Дулат Исабековтың өмір жолы

Кіріспе
Бітіруші жұмысының мақсаты
Қазақ романының даму тарихы
ІІ тарау.
ІІІ тарау.
Қорытынды
Дулат Исабеков 1942 жылғы 20 декабрда Шымкент облысы Сайрам ауданы «Ленин жолы» колхозында туған. Осы облыстың Арыс ауданында орта мектепті бітіріп, екі жыл монтер боп жұмыс істейді. 1961 жылы С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік Университетінің филология факультетіне түседі де, оны 1966 жылы тамамдайды.
Оның алғашқы әңгімелері 1962 жылдан республикалық газет журналдарда жариялана бастаған. 1966 жылы, университетте оқып жүрген кезінде «Бекет» атты повесть пен әңгімелер жинағы жарық көрді. Содан бері бірнеше кітабы шықты. 1975 жылы «Қазақфильм» киностудиясы «Гауһар тас» повесті бойынша көркем суретті фильм түсірді.
Д. Исабеков Азия – Африка жас жазушыларының 1980 жылы Алматыда өткен V конференциясына қатысты. Оның қаламынан «Ректордың қабылдау күндері «Әпке», «Мұрагерлер» атты драмалар туып олар М Әуезов атындағы академиялық драма театрында және республиканың басқа да орыс, қазақ драма театрларында жүріп жатыр. Оның «Әпке», «Ертеңді күту» пьесалары республикалық конкурстарда бірінші және үшінші бәйгелерге ие болды.
Жазушының көптеген шығармалары орыс тіліне аударылған. Олар жеке кітап болып Алматы және Москва баспаларында жарық көрді. Ол «Мұрагерлер» атты драмасы үшін 1983 жылы Қазақстан жазушылар одағы сыйлығының лауреаты атанды.
Д. Исабеков Қазақ ССР мәдениет министрлігінің репертуарлық – редакциялық коллегиясының бас редакторы боп қызмет істеді.
        
        Дулат Исабеков 1942 жылғы 20  декабрда  Шымкент  облысы  Сайрам  ... ... ... туған. Осы облыстың  Арыс  ауданында  орта  мектепті
бітіріп, екі жыл монтер боп ... ... 1961 жылы ... ... ... Университетінің филология факультетіне түседі де, ... жылы ... ... ... 1962 ... ... газет журналдарда
жариялана бастаған. 1966 жылы, университетте оқып жүрген кезінде «Бекет»
атты повесть пен ... ... ... көрді. Содан бері бірнеше кітабы
шықты. 1975 жылы «Қазақфильм» ... ... тас» ... бойынша
көркем суретті фильм түсірді.
Д. Исабеков Азия – Африка жас жазушыларының 1980 жылы ... ... ... ... Оның ... ... ... күндері
«Әпке», «Мұрагерлер» атты драмалар туып олар М Әуезов ... ... ... және ... ... да ... ... драма
театрларында жүріп жатыр. Оның «Әпке», ... ... ... ... ... және ... ... ие болды.
Жазушының көптеген шығармалары орыс тіліне аударылған. Олар жеке кітап
болып Алматы және Москва баспаларында ... ... Ол ... ... үшін 1983 жылы Қазақстан ... ... ... ... ... ... ССР мәдениет министрлігінің репертуарлық –
редакциялық коллегиясының бас редакторы боп ... ... ... ... ... ... өзіндік жаңа шығармасымен
оқырмандар мен көрермендерді сүйсінтіп, шеберлігі ... ... ... ... қасиеттерге тән жазу ... ... ең ... мәні ... бір ... Адам ... әуел ... жазушының өмірді зерттеу нәтижесінде туған ... ... өте ... ... ... мен адам ... ... мың сауал қойылған
бүгінгі күн күллі жұрттың соның ішінде шығармашылықты ... ... ... ... ... ... азаматтық суреткерлік бағыт бағдарына мыңдап
терең ой жіберуін қажет етеді.
Нақ сондықтан да ... ... ... де ... мүмкіндік қарымы мол
жазушылардың шығармашылық қоржынына ... зер ... ... мен ... танып, мүмкіндікке қарай, басқалардың да тануына септескен ... ... ... ... ... ... «тоқырау» деген таңба
басылған кезеңмен тұспа-тұс келген бір талқын жазушылар аудара береді.
Өйткені бұл ... ... ... басқан салмағы санасында
сәулесі бар адамдар, үшін оның алдындағы ... ... де ... сүрген қоғамында болып жатқан оқиғалардың баршасы жазушы жүрегі
арқылы өтеді десек ендеше көркем ... ... ... осы ... ... ... да осы ... сәйкес келген қаламгердің қандай
қиямет ой ... ... ... ... ... ... әдебиеттегі ерекше көзге түсер бір төлі – ... Ол ... ... ... өнімді еңбек етіп келе жатқан
жазушы. ... ... ... ... ... ... ... күрт өзгерістер оған көп әсер ете қоймағандай.
Жазушының ширек ғасыр шамасындағы шығармашылық жолына шолу ... ой ... сәт те міне ... де ... ... ... ... қалыптасқан Д. Исабековте шартты
түрде балаңдық, шәкірттік белгілі бір кезең болды деп ... ... ... ... ... ... алғашқылар санатына қосылатын үш шығарма
«Бекет», «Мазасыз түндер», «Пері мен періште» повестеріне байланысты айтуға
болар еді. Осының ... де ... үш ... ... ... тым кең ... ... таптаурынға айналып кеткен әдісі таңдап
алынған.
Нақ сол себепті де ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, «Бекетте» Нүркен ... ... ... ... қара үзіп ... хабарласпай жүреді. Тіпті ағасының бар ... ... ... ағасы Нүркеннің іштей ұнатып жүрген ... ... ... ... мен ... ... ... үйлесуі қиын
шетін құбылыстардың шартысуы үшін әрине бұдан гөрі тереңірек дәйек керекті.
Алайда Дулат таланты ... ... адам ... ... қапыссыз тани білетін зерделілігі сонан соң сол кезден бастап-
ақ ол таңдап алған көркемдік ...... ... ... ... ашуға ұмтылған суреткерлік нысаны осы повестерден-ақ ... ... ... Бекет, «Мазасыз күндердегі» Мария, «Пері мен
періштедегі» Құлахмет ... сол ... ... ... ... ақ ... ... үйіріп, тартып әкететін жазу машығы, баяндау
мәнеріндегі табиғилық, кейіпкерлердің сүйіспеншілікпен мінездеуі адамдың
жүрек дірілін, жан ... тап ... ... оқушыға да сол қалпында
мөлдіретіп жеткізе білу.
Адам мінезінің іргетасын қалай алмай тұрып, аспаннан ... ... ... алып шыға ... – бәрі осы повестерден ... ... ... ... осы ... дейін оннан астам повесть, бір роман,
көптеген әңгімелер, драмалық шығармалар туған ... ... әрі, ... бері деу ... ... оның ... ... жағы повестері мен әңгімелерінде жатқанын бөліп
айтсақ, одан жазушының басқа жанрдағы шығармаларына ... түсе ... ... ... ... бір ... – «Біз ... көрген
жоқпыз» шығармасы. Мұнда өзге повестердегідей орталық яки басты кейіпкерлер
жоқ десе де болғандай. Орталық кейіпкер – бүкіл бір ... ... соң ... ... әйел-еркегі бар бір қауым адамның соғыс кезіндегі
тіршілігі сөз болады. Бұл ... ең ... ... біздіңше, уақыт
психологиясының шыншылдықпен, барынша дәлдік пен ... ... ... ... ... ғана жаныштар зар-зардабының
салмағының көркем бейнеленуі.
Д. Исабеков повестерінен байқалатын зор ... – ол адам – ... ... ... көркем өнердегі ажыратылмас ұғымдардың көп мән бермейтіндей
көрінетіні.
Жазушы Д.Исабеков қаламынан осы күнге дейін жалғыз ғана роман туды. Ол
«Қарғын» ... Осы ... ... ... ... таласты ойлар айтыла
бастағаны белгілі. Ол роман емес, ... ... ... ... Бұл ... дауға илігудің жөні жоқ. Көңіл аударатын жайы сол ... шығу ... Оған ... ... ... ... ... санының аздығы болмаса керек. Романның басты тұлғалары Жасын,
Бағила ... ... ... ... ... ... ерекшелігі болса керек.
Ал шығармадағы оқиға өрісінің «Қарғынды» әр оқушысының ... ... етіп ... үшеу – ... ... ... ... ғана
шектелуі жазушының өзге повестеріндегі көркемдік әдіс – машықты, баяндау
мәнерін еске салады.
Иә, сөз жоқ, ... өзі ... ... ... негізінен шағын
жанрлардан тауыпты. Шығармашылық жолының ... ... ... ... талассыз жазып келе жатқан әңгімелері де осыдан дәлел.
Сен соның ішінен жазушының ... ... тың ... ... бір топ ... ғана ... көрсеткім келеді. Олар
«Оқырмаштан наурызға дейін», ... ... пен ... ... жаңа қоныс», «Ескерткіш», «Бонапарттың үйленуі», «Социализм зәулім».
Оқушыны оқтын-оқтын езу тартқызып отыратын әдемі юмор ... ... ... Ал мына ... ... аяқ ашы кермек жуа өзен
болған. Бір ... ... ... неменеге қажет деп ... Ал, ... ... бұл ... ... концепциясындағы
белгілі бір кезеңді айғақтайтын дүниелер.
Қысқасы, Дулаттың осы бір топ әңгімелерін ... ... ... ... ерекше құбылыс деп бағалауға болар еді.
Сонымен, әңгімеміздің бас жағына айтып өткен бір ... ... ... өмірбаяны тоқырау аталатын кезеңге деп келген,
бүгінде елу ... ... ... ... ... ... ... зор
есеп ретінде шығармаларыны жинақтап, ... ... ... бір ... ... әрине Дулат та бар, өзіндік сыр-сипаты қандай, ұтқаны
қайсы, ұтылғаны бар ... ... ... бір ретте «мені ақын еткен – тоқырау»
дегенді бар. ... ... ... қой, сонан соң барып жазамын» дейтін гәп
бола ма? Шын талант ... ... ... да өз ... ... ... ... ешкімге де ұстатпаған, ... ... ... ... өмірбаянын тоқыраумен түйдей «құрлас» біздің Дулаттың да
басты ерекшелігі осында.
Оның басқа бір ерекшелігі де осы арнадан шығады. ... ... тап ... ... ... ... ... жалтылдақ басуларынан ат-
тонын ала қашқан ол адастырмас темірқазық – көркемдік, көркемөнердің ... ... ... ... әуел ... ... ұғынып, берік
ұстанды, содан айныған жоқ. Осының нәтижесінде ... ... ... иін тіресіп тұрған таңдаулы төл ... ... ... қойып, қастерлеп сақтайтын қос кітабын ұсынып отыр.
Ал ұтылғаны... Ол да бар, әрине, жазушы қалай ... де өз ... Сол ... ... қыспағынан ада-гүде азат бола алмақ емес.
Құрсау идеологиясының ұшқыр найзасы екі өкпеден қатар ... ... ... ұрыс ... адам ... шыққанмен, батырып соққы да бере
алмауы кәдік. Осыным қалай болар, деп ... беру бір ... ... ... ... Бәлкім, Дулаттың да басты сөзі әлі алда деп күтуге де ... ... ... ... ... ... ... Исабеков та әдебиеттегі ... ... ... ... бір үзік ... ... ... кейіпкерлер
тіршілік кешкен, анау айтқан ерекшелігі жоқ ол әңгімелер жап-жақсы
оқылатын, ... ... ... де, ... ... бой ... ауыл ... суреттейді
деуге боларлықтай әңгімелердегі жылы юморға оранған жазушылық көңіл-көз,
ұшқыр түйсік-таныс ... ... бері ... ғасырға жуық уақыт ішінде жазушы қаламынан көптеген
әңгімелер мен повесттер, он ... ... бір ... ... ... бастау кезеңінде Исабеков шығармашылығының болашақ контур-
контрапунктерін айқын бағамдатқан ... ... оның ... пен ... мен ... еді. ... ... кейінгі повестері
мен драмаларында, «Қарғын» романында бұл контур шығармаларының ... ... ...... жан-жақты картинасын жасап, эпикалық
тынысын беруге емес, адамның рухани дүниесіне үңіле отырып, ... ... ... ден қою ... ... - ... сында жоғары бағаланған повесть ... ... ... келе ... ... ... Одақ ... сондай-ақ, қазақ прозасында да лирикалық-психологиялық сипатына,
бағыттағы шығармалар иегі молайған болатын. Алайда «Гауһартасты» лирикалық-
психологиялық сипатына қарап немесе ... сын атап ... ... ... оқиға дамуының, шиеленісуінің нанымдылығына,
қарапайым кейіпкерлерінің өмірге ... - ... ... ... ... ... ... байланысты бағалау,
сондай-ақ, «Пері мен періштені» адасқан ... ... ... ... «характер даралауда көш ілгері кетуімен» бағалау тым қораштық
етер еді.
Оқиғалары бірінші жақтан баяндалатын «Гауһартас» пен ... мен ...... ... ой ... бір-біріне үндес, жалғастас
туындылар. «Гауһартастағы» Қайыркең, «Пері мен періштедегі» Сапар – әйтеуір
әңгімеші баяндамасы ... ... өз ... ... сай зерделі
кейіпкерлері, сондықтан да олар өздері куәгер болған ... ... ... ... ... ... ... Бозбала
Қайыркеңнің, бір есептен, Ш.Айтматовтың «Жәмила» повестіндегі бала Даниярды
еске түсіретіндей болары бар. Бірақ «Гауһартас» көркемдік ... ... жан ... ... ... ... әлеуметтік ортасымен
қоқтығысын басқа өлшемде қарастыратын туынды.
Меніңше, Дулаттың повестеріндегі Салтанат пен Сапураның, ... бір ... ... ... ... ... ... қасиеттер де осы тартыс негізінде ашылады. Тек Салтанат Сапура мен
Марзияға ... ... ... ... ... ... ... жаратылысында «туа бітті азат» ... ... ... мен ... ... ... алшақтың
сәйкессіздіктердің объективті-субъективті себептеріне үңіледі. ... ... да ... рухани ғұмыр кешуіне деген ... ... ... әр ... өз деңгейіне, көңіл өлшеміне сай арман-тілек,
мұраты бар. Мәселен, «Пері мен періште» ... ... - ... ... ... ... оның ... сына пікір басымдау айтылған, Сапура бейнесін
алалық. Сапура да Салтанат сияқты ғашық болып, ... ... ... ... ... және ... көмегімен алып қашқан. Қүлахмет
бейненің тым сентименталдығын айтпағанда ыбыштай емес, керісінше, жаны
сезімтал, үлкен жүректі ... ... ... шкаласында Салтанаттан едәуір төменде тұрған
кейіпкер. Сапураны Салтанатпен салыстыру, төмендету ниетіміз жоқ, ... ... әу ... ... ... ... еске алмасқа
болмайды.
Психологиямыз, драмамыз деп анықтама беруге болатын «пері мен періште»
повесті Сапура тағдыры арқылы аламның рухани ... шарқ ... ... ... ... Сапура атты кейіпкерлерінен туындайтын ... ... ... ... ... ... ... орай
басқа бір қырынан қарастыруға болар еді.
Басталуы, оқиғаның дамуында ... ... ... ... «Мазасыз
күндер» повестіндегі (әрине, детективте бүткіл оқиға кісі өлімі айналасында
шоғырланатынын еске ... ... ... да ... ... ой-сезім, арман-үміті мен қимыл-әрекеттерінің қайшылықтарына
қарап, «ақ не қара» деген ... ... ... ... алға тартады.
Мұның өзі адам баласының ... мына ... ... өз ... ... ... сезінуден сондықтан да адамға жаны
ашығандығына түптен келгенде үлкен гуманизмнен ... ... ... ... ... өмірдің бейкемел кетіктігімен
осы кетіктікті желеу етер ... ар ... ... ... ... («Дермендегі» Омақ, «тіршіліктегі» Дәулетбай, ... еске ... ... шығармаларының қай-қайсысында да «қағанағы қарқ,
сағанағы сарқ» кейіпкерлерді тым аз ... Оның ... ... өмірлері қара күшке әлеуметтік жағдайға тәуелдікпен
өткен адамдардың тағдырлары суреттеледі.
Жазушының «Тіршілік» атты кітабына еңген шығармаларының «негізгі пафосы
– трагизм» деп өте ... атап ... ... ... ... Р. Нұрғалиев.
Адамдар тағдырындағы трагизм – арман-мұрат пен кешкен ғұмыр арасындағы,
адамның өз еркінен тыс шығып жатар ... адам ... ... пен көр түнек» арасында (Сүлейменов) шырқырап жүріп бастан ... - ... ұлы ... ... қол қояр ... бұл ... ... идеясына айналдыру жазушының жазушысының ғана
қолына келер шаруасы.
Адам баласының өмірге ... ... ... ... ... ... типтік шындық көрініс бермей ме?
Сонда жазушы трагизмнің іргетасы неде? Оны кейіпкерлерінің көпі ... азап ... ... ... ... жатады? Әділеттілік, адалдық үшін
неге олшық ... ... ... ... Тұңғыштың,
«Тіршіліктегі» Молдарәсілдің бақытсыздығын, әдеттегі ұғымға ... ... тар да ... ... ғана түсіндіруге бола ма немесе
ғалым сыншы Ш.Елеукенов талдауына сәйкес жазушының «азап пен жан қиналысын
дәріптеу, ... ... ... ... ... ... ... тіпті өз басында қорғай білмейтін дәрменсіз кейіпті бейнелеу
– тағдыр толқысына төзе білуге, қорлық ... ... ... ... ... ... ... сарынға таптаурын жерге толай кереңкез
шығармалар азық болған жолдардың ішінде ең ... іш ... Өмір ... ... ... ... жағдайына көп нәрсе
байланысты десек те, адам ... ... қай ... қай ... ... ... қара күш зорлығы да, әлеуметтік және ... ... та ... романының даму тарихы
Жазушының бұл концепциясы «Тіршілік» повесінде жоталана түседі. ... ... ... ... ... ғалым-сыншы айтқандай, шығыс
поэмаларынан да тіпті Толстойдың көпке мәлім «направление злу» принципінен
де емес, ... ... ... ... ... ілінген, батыс философиясының,
сондай-ақ, әдебиетінің да қуатты ағымы экзистенциализмнен – адам баласының
қатал өмір алдындағы, әлемдік ... ... ... ... ... зерделер едік.
Негізінен жазушы шығармашылығындағы сапалы көркемдік құбылыс ... бұл ... ... мен ... ... пен ... дерексіздігіне байланысты едәуір сындар айтылады. ... де ... ... ... әлемін тереңірек томдаудан гөрі
әдебиеттің ...... ... яғни өмірдің қарасы
бейнесін іздеп үйренген ... ... ... ... ... ... ... көркемдік-эстетикалық ізденістер
аясынан қарастыруды қажетсінеді. Таза реалистік ... ... ... мен ... ... мол болса, «Дерменеде», әсіресе,
«Сүйекші» мен «Тіршілікте» ой ағымы, ... ... ... ... ... ... ... ретте Дулати шығармашыларының ой саз әуені екі регистрде ... өмір және сол ... ... адам бола ... яғни өз ... ... бере білу ... – естілетінін айту орынды. Тағы бір ой
ұшығын ... ... ... «кішкентай адамдардың», «қор
болғандардың» ... ... ... ... ... бір деңгейде
қалыптасқан ұғым ... ... ... қоғамдық – әлеуметтік иерархиядан алар
орнына қарап бағалаудың өмірден әдебиетке де ... ... шын ... ... алдан қарастырғанда, Дулат үшін кейіпкері,
яғни қандай да ... ... ... қарамастан нақты
болмыстығы жеке тұлға.
70-жылдары қазақ әдебиетінің ... ... ... ... ... ... бір топ қаламгерлер әдебиет ... ... ... ... ... ... ... Ақселеу, Кәдірбек, Дүкенбай, Мұхтар,
Аян, Оралхан, Исраил, Кәрібай сынды ... ... ... жел есе ... сол ... мен ... ... кесек-
кесек дүниесімен, кестелі өрнегінен, философиялық ... ... ... ... ... ... ... тұлғасы бөлек,
құлжасы ерек бір жазушы бар ...... ... Жарқ етіп ... жалт етіп ... ... сәуледей емес, Дүкең әдебиет ... ... ... ... ... есік ашып, сол қуат қарымынан танбай талай,
талай, тың, шың ... ... ... Сол ... ... ... болсақ, толғар болсақ, Дулаттың
қаламгерлік өнердегі «думанын» тамашалап, ... ... ... ... ... мен құт ... қанында, қаламында ойнатқан
ойы – салқар, ...... ... - өзіміздің Дулат Исабеков.
Д.Исабековтың осы повестерінен кейін «Қарғын» ... ... ... ... ... ...... құрбы – құрдастарының өмірін
суреттеу» үдісінен шығуға ... ғана ... ... ... ... ... белеске шығуы деу керек. Кезінде оқырман
қауымы, әсіресе, жастар бас ... ... ... ... ... жаңа шығармасы да оқырманды, бей-жай ... ... ... ... ... бұл шығармада жазушы тағы да ... ......... орта – ... ара ... дисгармониясы туралы проблемасы басқа материалда мейлінше,
тереңірек қарастырады.
Романның кіндік кейіпкері ... ... сын ... ... шығармадан
іздейтін әлеуметтік белсенді, ... ... ... ... ол ... ... ... әсер етері, рухани ... ... бір ... ... бар рухани жасампаз ... ... ... ... ... есте ... – өз уақытымен, қоғамымен біте ... өз ... тап ... ... көп ... Ал шын ... заманның
кезеңдік тынысына шідерленбейді, ... ... ... ілінбейді,
қандай қоғамдық – рухани ахуалда болсын ... ішкі ... ... ... төрт ... сай, ... ... сарқ» кейіпкерлердің жоққа ... ... ... Олай ... – оның туындыларында, айталық, тоғышарлардың
сырт шапан-шеккені, ең ... ... ... ... ... қаулы қаһарларда бекітілген өмірі емес, шындығы аз, ... ... ... бетінде, қаулы қаһарларда бекітілген ... ... мол ... ... – қоғамдық – әлеуметтік процестерді терең
зерделей білу талантына тікелей тәуелді еді.
Д.Исабеков шығармаларын оқумен ... көру де ... Бұл ... оның ... ... драматург қаламынан оншақты пьеса шықты және ... ... ... ... сахналарында қойылып, табыспен жүрді, ал
бірері қазір де ... ... ... пьесасы кезінде өзге республикаларда ... ... ... ... Исабековті біліңкірейтіні, пьесалары бойынша
қойылған ... да ... ойға ... ... бір ... шыққаны-шығары анық. Өйткені, оның драмаларының да ... ... ... ... ... ... келеді. Әлеуметтік қуат
дегенде оның өз драмаларында әлеумет өмірінің ... ... ... оның ... де ... ... ... адам тағдырын алдыңғы
планға қойып отыратынын айтпақпыз. Исабековтің соңғы ... ... ... ... театрында қойылған алғашқы «Әпке» (реж.
Б.Омаров, 1979 ж.), «Мұрагерлер» (реж. С.Асылханов, 1983 ж.) , ... ... ... екі ... (реж. ... 1996 ж.)
пьесалары репертуарда бірталай уақыт жүрді. Бұл драмаларда көтерілетін
көкейкесті ... ... ... ... ... ашылады,
оқиғалардың сырт мазмұны емес, ішкі шарығысы да ма...
Жазушы драматург ... ... тағы бір ... ... ... ... ... тұтас сандалмайды.
Өзі 50 жасқа келген Д.Исабековтің баспасөзде жариялана ... жыл ... Оның ... осы ... ... ... ... пьеса, киносценарий, көкейкесті мақала және ... атты ... ... ... ... беру үшін ... де не 40, не 50 жыл ... оқымай мақтай салсаң обал болатын, оқып ... ... ... талант. Өйткені оның шығармаларында данышпандарды да
ойлантатын ... бар. Оны ... оқу да ... ... ... ... солай.
ІІ тарау.
Адамдар арасындағы психологиялық тартыстар мен ... ... ... және ... деңгейлерін сұрыптап, дараматын
көрсететін әркім-әркімді ... ... тани ... не орынсыз
оқиға қуып кетпейтін, не нанымсыз бірде-бір сөз ... ... әрі жан ... от пен суға ...... ... роман
жазғаны үшін айтып отырмын.
«Қарғын» Дулат оқиға шытырманынан гөрі жан ... ... ... Және адам жанының ... ... ... ... дәл ... ... оқиға желісін еске түсіріп көрейікші.
Оныншыны бітіріп, оқуға түсуге келе ... ...... ... ... ... ... пойыз ішіндегі жазушы ... екі ... бар кісі ... ... ... және оның ... қыз да, әкесі де білмейді. «Ашық тұлғасында ... бас ... пен ... ... тұрған жігітті қыз әкесі мен оның
жандай ... ... ... ... ... етеді. «Сіздерге жаным ашыған
соң ғана көндім» дейді жігіт. Кімнің кім ... бір сөз мен ... біле ... оның ... ... қарап, келесі сәтте
нендей келеңсіздіктерді жасай алатынын да шамалай ... ой ... ... ... жоғары адам өзінің ойы да, жаны да қорша байқұсқа ... не ... ... ... ... ме, ... көрсетіп керілісе
ме? Өйтсе де, жеңілмей ме? Осының бәрін ойлаған, таразылаған ... ... ... неге риза ... сөз, жеке ... ... жан дүниесін қаншалық дәл көрсете
алса, ... ... де ... айқын көрсетеді.
Жасынның ауызынан шыққан жоғарыдағы жалғыз сәт ... ... ... ... ... да ... әр сөзіне, әр сөйлеміне мән беріп, астарына үңіліп оқуды ... ... ... ... ... ой мен сезімін өрістеуі,
тайпаласуы, азапқа түсіп-шығуы дамиды. Романдағы бүкіл ... ...... жан дүниесі, сезім әлемі.
Бағила әкесімен қызметтес Тұрғат ... ... ... Шынымды айтсам,
оған «ғашық» деген сөзді де қиғым келмейді.
Асыл сөз ... ... ... де ... ... Ал ... ... ой дәрежесін, мәдени деңгейін жазушы Жасын ... биыл ... ... да ... Біледі де тыжырынады. Білімді
қыз ... ... ... ... ... десе, анау өз шамасын бөлмей, балып-талып сөйлейді, асып-
тасып алшақ басады. Қасы жеткен ... ... ... ... ... ... ақыл-ой, мәдениет дегендерді естісе,
естігенде шығар, ал халық үшін ... ... ... ... ... ... ол доп ... көм
Соның бәрін сезіне білетін ... ... болу және ... ... ол қыз ... ... ... дейсің деп сену бір
Тұрғатқа ғана емес, мыңдаған Тұрғаттарға тән ... және ... ... ... мен ... емес қыздардың да
трагедиясы.
Жазушы өз уақытымен біте ... өз ... ... тап
басады дегенді көп айтамыз. Ал, шын ... ... ... ... ... саясатының рухани ахуалда боясын рухани
дербесінің ішкі дербестігін сақтайды.
«Ойлы ... ... жоқ бұл ... Осы бір өлең ... ... ... ... шатысын, шарпысын бара жатқан алып қашты
арналыстарының ... ... бас ... оны ... ... «Ойлы адамға неге қызық жоқ?»
«Абайдың мұнысы несі?», - деуші еді. ... ... адам ... оның ... ... басады, ол еңбегінің, білімінің, ойының зейнетін
көреді», - деуші еді, он жыл бойы ... деп ... ме, ... ... Енді кеп ... ... ... сене ме, мұғалімдерге сене ме, әде өзіне
сене ме? Қайсысына жүгінген жөн?»
Бағиланың басы қатты. Кіге ... ... ... шұбырған
ойларының қайсысын ұстарын, қайсысының жалына жабысарын білмеді.
Ұмытармын деп, Қырымға да қашып кетіп байқайды. Тұрғаттың ... ... ... үй салған, оның іші жасау-жиһазға толған, облыста беделі
бар, ... кім ... қолы жете ... ... ... Тұрғатта бардың бірде бір бақыттың өлшемі, басмайыншы деп
бақытты болатын жолды іздемейді. Пікірін айту, білімі мен ... ... ... жазу – оған сәл бақыт секілді. Ұқпағандар да, көре
алмағандар да оны сынап ... ... ол ... ... ... дұрыс
екеніні біледі. Білімімен, жан түйсігімен біледі.
Бағила осы екеуінің қайсысын таңдауға тиіс.
Адамды шошытатын осы ... ... ... ... ... таңдауға тұрарлық Тұрғатқа түк те жоқ екенін Бағила да,
оқырман да ... ... ... Сонда Бағиланың болашағы қандай
болмақ?
Ол өзінің ... ... ... кете алмайтынын мойындап, Қырымға
шақыртып алған жоқ па? Сонымен де ... сыр ... ме? ... да ... ... ... ме? ... Бағиланы оқырман да қимайтын дәрежеге
жетеді. ... ... ... өзі шайнап беріп тұрған жоқ па?
Жоқ, өйтіп шайнап ... ... ас ... ... біледі. Оның
бұл романында ым көп. Ол ымды көп оқырман ... өз ... ... жыға түсіне алмай дал болады. Сөйтіп ... ... ... өмір шіркіннің ешбір ереже мен қағидаға бағынбайтынын,
сүйіспендік дейтін әулиенің сезім шарапатын шектей ... ... ... екенін түсінеді. Кім біледі, ... ... көп ... ... де ... мүмкін...
«Сүю деген ешкімнен рұқсат сұрап келмейді, ол, тіпті, өзіңмен де
санаспайды
Сүю ... ... мен ... құл етіп матап беретін тәтті у, сүйкімді
жауыз, ... ... ... ... кейіпкері. Сол «жауздың» қармағына
іліккен Бағиланың хал-жағдайын бәріміз де түсініп, бәріміз де онымен бірге
қаналып, сонымен ... ... ... ... ... бізді тыңдайды, бәрін
өзі шешеді, өзі біледі. Өйткені өмір оныкі. Сондықтан өз ... ... ... ... оған өзі пікірін тануға қақысы болмағанымен, өзінше
ойлауға ... бар. ... ... ... ... бар, оның ... ... емес» дейді ә дегеннен. Жоқ, Жасын да Бағиланы сүйеді. ... ... де, ... суып ... ... ... өмір ... Бағиламен
қосылғаны дұрыс, дейді біреу. Ойбай, ажыраспай-ақ Бағиламен жолыға бермей
ме? – дейтіндер ... ... ... ... бала ... үй құрмай ма?
деп тағы бірі. Бірі Бағиланы, екіншісі Жасынды сөгер, тағы бірі Бағиланы,
енді бірі ... ... ... ... ... бола ... ... отырып, екеуі де жылады. Әйел өмірінің тек жеңілістен,
кешіруден, жол беруден тұратынын айтып жылады, - ... ... Ал ... бұл ... ... ала ма?
ІІІ тарау.
Оқырманның оған өзі пікірін тануға ойлауға ... бар. ... ... ... ... ондағы кейбір пікірлері де ... ... ... жан ... ... былай суреттейді. Жасынды әйелдер
жағы суықсың, саған бәрібір, деп өкпелейтін, ... ... ... де ... ... ... еді, жақсы көріп қана қоймай, одан жақсанатын
да.
Өткір ойлы көз, ... ... ... ... ... философия,
ешкімге иілмес мінез, ұшан-теңіз білім оны қай жерде отырмасын, тарихшылар
мен экономисттер ма, ... мен ... ма ... де биік ... ... ... ... тастай бекіген көзқарастарды ол ... ... ... ... ... ... ... дәл осылайша танығаны үшін, тани біліп, ұнатып
қалғаны үшін Бағила қызды қалай жазғырарсың?
Қайта тани ... тани ... ... ... ма ең?
Жасынның мына ойы талайды шошытатын ой емес пе?
«Егер де мен онымен бұдан да ... ... ... ... ... ... қайталанбас киелі сезім кеудемде күнде дүрсілдейді,
дүрсілдей бермек пе? Жұбайлық өмірдің соңына ... ... жоқ! ... ... ... өзі жалған уақытша екен ғой.
Белгілі бір белдеуге дейін. Одан әрі үйреншікті тіршілік басталады. Бұл
қыздың самайына ... ... ... ... ... еруі ... ... бөлек жатқанын да қалайтын шақтарым болатын шығар, - деп ... ... тән ... ... жек көру ... ... өз ... өз табиғаты бар ғой. Тірі адам секілді оның
де туылып, өніп-өсуіне қақысы ... ... оның да ... ... қақысы бар екен ғой!
Ендеше, ол үшін адам неге кінәлі болуы керек? Оны неге ... ... ... ... осы ... ... ... заңды да. Жасын солай ойлады екен, деп, бүкіл адам баласы солай
алмайды ғой.
Оны аз десеңіз ... тағы бір ... ... Жасынның атынан
ортаға тастайды.
«Сонау жылғы «Театральная» кафесіндегі кездесуден бастап, тынышымды
алған, ішкі ... ... ... күрт ... ... әйел ... ... сүю деген ұғымды жақыртып кеткен, қалған өмірімде ұмыта ... ... ... осы бір жан ... жоғалтуым керек пе, жоғалуы
тиіс пе? Оқуын бітірген соң, ол өз бетінше кетеді, мен өз бетімше ... ... ... соң да ... ... ... тіршілікті жалғастыра бермекпін
бе? Ол да сөйте ме? Неге? Неліктен? ... ... ... ... заңы ... ... еткендіктен бе?
Олай болса, тағдыр мені мұнымен неге кездестірді? Бала сүймей, үйленбей
тұрғанда неге ... ... ... ... ... бере салатын кім бар?»
Оқырманды осыншама ойға, азапқа салған Дулат, сөз жоқ, сүйсінтетін
талант. Оның «Қарғын» ...... ... Бас кейіпкері Жасын мен үшін
Асқар Сүлейменовтың ролінде ... ... ... де ... «Мен тоқ ... жек ... өйткені, тоқ адамның көзі ... ... ... ... өнер де, ұлт та, ... күн де, дүниедегі
өзгерістер де қажет емес, оларға қарын қажет», - дейді Жасын. ... ... та ... ... Және де ... де «Құранды ұран деп берсең,
ұран деп, ұранды Құран деп берсең, ... деп оқи ... ... ... ... ... ... Дәлелім – Жасын секілді жазушының қазақ
топырағында бола алатындығы,оның кепілі кешегі өткен Асқар Сүлейменов ... ... ұзақ ... еткенімізбен, қалың қазаққа ... ... ... ... танытқан негізінен повестері екенін де
естен шығармағанымыз жөн. Оның ... ... ... ... ... мен ... ... «Сүйекші», «Дермене», «Тіршілік»,
«Біз соғысты көрген жоқпыз», «Өкпек жолаушымен», «Ертегі елінде», ... атты ... бірі ... ... ... ... ... тұтатын қазынасы.
Оларда қаншама кейіпкерлердің қаншалық ... ... ... мен ... ... суреттелген.
Бәрін талдау мүмкін болмас, тек «Тіршілікке» тоқталайық.
Дулат қазіргі жазып жүрген драматургтердің ең ... Оның ... мен ... ... ... ... орталықтарында талассыз қойылып
жатады. Қоғамның, халықтың өмірінен ол ешқашан қағыс ... ... ... Екі
күн елдің қамын ойлап, үшінші күні өзі ... ... ... ... ... үшінші ой мен ізденіс үстінде. Сол ойларымен ізденістері бірде
роман, не ... не ... не ... не ... боп ... ... да
жатады.
Өйткені, ой азабын тартпаса, Дулат Дулат бола ма? Дулатты қазақ
сол азабы үшін ... ... ... ұзағынан болғай, Дулат!
Алпысқа толған ағалармызға қай жағынан да қатты қызығатынымыз ... ... ... ... ... ... ... құрдастарымен де
әзілдесіп қояды.
Д. Исабеков осылай сөйлесе, Дулат Исабеков бола ма? Көркем дүниедегі
«қара ... ласы ... ... ... деп, ... ... мүжіп, ортан жілігін оқ жылан сорды», қазақ халқын айтып отыр ... ол ... ... еді ... ... «Бір ... ... десем, бойымнан қорқам, сыланбайын,
десем, сылаңдаған тоқалдан қорқам деген екен, - деп және бір жәйттің ... ... ... – бір ... ... алпысқа толып келіп
жатыпты. Бірі әзіл – ... ... ... ... ... осынша жасқа
келуіне илану қиын. Бәрі – бәрі ... ... ... ... ... бәрі ... ұқсай тұра,
шеттерінен дана. Мейірлері де ... ... бұл ... бірі – ... ... ... ... маңдайындағы жорықта дара – дара! Ғажап емес
пе? Сіз бен бізге бұдан артық не керек?
Бұл ... – шоқ ... ... жұрт қай ... де, ... ... арыстан аш, доға белді доңыз тоқ» заманда да ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Бұл шоғырдың төңірегінде (шүкіршілік, бұлардың алдында бірер ... шоқ ... ... қой) ... ... айтылады. Себебі бұларды
оқырман, көрермен керексінеді ақсайды, сағынады. ... ... ... ... ... ... де балғы. Ғ.Мүсірепов «Қай халықтан болса да
мәдениетін, көркем сөз, ... ... ... ... ... жүз ... өптік етпейді, он талант аздық етпейді», - дейді.
Көз тимесін соғыстық басында туған ... ... ... «балаларға» соғыстың сонында Жеңіс жылында туған ... ... ... шығарсыз енді, оқырман дос.
Қазақ қаламгерлерінің ішінде Дулат Исабековтің ... ... ... сол – ол көп жанрлы, роман, повесть, әңгіме,
публицистикалық ... ... ... ... ... таза, сұлу суретімен ажарландырып ... һәм ... ... ... – драматург Исабеков дегенге тағы бір ... ... ...... болмысы тұтас ... Ол ... ... анықтама. Жалпы бүгінгі рухани – ... ... жан ... ... ... ... ... мәселелеріне байланысты
мазмұнды толғаныстары мен ... ... жиі оқыр ... сонау, «қайта құру» аталған кезеңінен бірі бұл ... ... ... келе ... ... ... еп ендігі үлкен
бір тамға жүк боларлық шығар). ... бір ...... жан
сергектігі, уақыт тынысын терең сезінетінінде.
Жалпы Дулат шығармашылығында жаратылысында «туа ... ... ... ...... ... ... арасындағы алшықтық –
сәйкессіздіктерінің, көңіл өлшеміне сай арман тілек мұраты бар.
Жазушының ... ... ... әсіресе Малика бейнелеріне
орай басқа бір қырынан қарастыруға болар еді.
Бұл - әр ... әр ... мән ... астарына үңіліп, оқуды
талап ететін интеллектуалды роман.
Романның оқиғасы ой мен ... ... ... ... түсіп
– шығуы арқылы дамиды.
Романда бүкіл ... ... ...... жан ... ... ... қызметтес Тұрғат деген жігітке ... ... оған ... ... ... де қиғым келмейді.
Соның бәрін ... ... ... болу және менің
жағдайымдағы адамға ол қыз ... ... ... ... деп сену – бір
Тұрғатқа ғана емес, мыңдаған Тұрғатқа тән трагедия. ... осып ... ... ... ... ... риза болмассың?!
Жеке көзқарасымызды Исабековтің таланттығы көбімізге үлгі баса алар
еді. ... ... деп ... ұлтқа қалдыратын, өзін үкілеп
отырып, өзгенің ... ... ... әдеттен ада, өйткені, тарих
дегеніміз жанды ... ... ... қол ... ... өз
шығармашылығында мұндай әдеттер адам баласының ... ... де ... ... бұл суреткердің әдебиеттің баяндауыштылық, яғни кезеңінен
философиялық кезеңге ұласу ... ... ... көркемдік образы айқын, ... ...... ... ... ...

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Қарғын» романы туралы3 бет
Дін және мәдениеттің арақатынасы жөнінде қыруар пікірлер айтылуда10 бет
Дін рухани мәдениеттің бөлігі ретінде12 бет
Драмадағы тарихи тұлғалар бейнесі. Эссе12 бет
Дулат Исабеков48 бет
XIX г. 60-70-жылдарына дейінгі қазақ әдеби тілі және оны танытатын үлгілер25 бет
«Кеңістік» концептісіндегі жер-су атауларының вербалдануы3 бет
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы48 бет
«Қазақ» газеті және оның қоғамдық саяси қызметі53 бет
Азаттық жырының ақтаңгері5 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь