Тарбағатай теріскейінің жаңадан ашылған археологиялық ескерткіштері

Профессор Ә.Т. Төлеубаевтың басқаруындағы Шілікті археологиялық экспедициясының бір отряды 2006 жылы Шығыс Қазақстан облысының Зайсан және Тарбағатай аудандарында археологиялық барлау жұмыстарын жүргізді. Бұл аудандарда жекелеген зерттеу жұмыстары атқарылғанымен кең көлемде археологиялық барлау жүргізілмеген. Бұл өлкедегі археологиялық ескерткіштер туралы алғашқы мәліметтерді өлкетанушылардың қысқа хабарламаларынан аламыз [1, 2]. Аталған аудандардағы ескерткіштерді есепке алып тіркеу жұмыстары белгілі археолог С.С. Черниковтың есімімен тығыз байланысты [3, 4]. Кездейсоқ табылған олжалар, сондай-ақ тіркеуге алынған археологиялық ескерткіштер «Қазақстанның археологиялық картасында» толықтай көрсетілген [5].
Жартас суреттері танымал археолог З.С. Самашевтың еңбегінде тыңғылықты зерттелген [6]. Шығыс Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану музей қызметкерлерінің барлау жұмыстарынан [7] басқа 1989 жылдан бастап Тарбағатай ауданында ҚазҰУ-нің профессоры Ә.Т. Төлеубаев басқарған археологиялық экспедициясы зерттеу жұмыстарын жүргізіп келеді [8].
2006 жылғы археологиялық барлау жұмыстары Шілікті жазығынан бастап Тарбағатай тауының теріскейіндегі алқаптағы Қызылкесік ауылына дейінгі аралықта жүргізілді. (Барлау жұмыстарына мақала авторынан басқа ғылыми қызметкер – Ғ.Д. Іргебаев, топограф – Ж. Құрманғалиев, жүргізуші – Қ. Ахметқалиев қатысты.) Қандысу, Терісайырық, Базар, Нарын, Қарғыба, Боғас, Тақиякеткен өзендері бойынан қола дәуірінен бастап түркі дәуіріне дейінгі жүзге тарта ескерткіштер есепке алынып, жоспарлары сызылып, фотоға түсірілді. Нақты координаталары анықталды (GPS).
Қола дәуірінің қоршаулары төртбұрыш, дөңгелек формада тігінен немесе жалпағынан қойылған тастардан тұрса, ал ерте темір дәуірінің қорғандары топырақтан, тастан және топырақ пен тас аралас үйіндіден тұрады. Тарбағатай теріскейіндегі ерте темір дәуірінің қорғандарындағы басты ерекшелік – қорымдағы бір не екі қорғанның етегінен сәл алшақта шеңбер немесе төртбұрыш пішінді ені – 0,2 – 1 м-ге дейін тас белдеуінің болуы. Ерте темір дәуірінің Шілікті жазығынан басқа патша қорғандары Ақсуат ауылы маңындағы Шыбынды, Қараоба, Төртоба, Қырықоба, Қабдеке ескерткіштері екені даусыз. Олардың диаметрі 40 м-ден 100 м-ге, биіктігі 3 м-ден 8 м-ге дейін. Түркі дәуірінің қорымдары тас қорғандардан тұрады. Мерзімделу уақыты белгісіз бірнеше қоныс орындары анықталды.
1 Никитин В. Краткое описание памятников Семипалатинской области // ИАК. Вып. 2. – СПб., 1902. – 103 с.
2 Коншин Н. О памятниках старины Семипалатинской области // Записки Семипалатинского подотдела Западно-Сибирского отдела РГО. Вып І, 1903.
3 Черников С.С. Восточный Казахстан в эпоху бронзы. // МИА. – М. - Л., 1960. – № 88. – С. 12.
4 Черников С.С. Загадка золотого кургана: где и когда зародилась скифское искусство. – М.: Наука, 1965. – 188 с.
5 Археологическая карта Казахстана /отв. редактор К.А. Акишев. – Алма-Ата: Изд-во АН КазССР, – 1960. – 486 с. (№ 2717-2751 и др.)
6 Самашев З.С. Наскальные изображения Верхнего Прииртышья. – Алматы: Гылым, 1992. – 288 с.
7 Кущ Г.А. Археологические исследования Восточно-Казахстанского историко-краеведческого музея // Маргулановские чтения (тезисы). –Петропавловск, 1992. – С. 77-78.
8 Омаров Ғ.Қ. Археология және этнология кафедрасының көне дәуір археологиясы тобының зерттеулері // ҚазҰУ хабаршысы. Тарих сериясы. –Алматы, 2004. – № 4 (35). 161-163 - б.
        
        Төлеубаев Ә.Т., Омаров Ғ.Қ.
әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Алматы қаласы
ТАРБАҒАТАЙ ТЕРІСКЕЙІНІҢ ЖАҢАДАН АШЫЛҒАН АРХЕОЛОГИЯЛЫҚ ЕСКЕРТКІШТЕРІ
Профессор Ә.Т. Төлеубаевтың ... ... ... бір отряды 2006 жылы Шығыс Қазақстан облысының Зайсан ... ... ... ... ... ... ... жекелеген зерттеу жұмыстары атқарылғанымен кең көлемде
археологиялық ... ... Бұл ... ... ескерткіштер
туралы алғашқы мәліметтерді өлкетанушылардың қысқа хабарламаларынан аламыз
[1, 2]. Аталған аудандардағы ескерткіштерді есепке алып ... ... ... С.С. ... есімімен тығыз байланысты [3, 4].
Кездейсоқ табылған олжалар, ... ... ... ... ... археологиялық картасында» толықтай көрсетілген
[5].
Жартас суреттері ... ... З.С. ... ... ... [6]. ... Қазақстан облыстық тарихи-өлкетану ... ... ... [7] басқа 1989 жылдан бастап
Тарбағатай ауданында ... ... Ә.Т. ... ... экспедициясы зерттеу жұмыстарын жүргізіп келеді [8].
2006 жылғы археологиялық барлау жұмыстары ... ... ... ... ... ... Қызылкесік ауылына дейінгі
аралықта жүргізілді. (Барлау жұмыстарына мақала авторынан басқа ғылыми
қызметкер – Ғ.Д. ... ... – Ж. ... ... – Қ.
Ахметқалиев қатысты.) Қандысу, Терісайырық, Базар, Нарын, ... ... ... ... қола дәуірінен бастап түркі дәуіріне дейінгі
жүзге тарта ескерткіштер есепке алынып, жоспарлары ... ... ... ... ... ... дәуірінің қоршаулары төртбұрыш, дөңгелек формада тігінен немесе
жалпағынан қойылған тастардан тұрса, ал ерте ... ... ... ... және ... пен тас ... үйіндіден тұрады. Тарбағатай
теріскейіндегі ерте темір дәуірінің қорғандарындағы басты ... ... бір не екі ... ... сәл алшақта шеңбер немесе төртбұрыш
пішінді ені – 0,2 – 1 м-ге ... тас ... ... Ерте ... ... жазығынан басқа патша қорғандары Ақсуат ауылы маңындағы ... ... ... Қабдеке ескерткіштері екені даусыз. Олардың
диаметрі 40 м-ден 100 м-ге, ... 3 ... 8 м-ге ... Түркі дәуірінің
қорымдары тас қорғандардан тұрады. Мерзімделу уақыты белгісіз бірнеше қоныс
орындары анықталды.
Жаңа ауыл ауылдық округі
Жаңа ауыл 1 ... Жаңа ауыл ... ... ... ... км жерде Жаңа ауыл – Сарөлең трассасының сол жағында ... ... оң ... ... ... ... жақын оңтүстіктен
солтүстікке қарай тізбектеле ... ... ... ... ... ... да ... Шеңбер түріндегі қорғандардың
үйіндісі жоқ. үйінділі қорғандардың да етегінде тас ... ... ... 5-10 ... 1 м-ге дейін жетеді. Оңтүстіктегі ең
шеткі шеңбер түріндегі қорғанның координаталары N 47° 13' 50,8'' Е 084° ... ... ... ... ... 500 м жерде. Қасынан ... ... ... 5-6 ... 18 м-ге ... жетеді. Биіктігі 5 см-
ден 1,5 м-ге ... ... ... ізі ... Ерте ... ... 37 қорған. Солтүстік бөлігінде қазақ ... ... ... жетпей шеткі қорғанның координаттасы N 47° 14' 06,2'' Е
084° 06' 08,2''.
Жаңа ауыл 2 ... ...... ... сол ... ... ... терассада, өзеннен 500 м жерде. Жарқабақтың
дәл астында арық ... Жол ... ... ... “Қош келдіңіздер” деген
белгінің солтүстік батысында 200 м-дей жерде. ... ... ... үш қорғанның тас белдеуі бар. Екеуінің үстін жырып, біреуін
арық қазған кезде жартысын бүлдіріп кеткен. Жардың астында ... ... бар. ... ... ... ... гранит тастан сынтас
жасалған. Қорғанның биіктігі 1 м. ... 18 м. ... N 47° ... Е 084° 05' ... 3 ... ... ауылынан оңтүстікте 0,5 км жерде. Терісайырық
өзенінің оң ... ... ... террасада, су тартатын мұнараның
жанында орналасқан. Тас пен ... ... ... ... ... ... тізбектеліп келген. Кей қорғандардың етегін
үлкен тастармен қоршаған. ... ... ... ізі байқалады.
Қорымның ортасынан ЛЭП бағаналары өтеді. Қорғандар диаметрі 5-6 м-ден 10-12
м-ге дейін, ал ... 0,10 ... 0,45 м-ге ... ... ... N 47° 12' 28,0'' Е 0,84° 06' 03,5''. Ерте темір дәуірінің
қорғандары.
Жаңа ауыл 4 ... Жаңа ... 1 км, Жаңа ауыл – 3-тен 0,5 км ... ауылдан Жаңаталапқа кететін жол бойында, Терісайырық ... ... тау ... ... ... ... ... сыртында
шеңбері бар қорғандар да бар. үйсіндердікіне ұқсас, сыртында белдеуі бар
қорғандар және ... ... ... ... гранит тастармен қоршаған
қорғандар және тас пен топырақ аралас, сондай-ақ таза ... ... да ... ... ... жер ... білінбей көміліп
қалған. үйіндінің биіктігі 0,00-ден 0,5 м-ге дейін жетеді. Диаметрі 4-5 ... 18-20 м-ге ... ... ... қорған-қоршаудың координатасы N
47° 12' 15,0'' Е 0,84° 06' 10,0''. Ерте ... ... ... ... ерте ... тоналғанға ұқсайды. Кейбір қорған-
қоршаулардың шетінде сынтастары бар.
Терісайырық 1 ... ... ... 3-4 км ... өзенінің таудан ағып шығар алқымында, Жаңауылдан ... ... оң жақ ... Терісайырық өзенінен 50-60 м жерде тігінен
бір қатар етіп тігінен қойылған. Төртбұрышты қоршау. өр ... ... ... ... N 47° 12' 05,1'' Е 0,84° 05'
47,4''.
Терісайырық 2 қорымы. Терісайырық ... оң ... 50-100 ... ... ... таудың етегінде солтүстіктен оңтүстікке қарай
шоғырлана орналасқан тас және ... пен тас ... ... ... ... ала ... қонысы орналасқан. Жаңаталапқа
бара жатқан жолда Терісайырық өзенінің екі таудың ортасындағы ... ... ... орташа диаметрі 4-5 м-ден 15-20 м-ге,
биіктігі 0,5 м – 0,10 м-ге ... Кей ... ... ... ... ... тасы анық байқалады. Қорғандар тізбегі оңтүстікке қарай ... ... ... ... N 47° 11' 27,1'' Е 0,84° 05' ... 1 ... Жаңаталап ауылының солтүстігінде және оңтүстігінде
тас үйінділі қорғандар шоғыры Терісайырық өзенінің сол ... 2-3 ... ... ... 5 м – 20 м, ... 0,20 м – 1,4 м. ... көп ... созылған соң түсіре алмадық. GPS пен алған ... ... ... 200 м ... ... ... білінбейді.
Координатасы N 47° 06' 25,7'' Е 0,84° 02' ... 2 ... ... ... ... ... оң жағында.
Жаңаталап ауылынан 4-5 км шамасында. Топырақ үйінділі Н-2 м. Д-30 м қорған
орналасқан. Қорғанның ортасынан бастап ... ... ... бар.
Қорғанның оңтүстігінде 4-5 км шамасында шекара торы бар. Координатасы N 47°
06' 30,2'' Е 0,84° 05' 05,6''.
Сарыөлең қорымы. ... ...... ... ... солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектеле орналасқан. Қорғандар
қиыршық тас пен топырақтан тұрады. Ерте ... ... ... ... Топырақ қорғандардың етегінде тас белдеуі бар. ... ... 1 ... ... Осы ... ... қарай 7-8
км мөлшерде үлен қорғандар бар. Қорғандар диаметрі 6-7 ... 20 м-ге ... 0,10 ... 1,20 м-ге ... ... ... 5 қорғанның
координатасы N 47° 16' 32,3'' Е 084° 05' 39,0''.
Маңырақ ауылдық ... ... ... ... ... ... ... үстінде сайда
орналасқан батыс-шығыс бағыттағы ұзындығы 17 м 20 см, ... 7 м 20 см. ... ... екі қатар етіп қаланған. Шығыс жағында
кейінгі қора орны ... ... ... ... есік ... ... 0,9 м
қаланбай қалдырылған. Материалды ... ... ... құрылысқа
пайдаланған. Солтүстіктегі блок гранит тастың ені 70 см, ұзындығы 85 ... 60 см. ... ... ... ... N 47° 23' ... 083° 56' 11,2''. ... төмен 50-60 м жерде (оңтүстікте) ... ... ... көрінбеген тастар кездесті. Мерзімделуі белгісіз.
Балағазы Дәулетбай батырдың баласының ... ... ... 1 ... Ақжар – Сарыөлең трассасының оңтүстігінде Маңырақ
тауының етегі мен Қандысу аралығындағы жазықта Балағазы қыстауынан оңтүстік-
шығыста 1,5 км ... ... ... ... ... тұрғызылған негізгі үш үлкен қорғанның маңында ұсақ қорғандар ... ... ал ... қорғандардың барлығында тонау іздері бар.
Оңтүстік және орталық қорғанда сыртында ені 70-80 см екі ... ... ... бар. ... белдеу-қоршаудың есігі
сияқты белгісі бар. Барлығы 21 қорған. Қорғандар ... 4-5 ... 30 ... ... 0,20 ... 3 м-ге ... ... келеді. Оңтүстік-батыста 2
км жерде “Сеңгір” демалыс орны ... ... 2-3 км ... ... ... Координатасы N 47° 22' 32,3'' Е 083° 56' 13,0''.
Сеңгір 2 қорымы. Балағазы ... 2-2,5 км ... ... демалыс орнынан 3 км мөлшерде, Маңырақ тауының етегінен 2 км Ақжар-
Сарөлең трассасының оңтүстігінде 1 км ... ... ... – 1
ескерткішінен 700 м-дей шығыста. Қорғандар топырақ пен ... және ... ... болып келеді. Тек бір тас қорғанның сыртында шеңбер ... Оның ... ... – 36 м, ішкі диаметрі – 20 м, биіктігі – 0,7 ... ... 5-6 ... 20 м-ге ... болып келеді. Кей қорғандардың
төрт бұрышында ғана үлкен тастар қойылған, үйіндісіз. ... ... ... ... координатасы N 47° 22' 27,9'' Е 083° 56' 28,0''.
Қорым қорғандары негізінен екі ... ... ... солтүстік – оңтүстік
бағытта, тау етегінен еңіске қарай орналасқан. ... 29 ... ... ... ... 3 ... ... қыстағынан оңтүстікте 1-1,5 км шамасында
трассадан 250 м оңтүстікте. ... ... ... бар ... төрт ... орны бар. ... 3 м, биіктігі 20-30 ... ... ... 80 см ашық есік ... жер қалдырылған. Қорған
толықтай тоналған. Шұңқырының тереңдігі 2 ... ... ... және батыс
жағы доғалдана бітеді. Ені 60-70 см. ... ... ... ... ... ... ... нүкте қалдығы бар. Қорғандардың
барлығы тас, ал ... ... пен тас. ... ... 18 ... 3 м. ... ... диаметрі 50,8 м. Барлығы 9 қорған. Қорымның
координатасы N 47° 22' 41,1'' Е 083° 55' ... ... ... ... 1 ... ... ... солтүстік-батыста 20 км жерде
Ойшілік ауылына барар жолда Арғанаты тауының ... 500 м ... ... Бір қорған ғана топырақ, ал қалғаны тас қорғандар. Тонау
ізі ... ... N 47° 24' 40,3'' Е 083° 24' ... ... ... 500 м жерде мерзімделу уақыты белгісіз
қоныс орны табылды. Қоныстың координатасы N 47° 25' 05,0'' Е 083° ... ... 2 ... ... ауылынан Ойшілік ауылына баратын жолдың
оң жағында Құйғаннан 30 км ... ... ... ... жазықта тастан
және топырақ пен тастан тұратын ... ... ... ... 15 ... биіктігі 20 см-ден 70 см-ге дейін. Қорғандарда тонау ізі
білінбейді. ... 12 ... Ерте ... ... ... N 47° 25' 16,4'' Е 083° 22' ... ауылдық округі
Көкбастау қорымы. Көкбастау ауылынан 300 м солтүстікте Көкбастаудан
жайлауға ... ... тас пен ... ... қорғандар шоғыры
орналасқан. Диаметрі 4 м-ден 8 м-ге дейін. Қасында ат ... ... ... N 47° 27' 46,9'' Е 82° 49' 58,1''. ... ... тұрады. Ерте темір дәуірінікі.
Жанабай қорымы. Ерте темір дәуірінің қорғандары. ... пен ... ... ... шығып Жанабайға барар жолда таудан түскендегі жазық
алаңқайда солтүстіктен оңтүстікке қарай орналасқан ... ... ... екі жағында орналасқан. Координатасы N 47° 25' 11,4'' Е 0,82° ... ... ... қорымы. Жайлауға, Катонға қарай баратын жолдың бойында, Жұрын
кезеңінен өткен кезде кездеседі. Ерте ... ... ... N 47° 23' 17,4'' Е 0,82° 39' ... ... ... Түркі және ерте темір дәуірінің қорғандары.
Координатасы N 47° 21' 05,9'' Е 0,82° 38' ... ... І ... ... ... бойында Тақиякеткен
агрегатының орнында Оспан базының ... ... ... ... ... ... артында қола дәуірінің қоршаулары және
қорғандары ... ... ... 8 м, ... 0,3 м. ... ... ... 0,1 м. Координатасы N 47° 17' 17,0'' Е 0,82° 40' 20,6''
Тақия кеткен 2 қорымы. Тақия кеткен -1 қола дәуірі қорымынан ... м ... ... ... сол ... тау ... алаңқайда
орналасқан. Қоршаулар төртбұрышты және дөңгелек түрінде ... ... оң ... да ... ... Сондай-
ақ бұл жағалауда екі қара тастан сынтас тұрғызылған. Координатасы N 47° 17'
03,4'' Е 0,82° 40' ... ... ... ... оңтүстік-батыста – 1 км жерде
Қырықбай қорасына кететін жолдың оң жағында жотада орналасқан. Ерте ... ... ... 5-6 ... 10 м-ге ... Биіктігі 20-30 см.
Дөңгелек формада. 10 шақты қорған. Координатасы N 47° 16' 36,5'' Е ... ... ... ... өзенінің оң жағалауында 700 м жерде жазықта
орналасқан. Тас үйінділі қорғандар. Барлығы ... ... ... тас ... бар. Ерте ... дәуірінікі. Бір қорғанның сыртында
сынтасы бар. Оңтүстіктен солтүстікке қарай ... ... ... ... мүйіске дейін жалғасады. Қоршауы бар бірнеше қорғандар бар.
Координатасы N 47° 21' 53,3'' Е 0,82° 37' ... 1 ... ... ауылынан шығыста жотада шығыстан бастысқа қарай
300 м жерге созыла орналасқан қорым. ... ... ... ... ... ... бар. Қола дәуірі ескерткіші. Батысында қорған-
қоршау, қоршау, ал ортаңғы бөлігінде ... ... бар ... ... N 47° 23' 17,0'' Е 0,82° 37' ... ... Ерте ... және қола дәуірінің қорған-қоршаулары.
Жайлауға барар жолдың оң жағында 50 м бастап орналасқан. ... N ... 53,1'' Е 0,82° 11' 00,6'' ... ... Жалпақтан 1 км батысқа Нәуімге қарайғы жолдың оң ... ... ... ... 6 ... ... Координатасы N
47° 23' 54,9'' Е 0,82° 33' 03,3''.
Даубай 1 қорымы. Жайлаудан түсер жолдың оң жағында ... ... ... Тастан жасалған. Диаметрі 5-6 м – 12м-ге, биіктігі 0,10 м
– 0,5 м-ге ... Ерте ... ... ... Оңтүстікте 100 м жерде
баз бар. Коррдинатасы N 47° 27' 31,1'' Е 0,82° 12' 37,7''
Даубай 2 ... ... ... 1 км ... ... күре ... ... бұлағынан солтүстікте 1 км шамасында. Екі ... ... 9 м, ... 0,3 м. ... ... N 47° ... Е 0,82° 12' ... қорымы. Сабырбайқызыл тауының солтүстік-шығысында – 0,5
км жерде жайлауға барар жолдың жанында орналасқан. ... және ... ... ... да ... ақ таспен қоршалған. Ең биік қорған
1,20 м. Диаметрі 15 м. Қорымның ... ... ... алып
қалаған ат бейіт бар. Коррдинатасы N 47° 29' 06,2'' Е 0,82° 13' 04,5''. Д ... ... 1 ... Тас пен ... ... ... 8 ... оңтүстікке қарай тізбектеле 100 м жерге созылған. ¦сақ
қорғандар диаметрі 4-5 м. ... 0,2 м. Ең ... ... 12 м,
биіктігі 0,4 м. Жолдың оң жағында ЛЭП бағана қалдықтары ... ... ... Оңтүстік батысында 200 м жерде қазақ зираттары, ал ... 100 м ... ... ... бар. ... 1 км жерде Орақ қыстауы
орналасқан. Коррдинатасы N 47° 31' 20,4'' Е 0,82° 14' ... 2 ... Орақ ... солтүстік-батысқа қарай 2 км жерде
Қоқыштың жазығында жолдың оң жағында. Диаметрі 10 м, ... 0,40 м. ... Бұл ... 500 м ... құдық орны бар. Коррдинатасы N 47° 33'
59,8'' Е 0,82° 13' 48,4''.
Қоқыштың жазығы қорымы. Қоқыштың ... ... 5 ... пен ... тұрады. Хамза қыстауынан ... 2 км ... Ерте ... ... N 47° 34' 39,4'' Е 0,82° 14' 08,0''.
Көкжыра ауылдық округі
Ашылы 4 ... ... ... ... ... Ашылы
жазығының оңтүстігінде тас пен топырақтан тұратын ... ... ... ... ... ... ... қорғандар диаметрі 4-5 м, биіктігі 0,2
– 0,4 м. 7 қорғаннан тұрады. Коррдинатасы N 47° 38' 07,4'' Е 0,82° ... 5 ... ... ... ... ... тән тас белдеуі
бар. Төбесі топырақ қорғандар, сыртында оры бар. Тонау іздері білінбейді.
Етегінде кей ... ... ... ... Қасында қазіргі қазақ
зираты бар. Осы төңіректегі үлкен қорғандар. үш қорғаннан ... ... ... СШ – 600-700 м ... ... N 47° 38' 14,8'' Е 0,82° 19'
34,9''.
Ашылы 6 қорымы. Диаметрі 1 м – 12 м. ... ... ... етегінде.
Коррдинатасы N 47° 40' 35,8'' Е 0,82° 19' 29,5''.
Бөлекпан 1 қорымы. Көкжыра ... ... ... 300 м
жерде орналасқан. 6-7 қорғаннан ... ... ... ... ... ... ... батысында Диаметрі 1 м келетін қоршаулары бар.
Солтүстік-шығысында 150 м ... ... ... ... 2 қорымы. Бөлекпан 1 қорымынан шығысқа қарай 1 км жерде
Түйемойнақ тауының етегінде. ... 5-6 ... 8-9 м-ге ... ... ... бағытта жотаға қарай тізбектеле орналасқан.
Желке тұсында қазақ зираттары бар. Коррдинатасы N 47° 40' 14,1'' Е ... ... ... Тұяқ ата ... ... ... Базар шатқа
барар жолда тау бөктерінде солтүстіктен оңтүстікке қарай созыла ... ... ... 10 ... Ерте ... ... ... N 47°
46' 57,3'' Е 0,82° 23' 05,5''.
Төртоба қорымы. Аққала ауылынан солтүстікте 2 км ... ... ... ... Тізбектеле екі оба орналасқан. ... ... ... ... ... түскен. Тонаушылардан қалған белгі болуы керек. Қорған
топырақтан, ұсақ ... тас ... ... ... ... ... қоса есептегенде 100м шамасында, ал биіктігі 6-8м. Төртобаның
оңтүстік бөлігіндегі қорғанның координатасы N 47° 48' 53,8'' Е 0,82° ... ... ... N 47° 48' 49,8'' Е 0,82° 40' 20,5''. ... ... сақ патшалары қорғандарына жатады.
Үсен обасы. Төртобаның солтүстік шығысындағы топ. Төртобаның СШ 1,5 км
жерде Шұбаршы ауылынан ... 1 км ... ... ... екі үлкен қорған және солтүстік, солтүстік-батысында екі ... ... ... қорғанның диаметрі 20 м, биіктігі 0,7 м. №2
қорғанның ... 18 м ... ... 40-50 см ... бар. ... үсен ... ... №2 қорғанның координатасы N 47° 49' 16,5'' Е
0,82° 39' 38,5''. Топырақ пен ... тас ... ... Қорған етегінен
25-30 м жерде 1 м таяу ор бар. №1 қорғанның (оңтүстігі) координатасы N ... 15,3'' Е 0,82° 39' 33,4''. ... де ... 2-3 оба бар. Ерте
темір дәуірі қорғандары.
Қырықоба қорымы. Солтүстіктен оңтүстікке қарай тізбектеле ... биік ... ... ... ... бар ... ... N 47°
45' 33,6'' Е 0,82° 38' 09,1''. ... пен ... ... ... ... 3 м – 1 м-ге дейін. Қорғандардың ... 7-8 ... ... ... ... ... оңтүстікте 3 км шамасында.
Қорғандардың жанында жыртылған егістік орны бар. Кей ... ... ... жағдайлар кездеседі. Негізінен қорғандар екі қатар болып
тізбектелген. Көпшілігі оңтүстік бөлігінде. Қорғандар диаметрі 40 м – ... ... ... 1,50 ... 3 м. ... ... 20-30 м. ... ізі білінбейді. Тау етегінен 15-20 км жазықта. ... ... ... ... ... керек. Төртоба осы қорғандардан солтүстікте
5-6 км шамасында. Ерте темір дәуірі ... ... ... ... Топырақ пен қиыршық тастан тұратын жеті ... ... ... ... ... үстінде геодезиялық нүкте бар. Бұл қорғанның
үстінде екі жерден ойығы бар. Геодезиялық ... ... ... ... керек. Қалған қорғандарда ондай ойығы жоқ. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... Патша қорғандары екені
даусыз. Негізінен солтүстіктен оңтүстікке ... ... ... пен ... топ ... Қарғыба өзенінен ағып шығатын дәл ... ... ... іздері бар. Қорым жазық алаңда орналасқан. Коррдинатасы N 47° 43'
33,2'' Е 0,82° 44' 09,2''. Сақ патшалары ... ... ... ... ... кетіп бара жатқан жолдан Ақжарға
бұрылатын ... 3-4 ... ... ... ... ... ... пен
қиыршық тастан тұратын қорғандар баққа дейін ... ... ... ... 30 м, ... 2,7 м, қалғандары ұсақ болып
келеді. Координатасы N 47° 42' 25,0'' Е 0,82° 53' 00,01''. ... ... ... топтың оңтүстігіндегі қорған. Қорғандардың көбі
тоналған, сондай-ақ қорғандар маңының барлығы бақша болғандықтан ... Ерте ... ... қорғандары.
Тама қорымы. Ақсуат төр жайлауында, шығысында Нарын шатқалы 500 ... ... ... 500 м, ... ... ... 2 км, 8
қорғаннан тұрады. ... 3 ... ... 7-8 ... 20-30 ... 1,1 – 1,20м. Тас ... Координатасы N 47° 14' 34,6'' Е 0,82°
28' 08,0''.
Тарақты қорғаны. Солтүстігінде Нарын 700 м, 650 м ... ... ... 1 км ... тас ... ... N 47° 15' 18,6'' Е
0,82° 28' 004'', N 47° 17' 10,3'' Е 0,82° 29' ... 1 ... ... ... ортасында орналасқан. Тау 2 км
шығыста, солтүстігінде 1 км жерде Кеңсай өзеннің оң ... тас ... ... ... ... ... Диаметрі 40 м, биіктігі 3
м; диаметрі 10-15 м, биіктігі 1 м.Ең үлкен қорғанның координатасы N 47° ... Е 0,82° 07' 12,1''. ... ... ... ... 2 қорымы. Ортасы тоналған. Бұл жерде ... 4 ... ... ... 10 м, ... 3,5 м. ... диаметрі 30 м,
биіктігі 1 м. үшіншісінің диаметрі 20 м, ... 0,7 м. ... 5 м, ... 0,1 м. ... N 47° 21' 13,4'' Е 0,82° ... Дәке ... ... қарай 1,6 м жрде орналасқан.
Жанұзақ қорымы. Жанұзақ сайында, Жанұзақ қорасынан оңтүстікте 4 ... ... Қола ... ... Ақ ... ... ... 9
қорған. Диаметрі 6-8 м, биіктігі 30-40 см. Координатасы N 47° 22' 51,9'' ... 26' ... ... ... ... сақ қорғандары кезігеді. Координатасы
N 47° 19' 23,2'' Е 0,82° 26' ... ... ... қорымы. Қарасудан Ақжарға барар жолда Ақжар ауылдық ... ... ... ... оңтүстікке қарай бағыттала орналасқан
қорғандар шоғыры бар. Топырақ қорғандар. Трассаның екі ... ... ақ ... ... қарай жалғасады, тонау іздері ... N 47° 36' 46,6'' Е 0,83° 33' ... ... ... ... ... ... трассаның оң жағында 400 м
жерде екі қиыршық тас пен топырақтан тұратын қорған орналасқан.
Қорғандар ... ... ... қиыршық тастан қоршалған
белдеуі бар. ... ... ... 21 км шығысында диаметрі 6 м,
биіктігі 0,1 – 0,2 м ... ... ... бар. ... N 47° 39'
06,8'' Е 083° 29' 44,9''. Ерте темір дәуірі қорғандары.
Шілікті ауылдық округі
Ахметбұлақ 1 ... ... ... ... орналасқан ерте темір
дәуірінің қорғаны. Диаметрі 18 м, биіктігі 1 м. ... N 47° ... Е 0,84° 11' 36,8''. ... орта тұсынан жоғары үйінді төбесіне
дейін тастардан шеңбер-белдеу бар. ... ... үйі ... N 47° 02' 52,1'' Е 0,84° 11' 36,4''. Ауыл тұрғыны Бекбаев
Қабылахаттың ауласында да осы ... ... бар. ... 12,4 м, ... ... 2 ... Ахметбұлақ ауылынан солтүстік-шығыста 500 м жерде
Ахметбұлақ өзенінің сол жағалауында ... ... ... ... ... қарай созыла орналасқан. Ең үлкен қорғанның
үстіне кейінгі қазақтар ... үйме ... ... ... ... қиыршық тас
аралас топырақты қорған. Солтүстік-шығыстағы ұсақ қорғанның сыртында үлкен
тастардан жасаған ... анық ... ... ... орта ... ірілеу тастар жатыр, тас белдеу-шеңбері бар. Ірілерінің диаметрі 40
м, биіктігі 1,70 см. ... ... 5-6 м, ... 0,10 – 0,20 ... ... ең ірі тас ... бар ... алынды. Координатасы N
47° 02' 59,8'' Е 0,84° 10' 59,5''. Солтүстік-шығыс қоныспен және ... ... ... қорғанның сыртында шеңбері бар және қорғанның өзі
ірілеу тастармен тиянақталған. Диаметрлері 0,3 м, 5 м, 13 м. ... ... ... қорымы. Ахметбұлақтан Кәкенталдыға бара жатқан жолда, тор
бойында жолдың сол жағалауында 40-50 м жерде жалғыз қорған бар. ... ... ... ... ... ... ... кірпіштен)
шығыс қабырғасының қирандысы ғана қалған. Оңтүстік-шығыс ... ... 1 км таяу ... қора ... бар. ... 1 км мөлшерде
артезиан құдығы және қыстау бар. Қорғанның диаметрі 30 м, биіктігі 2,30 ... ... N 47° 04' 21,6'' Е 0,84° 23' 28,8''. Ерте ... қорғаны.
Археологиялық барлау жұмыстары кезінде байқағанымыз: Кеңес өкіметі
кезінде құрылыс салуға пайдаланылған ... ... егін ... ... ... ... ... және әскерилердің іс-әрекеттерінен
басқа ескерткіштерді қорғау мәселесі дұрыс жолға ... ... ... жаңадан қалдырылған іздері кезігеді. 2003 жылдан
басталған еліміздегі тарихи құнды ... мен ... ... арналған
« Мәдени мұра» бағдарламасына сай бүліну деңгейінде тұрған және ... ... ... ... ... ... қарастырылып отырған
өңірге өз әсерін тигізбеген сыңайлы. Бұл мәселеге ауыл әкімдері, басқа да
басқарушы ... ... ... мән ... ... ... ... ӘДЕБИЕТТЕР
1 Никитин В. Краткое описание памятников Семипалатинской области ... Вып. 2. – СПб., 1902. – 103 ... ... Н. О памятниках старины Семипалатинской области // Записки
Семипалатинского подотдела Западно-Сибирского отдела РГО. Вып І, ... ... С.С. ... ... в ... ... // МИА. – М. - Л.,
1960. – № 88. – С. 12.
4 Черников С.С. ... ... ... где и ... ... ... – М.: Наука, 1965. – 188 с.
5 Археологическая карта Казахстана /отв. ... К.А. ...... Изд-во АН КазССР, – 1960. – 486 с. (№ 2717-2751 и др.)
6 Самашев З.С. Наскальные изображения Верхнего ...... 1992. – 288 ... Кущ Г.А. ... ... ... ... // Маргулановские чтения (тезисы).
–Петропавловск, 1992. – С. ... ... Ғ.Қ. ... және ... кафедрасының көне дәуір
археологиясы тобының зерттеулері // ҚазҰУ хабаршысы. ... ... 2004. – № 4 (35). 161-163 - б.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтай-Тарбағатай аралығындағы ерте темір дәуірінің археологиялық ескерткіштері (кезеңделуі, мерзімделуі және мәдени атрибуциясы)39 бет
Нұрсұлтан НАЗАРБАЕВ: СОҢҒЫ “МӘДЕНИ МҰРА”9 бет
Ортағасырлық Сауран қаласы – туристік нысан ретінде7 бет
Жаңа ашылған мән-жағдайларға байланысты сот шешімдерін қайта қарау48 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері"3 бет
"Ежелгі түркі әдебиетінің ескерткіштері."6 бет
XX ғасырдағы Қазақстандағы археологиялық ескерткіштердің зерттелуі мен қазба жұмыстары55 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Алтай – Тарбағатай аралығындағы ертесақ ескерткіштері87 бет
Арнайы ашылған аймақтар7 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь