Бухгалтерлік есеп принциптері

Кіріспе
1.Бөлім. Бухгалтерлік есептің принциптері
1.1. Бухгалтерлік есептің мәні және тәсілдері
1.2. Бухгалтерлік баланс, оның формасы мен мазмұны.
2.Бөлім Шоттар мен қосарлы жазба
Шоттарды құру мен олардың мазмұны
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
Бухгалтерлік есеп ұйымның қаржы-шаруашылық қызметі туралы ішкі және сыртқы пайдаланушыларына толық мағлұмат беретін ақпараттық жүйесінің көзі болып табылады. Сондықтанда бухгалтерлік есепті оқып үйрену арқылы ғана басқарушылық шешім қабылдауды меңгеруге болады.
Ұйымның қызметін тиімді басқару үшін шикізаттар мен материалдарды үнемді пайдалану, өндіріс қалдықтары мен шығындарды азайту, бәсекеге қабілетті өнімдерді өндіру және оның сапасын арттыру, сондай-ақ өнімнің өзіндік құнын мүмкіндігінше төмендету қажет. Бұл міндетті шаруашылықты жүргізудің қазіргі жағдайында нақты қойылған есеп жүйесінің көмегімен ғана шешуге болады. Бухгалтерлік есептің нақты және толық экономикалық ақпараттарынсыз қазіргі күрделі экономикалық механизмді басқару мүмкін емес.
Бухгалтерлік есеп принциптері курсының бағдарламасы студенттердің бухгалтерлік есеп негізін меңгеру үшін және осы алған білімдерін ұйымдарда іс-тәжірибеде бухгалтерлік есеп стандарттарына сай қолдана білуді оқыту мақсатында жасалған.
Бухгалтерлік есеп принциптері курсы-жоғары оқу орындарында оқитын студенттерге бухгалтерлік есептің негізін таныстыруға арналған бірқатар тақырыптардың құрылымынан тұрады. Курстың басты мақсаты-бухгалтерлік есеп және аудит мамандығы бойынша білім алып, оқу нәрімен сусындап жатқан студенттерді бизнес тілімен таныстыру. Оларға бухгалтерлік есептің қашан және қалай пайда болғандығы, оның даму тарихы және қаржылық ақпараттардың қайдан алынып, қалай қолдану қажеттілігі жайлы, ұйымды басқарудағы бухгалтерлік есеп жүйесі, бухгалтерлік баланс, бухгалтерлік есептің концепциялары мен принциптері, шоттар жүйесі мен екі жақты жазу, актив, міндеттеме және кәсіпорынның меншікті капиталы туралы түсінікпен олардың анықтамасын таныстыруды көздейді. Бухгалтерлік есеп принциптері курсы бухгалтерлік есептің негізі және ол курс қаржылық есептің бастамасы болып табылады. Бұл курсты оқыту барысында қаржылық қорытынды есеп беруді дайындау мен бухгалтерлік есеп кезеңдеріне шолу жүргізіледі.
Бұл бухгалтерлік есеп принциптері курсы бухгалтерлік есеп ақпараттарын дұрыс пайдалану үшін, қаржылық есепті енгізу тәртібі мен оның талаптарға сай әдістемелік тұрғысынан ұйымдастырылуы жайлы экономика салаларында маманданып жатқан студенттерге қажетті білім береді.
Бухгалтерлік есеп принциптері курсы екі бөлімнен тұрады. Оның бірінші бөлімінде бухгалтерлік есептің теориясына қатысты барлық сұрақтар, ал екінші бөлімінде бухгалтерлік есеп объектілерінің кейбір сұрақтары қарастырылады.
1. 2002 жылғы 24 маусымдағы №329-II Қазақстан Республикасының «Бухгалтерлік есеп және қаржылық есеп беру туралы» Заңы.
2. Бухгалтерлік есеп стандарттары (2004 жылға өзгерістермен және толықтырулармен). Алматы, 2004.
3. Бухгалтерлік есеп типтік шоттар жоспары. Қазақстан Республикасы қаржы Минисртлігінің 2002 жылғы 18 қыркүйектегі №438 бұйрығымен бекітілген.
4. Қазақстан Республикасы қаржы Министрлігінің 2003 жылғы 29 желтоқсандағы №441 бұйрығымен бекітілген типтік шоттар жоспарын қолдану әдістемесі.
5. Астахов В.П. «Бухгалтерский финансовый учет». Ростов на Дону: Март, 2002.
6. Бабаев Ю.А. «Теория бухгалтерского учета». М:,
7. Гетьман, Терехова, Шнейдман и др. «Финансовый учет». М:, ФинСтат. 2002.
8. Ержанов М.С., Ержанова С «Основы бухгалтерского учета и новая корреспонденция счетов». Алматы, Ержанов и К 2003.
9. Качалин В.В. «Финансовый учет и отчетность в соответствии со стандартами GAAP». М:, 2000.
10. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. «Бухгалтерлік есеп принциптері». Алматы, Экономикс 2003.
11. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А., Жантаева А.А. «Қаржылық есеп». Алматы, 2001.
12. Кеулімжаев Қ.К. «Шоттар корреспонденциясы». Алматы, БИКО 2000.
13. Кирьянова З.В. «Теория бухгалтерского учета». М., 1995.
14. Кутер М.И. «Теория и принципы бухгалтерского учета». М., 2000.
15. Крятова Л.А., Эргашев Х.Х. «Бухгалтерский учет: основы и теории». М., Маркетинг 1998.
16. Кузьминский А.Н. «Теория бухгалтерского учета». Киев, 1990.
17. Назарова В.Л. Бухгалтерлік іскерлік корреспонденция. Оқу құралы. Алматы: Экономика, 2002.
18. Назарова В.Л. Бухгалтерский учет хозяйствующих субъектов. Алматы: Экономика, 2004.
19. Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Н. «Принципы бухгалтерского учета». М., 1998.
20. Ниткин В.М., Ниткина Д.А. «Теория бухгалтерского учета». М., Дело и сервис 1999.
21. Рахимбекова Р.М., Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж.., Салменова А. «Финансовый учет на предприятии». Алматы, Экономика 2003.
22. Радостовец В.К., Радостовец В.В., Шмидт О.Ю. «Кәсіпорындағы бухгалтерлік есеп». Алматы. 2002.
23. Ряжнова О.В. «Международные стандарты бухгалтерского учета и финансовой отчетности». М., 2002.
24. Укашов Б.Е., Әжібаева З.Н. «Бухгалтерлік есеп теориясы». Алматы, 1998.
25. Салина А.П. Принципы бухгалтерского учета. Алматы, «Экономика» 2003.
        
        Жоспар
Кіріспе
1-Бөлім. Бухгалтерлік есептің принциптері
1.1. Бухгалтерлік есептің мәні және тәсілдері
1.2. Бухгалтерлік баланс, оның формасы мен мазмұны.
2-Бөлім Шоттар мен ... ... құру мен ... ... ... есеп ... қаржы-шаруашылық қызметі туралы ішкі және
сыртқы пайдаланушыларына толық мағлұмат беретін ақпараттық жүйесінің ... ... ... ... ... оқып ... арқылы ғана
басқарушылық шешім қабылдауды меңгеруге болады.
Ұйымның қызметін тиімді басқару үшін ... мен ... ... ... ... мен шығындарды азайту, ... ... ... және оның ... арттыру, сондай-ақ өнімнің
өзіндік құнын мүмкіндігінше төмендету қажет. Бұл міндетті ... ... ... ... қойылған есеп жүйесінің көмегімен ғана
шешуге ... ... ... ... және ... экономикалық
ақпараттарынсыз қазіргі күрделі ... ... ... мүмкін
емес.
Бухгалтерлік есеп принциптері курсының бағдарламасы студенттердің
бухгалтерлік есеп негізін ... үшін және осы ... ... ... ... есеп ... сай ... білуді оқыту
мақсатында жасалған.
Бухгалтерлік есеп принциптері курсы-жоғары оқу орындарында оқитын
студенттерге бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... Курстың басты мақсаты-бухгалтерлік есеп
және аудит мамандығы бойынша ... ... оқу ... ... ... бизнес тілімен таныстыру. Оларға бухгалтерлік есептің қашан
және ... ... ... оның даму тарихы және қаржылық ақпараттардың
қайдан ... ... ... ... ... ұйымды басқарудағы
бухгалтерлік есеп ... ... ... ... ... мен ... ... жүйесі мен екі жақты жазу, ... және ... ... ... ... түсінікпен олардың
анықтамасын таныстыруды көздейді. Бухгалтерлік есеп ... ... ... ... және ол курс ... ... ... болып
табылады. Бұл курсты ... ... ... ... есеп ... мен бухгалтерлік есеп кезеңдеріне шолу жүргізіледі.
Бұл бухгалтерлік есеп принциптері курсы бухгалтерлік есеп ақпараттарын
дұрыс пайдалану үшін, қаржылық есепті ... ... мен оның ... ... ... ұйымдастырылуы жайлы экономика салаларында
маманданып жатқан студенттерге қажетті білім береді.
Бухгалтерлік есеп принциптері курсы екі ... ... Оның ... ... есептің теориясына қатысты барлық сұрақтар, ал
екінші бөлімінде бухгалтерлік есеп ... ... ... Бухгалтерлік есептің мәні
Бухгалтерлік есеп кәсіпорынның қызметін бейнелейді. Жекелеген құрамдас
бөліктері бухгалтерлік есептің ... деп ... ... ... мына ... жатады;
1. қамтамасыз ету.
2. өндірістік.
3. өткізу.
Қамтамасыз ету- кәсіпорын алған шикізат, материалдар, отын және ... ... ... ... ... арада
туындаған қарым-қатынастар бухгалтерлік есептің объектілері болып
табылады.
Өндірістік- өнім дайындағанда пайдаланылатын өндіріс ... ... ... бухгалтерлік есептің объектілеріне болып табылады.
Объектілер бухгалтерлік есепте ... ... ... ... есептен шығару мен өнімнің өзіндік құнын анықтау жолдарымен
бейнеленуі;
Өткізу- бұл кезде өткізу жөніндегі ... ... ... ... ... сатылған тауар, орындалған ... ... үшін ... ақшалай түсімі есептелінеді.
Кәсіпорынның шаруашылық құралдарының құрамы, орналасуы, пайда болу
көздері мен мақсаттары бойынша былай жіктеледі:
Құралдардың ... мен ... ... ... бар, ... және ... емес салдағы құралдар былайша
бөлінеді:
Негізгі құралдар-бұлар өндіріс процестерін ... үшін ... ... еңбек құралдары олар ұзақ уақыт бойы сыртқы түрі мен
формасын ... ... ... бір ... ... ... ... барысында олар бірте бірте тозады, одан ... ... ... ... ... етеді. Сондықтан НҚ құнының бөлігін дайын өнімнің
өзіндік құнына ай сайынғы ұсталу, тозу ... ... ... бірте-бірте
тозу (амортизация) жолымен қосылады.
Материалдық емес активтер-бұлар ... ... және ... ... ... өндірісте ұзақ уақыт бойы қолдануға ... ... ... заттай мәні жоқ, ақшалай емес активтер.
Бұларға ... ... ... ... ... лицензия, авторлық
құқық, сондай-ақ рецептура, ... ... ... ... ... жаңа технологиялық өндірулер) құндары
жатады. Олар ақшалай теңеумен бағаланады және ... ... ... бұл ... де ұсталу, тозу дәрежесіне қарай құнын бірте-бірте
төмендетілуі есептелінеді.
Ұзақ мерзімді қаржылық салымдар- субъектінің ... ... ... сол ... ... қатысудан алатын кірістер
және дивиденд немес процент түрінде қосымша экономикалық пайда ... ... ... ... ... бір ғана ... қатысады және өзінің
құнын өндірілген өнімге бірден және ... ... Олар ... ... мен ... ... ... Айналымдық өндірістік
құралдарға өндіріс процесіне тікелей қатысатын ... ... ... ... ... ... ... Айналатын процеске
қызмет ететін құралдар айналу құралдары деп ... ... ... ... ... ... құнды қағаздар, әртүрлі
дебиторлық борыштар).
Дебиторлық борыш- субъектінің басқа ... ... ... ... бір мерзім өткен соң қайтарылуға жататын құрамдары болып
саналады. Дебиторлық борыш ұзақ ... және ... ... болып екіге
бөлінеді (қысқа мерзімді-1 жылға дейін, ұзақ мерзімді 1 ... ... ... болу ... мен ... ... бойынша шаруашылық
құралдарын топтастыру негізіне оларды сол кәсіпорынға бекіту белгісі
ретінде ... ... ... болу ... ... ... көрсетілген мәліметтерде, қаражаттың ... ... ... ... кәсіпорын қызмет еткен ұзақ ... ... ... ... ... ... ... капитал- құрылтайшылардың шаруашылық жүргізуші субъектіге оны
ұйымдастырған кезде бөлген сомасы және ... ... Оның ... және ... ... ... ... көбеюі немес азаюы тек
қана құрылтайшы ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асады.
Резервтік капитал-бұл пайдадан ақша аудару есебінен пайда ... ... ... ... ... ... шығында жабу,
жарғы капиталын толтыру, дивиденттер мен субъектінің басқа ... үшін ... ... (жабылмаған шығын) –барлық шығыстар мен ... ... ... ... ... ... қаражат айналымдық қаржыға қосымша қажеттілікті, ... ... ... ... маусымдық қорларын жасауды жабады.
Олар кәсіпорынға уақытша пайдалануға беріледі және белгілі бір ... ... ... Бухгалтерлік есеп тәсілі.
Бухгалтерлік есеп тәсілі деп-әдіс, амалдардың жиынтығы түсіндіріледі,
олардың көмегімен байқау, есепке алынатын ... жете білу ... ... есеп ... ... ... ... бар:
1. Құжаттама
2. түгендеу
3. бағалау
4. калькуляция
5. шоттар
6. қосарлы жазба
7. баланс
8. есеп ... ... ... ... ... әдісі мен
бухгалтерлік жазбалардың дұрыстығын негіздеу. ... ... ... ... ... ... жасағаны туралы ақпаратты
жазып қойылған түрде сақтайтын материалдық сақтаушы.
Түгендеу- мүліктің іс ... бар ... ... ... ... ... ... Түгендеудің мақсаты- құралдың
сақталуын кейіннен бақылау үшін істің нақты жағдайын ... ... ... қамтамасыз ету.
Бағалау- белгілі бір уақыт ішіндегі кәсіпорын мүлкін ақшалай ... ... ... құралдарын дұрыс бағалау жанды және ... ... ... ... іс жүзіндегі бейнелеуін талап
етеді, бұларға есеп ... ... ... де кіреді. Тауарлық-
материалдық қорларды өндіріске жұмсалған шығындарды дұрыс бағаламау,
жалақыны және өнімнің өзіндік ... ... ... да ... ... есептемеу шаруашылық іс-әрекет нәтижелерін анықтаған кезде
бұрмалаушылыққа ... ... ... ... түрлері ағымды есепте
және баланста мынадай бағалармен бейнеленеді:
-негізгі құралдар бастапқы, баланстық немесе қалдық құнымен бағаланады;
-материалдар, отын, шикізат нақты өзіндік құны бойынша;
- ... ... ... өзіндік құны бойынша;
-әртүрлі дебиторлармен және кредиторлармен есептесулер бухгалтерлік
есепте ... ... ... бейнеленеді.
Калькуляция- өнім, жұмыс және көрсетілген қызмет бірлігінің өзіндік құнын
ақшалай бейнелеп шығару амалы. Өнімнің ... құны ... ... ... ... ... ... аударудан құралады.
Шоттар- қаржы жағдай, міндеттемелер және капитал туралы ағымдағы ақпарат
жинайтын, жүйеленетін экономикалық топтастыру. Шоттардағы ... ... ... ... ... рет тіркеу. Шаруашылық
құралдарының немесе көздерінің әрбір түріне жеке шоттар ашылады.
Қосарлы жазба- ... ... есеп ... ... ... бухгалтерлік есептің шоттарында тіркеу тәсілі.
Баланс- белгілі бір кездегі субъектінің мүлкі, ... ... ... ақпаратты жинақтап қорыту мен экономикалық топтастыру
әдісі. Бұл-субъектінің қаржылық жағдайын сипаттайтын ... ... ... ... шаруашылық құралдарын, олардың ... ... ... салыстыру және есеп объектісінің барлық ... ... ... үшін қажет.
Есеп беру- кәсіпорынның белгілі бір кезең (ай, тоқсан, жыл) ... ... ... ... ... ... есеп беру
де тиісті топтастыру мен шоттарды өңдеуден кейін жасалады.
2-Бөлім. Бухгалтерлік баланс
2.1. Кәсіпорынның балансы, оның формасы мен ... ... ... ... ... ету ... бар ресурстар, олардың жағдайы, орналасуы мен пайдалануы,
сондай-ақ олардың пайда ... ... ... ... ... қажет.
Белгілі бір тәртіппен жинақталып, қоытылған, топтастырылған мұндай
мәліметтерді баланстың көмегімен алады.
Баланс- бухгалтерлік ... екі ... ... элементтерінің бірі.
Біріншісі «Актив» деп, ал екіншісі –«меншікті капитал және міндеттемелер»
деп аталады. Бірінші бөлімде шаруашылық құралдарының ... ... ал ... бөлімде қаражаттың пайда болу көздері мен мақсатты
белгілеуі ... |МКМ ... ... ... ... капитал ... емес ... ... ... ... ... ... капитал ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
|ағымдағы активтер ... ... ... ... ... –материалдық қорлар ... ... ... ... ... ... ... |ұзақ мерзімді қарыздар ... ... ... ... ... ... кредиторлық берешек. |
|валюталық шот) ... ... ... ... ... |Ағымдық міндеттемелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... шығындары ... ... |
| ... ... ... |
| ... және ... |
| ... ... ... қаражатының әрбір жекелеген түрі немесе оның шығу ... ... деп ... ... ... құжаттармен расталған,
тексерілген бухгалтерлік жазбалар негізінде жасалады. Баланс жасау үшін
Бас кітап, журнал-ордерлер, ... ... ... ... 5 бөліктен тұрады:
1. Ұзақ мерзімді активтер МЕА, НҚ
2. ағымдағы активтер (1 жылдан кем)
3. меншікті капитал
4. Ұзақ мерзімді міндеттемелер (1 жылдан ... ... ... ... (1 ... ... Шоттар мен қосарлы жазба
Шоттарды құру мен олардың мазмұны
Кәсіпорынды оперативті басқару үшін белгілі бір кездегі шаруашылық
ресурстары ... ... ... ... ... жеткіліксіз.
Шаруашылық қызмет пен жоспарлы тапсырмаларды орындауды ... ... ... ... түрлерінің қозғалысын, олардың шығу
көздерінің өзгеруін, шаруашылық процестердің және т.б ... білу ... ... көмегімен есептің бір текті обьектілерін,
сондай-ақ ағымдағы бақылау ... ... ... ... ... ... түрде жүргізіледі. Әрбір жекелеген шотта ... ... ... жағдайы, кейіннен оның өзгеруі (шаруашылық
операциясы туғызған мен азайту) тіркеледі. Бұл ... ... ... мен ... шығу ... шаруашылық іс-әрекет
процестері мен қорытындаларының жаңа жағдайын кез ... ... ... ... ... байланысты. Активтің немесе МКМ-нің әрбір бабына
сол атаудағы тиісті шот ашылады.
Бухгалтерлік есептің шоттары баланыстық және ... ... ... ... ... ... ... немесе біртекті шаруашылық процестерін есепке алады.
Өзгерістерді (қаражаттың ұлғаюы немесе азаюы) бейнелеп көрсету үшін шот
екі бөлікке бөлінеді.
Дебет шот ... ... ... шоттары активтік және
МКМ(пассивтік)болып бөлінеді.
Айдың басында шоттар ... ... ... ... ... ... қалдықты(сальдоны) ай басына жазу деген сөз. Активті шоттарда сальдо
дебет бойынша, ал пассивте- кредит бойынша жазылады.
Шоттарда ағымдағы ай ... ... сома ... деп
аталады. Дебеттік бөлімде жазылатын сома дебеттік айналымдар, ал кредиттегі-
кредиттік деп аталады.
Ай соңындағы қалдық былайша есептелінеді:
1. активті шоттар Ст =Сб (Д-т)+ Айн ... ... ... ... Ст =Сб (К-т)+ Айн ... ... шоттардағы қалдық – дебеттік, пассивтегілер- кредиттік.
Активті шоттардың ұлғаюы дебет бойынша, ал азаюы- кредит бойынша
Пассивті шоттардың ұлғаюы кредит бойынша, ал азаюы- ... ... екі ... жазба
Шаруашылық операцияларды бейнелеп көрсету тәсілі ретінде екі
жақты жазба өндірісте болатын барлық шаруашылық ... ... ... Екі жақты жазба ақшалай бағасы бар шаруашылық
операциялар бухгалтерлік есебі шотында ... ... ... олар ... ... ... шығу көздерінде
және шаруашылық-құқықтық қатынастарда өзара байланысқан өзгерістер
туғызады. Шоттар ... ... ... ... ... ... ... байланысқан шоттар –
корреспонденттелетін деп аталады.
Шоттарға ... ... ... есептік
формалар(проводкалар)жасалады, олар жазбалар ... ... ... ... ... шоттарды және
шаруашылық операцияларының сомасын көрсету бухгалтерлік проводка деп
аталады, олар құжаттар негізінде ... ... ... ... және жай ... ... Бір ... және бір кредиттелінетін, керісінше,
бірнеше дебеттелетін және бір ... ... ... ... деп аталады.
Мысалы: жай өткізгіш проводкалар:
Жабдықтаушыға есеп ... ... ... ... соң аванс сомасы аударылады:
1610 «Тауарлық –материалдық қорлармен жабдықталған соң ... ... ... ... ... ... 63000
күрделі ... ... ... ... ... ... қолма- қол ақша
1251 «есеп беретін адамдар мен есеп айырысулар» шот ... ... ... ... өтеу ... есеп айырысулар »шот
дебеті 45000
б) кассадан берілген жиынттық сома:
1010»кассадағы қолма- қол ұлттық валюта» шот кредиті ... ... ... ... ... ... және аналитикалық шоттар
Бухесепте шоттардың екі: синтетикалық және аналитикалық
түрлері егжей- тегжей тәптіштелу, ... ... ... әр ... пен ... алу үшін ... шоттарда шаруашылық құралдары мен олардың қозғалысы
туралы жинақтап қорытылған көрсеткіштер болады. Олар тек қана ... ... ... есептің тиісті обьектілеріне түгел, толық
сипаттама ... олар ... ... ... орай ашылады.
Материалдық құндылықтарды бейнелеп көрсететін аналитикалық шоттар тек қана
ақшалай емес, ... ... де ... Синтетикалық және аналитикалық
есеп шоттарындағы жазбалар сол бір құжаттар негізінде ... ... ... мен ... ... айналымдар
аналитикалық шоттарды біріктіретін айналымның жалпы соиасына тиісінше тәң
болуға тиіс.
Мысалы, «Қызметкерлердің және ... ... ... ... шот болып табылады, оған қызметкерлердің аты- жөні ... шот- ... және ... ... ... және аналитикалық шоттардан басқа ішкі шоттар
(субшоттар), яғни синтетикалық және аналитикалық шоттар арасындағы ... ... ... ... осы ... шот ... ... қорытындыланған мәліметтерді алу үшін аналитикалық шот
мәліметтерін қосымша топтастыру іске ... ... ... ... есеп ... ... элементі ретінде шоттар
жүйесін сипаттайды, қаражат пен шаруашылық процестерін жүзеге асыру үшін
оларды дұрыс қолдануға ... ... ... ... қолданылатын
шоттар оларда есепке алынатын объектілердің экономикалық мәні ... ... ... және тағы басқа белгілері бойынша бірдей
емес. Осыған байланысты оларды ... ... ... ... жіктеу,
топтастыру талап етіледі, бұл шоттардың ... ... ... ... ... ... мазмұны мен есепте қолданылу тәсілдерін
түсінуге мүмкіндік береді.
Шоттарды екі белгісі бойынша былай жіктейді:
1. Экономикалық мәні ... ... мен ... ... мәні ... жіктеу дегеніміз- сол немесе басқадай шоттарда
не есепке алынатынын анықтауға, нәтижесінде, есеп ... ... ... ... ... ... ... мен құрылымы жағынан жіктеу- назардағы объекті туралы сондай
немесе басқадай ... ... алу үшін ... ... тиісті екендігін анықтауға мүмкіндік береді. Екі жіктеу де
өзара тығыз байланысты және өзара шарттасылған. ... ... ... ... ... пен кредит бойынша сипатын, оның сальдосын
анықтайды. Шоттарды құру тек ... мәні ... ... оның
міндетіне де байланысты. Кейбір шоттар материалдық ... мен ... ... ... ... ... жұмсалатын
шығынды есептеу үшін, үшіншілері-кірістерді анықтау үшін қолданылады.
Негізгі шоттар шаруашылық құралдарының бар- ... мен ... ... болу ... бақылау үшін қолданылады, өйткені оларға есептелетін
обьектілер шаруашылық іс- әрекеттің негізі ... ... Олар ... ... ... өсуін, жұмсалғанын және
қалдығын бақылауға арналған. Бұл қаражаттың түсуі ... ... ... ... көрсетіледі, шот- активті, қалдық- дебеттік. Аналитикалық
шот ақшалай және ... ... ... Банкте, кассада әртүрлі валютамен сақтаулы ақшалай
қаражаттың бар- жоқтығын, түсуін бақылауға ... ... ... ... ... ... ... қалдық дебеттік.
Инвестициялар акцияларға, басқа субьектілердің ... ... ... ... ақ ... инвестициялар.Шот құрылымы
бойынша активті.
Меншікті капитал. Шоттар субьектінің меншікті қаражат көздерінің
пайда болуы мен пайдалануын есептеу үшін ... ... ... ... ... ) ... Кредит бойынша шығу көздерінің ұлғаюы, дебет
бойынша- ол қаражат ... ... ... ... ... ... бар- жоғын көрсетеді.
Есеп шоттар кәсіпорынның ... және ... ... алу үшін ... ... Есептесулердің әр түрлі сипаты
бұл шоттардың сан алуан ... және ... ... ... ... ... ... шоттар. Бұлардың көмегімен ағымдағы есепте шаруашылық
құралдарының бағасы түзетіледі. ... ... ... олардың
өндірісі мен сатып алынуына нақтылай жұмсалған ... ... ... ... ... ... түрін бағалауды дәл анықтайды немесе
реттейді. Осы мақсатпен ағымдағы есепке алудағы негізгі ... ... ... ... шот ... Есепке алынатын обьектінің
нақты мөлшерін табу үшін реттелетін шоттың
сомасы негізгі шот ... ... ... Негізгі қаражатпен
материалдық емес активтер оларды алған немесе іске қосылған сәттен бастап
және ... ... ... ... ... бойынша есептеледі.Жеке шотта
дербес олардың сол сәттегі тозу ... ... ... құнды тозу
сомасымен салыстырып, яғни тозуды есептегенде, ... ... ... ... ... мен нәтижелердің шоттары төменде көрсетілгендей
бөлінеді:
жинақтау – бөлу ... ... ... ... ... тиісті
обьектілерге тікелей жатқызылмайтын шығындармен ... ... ... ... ... (930) «қосымша шығын»(шаруашылық ұйымдастыру жұмысына
арналған),(34)»алдағы кезең шығыны »- активті ... және ... ... ... шоттар. өнім өндірісімен , орындалған жұмыспен,
өнімнің, жұмыс материалдарының өзіндік құнын есепке алу ушін ... ... ...... және ... емес іс- ... ... кіріс.
Пассивтік, кредит бойынша шоттар кіріс есептеуді ... ... ... олар ... кірісті ұлғайту үшін есептен шығарылады.
Транзиттік шоттар ( бір күндік) бір элементті ... ... ... ... Ай соңында калькуляциялық шоттар есебіне қосылады.
Калькуляциялық шоттар сияқты бұл шоттарда қалдық болмайды, ай ... ... ... ... ... ... ... қалдығы көрсетіледі.)
Шығын шоттары. Құрылымы бойынша активті, дебет ... ... ... жыл ... ... шығын жиынттық кірісті азайтуға
арналып есептен шығарылады(571)
Қаржы – нәтижелік. «операциялық – нәтижелік шот» ... ... ... ... ... шығыны, ал кредит бойынша-
кірістер көрсетіледі.кредиттік қалдық кірісті, дебеттік шығынды көрсетеді.
Бұл шотта сальдо болмайды, ... ... ... ... ... ... ... (жабылмаған шығын)»561 шотына есептен шығарылады. 561-
кәсіпорынның салық салынғаннан кейінгі(корпаративті табыс салығы ... ... таза ... ... осы ... тиеслі емес жауапты сақтауда
немесе уақытша пайдалануда жатқан құралды бейнелейді. Бұларды ... ... ... есептеуге болмайды. Тысқары шоттарға қатысты барлық
операциялар екі жақты жазбамен емес, бір ... тек ... ... ғана көрсетіледі.
3-Бөлім. Шоттардың үлгі жоспары
Бухгалтерлік есеп шоттарының жұмыс ... есеп ... ... ... ... - ... қызметін есепке алуға қажетті, экономикалық негізделген
шоттардың жүйеленген тізілімі. ... ... ... ... ... 1997 ... 1 қаңтардан бастап күшіне
енгізілген.
Ұйымдардың қаржы-шаруашылық қызметінің бухгалтерлік ... ... ... ... ... ... ... және шетелдік
ұйымдарға толықтай тиесілі ұйымдарды қоса ... ... ... ... ... ұйымдар, бірлестіктер және халық шаруашылығының
ұйымдары (банктер мен бюджеттік ұйымдардан басқа) пайдаланады.
Шоттардың Бас жоспарын ... ... ... ... ... ... ... қолдануға және шаруашылық қызметтің біртектес
фактілерін бухгалтерлік есептің шоттарында көрсетуге ... ... Бас ... ... оны ... ... нұсқаулыққа
сәйкес бухгалтерлік есеп тәуелділігіне, меншік ... ... ... ... ... ... ... түрлерінің
ұйымдарда (банктер мен бюджеттік ұйымдардан басқа) ұйымдастырылуы тиіс.
Бухгалтерлік есептің шоттары мынадай бөлімдерден тұрады:
2. ... есеп ... ... ... ... ... ... жөніндегі нұсқаулықта бухгалтерлік есепті жүргізу мен
ұйымдастырудың негізгі принциптері көрсетілген. Жинақтама шоттарға ... ... ... ... мен ... ашып ... ... таралған шаруашылық және қаржы операцияларының есебін жүргізу тәртібі
келтіріліп, шоттардың ... ... ... шоттармен
корреспонденциясы берілген. Бухгалтерлік есептің шоттар жоспарын өзгертуге
себеп болған, ... ... ... ... халықаралық
стандарттарға көшуіміздің салдары деп түсінуге болады.
3. Қосарлы жазба-деп шаруашылық операциясын әр түрлі ... ... ... ... бірдей сомамен бір мезгілде көрсету әдісін ... ... ... ... ... ... ... бухгалтерлік есептің
шоттарында екі рет (екі жақты жазу әдісімен): бір шоттың дебеті және екінші
шоттың ... ... ... ... және ... ... шоттар корреспонденциясы немес бухгалтерлік жазба деп, ал
шоттар корреспонденцияланатын деп аталынады. Шоттар ... ... және ... ... ие болатын қарапайым ... ... ... атай кету ... ... шаруашылық операциясы бір шоттың дебетіне және екінші шоттың
кредитіне ... ... яғни оған тек екі шот қана ... ... ... ... қаржы-шаруашылық қызметте бір шоттың дебеті
бойынша және бірнеше шоттың кредиті бойынша көрсетілетін, сондай-ақ ... ... ... және бірнеше шоттардың дебеті бойынша көрсетілетін
операциялар да ... ... ... жазулар қарапайым және
күрделі болып екіге бөлінеді. Бір шоттың дебеті ... ... ... жазу ... деп аталынады. Мысалы, жеткізушіден
30 000 теңге сомасындағы материалдар ... ... ... ... нәтижесінде активтік «Шикізат пен материалдар» шотындағы сомалар
артады, сондықтан «Шикізат пен материалдар» шоты ... ... ... берешек өсті, сондықтан «Жеткізушілермен және мердігерлермен
есеп айырысу» шоты бойынша бұл сома ... ... ... ... ... ие ... «Шикізат пен материалдар» ... ... және ... есеп ... ... кредиті- 30 000
теңге. Бір шоттың дебеті екі ... одан да көп ... ... бір ... ... екі ... одан да көп шоттардың
дебетімен корреспонденцияланатын бухгалтерлік жазба ... жазу ... ... 50 000 ... жалақы есептелген, соның ішінде, негізгі
өндірістің жұмысшыларына -30 000 теңге, көмекші ... ... ... ... ... Келтірілген шаруашылық операциясы былай көрсетіледі:
Дт «Негізгі өндіріс» шоты-30 000 теңге.
«Көмекші өндіріс» ... 20 000 ... ... ... ... есеп айырысу» шоты- 50 000 теңге.
Шаруашылық операцияларын ... ... ... ... ... ... ... операциясының пайда болу
мөлшеріне қарай жүргізілетін жазу және олардың құжаттармен ресімделуі
хронологиялық деп аталады. ... ... ... операцияларын
тіркеу журналында жүргізіледі. Деректерді экономикалық біртектес
объектілер бойынша ... ... ... деп аталынады.
Шаруашылық операциясының бұл жазулары шоттарда ... ... ... және ... жазулардың бір кестеге бірігуі
сирек емес (№1 журнал-ордер, «Кассадағы ... ... ... ақша» шоты бойынша №1 ведомость, №2 журнал-ордер, ... ... ... ... шоты ... №2 ведомость).
Экономикалық мағынасына қарай әрбір шаруашылық операциясы есептің екі
объектісіне, яғни екі шотқа әсерін тигізеді, өйткені ... ... ... Іс ... егер ... ... келіп түссе, онда бір
жағынан, материалдар көбейеді, ал екінші жағынан, оны сатып алатын
қаражаттар азаяды, яғни олардың ... ... ... келіп түскені
міндетті түрде көрсетіледі: қолма-қол ақшаға сатып алынған ба, ... ... ... несие пайдалнылды ма немес жеткізушілерге берешек
қалыптастыма ?
Шаруашылық операциясын екіжақты көрсетудің мәні-ол бір ... ... және ... шоттың кредиті бойынша бірдей сомамен жазылуға
тиіс. ... ... жазу ... ... ... корреспонденциясын
жасаған кезде үш құраушы қатысады: шаруашылық операциясының ... шот, ... ... ... мәні ... балансының құрылымымен түсіндіріледі.
Онда оның мүлкі екі тұрғыдан қарастырылады: құрамы мен орналасуы
бойынша (баланс ... осы ... ... ... ... ... ... баланстың активі мен пассивінің жиындары әрқашан
тең. Демек, екіжақты жазу ... ... ... ... ... ... туындайды. Екіжақты жазу әдісінің үлкен
қадағалушылық мәні бар, өйткені сол бір ғана ... ... ... екі рет ... ... осы операция бойынша сома
айырмашылығы болса, жіберілген қателік пен оған жауапкер де анықталады.
Шоттардың үлгі жоспары- ... ... ... ... ... және ... ... жүргізуші субьектілерге міндетті болып
келетін бухгалтерлік шоттардың жүйелендірілген ... Оның ... ... мәні бойынша жіктеу жатыр. Шоттарды белгілі ... ... ... ... ... бөлу ... басқару
мен материалдық құндылықтардың сақталуын бақылауды жүзеге асыру ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Шот есеп
жоспары субьектінің сан алуан шаруашылық іс- ... жан – ... ... және ... ... ... Біртекті шаруашылық
қаражат – құралдарын және операцияларын бухгалтерлік есеп ... ... үшін тек ... үлгі ... ғана емес, шоттардың
экономикалық мәні мен ... ... ... ... үшін оларды қолдану жөніндегі нұсқау да қажет. Шоттар бойынша
жазбалардың айқын ... ... бір ... әр түрлі көрсетілуі мүмкін. Шот есеп жоспары 8 бөлімнен
тұрады. 1- ден 8 ... ... ... есеп ... 8- ... есеп
шоты. Бөлімдер бөлікке бөлінеді, ал бөліктер шоттарды экономикалық мәні
жағынан біртекті топтарға ... Шот ... ... ... ... ... және ... оның атауын ауыстыра алатын нөмері (код)
беріледі. Шоттардың үлгі жоспарында аналитикалық ... ... ... есеп ... ... басшысы бекіткен шоттардың жұмыс
жоспарында ішкі шоттар (субшоттар ) ашуға құқылы.
3.2.Бухгалтерлік есеп ... ... - ... есеп ... ... және ... құжаттар
мәліметтері негізінде жүргізіледі. Операцияларды жазу – тіркеу журналында,
соңынан Бас ... ... ... есеп алғашқы немесе жиынтық
құжаттар негізінде жазылатын карточкаларда ... ... ... және ... ... мәліметтері бойынша ... ... ... ... Бұл ... есеп ... іске асады, алайда бұл көп еңбекті талап етеді, өйткені бір ... рет ... ... ( ... ... тіркеу журналында,
синтетикалық және аналитикалық регистрлерде)жазылады. Аналитикалық есеп тым
көп, әрі синтетикалық есептен бөлек жүргізіледі, ... іс- ... ... және есеп ... ... үшін ... ... жинау
өте қиын.
2. Есептің журнал – ордерлік формасы. Негізгі ерешеліктері:
шаруашылық операцияларын есептеу үшін кредиттік белгісі бойынша ... ... ... ... және жол –жол сызудың шахматтық
формасы бар журнал – ... ... ... ...... ... және ... есеп қатар
орындалады.
Жүйелі және хронологиялық жазбалар біріктіреді;
Бақылау мен есепті жүргізу үшін қажетті ... ... ...... және бас кітапты тиімді құрудың арқасында жазулар ... ... ... ... ... ... түрде жолма –жол сызықтар
салынатын парақтар есеп регистерлері деп түсіндіріледі. Бұл ... ... ... ... ... және аналитикалық шоттар
бойынша шаруашылық құралдарының жағдайы мен қозғалысы, шығу көздері туралы
мәліметтер топтастырылып, ... Есеп ... ... есептемелер жасалынады. Бухгалтерлік есеп тәжірибесінде сыртқы түрі
мен мазмұны жағынан әр түрлі есеп ... ... ... ... ведомостер), карточкалар (карточкада сақталады) және
кітаптар (кассалық, депозитке салынған жалақы және т.б.) ... ... ... ... ... есеп ... алдын –ала
ескертіледі. Мазмұны мен міндеті жағынан есеп регистерлері мынадай болып
бөлінеді:
Синтетикалық есеп
Аналитикалық ... және ... ... ... есеп регистрлері
Синтетикалық есеп регистрлерін түзеуге есеп кестелерін жолма – ... ... түрі ... ... ... ... аналитикалық есеп
жүргізілетін регистрлердің құрылымы мен мазмұны ... ... есеп ... субьектінің шаруашылық іс- әрекетін
оперативті бақылау мен басқаруға байланысты әр түрлі болуы мүмкін.
Материалдық ... ... үшін ... ... ... ... әр түр ... күн сайынғы түсу мен жұмсалу туралы
дәл мәліметтер болу қажет. ... ... ... ... ... ... ... немесе одан алынған материалдар
партиясының әрбіріне есеп айырысулардың жағдайы ... ... ... тиіс. Сондықтан тауарлы – материалдық қорлардың ... ... ... есеп айырысу бойынша аналитикалық есеп
регистрлерінен айырықшаланады.
Ағымдағы активтерді анықтау мен ... ... есеп ... ... ... ... жатады, бұлар-мүлік, субъектінің құндық ... ... және ... емес ... мен ... ... ... экономикалық пайда –субъектінің ақшалай қаражат
түсіміне тікелей немесе жанама, ... ... ... ... пайда егер актив:
● ұйым өткізетін дайын өнім (тауар, ... ... ... басқа активтермен қосылып немесе жеке қолданылса;
● басқа активтерге айырбасталынса;
● міндеттемелерді өтеу үшін пайдаланылса;
● ұйымның меншіктеушілері арасында ... ... ... есеп ... ... 30 ... есеп ... былайша жіктеледі:
1. Ұзақ мерзімдік (пайдалану мерзімі бір жылдан астам), бұларға
мыналар жатады:
- материалдық емес ... ... ... ... ету, ... гудвилл, басқа да материалдық емес
актвитер);
- негізгі ... (жер, ... мен ... ... ... ... ... басқа да негізгі құралдар);
- ұзақ мерзімдік инвестициялар ... ... және ... ... ... ұзақ ... ... берешек (алуға арнлағна шоттар, алынған
вексельдер, негізгі серіктестіктер мен оның еншілес, тәуелді және
бірлесіп бақыланатын заңды ... ... топ ... ... пайда болған дебиторлық ... ... ... ... дебиторлық берешегі,
басқадай дебиторлық берешек);
-алдағы кезең шығындары.
2. Қысқа мерзімдік ... ... ... ... ... ... ... мен өткізу мерзіміне тәуелсіз тауарлық-материалдық
қорлар;
-жыл ішінде есептен шығарылуы мүмкін болашақ ... ... ... ол ... құннан басқа болса, ағымдағы ... ... ... ... ... ... ... бір жыл ішінде алынған дебиторлық
берешек (ағымдағы активтерді сатып ... үшін ... ... ... ... вексельдер; негізгі серіктестіктер
мен олардың еншілес тәуелді және ... ... ... ... топ ... операциялар нәтижесінде пайда
болған дебиторлық берешек; акционерлік қоғам лауазымды адамдарының
дебиторлық берешегі; басқа да дебиторлық берешек).
Есепте ... ... ... мен ... ... ... ... қаржы рыногындағы өте күрделі қиындықтарға
байланысты үлкен ... ие. ... ... ... ... сай ... мен одан әрі даму үшін фирмадан ... ... ... ... ... ... олардың баламаларын дұрыс
ашып көрсету мен сыныптау компанияның өтемпаздығын дәл бағалау үшін қажет.
«Ақшалай қаражаттың қозғалысы ... ... 4 ... ... ... қаражат кассадағы және банктегі шоттардағы қолма-қол
ақша ретінде белгіленген. Ақшалай ... ...... ... және ... ... ... түсімімен жұмсалуы.
«Ақшалай қаражат қозғалысы туралы ... ... есеп ... сәйкес ақшалай қаражатқа қолма- қол ақша мен талап етілгенге
дейінгі салымдар кіреді.
Кассадағы ақшалай қаражатты сақтау, жұмсау және есептеу ... ... ... ... жүргізуші субъект дербес жасайтын Кассалық
операцияларды жүргізу ... ... – бұл ... ақшалар мен өзге құндылықтарды ... және ... ... ... ... ... бөлме. Касса
операцияларының есебі ҚР Ұлттық банкі басқармасының 1993 ... 23 ... 24 ... ... «ҚР х/ш касса операцияларын жүргізудің уақытша
тәртібіне сәйкес жүзеге асырылады. »
Операция жүргізілетін уақытта есіктер ішкі жағынан ... ... ... шкафтың кілттері кассирде сақталады, ал ... ... ... ... ... болоды. Қабылданған құндылықтардың
сақталуы үшін материалдық толық ... ... ... кассалық
операцияларды жүргізеді. Кассирді жұмысқа тағайындау туралы бұйрық
шықаннан ... ... оны ... ... ... ... міндетті және толық жеке жауапкершілік жайлы шарт жасасады.
Шартта қарастырылған тараптардың ... мен ... ... мен кассирдің қолымен бекітіледі. Кассир болмаған кезенде
толық материалдық жауапкершілік жайлы шарт ... ... ... ... ... ақша ... банк ... ақша
чектері бойынша алады.
Кәсіпорындар өздерінің есеп шоттарынан ... қол ақша ... ... үшін оларға банк чектік кітапша береді. Субъект чек жаза отырып,
онда талап ... ... ... ... төлеуге, жәрдемақыға
және шаруашылық шығындарына және т.б.) көрсетуге ... ... қол ... үшін ... ... алдын ала талап етілген сомаға тапсырыс жолдайды.
Кассалық операцияларды ... ... мен ... ... ... қол ... соң бас бухгалтер немесе өкілетті ... ... ... кассалық ордермен (ККО) (ф.№ КО-1) (5.1 ... ... ... ... ... ... үшін ... өңдеген
де, ақпаратты компьютерде өңдеген де қолданылады. Кірістік кассалық ордерді
бухгалтерия қызметкері бір данамен жазады, оған бас ... ... ... және ... қол қояды, кассирдің мөрімен куәләндырады,
кірістік және шығыстық кассалық құжаттарды тіркеу журналында тіркеледі және
ақша ... ... ... ал ... ... қалады.
Қолма-қол ақша берумен байланысты операциялар ... ... ... (ШКО) № КО -2 ф. ... ... ... ... ақша беру туралы өтініш) және фискалды коды бар бақылау-
кассалық ... ... ... ... ... ... ... ресімдеу үшін (ЖКО) қолмен
өңдеуде, ақпаратты компьютерде өңдегенде ... ... бір ... ... оған бас бухгалтер мен ұйым басшысы ... ... ... қол ... ... және шығыстық кассалық құжаттарды
тіркеу журналында тіркеледі.
Ақша беру туралы құжаттарға басшы және бас ... қол ... ... және ... ... құжаттар сиямен немесе шарикті қаламмен
(қызылмен жасыл түстен басқасымен) анық, түсінікті ... ... ... ... ... Бұл ... түзетілген жері, түзетуі
болмауы керек. ККО және ШКО-лерінде оны жасау үшін негіз көрсетіледі ... ... ... аталады.
Кассалық ордерлер бойынша ақша қабылдау мен беру оларды толықтырған
күні ғана болады. ККО, ШКО –лерді алған кезде ... ... ... ... бас ... қолы бар ... растығын; ал ШКО-да
басшының да қойылған қолы бар екендігін тексеру;
• құжаттарды ... ... ... аталған тіркемелердің бар –жоқтығын.
Егер осы ... бірі ... ... құжаттарды
бухгалтерияға қайтарады.
Түсу мен жұмсау бойынша ... ... ... бір ... (№ КО -4 ф.) ... кассалық кітапқа жазады. Оны ... ... ... ... ... ... қайымдалуы (прошнуровано) тиіс
және парақтардың жалпы саны кассалық кітаптың соңғы бетінде ... ... ... ... ... бас ... басшының қолдарымен
бекітіледі. Кассалық кітаптағы жазбалар ... ... екі дана ... ККО, ШКО ... ... бұрын кассалық кітапта күн
басындағы ақша қалдығы ... ... ... ... ... күні бойғы
операциялардың қорытындысын есептейді және күн ... ... ... ... ... кітап беттерінің екінші даналары жыртылады және
кассирдің есебі болып қызмет етеді. Есеп оған ... ... (ККО, ШКО) ... ... ... Егер ... көп емес ... операциялар атқарылса, онда кассалық есептер 3-5
күнде бір рет ... ... ... есеп пен ... қызметкерлері тексереді, ал кассалық кітаптың дұрыс жүргізілуін
бас бухгалтер бақылайды. Алушының ШКО-нда ... ... ... ... ... бұл сома кем шығу деп саналады және кассирден
төлеттіріп алынады, ... ... ... ... ... ордер
жазылады. Егер қолма-қол ақша сомасы ... ... ... ... онда ол касса артығы деп саналады және кірістік кассалық ордер
көшірмесі жолымен ... ... ... ... ... ... 1010 «Кассадағы қолма-қол
ұлттық ақша», 1020 «Кассадағы қолма-қол шетелдік валюта» шоттары ... ... ... ақша» бөлігінде жүргізіледі.
1010,1020 шоттардағы операцияларды жазу үшін кассалық есептер
(кассалық кітаптың ... ... ... ... ... болып
табылады.
Субъектілер заңдар рұқсат еткен жағдайларда шетелдік ... ... ... ... беріледі. Шетелдік қолма-қол валюта
есебі «Шетелдік валюта операциялар есебі» 9 БЕС-ға сәйкес 1020 шотта ... әр түрі ... ... ... ... ... жеке ... кітап жүргізу қажеттігін қаперде ұстаған жөн.
Шетелдік ... ... ... ... ... бағамы төмендеуге
байланысты (Д1020 К6250), теңге ... ... (Д7430 К1020) ... валютамен операциялар жөніндегі бухесептегі ... ... ... ҚР ... ... ... бойынша саналған ҚР
валютасымен бухгалтерлік есеп шоттарында көрсетілуі тиіс.
Валюталық қаражат түсуі бойынша операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... ... ... ... шотынан кассаға |1020 |1050 |
| ... ... ... ... | | ... |Өнім, жұмыс және көрсетілген |1020 |1210 |
| ... үшін ... ... | | |
| ... ... ... | | |
| ... ... ақша | | ... ... ... ... ... |1020 |1251 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... операциялар
|№ |Операциялар мазмұны ... ... ... ... берілетін валюталық |1251 |1020 |
| ... ... ... | | ... ... ... ... |1050 |1020 |
| ... ... ... ... | ... ... ... | | |
| |А) ... |1020 |6250 |
| |Б) ... |7430 |1020 ... ақшаның кірісі мен шығысы бойынша ... ... ... шоттар тұрғысынан күн сайын немесе 3-5
күнде бір рет кассир есептерінің негізінде № 1 ... ... ... ... (кіріс) жазылады.
Есеп айырысудың қолма-қол ақшасыз түрі.
Өзіндік балансы бар және меншікті айналымдық қаражатқа ие, ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы Ұлттық банкі
басқармасының 2000 ж. 2 ... №266 ... ... ... ... шот ашу, жүргізу және жабу тәртібі туралы
нұсқаулық» Қаулысына сәйкес бос ... ... ... мен есеп ... ... ... ... немесе жинақ шоттарын ашады.
Ағымдық және жинақ шоттары- жеке және ... ... ... ... және өкілдіктерінің) банктік шоттары.
Корреспонденттік шоттар- банктік операциялардың жекелеген түрлерін
атқаратын ... мен ... ... ... ... ... ... субъектілерге корреспонденттік шоттар Ұлттық
банктің операцияларға лицензиясы бар болса ғана ... ... банк шоты ... бойынша ашылады. Ағымдағы немесе
корреспонденттік ... ... ... банк ... ... ... қабылдауға, клиенттің клиентке немесе үшінші тұлғаға ... ... ... ... ұйғарымын орындауға және банктік шот шартында
қарастырылған (ҚР ... ... 747 бап) ... ... ... шотты ашу үшін клиент банкке мынадай құжаттар ұсынады:
1. ҚР-ның заңды тұлғалары-резиденттер мен ... ... ... мен ... ... ... (басшының, бас бухгалтердің) қойған
қолдарының үлгілері бар құжат және ... ... ... мөр ... ... клиенттің салықтық есепке (СТТН (салық төлеушінің тіркеу номері)
-РНН) қойылған ... ... ... ... органы берген
құжаттың түпнұсқасы;
● мемлекеттік тіркеуден (қайта тіркеуден) өту фактісін ... ... ... ... ... ... ... берген, белгіленген формадағы құжаттың көшіомесі;
● фирмалар мен өкілдіктер үшін-ҚР –сы заңды тұлға-резиденті филиал
немесе өкілдік басшысына берген сенімхаттың көшірмесі;
... ... ... ... ... көшірмесі , не болмаса клиенттің үлгі жарғы
негізіндегі қызмет фактісін растайтын ... банк ... ... өтініш.
Негізгі құралдар есебі.
1. Өндіріс процесі өндіріс құралдарының қатысуымен жүзеге асырылады,
олар: 1) еңбек ... ... ... ... ... ... ... құралдары (станоктар, машиналар) болып бөлінеді.
Қандай да болмасын заттарды-еңбек құралдарының құрамына енгізу сыртқы
белгілерімен ... ... ... ... ... ... Негізгі құралдарға мыналар жатады: жылжымайтын мүліктер (жер
учаскелері, үйлер, ғимараттар, көпжылдық өсімдіктер және ... өте ... ... олардың мақсатына зиян келтірмеуі мүмкін емес басқа
объектілер), көлік құралдары, жабдықтар т.б. Негізгі құралдар көптеген
өндіріс құралдары ... ... ... мен ... ... ... ... тозады, өзінің құнын жаңадан ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз-ұзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... да, ... емес салада
болсын еңбек құралы ретінде қызмет ... ... ... ... ... 1996 ... 13 ... Қаулысымен бекітілген №6 БЕС-на
(Бухгалтерлік есеп стандарттары) сәйкес жүзеге асырылады. ... ... ... ... Расталған есептік мәліметтердің, техникалық паспорттардың, басқа да
құжаттар мен ... ... ... ... құралдарының
барлық түрлерінің сақталуына жүйелік бақылауды ұйымдастыру.
2. НҚ-дың келіп түсуін, шығарылуын, ... ... ... және ... ... ету.
3. НҚ-дың тозуының дұрыс есептелуіне және тиімді пайдаланылуына ... және қор ... ... жөніндегі шараларды
жүзеге асыру.
4. НҚ-ға ағымдағы және күрделі ... ... ... ... ... ... сай) жүргізумен байланысты
шығындарды есепте дұрыс және уақтылы көрсетуді ... ... ... және ... ... ... НҚ-ды жедел айқындау.
6. НҚ-дар бойынша дұрыс есептеме жасау үшін бухгалтерлік ... ... ... және ... ... ... ... сипатына қарай НҚ-дар былайша бөлінеді:
Өндірістік- бұл өндірістік процеске тікелей қатысатын немесе өндірістің
негізін құрайтын негізгі құралдар. Олардың шамасы мен ... ... ... ... елдегі салалардың экономикалық қуаты
тәуелді. Бұлардың құрамына өндірістік үйлер мен ғимараттар, машиналар мен
жабдықтар т.б. ... ... бұл ... ... ... Олар өндіріс процесіне
қатыспайды, ол ұжымның мәдени-тұрмыстық қажеттігін ... ... ... ... ... ... сақтау, спорт).
2. Негізгі құралдар №6 БЕС-ы қаулысымен бекітілген қаржы-шаруашылық
қызметтің бухгалтерлік есеп шоттарының Бас жоспарына ... ... ... жіктеледі:
1. Жер-субъектінің меншік құқығымен алынған жерінің саны мен бағасы.
2. Үйлер-еңбек етуге, тұруға, халыққа әлеуметтік ... ... ... ... ... ... ... үшін белгіленген
архитектуралық-құрылыс объектілері. Әрбір жеке тұрғын үй ... ... ... ... ... ... емес (зат ... көпірлер)
өзгеруіне байланысты емес міндетті іс-қызмет аясын ... ... ... ... ... арналған инженерлік-құрылыстық
объектілер.
4. Машиналар мен жабдықтар-әрбір машина егер ол басқа ... ... ... ... тетік, құрал-аспаптармен, қоршаулармен,
тірек-тұғырмен мүліктік объектік болып табылады. ... бұл тобы ... ... Күш беретін машиналар мен жабдықтар, жылу және электр қуатын өндіретін
генераторлар, әртүрлі электр ... ... ... ... мен ... ... өнімдерін жасау процесінде
еңбек заттарына механикалық, және химиялық әсер етуге арналған машиналар,
және жабдықтар (электрлі моторлар, эксковаторлар, ... ... және ... аспаптары, құрылғылар мен зерттеухана жабдықтары-бөл
өндіріс процесін өлшеу мен реттеуге арналған аспаптар мен құрылғылар
(амперметрлер, микроскоптар, ... ... ... ... мен автоматтандыруға арналған
машиналар, құрылғылар мен аспаптар (компьютерлер мен ... да ... ... да ... мен ... ... станцияларының, радио
желілерінің жабдықтары, өрт машиналары).
5. Табыстау қондырғылары-электр, механикалық және жылу ... ... ... ... ... ... ... құралдары-адамдарды, жүктерді тасуға ... ... ... ... су, әуе ... арба ... ... құралдары
7. Басқа да НҚ-дар:
▪ аспап-қол еңбегінің ... және ... ... ағаш және т.б. өңдеуге арналған керек жарақтар;
▪ өндіріс мүлкі мен олардың ... ... ... ... үшін ... етуге арналған заттар-жұмыс
үстелдері, шкафтар;
▪ шаруашылық мүлкі-кеңселік және ... ... ... ... ... да ... кітапхана қорлары, спорттық ... ... ... ... ... ... қолданылмайды, өйткені олар:
▪ тоқтатылып қойылады – уақытша қолданылмайды;
▪ қоймада тұрады (қорда)- жөнделген, апат жағдайында қолданыстағы ... ... үшін қор ... ... ... ... ... басқа ұйым тапсырған немесе басқа
ұйымнан алынған жал мерзімі шартпен белгіленген НҚ.
Материалдық ... ... деп ... ... бағалауға бірыңғай қарау
қажетті шарт болып табылады. №6 «НҚ-дар есебі» БЕС-ры на ... ... ... ... ... құн ... өзіндік құнмен- активті немесе ғимаратты алуға сол
сәтінде берілген, басқа өтелген әділ бағаның немесе ... ... ... оның ... ... ... ... (әділ бағаның) –мәмілеге дайын және жақсы хабардар
тәуелсіз тараптар арасында ... ... ... ... ... сома;
▪ жойылу құны-шыққан шығынды тастап пайдаланылған мерзім соңында субъект
актив алатын деп үміттенетін таза сома немесе сынған қалдықтардың қосалқы
бөлшектерінің ... ... ... ... ... алып ... өзіндік құнның
орнына есеп беруде көрсетілген басқа сома мен активтің өзіндік құны;
▪ баланстық құнмен-жинақталған тозу және баға түсуден ... ... алып ... ... ... ... ... сома. Баға
түсуден болатын залал-активтің баланстық құны оның ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастырудың маңызды шарты болып оларды
бағалаудың ... ... ... табылады. Негізгі құралдарды ақшалай
өлшеммен бағалау олардың көлемін, құрылымын, тозуын анықтап, қайта өндіруді
жоспарлауға мүмкіндік береді. №6 БЕС ... ... ... баланстық
құндарды, сату құнын және жою құнын ажыратуға болады. ... ... ... ... құны ... кіріске алу сәтінде көрсетіледі.
Оған барлық қажетті нақты өндірістік шығындар, негізгі құралдарды орнату
және сатып алу ... ... ... ... алу ... ... өтелмейтін салықтар мен алымдар
3.Субъектінің шаруашылық іс-әрекетінде белгілеу бойынша пайдалану
мақсатымен алынған негізгі құралдар ... ... ... ... ... ... тауарлық-материалдық қорлар
құрамында, ал субъектінің өзі ... үшін ... ұзақ ... ... ... ... ... құралдар қаржылық инвестиция ретінде
көрсетіледі. Негізгі құралдарды есептеу үшін ... ... ... шоты ... ... ... актісімен ресімделеді.
Қорытынды
Бүгінгі таңдағы нарықтық қатынастар жағдайында ұйымдардың алуан түрлі
қызметпен айналысуы, алуан ... ... ... ... ... ... ... күрделене түсуі бухгалтерлік есеп пен ... ... жаңа ... ... Есеп ... тарапынан асқан
біліктілікті, шеберлікті талап етуде, себебі жіберілген қате ... ... ... ... ... қажеттігін жояды. Есеп объектілерінің күрделенуі,
жетілдірілуі де мұқияттылықты талап етеді.
Ұйымның капиталы қалай орналастырылған, ... ... ... қаражат салынған деген сұрақтар өте ... ... ... ... ... тиімді пайдаланылуы ұйымның қаржылық шаруашылық
қызметінің нәтижесіне тікелей әсер етеді.
Ағымдағы активтер ... ... ең ... ... ... бұл ... ... көптеген коэффициенттер анықтауға
болады, сол коэффициенттер сыртқы кредиторлар мен ... ... ... ... шешім қабылдауына бірден-бір себеп болады.
Ақша қаражаттары өтімділігі ең жоғары қаражаттар ретінде ұйымдардың
төлем құралы ... ... ... ... ... ретінде
пайдаланылады. Сол себепті ақша қаражаттарының қозғалысын ... ... ... ... ету, ... сақталуын ұйымдастыру, өз уақытында есепте
көрсетілуі сияқты сұрақтар негізгі мәселелер болып табылады.
Нарықтық қатынастардың дамуы барысында орын алып ... ... ... бухгалтерлік есеп және қорытынды есеп беру жүйесін де
өзгерістен тыс ... ... ... ... ... етуші кәсіпорындар мен
ұйымдардың көпшілігімен және ... ... ... ... ... талаптарына сәйкес кәсіпорындардың (ұйымдардың)
күрделі ... ... ... – толық және шынайы ақпараттармен
қамтамасыз етуші есеп жүйесінің жақсы уйымдастырылуын қажет етеді. ... ... тек ... және оның ... бөлімшелерін
басқару, мемлекеттік қорытынды есеп тапсыру, ағымдағы жоспарлар мен
экономикалық ... ... үшін ғана ... ... ... ... даму заңдылықтарын жалпылама түрде зерттеуге
мүмкіндік береді.
Кәсіпорындардың басшылығы мен ... ... ... ... мен ... үнемді және орынды жұмсау,
өндірістік қалдықтарды азайту, ақауларға жол бермеу, өнімдердің ... ... оның ... ... ... ... ... орта заңдылықтарын сақтау сынды мәселелері сипаттайды. Халық
шаруашылығы салаларындағы әрбір кәсіпорынның (ұйымның) ... ... ... ... ең жоғарғы мөлшердегі пайдаға қол жеткізу болып ... ... ... ... қажетті табыс көлемінсіз қызмет
атқару мүмкін емес. Табыс көлемі кәсіпорындар мен ұйымдардың ... ... ... ... баға ... маңызды көрсеткіш.
Ұйымның қаржылық-шаруашылық қызметінің нәтижесінің табы ... ... ... ... ең алдымен кәсіпорында ... ... ... құрайды, болашақ өнімнің материалдық ... және тек ... ... ... ... бағасын белгілеуге ғана емес,
сонымен қатар, ... ... ... ... ... да ... ететін басты элементтер болып саналады.
Кәсіпкерлерден қазіргі қалыптасқан нарықтық қатынастар әрқашан ... ... ... ... ... жоғары бәсеке талаптарына жауап
беруін талап етеді. Ал өз ... ... ... ... ... қол жеткізу үшін мейлінше аз шығын ... Міне ... ... ... құндылықтардың дұрыс
сақталуын, үнемді де ... ... ... ету ... ... қол ... бір жолы - тауарлық-материалдық құндылықтардың
бухгалтерлік есебін тиімді ұйымдастыру.
Нарықтық-экономикалық ... ... ... орын алып ... ... ... ... есеп және қорытынды есеп беру
жүйесіне де өз әсерін тигізуде. Халықаралық бухгалтерлік есеп және қаржылық
қорытынды есеп ... ... ... ... ... ... маңызды
міндеттер мен мақсаттар айқындалуда. Бұл үшін ... есеп ... ... ... Осы мақсатта, ең алдымен, есеп жүйесіндегі
реттеуші нормативтік - құқықтық негіздерге өзгерістер енгізілуде.
Қазақстан ... ... есеп және ... қорытынды
есеп жөніндегі( заңына ... 2005 ... ... мен
толықтыруларына сәйкес ұйымдардың қаржылық қорытынды есепті құрастыруы
халықаралық қорытынды есеп ... ... ... ... ... әдебиеттер тізімі:
1. 2002 жылғы 24 маусымдағы №329-II ... ... есеп және ... есеп беру ... ... ... есеп ... (2004 жылға өзгерістермен және
толықтырулармен). Алматы, 2004.
3. Бухгалтерлік есеп ... ... ... Қазақстан Республикасы қаржы
Минисртлігінің 2002 жылғы 18 қыркүйектегі №438 бұйрығымен бекітілген.
4. Қазақстан Республикасы ... ... 2003 ... ... №441 бұйрығымен бекітілген типтік шоттар жоспарын
қолдану әдістемесі.
5. Астахов В.П. ... ... ... ... на ... Март,
2002.
6. Бабаев Ю.А. «Теория бухгалтерского учета». М:,
7. Гетьман, Терехова, Шнейдман и др. «Финансовый учет». М:, ... ... М.С., ... С ... ... учета и новая
корреспонденция счетов». Алматы, Ержанов и К 2003.
9. Качалин В.В. «Финансовый учет и ... в ... ... GAAP». М:, 2000.
10. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., Құдайбергенов Н.А. «Бухгалтерлік есеп
принциптері». Алматы, Экономикс 2003.
11. Кеулімжаев Қ.К., Әжібаева З.Н., ... Н.А., ... ... ... ... ... ... Қ.К. «Шоттар корреспонденциясы». Алматы, БИКО 2000.
13. Кирьянова З.В. «Теория бухгалтерского учета». М., 1995.
14. Кутер М.И. «Теория и принципы ... ... М., ... ... Л.А., Эргашев Х.Х. «Бухгалтерский учет: основы и теории». М.,
Маркетинг 1998.
16. Кузьминский А.Н. «Теория ... ... ... ... ... В.Л. ... іскерлік корреспонденция. Оқу құралы.
Алматы: Экономика, 2002.
18. Назарова В.Л. Бухгалтерский учет ... ... ... ... Нидлз Б., Андерсон Х., Колдуэлл Н. «Принципы бухгалтерского учета».
М., 1998.
20. Ниткин В.М., Ниткина Д.А. «Теория ... ... М., Дело ... ... ... Р.М., Кеулимжаев К.К., Айтхожина Л.Ж.., Салменова А.
«Финансовый учет на предприятии». Алматы, Экономика 2003.
22. ... В.К., ... В.В., ... О.Ю. ... ... Алматы. 2002.
23. Ряжнова О.В. «Международные стандарты бухгалтерского ... ... ... М., ... ... Б.Е., ... З.Н. ... есеп теориясы». Алматы, 1998.
25. Салина А.П. Принципы бухгалтерского учета. Алматы, «Экономика» 2003.
-----------------------
Субъектінің құралдары
Айналымнан тыс
айнымалы
Тұрақты ... ... ... үйлер, машиналар мен жабдықтар, транспорт
құралдары, шаруашылық және өндірістік мүлік)
Материалдық емес активтер (лицензиялар, патенттер, ... ... ... ... қаржылық салымдар
Өндіріс процесінің құралдары (шикізат пен материалдар, отын, жартылай өнім,
бітпеген өндіріс, ... ... ... ... ... ... және банктегі басқа
шоттардағы ақшалай қаражат, қысқа мерзімді құнды қағаздар)
Кәсіпорынның құралдары
Меншікті қаражат көздері
Қарыздық қаражат ... ... ... ... ... шығын)
Қарыздар (қысқа және ұзақ мерзімді)
Жабд.мен және мердігерлермен есеп айрысу
Бюджетпен салықтар ... есеп ... ... қорларымен есеп айырысулар
Жинақтаушы зейнетақы қорларынсыз есеп айырысулар
Қызметкерлермен еңбек ақы және басқа да кредиторлармен есеп айырысу

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бухгалтерлік есеп стандарттары мен принциптері8 бет
Бухгалтерлік есептің мәні мен мазмұны оны ұйымдастыру принциптері7 бет
Бухгалтерлік есептің принциптері44 бет
Бухгалтерлік есептің принциптері және мәні18 бет
Бухгалтерлік есептің принциптері туралы18 бет
Кәсіпорындағы бухгалтерлік есепті ұйымдастырудың негіздері мен жалпы принциптері30 бет
Тауарлардың есебі және оның бухгалтерлік есебінің принциптері25 бет
Бухгалтерлік есеп беру29 бет
Бухгалтерлік есеп және аудит54 бет
Бухгалтерлік есеп және ақпараттар жүйесі26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь