Мекшікті мемлекетсіздендіру және жекешелендіру

Мазмұны

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5

І Қазіргі заманғы меншіктің мәні
1.1 Меншіктің түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.2 Меншіктің субъектілері мен объектілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .9

II Мекшікті мемлекетсіздендіру және жекешелендіру
2.1.Жекелендіру мен мемлекет иелігіне алу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 15
2.2.Қазақстан республикасындағы меншіктің әртүрлі
формаларының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20
2.3. Жекешелендірілген кәсіпорындардың бөлу тетіктеріндегі меншік
қатынастарын іс жүзіне асыру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..31
Кіріспе
Ең алдымен, меншіктің экономикалық мазмұнын екі түсініктің сараптамасы негізінде алуға болады. Бір жағынан, қандай да бір қауымдастың (индивид, топ, қоғам) өндіріс құралдары мен қызмет нәтижелерін иемденуінің механизмі мен нысаны, ал екінші жағынан, олардың басқа шаруашылық бірліктерден және тұтас қоғамнан сәйкес
формалары.
1.Иемдену деген қандай да бір қатынастар субъектісін осы қатынастардың тұтас қоғам өміріндегі атқаратын қызметтеріне сәйкес, субъектінің өзінің өмір сүруіне айналдыруы дегенді білдіреді. Ал шеттету - қандай да бір объектіні субъектінің езіндік қызметіне айналдырудың мүмкін еместігін білдіреді.
2..Оқшауландыру деген әрбір тауар өндіруші белгілі
бір тауарды өндіруге мамандануын білдіреді. Еңбек бөлінісі неғұрлым терең болса, оқшауланған тауар өндірушілер арасындағы өзара тәуелділік те соғұрлым күшті. Жеке оқшауланған тауар өндірушілердің айырбастауы арқылы жүзеге асырылады.
3.Қоғамдастыру деген еңбектің қоғамдық сипатының дамуын білдіреді. Бір жағынан, қоғамдық еңбек бөлінісі және өндіріс құралдарына жеке меншіктің салдарынан кәсіпорындар жеке тауар өндірушілер ретінде оқшауланған. Екінші жағынан, еңбектің қоғамдық сипатына байланысты, олардың бәрі біртұтас қоғамдық ұдайы өндіріс процесіне тартылған. Оқшауланған тауар өндірушілер арасындағы экономикалық байланыстардың формасы - ақша айналымы арқылы жүретін тауар айырбасы болып табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Артыкова Б., Назыкеева Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу
орындарына арналған оқулық. А- 1990 жыл.
2. Әубәкіров, Я.Ә., Абдуллаев А.А. «Саяси экономия» А -1991 жыл.
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» А - 1999жыл.
4.Әубәкіров Я.Ә., Байжұмаев Б.б., Жақыпова Ф.Н., Т.П. Табаев
«Экономикалық теория» Алматы, 1999жыл.
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау» Алматы, 2001ж.
6. «Заң» Республикалық құқықтық, журнал Астана 2000ж №9
7. Мельников В.Д., Ілиясов К. «Қаржы» Алматы, 1994ж.
8. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. К.орын экономикасы. А, 2003ж.
9. Назарбаев Н.Ә. Қазақстанның егеменді мемлекет ретінде қалыптасуы мен дамуының стратегиясы. Алматы, 1992ж.
10. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000ж.
11.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек «Кәсіпорын экономикасы және
кәсіпкерлік» Алматы, 2002ж.
12. Ілиясов Қ.Қ., Құлпыбаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003ж.
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, 2001ж.
14. Сәбден О., Тоқсанова А. Шағын кәсіпкерлікті басқару.А,2002ж.
15. Экономика зарубежных стран. Москва, 1990г.
16. История экономических учений Москва, 1994г.
17. Реуэль А.Л. «Экономических учений» Москва 1972г.
18. Ядгаров Я.С. «История экономических учений» Москва 1998г.
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
...................................................5
І Қазіргі заманғы меншіктің мәні
1.1 ... ... ... ... ... мемлекетсіздендіру және жекешелендіру
2.1.Жекелендіру мен ... ... ... ... ... ... ... бөлу тетіктеріндегі меншік
қатынастарын іс ... ... ... ... экономикалық мазмұнын екі түсініктің сараптамасы
негізінде алуға болады. Бір жағынан, қандай да бір ... ... ... ... ... мен ... нәтижелерін иемденуінің механизмі
мен нысаны, ал екінші жағынан, ... ... ... ... ... ... ... деген қандай да бір қатынастар субъектісін осы қатынастардың
тұтас қоғам ... ... ... ... ... өзінің
өмір сүруіне айналдыруы дегенді білдіреді. Ал шеттету - ... да ... ... ... ... ... мүмкін еместігін
білдіреді.
2..Оқшауландыру деген әрбір тауар ... ... ... ... мамандануын білдіреді. Еңбек бөлінісі неғұрлым терең
болса, оқшауланған тауар өндірушілер арасындағы өзара ... ... ... Жеке ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады.
3.Қоғамдастыру деген еңбектің қоғамдық сипатының дамуын ... ... ... ... ... және өндіріс құралдарына жеке меншіктің
салдарынан ... жеке ... ... ... ... ... еңбектің қоғамдық сипатына байланысты, олардың бәрі біртұтас
қоғамдық ұдайы ... ... ... ... ... ... ... байланыстардың формасы - ақша айналымы ... ... ... болып табылады.
І Қазіргі заманғы меншіктің мәні
1.1 ... ... қай ... да сан ... ... ... ... келді.
Сондықтан да меншік құқығын кұкык институты ретінде ... ... ... ... ... ... деп түсіну ... ... өзі ... ...... өнімдері мен еңбекті
— меншіктену әрі иеленуді білдіреді. Ол тарихи қоғамның ішкі айқындауы
арқылы пайда ... ... ... ... ... ... ... оның
өзі заттың пайдалы касиеттеріне орай жүзеге асады, ... оны ... ... ... ... оған билік етіледі. Мемлекеттік меншіктің
экономикалық қатынасы құқық нормаларымен реттеліп, ... ... ... құкықтану доктринасы мен отандық заң ғылымы ... ... ... жағдайдағы меншік құқығы және ... ... ... деп ... игіліктерді иелену, пайдалану және билік етуге
байланысты коғамдык катынастарды реттейтін азаматтық құқық нормалары
жөнінде ... ... мен ... да ... ... ... әңгіме
болғанда — шын мәнінде объективтік мағынадағы меншік құқығы, яғни меншіктің
құқық институтын құрайтын нормалардың жиынтығы екенін көреміз. (мысалы, ... 188 - ... ... ... ... ... негізінде
нақтылы мемлекеттік меншік иесі өз калауы бойынша өзіне тиесілі ... және оған ... ... ... екендігін, яғни сату-сатып алу,
жалға беру және тағы басқа белгілі зандық ... ... ... ... ... ... ... субъективті жағына тап
боламыз (АК-тің 188-бабы).
Азаматтық кодекстің 188-бабында меншік құқығына мынадай ... " ... ... ... — субъектінің заң құжаттары ... және ... ... ... ... өз ... ... және оған билік ету құқығы". Бұл анықтама мейлінше дәл әрі ... ... ... ... ... ... ... шектеліп калмай, мүліктеріне өз
қалауынша иелену, ... және ... ету ... ... Меншік құқығына
анықтаманы субъектінің мүлікке заңға сәйкес билік етуі оны ... ... деп ... керек. Яғни субъектінің ... ... ... және оған ... ... ... үстемдікке қол жеткізу
аркылы меншік иесі азаматтың табиғат берген касиеттерінің бәрін пайдаланып,
оны ... ... ... ... ... бөтен біреуге беруге, жой-ып
жіберу іне толық күкы бар.ратка заң ... ... тану заң ... ... ... асады, өйткені, затқа үстемдікті шектеу меншік
иесінің еркіндігіне белгілі бір дәрежеде ыкпалын тигізеді, ... ... ... ... ... ... мүмкін емес. Сондыктан да Азаматтық
кодекстің 188-бабындағы ... ... ... ... ... ... көрсетеді, сол себепті де тұлғаның өз иелігіндегі ... ... және ... ету ... заң аркылы айқындалады. Меншік иесінін
еркіндігін шектеу меншік иесінің өз ... ... ... ... мен ... ... заңмен қорғайды.
1.2 Меншіктің субъектілері мен объектілері
Меншіктің құрлымы экономикалық жүйенің негізі болып табылады.
Меншікті ... екі ... ... ... тәсілдеме меншікті нақты ... каті ... ... ... ... ... арасындағы өндіріс құралдары мен өндіріс
нәтижелерін иемдену тұрғысындағы қатынастар.
Екінші тәсілдеме меншікті қоғамның бүкіл экономикалық жүйесін сараптау
арқылы сипаттайды. ... ... ... өзегі болып табылаты меншікті.
Меншіктің экономикалық мазмұны мынадай түсініктер арқылы ... жұп ... ... ... ... ... жұп категориялардың өзара байланысы; ... жеке және ... ... ... ... в/ табыстарды
үлестіру тәсілі; г/ субъектілік - объектілік талдау.
Ең алдымен, ... ... ... екі ... сараптамасы
негізінде алуға болады. Бір жағынан, қандай да бір қауымдастың ... ... ... ... мен қызмет нәтижелерін иемденуінің механизмі
мен нысаны, ал екінші жағынан, олардың басқа ... ... ... ... ... ... ... да бір қатынастар субъектісін осы ... ... ... ... ... сәйкес, субъектінің өзінің
өмір сүруіне айналдыруы дегенді білдіреді. Ал шеттету - қандай да ... ... ... ... айналдырудың мүмкін еместігін
білдіреді.
2..Оқшауландыру деген әрбір тауар өндіруші белгілі
бір тауарды өндіруге мамандануын білдіреді. Еңбек ... ... ... оқшауланған тауар өндірушілер арасындағы өзара тәуелділік те
соғұрлым күшті. Жеке ... ... ... ... арқылы
жүзеге асырылады.
3.Қоғамдастыру деген еңбектің қоғамдық сипатының дамуын білдіреді. Бір
жағынан, қоғамдық еңбек бөлінісі және өндіріс құралдарына жеке ... ... жеке ... ... ретінде оқшауланған. Екінші
жағынан, еңбектің қоғамдық сипатына байланысты, олардың бәрі біртұтас
қоғамдық ұдайы өндіріс процесіне тартылған. ... ... ... экономикалық байланыстардың формасы - ақша ... ... ... ... ... ... Меншік қатынастарының ауқымды
негізін өндіру факторларын біріктіру тәсілі құрайды. ... ... ... жүр: ... және ... ... ... игіліктерді тікелей өндірушілермен өндіріс процесінде,
айналым ... ... өтіп ... ... ... тікелей
қосылу тәсілдері сипаттайды. Бұл жағдайда, бір адам ... ... ... асырылады өндіріс құралдарын ... ... ... ... ... өндіруші қызметі. Кейде басқа нұсқалары да
болуы мүмкін, бұл жағдайда екі қызмет ... ... ... ... - ... ... меншіктеуші қызметі, бірінде -
жұмыс күші қызметі. Бұл жағдай жұмысшы өндіріс құралдарынан шеттетілген.
Өндіріс ... ... ... өндіріс құралдарын меншіктеушін жұмыс
нарығында жұмыс күшін жалдауы қажет. Сондықтан да, өндіріс саласында жүзеге
асатын заттық және жеке ... ... ... ... ... ... ... яғни тауар-ақша қатынастары ... ... ... бірігуінің бұл нұсқасы сатылы деп аталады. Табыстарды
үлестіру өндіріс құралдарын меншіктеушілер мүддесі үшін ... ... ... жеке ... ... ... топ, ... халық, басқару органдары бола алады.
Меншік объектілері: өндіріс құралдары, мүлік ... ... ... ... жұмыс болып табылады. Меншіктің заңдық мазмұны
құқықтық өкілдіктермен сипатталады. ... ... бұл ... экономикалық пайдалануына байланысты қалыптасатын билік ету
құқықтарының ... ... ... ... ... ... асуы үшін меншік құқықтарының ... ... ... ... - бұл ... ... ... меншікке өкілдіктерін анықтау.
Толық "құқықтар шоғыры" он бір элементтен тұрады:
1)Иелік ету ... яғни ... ... нақты бақылау жасау құқығы;
2)Пайдалану құқығы, яғни игіліктердің пайдалы ... өзі ... ... ... яғни ... ... кім және ... қамтамасыз
ететінін шешу құқығы;
4) Табысты алу құқығы, яғни игіліктерді пайдалану нә-тижелеріне иелік ету
құқығы;
5)Егемен құқығы, яғни игіліктерді ... ... ... ... ... ие болу ... яғни игіліктердің экспроприяциясынан немесе
сыртқы орта тарапынан ... ... ... ... ... ... құқығы;
8)Игіліктерді шексіз пайдалану құқығы;
9)Сыртқы ортаға зиян тигізетін ... ... ... ... алу түріндегі жауапкершілік құқығы, яғни игілікті қарызды өтеу
үшін өндіріп алу мүмкіндігі;
11) Қалдықтық сипат ... яғни ... ... ... ... ... тәртіптер мен институттардың болу құқығы.
Меншік қатынастары - материалдық және метериалдық емес ресурстарға қол
жеткізуден шеттетулер жүйесі. Егер ... қол ... ... ... олар - ... емес ешкімге тиесілі емес, немесе бәрі ... ... ... қол ... ... ... - бір нәрсе деп айтуға
болады,
Меншік объектілері әрқашанда шектеулі болат экономикалық ресурстар ... ... ... ... қол ... ... ... жеке
құқықтарын айрықшалауды білдіреді.
Айрықшалаудың мәні мен мақсаты – ресурста меншік құқықтарын олардан
неғұрлым көп ... табу ... ... ... бағалайтын адамдардың алуы
жағдай жасау болып табылады.
Меншік - тарихи категория. Нақты бір өндіріс тәсілі тән ... ... ... ... ... ие ... ... ажыратылып жүр. Қоғамдық еңбек бөлінісі дамуының түрлі сатылардағы
қандай да бір ... ... ... ... ... бар болатындықтан, түрлі иемдену нысандарын немесе меншік
нысандарын ... ... ... нысандары; 2)ұжымдық иемдену формалары; 3) ... ... ... ... да бір тип ... ... бір ... боуы
мүмкін. Осылайша: 1. Жеке меншік:
а) жеке;
ә) жеке еңбектік;
б) жеке ... ... ... ... серіктестіктер;
ә) кооперативтік;
б) акционерлік;
в) ортақ өндіріс болып бөлінеді.
3. ... ... ... ... болып бөлінеді.
Шаруашылық практика меншік типтерінің, нысандарының және түрлерінің мәнін
ажыратуға қүрылады. Бұнда меншік ... ... ... ... да бір ... ... ... табылады. Олардың
арасында диалектикалық байланыс бар. Бір ... ... ... ... әсер ... оның ... ... жүзеге асырады.
Екінші жағынан, шаруашылық жүргізу нысандары ... ... ... өндірістің техникалық даму ... ... бір ... ... ... ... ... түрлі нысан-дары қалыптасуы мүмкін, ал бүл ... ... ... ... ... және ... мен ... иелігіне алу.
Өтпелі экономика жағдайында меншік қатынастары түрлі өзгерістерге
ұшырайды. Бұл ... ... ... алу және ... ... ... қарамағынан алу - мемлекеттік меншікті
өзгертуге байланысты ... ... ... тыс ... ... ... ... қарамағынан алу монополизмді жеңуге, бәсекелестік пен
кәсіпкерлікті дамытуға ... мына ... ... ... ... ... қарамағынан алу;
2)шаруашылық жүргізудің сан түрлі нысандар ... ... ... қалыптастыру.
Мемлекет қарамағынан алу мен жекешелендіру тығыз байланысты.
Жекешелендіру- меншікті мемлекет қарамағынан ... ... ... мәні - ... жеке және ... тұлғалардың жеке меншігіне беруде.
Мемлеке және муниципалдық кәсіпорындарды жекешелендіру:
* азаматтар мен акционерлік ... ... тен және ... билік
органдарынан;
* кәсіпорындарды және олардың кәсіпорындар реті де бөліп ... ... ... және ... емес активтерін;
* акционерлік қоғамдардың (серіктестіктердің) капиталындағы мемлекет
пен жергілікті ... орга ... ... (пай, акциялар);
* жекешелендірілетін кәсіпорындардың басқа ... ... (пай, ... меншікке алуын білдіреді.
Әлемдік тәжірибеде мемлекеттік меншік пен он ... ... ... және ... ... ... 22 түрлі тәсілі бар.
Жекешелендіру процесі - ... ... проц ... ол 10 жыл, ал ... 10-15 ж бойы ... ... 10 ... мемлекет қарамағынан алу және
жекешелендіру ... төрт ... ... қарауға болады; олардың
әрқайсысының 4 мақсаттары бар. Бұл ... басы ... ... ретінде орнығу кезеңіне тұспа-тұс келеді. Ол кезең 1991-1992
жылдар ... ... Бұл ... жекешелендіру процесінің негізгі
бағыты - мемлекеттік орталықтанған-жоспарлы экономикадан нарықтық экомикаға
өту үшін ... ... ... кең ауқымда реформалау болды. Ол
кәсіпорындарды олардың еңбек ... ... ... акционерлік
меншігіне жеңілдетілген талаптармен беру және ... мен ... ... ... ... ... тұрғын үй купондарына сату жолымен
жүргізілді.
2 кезең ... ... ... Бұл ... Қазақстан
Республикасы Президентінің 1993 жылғы 5 наурыздағы Жарлығымен бекітілген
"Қазақстан Республикасындағы 1993-1995 жылдардағы ... ... ... ... ... Бағдарламасына" сайкес ... ... ... негізгі мақсаты -мемлекеттің
республика халқына ұлттық мүлікті өндіріс ... мен ... ... ... ... және ... емес ... өтеусіз
және өтеуімен өткізіп беру жолымен қайтаруды процесіндегі ... ... ... орталықтанған жоспарлы экономикадан
нарықтық экономикаға ... ... ... жасау болып еді.
Жекешелендірудің екінші кезеңінің бағдарламасы институци-оналдық
реформалардың негізгі ... ... ... ... ол ... сауда кәсіпорындарының, коммуналдық
шаруашылықтардың тұрмыстық қызмет ... ... мен ... ... ... ... саны 200-ден 5000-ға дейін жететін
орташа кәсіпорындарды, оның ... ... ... купондарына
"жаппай жекешелендіру";
Жекешелендірудің 3 кезеңі 1996-1998 жылдар ... ... ... ... Үкіметі 1996 жылғы 2 ақпандағы №246 ... ... ... ... ... ... мен ... құрылымдау Бағдарламасына" сәйкес жүзеге асырылды.
Үшінші кезең Бағдарламасының басты мақсаты жекешелендіру процесін ... ... Р ... экономикасында жеке меншік секторларда
басымдылығына қол жеткізу және оны ... ... ... ... мемлекеттік меншіктің тек ақшалай қар ... ... және ... ... ... ... кешен ретінде мемлекеттік кәсіпорын;
* жекешелендірілуі тұйық технологиялық циклді ... ... ... ... ... және ... емес ... мен
құрылымдық бірліктерін;
* кәсіпорын мүмкін, мемлекеттік кәсіпорынды жойған жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... мен үлестерін.
Сондай-ақ мемлекеттің акциялар пакеті мен үлестерін ... ... ... ... ... және ... кешеніндегі; металлургиялық және тау-кен
кешеніндегі;
* көлік-коммуникация кешеніндегі;
* агроөнеркәсіп кешеніндегі;
әлеуметтік саладағы секторлық бағдарламаларды.
ІV кезең 1999-2000 жылдар аралығын қамтыды және ... ... 1999 ... 1 ... №683 қаулысымен бекітілген "1999-2000
жылдарға ... ... және ... ... ... ... Бағдарламасына" сәйкес жүзеге асырылды.
IV кезең ... ... ... - ... мен ... басқарудың құқықтық негіздерін жетілдіру; есепке алуды жақсарту,
басқарудың тиімділігін жоғарылату және ... ... ... ... негізде жекешелендіруді қамтамасыз ету еді:
Бағдарламаға сәйкес:
-мемлекеттік ... ... және ... ... ... мен ... ... берілді;
-"көгілдер фишка" ретінде анықталып, мемлекет оларда үлес ... ... ... ... және ... деп бөлу ... ... бюджеттер табыстарын жоғарылатуды және аймақтардың
міндеттерінен шыға ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік мүлік комитеті мен оның облыстық бөлімшелері
34,5 мыңнан астам мемлекеттік Меншік объектілерін, соның ішінде ... 6,2 мың ... ... және ... ... ... мыңдай объект 1993 – 2000 жылдары ұлттық валюта енгізілгеннен кейін
жекешелендірлді. ... ... ... 4144 млн. ... алынған.
1993-2000 жылдары республикада жекешелендіруден 215,4 млрд. теңге,
соның ... ... ... ... сатудан - 90%-тен астамы
түсті.
2.2. Қазақстан Республикасында меншіктің әртүрлі формаларының қалыптасуы.
Республикамыздағы меншік формаларының жүйесі барынша сан ... және ... ... жалпыхалықтық меншікпен біт-пейді. Бұл ... оған ... ... ... тұрмыстық қызмет және тұтыну
саласындағы әр ... ... ... қоғамдық ұйымдардың меншігі;
еңбекшілердің үй шаруашылығы мен өзіндік қосалқы шаруашылығына, сондай-ақ
жеке ... ... ... ... өзіндік меншігі; сыртқы
экономикалық қатынастар саласындағы аралас меншік формалары, т. б.
Республикалық меншіктің бұл ... бәрі ... ... ... ... ... біріншіден, адамды адамның қанауын
болдырмайды, ... ... ... өз ... ... не ... ... пен ұжымдық иемденуге, не жеке еңбекке
негізделген. Екіншіден, олардың ... мәні ... ... өндіріс
құрал-жабдықтарына жалпыхалықтық меншікпен өзара байланысымен анықталады.
Сонымен қатар бұған қарап ... ... ... ... ... ... Оларды пайдалану қажеттігі ең алдымен өндіргіш
күштердің дамуы мен ... ... ... ... ... секторларында бірдей болмауына байланысты. Меншік формалары өндіргіш
күштердің жай-күйіне, қоғамдық еңбек ... мен ... ... дәрежесіне сайма-сай болуы ... ... ... ... іс жүзінде қол жеткен
коғамдастырылу ... ... бола ... ... ... ... нақты жай-күйінен алға «озып кетуі» ... ... ... ... да) соңғылардың дамуын баяулатып, экономикалық
өсуді тежеуге себепші болады.
Өндірістің қоғамдық сипатының ... қол ... ... ... ... ... бір ... бытыраңқылықты, оқшаулануды әсте жоя
алмайды. Мұның қол еңбегі әлі ... ... ... ... ... ... өзі жеке ... атқаруына бейімделген ... ... ... ... ... ... ... қатысы бар. Өндіргіш күштердің жай-күйіндегі, өндірістің
шоғырландырылуы мен ... және ... ... ... кооперациялануындағы елеулі айырмашылықтар, шаруашылық жүргізу
жағдайларының алуан түрлі болуы — міне ... ... ... ... ... ... ... көптеген формаларының қатар
өмір сүруі мен өзара әрекет етуінің объективті ... ... ... ... көп ... дегенмеы, өндірістің
қоғамдастырылуы ... ... ғана ... ... ... ... ... — қоғамдастырылу
процестерінің бір мәнді еместігі, қайшылықтылығы: олар, бір жағынан,
экономиканың ... ... ал, ... ... ... әр ... буындарының оқшаулануына жаңа алғышарттар жасайды. Сондықтан
социализмнің әлеуметтік-экономикалық дамуына өмірдің ұйымдас-тырылуының ... ... мен ... ... ... тән. Меншік қатынастарының
құрылымы біркелкі қалыпқа түспей, күрделілене береді.
Оның үстіне, меншік формаларын тікелей және бір мәндес тұрғыда ... ... ... ... Бұл ... тек ... ... әрекет етеді және көптеген аралық байланыстарды, оның ішінде ұлттық
ерекшеліктерді, мәдени деңгейді, халықаралық ... және т. б. ... ... ... ... ... ... европалық социалистік
елдерде меншіктің әр түрлі формаларын пайдаланудағы ерекшеліктердің негізі
нақ осында.
Ко о пе р ат и в т і к ... ... ... ... ... ... және өндіріс нәтижелерін иемденудің коллективтік-топтық сипаты
болып табылады. Егерде ... ... ... ... еңбекшілердің қоғамдастырылған өндіріс құрал-жабдықтарымен қосылуын
және бұларға қатысты ... ... ... ... ... формасы мұндай қосу мен теңдікті тек осы еңбек ... ғана ... ... ... ... өндіріс
құрал-жабдықтарын бірлесіп пайдалану мен иемдену жүзеге асырылады, өзін-өзі
басқару дамиды, коллективтік-топтық және жеке ... ... ... тәжірибе социализм тұсында кооперативтік меншіктің кемістігі бар,
екінші дәрежелі меншік ... ұзақ ... бойы орын ... ... ... ... ... жұмысын тұқырту
әрекеттерінің орынсыз ... ... ... ... кооперативтік
кәсіпорындар (ұйымдар) мемлекеттік кәсіпорындармен (бірлестіктермен) қатар
біртұтас халық шаруашылығы комплексінің негізгі буыны болып ... ... ... ... кәсіпорындардың бөлу тетіктеріндегі меншік
қатынастарын іс жүзіне асыру
Жалпыхалықтық меншіктік заманында қызметкерлер тек ... ... ... болып келді, себебі олардын негізгі табыс кезі осы ... ... ... арттыруға олар ынталы болмады. Шынына келсек, ... ... ... ... мен ... өндірістің негізі еді. Ол
кезде ешкім оның тереңіне үңіліп жатпады — ... ... ... ... ... ... адам ... шек қойып, оларды ынталы болудан
аулақ ұстады.
Нарықтық қатынастар жағдайында өндірістік және ... ... ... оның негізгі кезі, олардын пайда болуы, ... ... ... ... ... болған.
Міне, осыған байланысты колхоздар мен совхоздардың ... ... ... сала ... ... ... үлестерін алды десек те болады, яғни олар өндіріс ... ... ... ... ... ... оған кірер кездегі жинақтары
негізінде ұстандық қорлары құрылды. Осы ... қор ... ... жэне бөлінбейтін қорлар пайда болды. Бөлінбейтін қор пайларға
(үлестерге) бөлінбейді. Ал ... қор ... ... қызметі
барысында артып отырады, осы қордың өскен бөлігі құрылады. Бұл — табыс
көзінің бірінші түрі ... ... ... ... ... ... ... болатын, олар пайданың бір бөлігі ретінде кызметкерлер
арасында (акционерлер арасында) өз ... сай ... ... ... ... ... қайта құрылған кезде, әлі де болса экономикасы
құлдырамай тұрған кезінде, еңбек ақы қорларын өздері бөле алатын ... ... ... ... көп ... ... төлеуге бөліп
жіберген еді.
Дегенмен, жаппай қайта түрлендіру кезінде, колхоздар мен ... ... еді ... ... ... т. б.). 1993 және
1994 жылдарда бұрынғы ... ... ... ... ... ... мөлшері күрт төмендеп кетті. Ал көптеген ұжымдық-үлестік
меншікті кәсіпорындарда меншік иелерінің табысы ... ... ... өте ... ... (1—2% қана). Өндірістің ары қарай құлдырауы,
несиелік қарыздардың ... ... ... ... азайып кетуі меншіктің ынталандыратын бұл
көздерін ... ... ... ... те ... ... ... бөліп беруді (оларды меншік иесі
етуді), ... ... ... деп ... ... мсн ... ... Колхоз-совхоздарды реформалау жұмыстарын талдай
отырып, меншікті реформалау тек құқықтық құжаттарды толтыру деңгейінде (әр
меншік иесінің ... ... ... және бекіту; шаруашылық жүргізудің
жаңа формасын тіркеу т. б.), сол реформаланған ... ... ... ішкі ... ... ... ... койдьі деген
қорытынды шығара аламыз.
Оның үстіне, шаруашылық жүргізудің жаңа формаларына қайта тіркелген
көптеген кәсіпорында, ... ... орын алып ... ... ... ... ... мойындағысы келмейді, табыстарын, баяғыдай
бірдей етіп бөлуге көшіп барады. Бұл, әрине, экономиканың ... ... ... ... ... ... көптеген кызметкерлері
реформаның, әлі де болса, ... ... ... есеп
қатынастарына жете қоймағанын жақсы түсініп қалды.
Меншіктің адам санасына әсерін жоғарылату үшін коллективтік меншіктікті
және бөлу процестерін басқару ... ... ... бұл ... біз
бөлу процестерін реттеуші формалар мен тәсілдер ... деп ... ... ... табысқа келсек, бұл түсінікке біз пай ... ... ... бөлу ... реттеу, пайларды оптималадау, меншік иелеріне
табысты бөліп төлеу тәсілдері және ... ... құру ... т. б.
қосамыз.
Ғалымдар мен аграрлы-тәжірибешілер меншіктен ... ... ... ... ... рөліне баса көңіл бөледі. Осы тұста, олар
үлестің меншіктің өзінің және оның ... ... ... ... онша ... ... ... оның ролі көп, осы өскен бәліктің
ынталандыру мүмкіндігін біз жақсы түсінуіміз ... ... ... ... ... тағы бір түрі ... ... өсірілген (жетілдірілген) белігі болып табылады. Жарнаның
бұл белігі өндірісті, әлеу-меттік саланы дамытуға ... ... ... ... құрастырылады. Оның мелшері ете ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар осы мақсатқа күрделі
қаражаттар бөліп, өз ...... ... ... күш ... Дегенмен, көптеген зерттеушілер меншіктік пайданың
осындай жолмен өсірілген белігін есеп ... ... жылы ... ... ... ... деп карастырмайды.
Бұл табыстардың — еңбекпен алынатын табыс пен меншік ... ... ... ... оларды бір-біріне қарсы коюға болмайды. Еңбекпен
алынатын табыстар кәсіпорындарды және қызметкерлерді еңбек нәтижесі бойын-
ша ... ... ... алынатын табыстар меншік иелерінің өндіріс
потенциалын жаңалауға, дамытуға деген ынталарын ... ... ... ... ... тұрақты бола бермейді,
олар ынталандырудың мақсат, міндеттерімен және ... ... ... ... жаңа ... ... қалыптасуы пайданы бөлу тәртібін
белгілеумен байланысты. Осы меншік бсйынша төлемді қызметкер — ... ... косу ... ... ... және пайданы
пайдалану бағытына белгілі бір өзгерістер енгізеді. Пайданы бөлу ... ... ... коллектив қа-рамағында калған) мына төмендегідей
жүйелілікті — бір ізділікті ... ... ... ... ... қор ... сонан соң пайданың бір ... ... ... ... бөлінеді.
Пайданың қалған бөлігі өндірістік және әлеуметтік даму және ... ... ... Бұл ... ... ... еңбек коллектив-терінің шешімімен, кәсіпорынның нақтылы
жағдайларын ... ... ... жағдайда меншіктіктіц өзгеру (траисформация)
проблемаларын дұрыс шешу ... ... ... ... ... ... ... мына мәселелерді реттеу ... пай ... ... ... анықтау және жарналық қорды ... ... ... ... ... жасау (оларға потенциалды
түрде қатысатындардың); жарналық меншікті қалыптастыру ... ... ... ... ... ... дивиденд есептеу методикасын дайындау
жарнаны есепке алу тәртібін белгілеу.
Жекешелендіруге жататын совхоз ... ... ... ... ... негізгі қор-дың белгілі бір ... ... ... ... ... ... коллективті түрдс сатып
алушының жеңілдіктері есебінен беріледі ... ... ... отырып).
Осы жолмен алынған өндіріс қаражаттары (құралдары) базылы қорды кұрады, ал
сатып алынған ...... ... өсу ... ... ... базылы және өсу қорлары осы кәсіпорынның жарналық ... ... ... бұл қор ... мен ... ... ... базылы және өсу ... ... ... ... ... ... тиісті акциясы немесе жарна кітапшасы беріледі. Әрбір
жылдың соңында өсу жарнасы (үлесі) ... ... ... ... ... ... бұл ... әркімніц өзініц қосқан еңбегіне және
шаруашылықтың алған таза ... ... ... ... жартылай және өсірілген жарналарға бөлінуі меншіктің
абстракты — ұжымдық және жеке — ... ... ... типін туғызады.
Шетелдік тәжірибеде меншіктің бұл түрін корпоративтік меншік деп ... ... бір ... ... (акциялар мен жарналар), екінші бөлігі
бөлінбейтін болып екіге белінген.
Енді, осы табыстар қалай ... ... соны ... ... ... екі түрі бар: ... және ... Базылы жарна ставкасы
жарналық қордын ... ... ... ецбек үлесі сомасына
қатынасы-мен анықталады. Ал өсірілгеп жарна ставкасы жарналық қордың жылдық
өскен бәлігінің ... ... ... ... ... анықталады.
Мысал ретінде Сайрам ауданындағы Свердлов ... ... ... ... ... ... құрылуын қарастырайық. Мұнда
базылы жарналық қор оның ... өз ... ... мүлік
есебінен ғана құрылады. Осы колхоздағы соңғы 15 жылда (1976—1990 ... ... ... ... күрделі қаражаттар бағасын анықтап алып
, оны ... ... ... ... бере ... ... колхозшының базылы жарналық қордағы ез үлесін анықтауда теңестіруді
(беріне бірдей болып кетпеу—уравниловка) ... үшін ... ... ... жұмыс стажына және еңбекке ... ... ... ... 1991 ... ... ... казнасының (трудовой вклад)
жалпы сомасы соңғы 15 жылда 19473,5 мың ... ... (16 ... ... ... жеке көрсеткіштерінің жиынтығы 19,5 млн. жыл-сом
деген сөз. Ал ... ... ... ... ... корларға жүмсал-ған
қаражаттар) 12143,1 мың сом болды.
Қорытынды
Қорыта айтқанда қазіргі заманғы меншіктің формалары, ... ... ... игіліктерді тікелей өндірушілермен өндіріс
процесінде, айналым ... ... өтіп ... өндіріс факторларының
тікелей қосылу тәсілдері сипаттайды. Бұл жағдайда, бір адам ... ... ... ... ... ... ... қызметі және
материалдық игіліктер тікелей өндіруші қызметі. Кейде басқа нұсқалары да
болуы мүмкін, бұл ... екі ... ... түрлі субьектілерге
бекітіледі; бірінде - өндіріс құралдарын меншіктеуші қызметі, бірінде -
жұмыс күші қызметі. Бұл ... ... ... ... ... факторлары бірігуі үшін, өндіріс құралдарын меншіктеушін жұмыс
нарығында жұмыс күшін ... ... ... да, ... ... жүзеге
асатын заттық және жеке факторлардың бірігуі жұмыс күшін сату-сатып алу
актісінен ... яғни ... ... ... ... факторлары бірігуінің бұл нұсқасы сатылы деп аталады. Табыстарды
үлестіру өндіріс құралдарын меншіктеушілер мүддесі үшін ... ... ... - ... және ... емес ... ... шеттетулер жүйесі. Егер ресурстарға қол жеткізуден шеттетулер
жоқ болса олар - ешкімдікі емес ешкімге тиесілі ... ... бәрі ... ... еркін қол жеткізуге болады, бұлар - бір нәрсе деп ... ... ... ... болат экономикалық ресурстар болып
табылады. Басқалар ресурстарға еркін қол ... ... ... ... ... ... мәні мен мақсаты – ресурста меншік құқықтарын ... көп ... табу ... ... жоғары бағалайтын адамдардың алуы
жағдай жасау болып табылады.
Меншік - ... ... ... бір ... тәсілі тән өндірістік
қатынастар сипатына сәйкес, айрықша қасиеттеріне ие ... ... ... жүр. Қоғамдық еңбек бөлінісі дамуының түрлі сатылардағы
қандай да бір ... ... ... ... ... бар болатындықтан, түрлі иемдену нысандарын немесе меншік
нысандарын ажыратады.
Шаруашылық ... ... ... ... және ... мәнін
ажыратуға қүрылады. Бұнда меншік ... ... ... ... да бір ... ... болып табылады. Олардың
арасында диалектикалық ... бар. Бір ... ... ... ... әсер ... оның ... көптігін жүзеге асырады.
Екінші жағынан, ... ... ... меншік объектілерін
пайдаланумен, сондай-ақ ... ... даму ... ... бір түрінің немесе нысанының негізінде ... ... ... ... ... ал бұл ... негізі болып
табылады.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. Артыкова Б., Назыкеева Б. «Саяси экономия» жоғарғы оқу
орындарына арналған оқулық. А- 1990 ... ... Я.Ә., ... А.А. ... ... А -1991 жыл.
3.Әубәкіров «Экономика теория негіздері» А - ... Я.Ә., ... Б.б., ... Ф.Н., Т.П. ... ... Алматы, 1999жыл.
5.Дүйсенбаев К. Ш., Э.Т. Төлегенов., Ж.Г. Жұмағалиева «Кәсіпорынның
қаржылық жағдайын талдау» Алматы, 2001ж.
6. «Заң» ... ... ... ... 2000ж ... Мельников В.Д., Ілиясов К. «Қаржы» Алматы, 1994ж.
8. Мейірбеков А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. ... ... А, ... ... Н.Ә. ... ... ... ретінде қалыптасуы мен
дамуының стратегиясы. Алматы, 1992ж.
10. Қазақстан Республиксының еңбек туралы заңы. Алматы 2000ж.
11.Үмбеталиев А., Ғ. Керімбек ... ... ... ... ... ... Қ.Қ., Құлпыбаева С. Қаржы. Алматы, Алматы 2003ж.
13. Сейітқасымов Ғ.С. «Ақша, несие, банктер» Алматы, 2001ж.
14. Сәбден О., Тоқсанова А. ... ... ... ... ... ... Москва, 1990г.
16. История экономических учений Москва, ... ... А.Л. ... учений» Москва 1972г.
18. Ядгаров Я.С. «История экономических учений» Москва 1998г.

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 21 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қазақстан Республикасындағы меншікті мемлекетсіздендіру және жекешелендіру проблемалары14 бет
Жекешелендірудің жолдары және оны ұйымдастырудың проблемалары14 бет
Кәсіпкерлікті дамытудың әлеуметтік - экономикалық шарттары және заңдылықтары24 бет
Педагогикалық процесті басқарудағы әлеуметтік институттардың өзара әрекеттестігі26 бет
"Қазақстандағы жекешелендіру процесі және оның ерекшеліктері"4 бет
«Компания KBS Advisors» ЖШС11 бет
Акционерлік қоғам15 бет
Бағалы қағаздар нарығына сипаттама34 бет
Бағалы қағаздар нарығының туынды қаржылық құралдары24 бет
Беймемлекеттендіру және жекешелендіру процестері20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь