауыл мен ауыл, ел ... ... ... ... ... ... ... мінезі мен болмысына
жарасымды жүріс. Атқа мініп тұра ... зор ... ... ... ... ... құр ... қинағанды қазақ әсте жақтырмаған.
Аяң өгіз аяң, жай аяң, жел аяң т.б. ... ... ... ... ... көп ... және қазақ көп
пайдаланбаған жүріс. 1871 жылы қазақ ... ... ... бөліп зерттеп
жазған М. Бабаджанов «желгіш»-дегендерді мүлдем ... ... ... ... қазақ жеріне ХІХ ғасырдың соңына таман (дон, орлов),
кейін Кеңес өкіметі кезінде көбейді.
Жорға – ... ... ... ... ... ... ... көретін тұқымы. Жорғаның жүрісі тегіс жерде адамға жайлы ... ... ... туа ... жүріс болғандықтан, қазақтар жорға
тұқымын сақтап тіпті қолдан үйреткен. Жорға ... ... ... ... ... ... ... ұмытылып қалған, әр мақсатқа қолданылуына
орай жылқы топтары кезеседі. Информаторлардан ... ... ... ат, ... ... ... ат», -жорық аттары. «...Ереуіл
атқа ер салмай...» -деген Махамбеттің «ереуіл» сөзінің мағынасы жөнінде
кезінде ... ... ... мәлім. Этнографиялық ақпарлар жазба,
тарихи ... ... бұл ... әлі ... ... ... асыл тұқымды жылқылардың, бәйге ... ... ... ... ... шығу ... таралуы, қай құлын қайда
жерге берілгенін ... ... ... ... ... айтылып ауызба ауыз
беріліп отырған. Арабтар жақсы аттың тегін қағазға ... ... ... іліп қойған, мұны «хюдже» -деп атаған. [47] Кейбір тұқымдар мал
иесінің ... ... ... деректерінде 1840-1850 жылдары Көкшетау
уезінде «Сәбден ... ... ... ... ... «Ниязбек
тұқымы» туралы мәліметтер кездеседі». [48] Россияның ... ... бұл ... ... тұқымын асылдандыру жұмысын хандар, манаптар,
байлар, шын мәнінде жоғары дәрежеде жүргізді деп жазады. В. Пяновский. ... ... ... ... ... ... қалмақ, дон1 башқұрт
жылқылары. [36.8 б.] Қазақ жылқылары бір ... ... арғы ... азия ... ... бар-деп жазады 1875 жылы А.Гардер [35.328-
329 б]. Қазақ жылқысының шығу тегі ... ... ... ... ... арғы аталары: даланың жергілікті ... ... салт ... [37.71 ... ... тұқымдары үлкен-кішілі сан-алуан әр қилы тармақтарға
бөлінгені байқалды. Жоғарыдағы белгілеріне ... ... ... ... мынадай топтарға жинақтауға болады.
1. Көне заманнан келе жатқан жылқы ... ... ... ... белгі сипатына қарай аты мен талған тұқымдар: адай, шекті,
найман т.б.
3. Жүрісіне, ... ... ... ... ... ... берік,
жүйрік, желгіш, аяңшыл, жорға.
4. Жылқыларды жер атымен атау: Сауран сойы, ... ... ... ... ... ... мен аттың жүрісі бірдей айтылады: «найман
жүрдек», «шекті жүйрік», адай берік т.б.
-----------------------
( ... таза ... ...... ... - деген жылқы тұқымынан
бастау алады.
( Әзірбайжанда Қазақ ауданы, қазақ кілемі, қазақ жылқы тұқымы бар.
( ... – 1,1 км ... ... двор, Орынбордағы мал базары.
* -Аңыз бойынша, адайлар артынан жәулітттердіде ... ... ... Кіші жүздің Сауран айналып көшуі қазақ – жоңғар соғысы ... ... ... ... ... ... ... Батыс Қазақстандағы белгілі жылқы тұқымы –көшім
жылықысының арғы тегі Бөкей ордасындағы Мұхабетовтардың жылқы тұқымынан
бастау алады. (Ю.Барминцевтің мәліметі А.Т.)
1 Қазан ... ... ... облысында негізінде зарафшанда 70-мың
найман тұрған.
1 Автор бұл жерде дон желгіштері жөнінде емес, ежелгі Донның, дон
қазақтарының дала ... ... ... ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақы жылқы тұқымының ата тегі мен жанама туыстарына қарап бағалау мен сұрыптау30 бет
Қостанай жылқы зауытының тарихы14 бет
Қостанай жылқы тұқымының негізгі аталық іздерінің генетикалық полиморфизмі14 бет
Айғырды азықтандыру27 бет
Ауыр жүк тартушы жылқы тұымдары15 бет
Биелерді физиологиялық мезгіліне қарай азықтандыру28 бет
Биені азықтандыру ерекшеліктері33 бет
Генетикалық тұқым қуалау мен ортаға байланысты және экзогендік аномалиялар13 бет
Жануарлар әлемі туралы6 бет
Жеңіл салмақты айғырларды азықтандыру35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь