Қазақтың тұрмыс - салт дәстүрі негізінде мектеп жасына дейінгі балаларды еңбекке баулудың әдістемесі

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ

I. Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс.салт дәстүрі негізінде еңбекке баулудың теориялық негіздері.
1. 1. Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс.салт дәстүрі
негізінде еңбекке баулу туралы ғалымдардың ой.пікірлері.

II. Қазақтың тұрмыс.салт дәстүрі негізінде мектеп жасына дейінгі балаларды еңбекке баулудың әдістемесі.
2.1. Қазақтың тұрмыс.салт дәстүрі негізінде еңбекке баулудың мектеп жасына дейінгі балаларға арналған оқу тәрбие бағдарламалары.
2.2. Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс.салт дәстүрі негізінде еңбекке баулудағы халық тәрбиесі.

ҚОРЫТЫНДЫ.

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Өркениетке ұмтылған бүгінгі күннің талабына орай болашақ ұрпақты ұлттық тәлім-тәрбие өнегесіне сүйене отырып парасатты тұлға ретінде қалыптастыру, ақыл-ой, таным қабілеттерін жетілдіру, дербес іс-әрекетке баулу, адамгершілік, эстетикалық сезімталдыққа, еңбекқорлыққа тәрбиелеу міндеттері қойылып отыр. Бұл міндеттер мемлекеттік құжаттарда Қазақстан Республикасының Конституциясында, "Тіл туралы" Заңында, "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасында атап көрсетіледі. Бүгінгі таңда мектеп жасына дейінгі балалардың оқу, тәрбие жағдайы қоғамдағы өзекті мәселелердің бірі ретінде қарастырылып отыр. Қазақстан Республикасының "Білім туралы" Занының 23-бабында мектепке дейінгі тәрбиелеу мен оқыту мәселелеріне баса назар аударылған. Ел Президенті өзінің "Қазақстан-2030" стратегиясында "Біздің жас мемлекетіміз өсіп-жетіліп, кемелденеді, біздің балаларымыз бен немерелеріміз онымен бірге ер жетеді. Олар өз ұрпағының жауапты да жігерлі, білім өресі биік, денсаулығы мықты өкілдері болады. Бабаларының игі дәстүрлерін сақтай отырып қазіргі заманғы нарықтық экономика жағдайында жұмыс істеуге даяр болады" деп сенім білдіреді. Қазақстан Республикасының әлеуметтік мәдени даму түжырымдамасында: "Тәуелсіз Қазақстанның әлеуметтік-мәдени даму жолы дегеніміз - ең алдымен адамзат қазыналарына баса назар аудару, прогресшіл халық дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының толымды түлеуі, гуманитарлық ғылымдарға, өнерге, халықтардың рухани байлықтарына кайта оралу, мәдениеттің барлық салаларында ұлттық мәдениеттің қазыналары мен дербестігін мойындау" деп атап көрсеткен. Осы қағидалар негізінде балаларды мектеп жасына дейінгі кезеңнен бастап еңбекке баулу, іскер, еңбекқор, өз еңбегін де, өзгенің еңбегінде бағалай білетін, еңбек дағдысы қалыптасқан елінің әлемдік өркениетті мемлекеттер қатарына қосылуына үлес қосатын білімді азамат етіп тәрбиелеу әрбір ата-ана мен педагогтың міндеті.
Халық ұлт ретінде ежелден келе жатқан өзіне тән өнері мен әдет-ғұрпы, салт-дәстүрі, мәдени тұрмыстары арқылы жетілетіні белгілі. Өйткені, ғасырлар сынынан еленіп, ұрпақтан-ұрпаққа ұласып жалғасын тауып, мазмұнын жетілдіріп келе жатқан халық мұраларындағы озық үлгілер, әрбір жеке тұлғаның дамуына себепші болады. Қазіргі таңда ұлттық салт-дәстүрлерді жинақтап, жаңа көзқараспен болашақ ұрпақты тәрбиелеу мақсатында зерттеу қажеттілігі өмір сұранысынан туындауда.
Ұлттық салт-дәстүрдің тәрбиелік қағидаларын ұрпақ бойына сіңіру баланың мектепке дейінгі кезеңнен отбасы, балабақша, мектеп арқылы орнығатын ұзақ үрдіс. Қазақ халқының бай мұрасы, тұрмысындағы терең мазмұнды мәдени ұлттық ерекшеліктері, бүлдіршіндердің талғам-сезімдеріне, қиялдары мен ерік-жігерлеріне ықпал етіп еңбекқор болып өсуіне тигізер маңызы зор. Осыған орай қазақ балабақшаларындағы оқыту, тәрбиелеу мазмұнын жаңарту түжырымдамасында "...балабақшадағы тәрбие мазмұнын қайта құру, демократияландыру, баланы ұлттық дәстүрлер негізінде тәрбиелеудегі басты міндеттің бірі - бойында ұлттық психология қалыптасқан, ұлттық салт-дәстүрлерді меңгерген дені сау, тілі түзу, еңбекқор ұл мен қыз тәрбиелеуде әулет пен балабақша арасында халықтық педагогика негізінде ізгілікті тәрбие берудің негізін қалау" - деп көрсетіледі.
Ал, халық педагогикасының түп тамыры қазақ халқының әлеуметтік, тұрмыстық, шаруашылық кәсібімен, қолөнерімен сабақтасып, салт-дәстүрлерімен тығыз байланыста туындап, дамып ұрпақтан-ұрпаққа жетіп отырғаны белгілі. Бұған орта ғасыр ғұламалары әл-Фараби, Ж.Баласағүн, Ибн Сина, М.Дулати, т.б. еңбектеріндегі еңбек тәрбиесі туралы айтылған ой-пікірлері дәлел. Ұлы ғұламалар адам баласын жаратылыстың, бүкіл жан иесі аталуының биік шоқтығы, сондықтан оларға жоғары адамгершілікпен адал еңбек ету тән деп санады.
Әл-Фарабидің ғылыми ой түйіндерінде еңбек қоғамның өмір сүруінің, соның ішінде, адамзат тіршілігінің мәңгілік, табиғи шарты деп карастырады. Ж.Баласағүн бала тәрбиесін бесіктен бастау қажет екендігін және барлық байлық, молшылық адал кәсіппен еңбектену арқылы жететінін баса айтады. Ибн Сина еңбекке, еңбек етуге еңбек тәрбиесіне гуманистік, қоғамдық тұрғыда қарап, еңбектің тазалығы мен халықтығын талап етеді.
ХV-ХVII ғасырларда өмір сүрген қазақ ақын-жыраулары (Шалкиіз, Бұқар жырау, Ақтамберді, т.б.) халқының азаттығы мен бірлігі, ел тұтастығы мен амандығы жолында адал еңбек ететін өз заманының тұлғаларын тәрбиелеуде ұлттық салт- дәстүрдің озық түрлерін үлгі еткенін тарихтан белгілі.
Ұлт болмысы мен болашағын халқының тамырынан іздеген Ш.Уәлиханов, Ы.Алтынсарин, А.Құнанбаев, халықтың әл-ауқатының, санасымен мәдениетінің, салт-дәстүрінің даму кезі еңбексүйгіштікте, ғылым, білім алудың түп-төркіні еңбекте деген философиялық ой-түйіндері, бүгінгі педагогика ғылымының қағидаларымен өте жақын қабысады. Қазақ елінде психология, педагогика, тіл тағылымы сияқты тұңғыш оқулықтардың негізін жасаған Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, А.Байтұрсынов, Ш.Құдайбердиев, Х.Досмұхамбетов, Т.Шонанов, т.б. ғалым-ағартушыларымыз өз еңбектерінде болашақ ұрпақты еңбекке баулуды халық тәжірибесінен іздеп, оны тәрбиеге арқау ету керектігін баса айтқан.
Қазақтың ұлттық мұраларын, салт-дәстүрі мен ауыз әдебиетін, оның мазмұнын, маңызын Ә.Диваев, В.В.Радлов, Ә.Марғүлан, М.Әуезов, С.Сейфуллин, М.Ғабдуллин, Ө.Жәнібеков еңбектерінде зерделеп жас ұрпактың ұлағаттылыққа тәрбиелеуге кеңестер береді.
Қайта өрлеу дәуірінде жаңа педагогиканың негізін салушы Я.А.Коменский, И.Песталоции, Р.Оуэн, Ж.Ж.Руссо, т.б. балаларды бірінші өз ұлт тілдерінде оқытып, халқының озық тәрбие дәстүрлеріне сүйеніп, жастайынан жақсы мінез-құлыққа және еңбекке баулуды ұсынады. Ресейдегі халық тәрбиесінің мәнін, мазмұнын ашқан К.Д.Ушинский орыс халқының бала тәрбиелеу ісін оның сан ғасырлық тарихымен байланыстырып, халықтың мәдени салт-дәстүрінен іздестірді.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:

1. Еңбек - тіршілік негізі //Отбасы және балабақша. 1998. № 3-4. - Б. 4-5.
2. Еңбек тәрбиесі //Ш.Есенов атындағы АқтМУ ғылыми-практикалық конференция. - Ақтау, 1998. - Б. 11-13.
3. Еңбек - өмір айнасы //Отбасы және балабақша. 1998. № 3. - Б. 7-9.
4. Халық педагогикасындағы мектепке дейінгі еңбек тәрбиесі //Қазақстанда білім беру проблемалары. Ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Алматы, 1993. - Б. 39-41.
5. Мектепке дейінгі жастағы еңбек тәрбиесі //Мемлекеттік білім берудің саласы. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. -Алматы, 2000. Ш бөлім. - Б. 176 -177.
6. Қазақтың ұлттық ою-өрнектерінің зерттелуі //Қазақстан халықтарының мәдени мұрасы және ұлттық білім жүйесі. Т.Жүргенов атындағы қазақ ұлттық өнер академиясының халықаралық ғылыми-практикалық конференция материалдары. - Алматы, 2004. Т. 1. - Б. 191-193.
7. Еңбек тәрбиесінің маңызы /Применение новых технологий образовании. Республикалық ғылыми-практикалық конференция: - Ақтау, 2005. II бөлім. - Б. 32-33. 25-26 ақпан.
8. Баланы еңбекке тәрбиелеуде ауыз әдебиеттің алатын орны //Білім берудегі менеджмент. 2005. № 4. - Б. 28-30.
9. Тұрмыс-салт дәстүрлері негізінде баланы еңбекке тәрбиелеудің ғылыми негіздері //Білім-Образование. Ғылыми-педагогикалық журнал. 2005. (24) № б.-Б. 31-33.
10. Салт -дәстүрі басқа, максаты бір //Қайнар вестник. № 4.- Б. 55-58. П.Мектепке дейінгі балаларды еңбекке баулудың педагогикалық мүмкіндігі
//Бастауыш мектеп. 2005. № 11. - Б. 17-20.
12. Ыбырай, Абай шығармаларындағы енбек тақырыбы //Қазақстан халкының мәдени мұраларын оқып үйрену және дамыту мәселелері. V Халықаралық Х.Дулати оқуларының материалдары. - Тараз, 2005. - Б. 310-313.
13. Тұрмыс-салт дестүрі негізінде мектеп жасына дейінгі балаларды еңбекке баулудың педагогикалық мүмкіндіктері //Қазақстан халқының мәдени мұраларын оқып үйрену жөне дамыту мәселелері. V Халықаралық Х.Дулати оқуларының материалдары. 2005 ж. 13-14 қазан. - Б. 313-316.
14. Сапарбайқызы Ш. «Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде еңбекке тәрбиелеу» - автореферат Алматы, 2006-28Б.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
I. Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі ... ... ... ... 1. Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі
негізінде еңбекке баулу туралы ғалымдардың ой-пікірлері.
II. Қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде мектеп жасына ... ... ... ... Қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде еңбекке баулудың мектеп ... ... ... оқу ... ... Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... ... халық тәрбиесі.
ҚОРЫТЫНДЫ.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ.
КІРІСПЕ
Зерттеудің көкейкестілігі. Өркениетке ұмтылған бүгінгі күннің талабына
орай болашақ ұрпақты ұлттық тәлім-тәрбие ... ... ... ... ретінде қалыптастыру, ақыл-ой, таным қабілеттерін жетілдіру, ... ... ... эстетикалық сезімталдыққа, еңбекқорлыққа
тәрбиелеу міндеттері қойылып отыр. Бұл міндеттер мемлекеттік ... ... ... "Тіл ... ... ... мемлекеттік бағдарламасында атап көрсетіледі. Бүгінгі таңда мектеп
жасына дейінгі балалардың оқу, тәрбие жағдайы қоғамдағы өзекті ... ... ... ... ... ... "Білім туралы"
Занының 23-бабында мектепке дейінгі тәрбиелеу мен ... ... ... ... Ел ... ... ... стратегиясында
"Біздің жас мемлекетіміз өсіп-жетіліп, кемелденеді, біздің балаларымыз бен
немерелеріміз онымен бірге ер жетеді. Олар өз ... ... да ... ... биік, денсаулығы мықты өкілдері болады. ... ... ... ... ... ... нарықтық экономика жағдайында
жұмыс істеуге даяр болады" деп ... ... ... ... мәдени даму түжырымдамасында: "Тәуелсіз Қазақстанның әлеуметтік-
мәдени даму жолы ... - ең ... ... ... баса назар
аудару, прогресшіл халық дәстүрлері мен әдет-ғұрыптарының толымды түлеуі,
гуманитарлық ғылымдарға, ... ... ... ... ... ... ... салаларында ұлттық мәдениеттің қазыналары мен
дербестігін мойындау" деп атап көрсеткен. Осы қағидалар негізінде ... ... ... ... ... ... ... іскер, еңбекқор, өз
еңбегін де, өзгенің еңбегінде бағалай білетін, еңбек дағдысы ... ... ... мемлекеттер қатарына қосылуына үлес қосатын
білімді азамат етіп тәрбиелеу әрбір ата-ана мен педагогтың міндеті.
Халық ұлт ... ... келе ... ... тән өнері мен әдет-ғұрпы,
салт-дәстүрі, ... ... ... ... ... ... сынынан еленіп, ұрпақтан-ұрпаққа ұласып жалғасын тауып, мазмұнын
жетілдіріп келе ... ... ... озық ... ... ... ... себепші болады. Қазіргі таңда ұлттық салт-дәстүрлерді
жинақтап, жаңа көзқараспен ... ... ... ... ... өмір ... туындауда.
Ұлттық салт-дәстүрдің тәрбиелік қағидаларын ұрпақ бойына сіңіру баланың
мектепке дейінгі кезеңнен ... ... ... ... орнығатын ұзақ
үрдіс. Қазақ халқының бай мұрасы, тұрмысындағы терең ... ... ... ... ... ... мен ... ықпал етіп еңбекқор болып өсуіне тигізер маңызы зор. Осыған
орай ... ... ... тәрбиелеу мазмұнын жаңарту
түжырымдамасында ... ... ... ... ... ... ұлттық дәстүрлер негізінде тәрбиелеудегі басты
міндеттің бірі - ... ... ... ... ұлттық салт-
дәстүрлерді меңгерген дені сау, тілі түзу, еңбекқор ұл мен қыз тәрбиелеуде
әулет пен балабақша арасында халықтық ... ... ... ... ... ... - деп көрсетіледі.
Ал, халық педагогикасының түп тамыры ... ... ... шаруашылық кәсібімен, қолөнерімен сабақтасып, салт-дәстүрлерімен
тығыз байланыста туындап, дамып ұрпақтан-ұрпаққа жетіп отырғаны ... орта ... ... ... ... Ибн Сина, М.Дулати,
т.б. еңбектеріндегі еңбек тәрбиесі туралы айтылған ой-пікірлері дәлел. Ұлы
ғұламалар адам баласын ... ... жан иесі ... биік ... оларға жоғары адамгершілікпен адал еңбек ету тән деп санады.
Әл-Фарабидің ғылыми ой түйіндерінде еңбек ... өмір ... ... ... тіршілігінің мәңгілік, табиғи шарты деп ... бала ... ... ... қажет екендігін және барлық
байлық, молшылық адал кәсіппен еңбектену арқылы жететінін баса айтады. Ибн
Сина еңбекке, ... ... ... тәрбиесіне гуманистік, қоғамдық тұрғыда
қарап, еңбектің тазалығы мен халықтығын талап етеді.
ХV-ХVII ... өмір ... ... ... ... ... ... т.б.) халқының азаттығы мен бірлігі, ел тұтастығы мен
амандығы жолында адал еңбек ететін өз ... ... ... ... ... озық ... үлгі еткенін тарихтан белгілі.
Ұлт болмысы мен болашағын халқының ... ... ... А.Құнанбаев, халықтың әл-ауқатының, санасымен мәдениетінің,
салт-дәстүрінің даму кезі еңбексүйгіштікте, ғылым, білім ... ... ... ... ... ... педагогика ғылымының
қағидаларымен өте жақын қабысады. Қазақ елінде психология, ... ... ... ... оқулықтардың негізін ... ... ... Ш.Құдайбердиев, Х.Досмұхамбетов, Т.Шонанов, т.б.
ғалым-ағартушыларымыз өз еңбектерінде болашақ ұрпақты еңбекке баулуды халық
тәжірибесінен іздеп, оны тәрбиеге арқау ету ... баса ... ... ... салт-дәстүрі мен ауыз әдебиетін, оның
мазмұнын, маңызын Ә.Диваев, В.В.Радлов, Ә.Марғүлан, М.Әуезов, С.Сейфуллин,
М.Ғабдуллин, Ө.Жәнібеков еңбектерінде ... жас ... ... ... береді.
Қайта өрлеу дәуірінде жаңа педагогиканың негізін салушы Я.А.Коменский,
И.Песталоции, Р.Оуэн, Ж.Ж.Руссо, т.б. балаларды бірінші өз ұлт тілдерінде
оқытып, ... озық ... ... ... ... ... ... және еңбекке баулуды ұсынады. Ресейдегі ... ... ... ... ... орыс халқының бала тәрбиелеу ісін оның сан
ғасырлық ... ... ... ... салт-дәстүрінен
іздестірді.
ТМД елдеріндегі ұлттық тәрбиені ғылыми тұрғыда ... ... ... ... ... ... т.б.
ғалымдар тәрбиенің ұлттық сипаты мен оның ... ... ... ... баулу мүмкіндіктерін, әдіс-тәсілдерін әр қырынан ... ... ... тәрбиелік қызметтеріне сипаттама
береді.
Республикамызда этнопедагогиканың тарихи-теориялық, ... ... ... С.А.Ұзақбаева, К.Ж.Қожахметова, Ы.Оршыбеков,
С.Ғаббас, Ә.Табылдиев еңбектерінде ... және ... оку ... ... ... ... ... құндылықтарға тәрбиелей отырып,
еңбексүйгішттікке ... ... ... жеке ... ... даму ... ... тұрғыда
зерттеген белгілі психолог ... ... ... ... ... А.В.Запорожец, В.С.Мухина еңбек
әрекетіндегі баланың қалыптасу теориясын анықтай отырып, олардың жас және
дара даму ерекшеліктерін ... ... ... ... ... Т.А.Маркова, Н.С.Тюрина,
З.М.Асланова, Д.Асанова мектепке дейінгі балалар ұйымындағы оқыту мен
тәрбие мазмұнын жаңартуды және ... ... ... ... дейінгі балалардың еңбек әрекетінің кейбір мәселері психолог-
ғалымдар Т.Тәжібаев, М.Мұқанов, С.Балаубаев, Ә.Темірбеков, ... ... ... ... көтерілсе, Х.Шериязданова
зертеуінде балабақша балаларыньщ психологиялык даму ... ... жеке ... ... мектепке дейінгі тәрбие мәселесі бойыша теориялық және ғылыми-
әдістемелік зерттеулер жүргізген ... ... ... Қ.М.Меңдаяқова, Н.Храпченкова, ... ... ... Ә.С.Әмірова,
Ф.Н.Жұмабекова, Т.Иманбеков, С.Н.Жиенбаева еңбектері ... ... ... ... ... үлес ... "Балаларды көркем шығарма туындылары ... және ... ... атты монографиясында ... ... ... пайдалана отырып, балалардың ... ... ... ... "Развитие трудового воспитания в дошкольных учреждениях
Республики Казахстан" атты зерттеуінде мұрағат материалдары негізінде
республикадағы ... ... ... ... ... ... тарихи
даму жолдарын, еңбек тәрбиесінің педагогикалық ... ... ... және одан әрі ... ... ... ... у детей дошкольного ... ... ... о ... взрослых" атты ғылыми ... ... мен ... тобында балаларды ересектердің еңбегімен таныстыра
отырып сөздік қорын молайтудың тиімді әдіс-тәсілдерін зерттейді.
С.Н.Жиенбаева ... ... ... ... ғылыми-
педагогикалық негіздері" деп аталатын зерттеу жұмысында ... ... ... ... ересектер еңбегінің құндылығын, еңбек
әрекетіндегі өзіндік "менін" түсінуін, шығармашылық қабілетін дамытудың
теориялық және ... ... ... ... ... тікелей жақын мектепке дейінгі балаларды
еңбекке баулу ... ... ... педагогикалық
зерттеулерді талдаудан түйген қорытындымыз баланы қазақтың ... ... ... ... ... ... нысанасы болмағандығын
айқындалды. Нарықтық экономиканың қарыштап өсу ... ... ... ... адамын дайындау үшін, мектепке дейінгі балаларды
қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде еңбекке баулу (5-6 жас) ... ... ... ... жасына дейінгі балаларды еңбекке баулуда меңгертілетін қарапайым
дағдылар, біліктілік ұлттық мазмұнда өз ... ... ... ... қажет. Мектепке дейінгі ұйымдардың оқу-тәрбие ... ... ... ... ... ... баулудың қажеттілігі
мен оның теориялық тұрғыда толық зерттелмей, ғылыми әдістемелік деңгейде
қамтамасыз етілмеуі арасында қарама-қайшылық туындады. ... ... ... ... мен ... мәнділігі және бұл ... ... ... ... ... "Мектеп жасына
дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс-салт ... ... ... ... ... деп ... ... болды.
Зерттеудің мақсаты. Мектеп жасына дейінгі балаларды ... ... ... ... ... ... ... және әдістемелік
тұрғыда негіздеу.
Зерттеудің нысаны. Мектепке дейінгі ұйымдардағы оқу-тәрбие үрдісі.
Зерттеудің пәні. Балабақшаларда ... ... ... ... ... ... ғылыми болжамы. Егер қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі туралы
ғылыми ой-пікірлер жүйеге келтіріліп, мектеп ... ... ... ... мүмкіндіктері балабақшалардың оқу-тәрбие үрдісіне енгізілсе,
онда ұлттық дүниетанымы мен біліктілігі қалыптаса бастаған, карапайым еңбек
дағдыларын меңгерген балаларды тәрбиелеуге ... ... ... ... оның ... төрт түлік малы, зергерлік бұйымдары, ұлттык
тағамдары мен киімдері балабақшаның ... ... ... ... ... ... ... дейінгі балалардың еңбек дағдысының дамуына
оң ықпал жасай алады.
Зерттеудің міндеттері.
- мектеп жасына ... ... ... ... ... ... баулудың ғылыми-теориялық негіздерін айқындау;
- 5-6 жастағы балаларды қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде еңбекке
баулудың ... ... ... ... ... ... мен
көрсеткіштерін анықтау;
- ересек топ балаларын қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде еңбекке
баулудың ... ... ... ... ... ... әдістемелік
нұсқау дайындау.
Зерттеудің жетекші ... ... ... дәстүрі негізінде
мектеп жасына дейінгі балалардың алғашқы еңбекке деген сүйіспеншілігі мен
қарапайым ... ... - ... ... құндылықтарға
мақтанышпен қарауларына, еңбек адамдарын құрметтей білулеріне негіз болады.
Зерттеудің әдіснамалық негіздері. Жеке тұлға және іс-әрекет ... ... ... ... ... ... үрдісінде
пайдалану ... ... ... ... ... ... ... психологтардың, педагогтардың,
этнографтардың зерттеу ... ... ... ... ресми материалдары (ҚР Конституциясы, "Тіл туралы" Заңы,
Қазақстан Республикасы "Білім ... ... ... Республикасының
"Қазақстан - 2030" стратегиясы, "Мәдени мұра" мемлекеттік бағдарламасы,
"Қазақстан Республикасының ... ... ... "Қазақ
балабақшаларындағы оқыту, тербиелеу мазмұнын жаңарту" ... ... (1 жас пен 6 жас ... ... мектепке дейін
тәрбиелеудің және оқытудың жалпы білім бағдарламасы мазмұнының базалық
минимумы); оку-әдістемелік ... ... ... ... ... ... ... педагогикалық
әдебиеттерге ғылыми талдау, жинақтау, ... ... ... ... сауалнамалар алу, бақылау жүргізу, ... ... ... ... ... қорытынды
нәтижесін шығару, оны математикалық тұрғыда өңдеу әдісі.
Зерттеудің ғылыми жаңалығы мен теориялық мәнділігі:
- ... ... ... ... ... ... ұғымына
анықтама беріледі;
- қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде балаларды еңбекке баулудың
теориялық моделі құрылады;
- ... ... ... ... ... ... ... мазмұны ... ... ... ... ... ... жұмыс негізінде ғылыми-
әдістемелік ұсыныстар ... ... ... ... мәнділігі:
Курстық жұмыста қарастырылған теориялық пайымдаулар мен тәжірибелік
ұсыныстарды мектепке дейінгі ұйымдардағы балаларды еңбекке ... ... ... арттыру істерінде, жоғары оқу ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Зерттеу нәтіжелері балабақшаларға арналған әдістемелік
құралдарды дайындауға негіз бола алады.
Қорғауға усынылатын ... ... ... негізінде еңбекке баулу - балаларды қазақ халқының
тұрмысында қалыптасқан ... ... ... ... ... ... қалыптастыру;
- тұрмыс-салт дәстүр негізінде балаларды еңбекке баулудың ... ... ... ... ... мен ... сипатталады;
- мектепке дейінгі ... ... ... дәстүрлерін қолдану болашақ, қарапайым еңбек ... бала ... ... бола ... жұмыс құрылымы. Курстық жұмыс кіріспеден, екі бөлімнен,
тұжырымдар мен қорытындыдан, әдебиеттер тізімінен.
"Мектеп жасына ... ... ... ... ... негізінде
еңбекке баулудың теориялық негіздері" атты бірінші бөлімде зерттеліп
отырған мәселенің қазақстандық, ресейлік, алыс-жақын ... ... ... психологияық, педагогикалық ой-пікірлер талданып,
тұжырымдары басшылыққа алынып, теориялық негіздері анықталды. ... ... ... ... ... ... анықтамасы беріліп,
теориялық моделі құрылды.
"Қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде мектеп жасына дейінгі балаларды
(5-6) еңбекке баулудың ... деп ... ... ... ... ... бағдарламаларына талдау жасалынып,
мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың түрмыс-салт дәстүрі ... ... ... ... ... ... ... бойынша әдістемесі жүйеленіп, тәжірибелік-эксперименттен өткізіліп
нәтижелері қорытындыланды.
Қорытындыда теориялық және тәжірибелік-педагогикалык зерттеулердің
нәтижелеріне негізделген ... мен ... ... ... ... ... ... балаларды қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде
еңбекке баулудың теориялық негіздері.
1. 1. ... ... ... ... ... ... дәстүрі
негізінде еңбекке баулу туралы ғалымдардың ой-пікірлері.
Елімізде болып жатқан ... ... ... ... ... ... ... оқу орындарының педагогикалық
үрдістеріне, оның ішінде ұлттық тәлім-тәрбие беру саласына өзіндік ықпал
жасауы ... ... ... терең қойнауына ой сәулесін түсірсек, ұрпақ тәрбиесі
үшін маңызы зор - ... ... ... ... азық болған, ғасырлардан қалған асыл мұралары бар. Оны ... ... өнер ... психолог және педагог ғалымдар
жан-жақты талдап өз зерттеулерінің мақсат-міндеттеріне орай ... ... Ой ... өткен ғылыми тәжірибе нәтижелері ... ... үлес ... ... бір ... құндылықтар туралы алсақ та салт-дәстүрлер жүйесінен
аттап кету мүмкін емес. Дәстүр әр түрлі ... ... ... және ... құбылыс ретінде
ғылым талаптарына сай барлық зерттеу салаларында қолданылады.
И.Г.Гердер, А.К.Конн, Ғ.Ақпанбет, А.Айталы, т.б ... ... ... сол ... тұрмыс-тіршілігімен,
мәдениетімен, тілімен байланыса отырып, бірлікте дамитынына баса ... ... ... ... тіл мен мәдениет ... - ... ... ... ... мәдениеттегі ұлттың мұрагері
және терең философиялық ойдың ғасырлар бойы жинақталған тәжірибесінің
сұрыпталған ... ... ... ... да, ... бейнесі" деп қазақ
дүниетанымының салт-дәстүрмен байланысты ... ... ... тұсындағы ұлттық салт-дәстүрімізге мән берілмей, назардан
тыс қалуы туралы философ ... ... ... ... ... ... мәдениетін бүлдіріп, тіліне қысым жасап ғана қойған жоқ, ... оны ... жан ... ... ... дәстүрінен айырды"
деп салт-дәстүрдің маңызына үлкен мән береді.
Жер шарында қанша ұлт пен ұлыс тіршілік етсе, ... ... тән ... ... ... құбылыс. Дамудың философиялық
заңдылықтарына орай салт-дәстүр - әр халықтың ... тән ... ... ... ойлау ерекшелігімен жүйеленіп, сол
халыққа жататын адамдардың мәдени ... ... ... ... ... ... Ғалымдардың осындай ой-пікірлерінен
адамзат ең алдымен өз халқының ұлттық ... ... ... ... сана мен адамгершілік сезімді, еңбекке ... ... ... ... деп ... ... ... ғалымдарымыз ұлттық салт-дәстүрлерді
адамның дүниетану көзқарасын қалыптастыратын үлкен тәрбие мектебі ретінде
насихаттап, ғылыми тұрғыдан ... ден ... ... орай ... ... ... ... Профессор С.Қ.Қалиев салт пен
дәстүрдің айырмашылығына ... ... ... ... ... кен
екендігіне тоқталады. К.Ж.Қожахметова салт-дәстүрдің ішкі ... "екі сөз ... ... ... өз ... ... әр ұғымның өзіндік функция атқаратынын түсіндіру керек" деп
ескертеді. Ғалымның пікірінше салт - жеке адамға, дәстүр ... ... ... ... ... ... отырып, олардың бір-біріне сәйкес тұстары көп екенін және ... ... ... ... ... ... ... жете
түсті.
Р.Х.Дүйсенбинова тұрмыс-салт дәстүр, бала тәрбиесіне байланысты әдет-
ғұрыптар, үйлену, үй ... ... ... халық мейрамдары,
қазақтың қонақ күту дәстүрлері, бата-тілек түрлері, діни наным-сенімге
байланысты салт-дәстүрлер деп ... ... салт ... ... ... ... сайын көкейтесті сипатқа ие болып отыр.
С.Қалиев, М.Оразаев, . М.Смайылованың "Қазақ халқының салт-дәстүрлері"
атты оқу-құралында ... ... ... үш ... бала тәрбиесіне байланысты салт дәстүрлер; ә) әлеуметтік мәдени салт-
дәстүрлер; б) тұрмыс- салт ... деп ... ... ... киіз үй, киіз үйдің жиһаздары, ... мен ... мал ... ... ... балықшылық,
бағбаншылыққа қатысты кәсіпке үйретудің тәлімгерлік түрлері енетіндігін
айтады. Бұл тұжырымның ... ... ... ... ... - ... ... тіршілік" десе, "Тұрмыс-салт тұрмыста
қалыптасқан әдет, дәстүр, жора жеке халықтардың ... ... ... кіреді" деп берілген анықтама дәлелдей түседі.
Академик Ә.Қайдар казақтардың тұрмыс салтында киіз ... ... ... ... ... ... шиін ... ер-тұрман әбзелдерін ез
қолдарымен реттеп, киім-кешектерін өздері тігіп, қолөнердің ... ... ... ... келгендері туралы пікір айтады.
Белгілі этнограф, мәдениеттанушы Н.Шаханова киіз үйді ... ... ... оны ... ... ... ... "құт" идеясымен түсіндіреді. Ал "Құт" адамның ақыл-
ойымен, ... ... ... сыйы, бақыты деген мағынаны білдіреді.
Қазактың тұрмыс-салт дәстүрінің балаларды еңбекке баулуда парасатты мінез-
құлык пен еңбексүйгіштік қасиеттерін ... ... зор. ... ... ... ... ... сыйлау, еңбекті қадірлеу сияқты
қасиеттерге тәрбиелейді;
ә) тұрмыс-салт дәстүрі өз ... ... қол ... ... ... өмірін көрсетуге қызмет етеді;
б) тұрмыс-салт дәстүрі ... ... ... ... білдірудің психологиялық құралы;
в) тұрмыс-салт дәстүрі атадан балаға мұра ... ... ... қоғамдық сананың ең биік нормалары.
Қазақтың тұрмыстық салт-дәстүрлерінің болашақ ұрпақты еңбекке ... ... ... ... ... ... тұрғыда мәнін ашып жүйелеп
зерттеуді қажет етеді. Сонымен, киіз үй ... төрт ... ... ... ... ... ... әрекетінің нәтижесінде, бір-бірінен ажырамай
күнделікті тұрмыстық болмысты құрағанына көзіміз жете түседі. Тұрмыс-салт
дәстүрлерінің ... ... ... педагогикалық әдебиеттер мен
тәрбие құралдарында әр қырынан айтылып келгенімен, мектеп ... ... ... ... орны әлі ... ... тұрмыс-салт дәстүрінің аясын қамтитын кәсіпке; еңбекке
үйретудің тәлімгерлік ... өз ... ... етіп алдық.
Тұрмыстық салт-дөстүрлердің мектеп жасына дейінгі балаларды ... ... ... беру, дамытушылық мүмкіндіктері жоғары деп санаймыз.
Ж.Аймауытов баланы кішкене кезінен төрт түлік малды бағуға, күтуге, ... арық қазу ... ... асық ату, ақ ... ... ... ойнатып, өлең, ән салып, не нәрсе болса да жастан әдеттендіру
керектігін және тәрбиеге туған жер, ана ... ... ... ... ... ... ... алшақ кете алмайтынын айтады. Бүл біздің
зерттеуімізге қажетті басты қағиданың бірі болмақ.
М.Жұмабаевтың әрбір ... ... өз ... ... сол ұлты үшін
қызмет ететін болғандықтан, ... ... ... ұлт ... ... деген ойы бүгінгі күн ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс салттарында көріп, ұстап
жүрген төрт-түлік малды өздері ... саз ... ... (ат,
түйе, қой, т.б.). ол ойыншықтар мен ... ... ... ... ... ... қиялдау қабілетін ... ... ... ... ... ... мектеп жасына дейінгі балаларды
еңбекке баулудың әдістемесі.
2.1. Қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі негізінде еңбекке баулудың мектеп жасына
дейінгі балаларға арналған оқу ... ... ... ... сана-сезімінің, айналасына деген қарым-
қатынасының негізгі арқауы еңбек екені де белгілі. Ғылыми тұрғыдан қарайтын
болсақ, адам тек ... ... ... арқасында ғана
өмірдегі өз қажеттілігін өтеуге мүмкіндік алады. Егер қимыл-қозғалыс, іс-
әрекет болмаса адам физиологиясы сәтсіздіктерге тап ... ... ... ... ... ... ... парасатты, саналы
өмір сүрудің объективті нормасына ... ... ... ... ... ... қоғамның дамуы аралығына көз ... ... ... құны ... ... ... ... ақыл ой болса да, ... ... ... ... ... ... ... Т.Әбжановтардың
пікірінше еңбек алдымен «адамның мәндік күштерін» оның шынайы ... ... ... ... ... Ол ... педагогикалық және энциклопедиялық сөздіктерде бірде өте
жақын, бірде алшақ ... ... ... ... бұл ең ... ... өз іс-әрекеті арқылы бір-бірімен ... зат ... ... әсер ... оны ... және бақылап отыратын
процесс» деп сипатталады. Сондай-ақ, философиялық тұрғыда адамның дүниемен
үндестігі, карым-қатынас тәсілі - «заттық іс-әрекет» деп ... ... ... ... ... ... адам талапты шығармашылықпен
өзгертеді де, өзін іскер ... ... ... және өзі ... қүбылыстарын іс-әрекет объектісіне айналдырады. Ғылыми
топшылауларда адамның ... ... ... және ішкі ... ... сыртқы іс-әрекет сипатында: қолды, аяқты, саусақтарды
жұмсау арқылы іске асатын реалды заттарға әсер етудің ... тән ... ішкі ... ой ... ... бейнеленетін іс-әрекет жатады. Мұнда
шынайы заттарға әсер ету ... ... ... ... ... ... ... моделдерін пайдалану арқылы жүзеге асады.
Мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... ... мән берілген. Осы кезеңге дейінгі еңбек ... ... ... тәрбиелеу, еңбекті құрметтеу, еңбек мәдениетін және еңбек
ету дағдысы мен біліктілігін ... ... ... ... ... мектепке дейінгі балаларды қоғамдық
және әлеуметтік тұрғыдан тәрбиелеу мәселелерімен қатар еңбек ... ... ... 1919 жылы мектепке дейінгі ... ... I ... ... мен ... ... ... бірізді
жүргізу міндеттері анықталып, оның талаптары белгіленді.
Педагог С.С.Моложавыйдын ойынша еңбек процесі барынша ... ... ... ... қажет. Еңбек әрекетінің негізін қоршаған орта мен
материалдық құралдарды колдану негізінде ... ... ... ... тән және ... ... ... заттар мен күбылыстар емес өмірлік
қажеті мол әрекет деп бағалады. Осы ... ... ... ... ... ... еңбек дағдыларының қалыптасуына, өзіндік
әрекеттің табиғи түрде жүзеге асуына жағдайлар жасалды.
Р.И.Жуковская балалардың ойын ... ... ... ... ... жұмылдыру, еңбек әрекеті ойынды байытуға бағытталуы тиіс
деген. 1960 жылдары мектепке ... ... ... ... ең бастысы балаларды ересектің еңбегімен таныстыру ... ... ... ... ... еңбек әрекеттеріне мән берілмеді.
В.Г.Нечава, Г.Н.Година, Д.В.Сергеева, Р.С.Буре, Л.И.Захаревич тағы да
басқа ғалымдардың мектепке дейінгі ... ... ... ... ... мен ... игеру деңгейлеріне,
ұйымдастырылу әдістемесіне қарай еңбек ... ... ... ... ... кол ... және табиғаттағы еңбек ... атап ... ... ... сол ... ... қай-кайсына
да көз жүгіртсек, халық тәжірибесіне сүйенбегенін, тұрмыстық ... ... ... ... ... ... дейін қоғамның дамуына байланысты мектепке дейінгі
балалардың ... ... ... ... ... ... ... В.Г. Нечаева, П.О.Абдулвагабаева, Е.Н.Герасимова, Г.Н.Годинаның
зерттеулерінде өзіне-өзі қызмет ету ... 5-6 ... ... өзін
күтуі, ересекке тәуелсіз болып, өзінің ісіне деген сенімі ... ... өзі ... алу ... ... келбетіне қарай алуы керек
делінген. Балалар ... бұл ... ... ... салтымен
байланыстырып ұйымдастыруға болады.
Келесі шаруашылық-тұрмыстық еңбектің түрін ғалымдар Д.В.Сергеева,
Р.С.Буре, Е.И.Радина, ... ... 5-6 ... балалардың
топ бөлмесін және үлескені тазартып, жинастыру, тамақ әзірлеуге ... ... ... жөндеу түріндегі әрекеттермен түсіндіреді.
Еңбектің бұл түрі ... ... ... ... ... ортаны таза ұстау ... ... ... жерінің
ластығына төзбеуге, ересектің ескертуінсіз өздігімен орындауға дағдыланады
делінген. Қазақ халқының бала тәрбиесінде қалыптаскан тәжірибесінде ... ... ... ... ... ... ... көзделіп жоғары
талап қойылып отырған, осы ... ... ... балабақшада жүргізуге болады.
Табиғаттағы еңбек арқылы балаларды еңбекке баулу туралы А.К.Бондаренко,
Н.Н.Кокорева, Е.И.Корзокова, А.Ф.Мазуринаның еңбектерінде ... ... 5-6 ... ... ... ... мен жануарларға күтім, бақшада көкөніс ... ... ... тазартуға араластыру. Еңбектің бұл түріне ... ... ... ... ... кезеңнен баулыған және түрлі тиімді
әдіс- тәсілдерді пайдалана білген.
Мектеп жасына дейінгі ... қол және ... ... ... ... ... ... мата, ағаштан бұйымдар жасайтындығы
Я.И.Базик, Э.К.Гульянц, В.Ф.Ждан, Е.Я.Беляеваның зерттеулерінде теориялық
негіздері мен ... ... Бүл ... ... ... ... қабілеті дамып, қолдың ұсақ бұлшық еті ... ... ісін ... ... жеткізуге үйренеді. Е.Б.Горунович,
У.А.Карамзин, А.В.Пантелеевалар мектеп жасына дейінгі балалардың көркем
еңбегін ұйымдастыруды екі ... әр ... ... ... ... топты мерекеге қарсы ... ... ... ... деп бөледі. Қазақ психологтары А.Темірбеков, С.Балаубаев
еңбектерінде дені сау балалардың ... ... ... бейімділік
болатынын айтады. Қол еңбегі - баланың ... ... ... ... ... ... ... үстінде ұғымдылық, тапқырлық
көрсетеді делінген. Жоғарыда аталған ғалымдардың ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелік мәнін, балабақшадағы
ұйымдастыру ерекшеліктерін анықтауы біздің зерттеуімізге арқау ... ... ... оқу-тәрбие үрдісінде қазақтың ұлттық тұрмыс-салт
дәстүрлерімен ... ... ... ... ... ... еңбекке деген қарапайым дағдылары көзделген міндеттерге сай
болар ... ... ... ... еңбекке баулуды тек балабақшаларда ғана
емес, отбасындада жүзеге асыруға толық мүмкіндіктер бар екені Т.А.Маркова,
Л.В.Загик зертгеулерінде ... ... Олар ... өз ... баулу жүмыстарын мектеп жасына дейінгі кезеңнен ... ... жас ... ... мүмкіндіктерін ескеріп ұйымдастыруды
ұсынады. Ата-аналар балаларын еңбекке ... ... ... ... ... түсініп, педагогтардың талаптарымен ұштасқан жағдайда
нәтиже беретіндігін алға тартады.
2.2. Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс-салт дәстүрі
негізінде еңбекке ... ... ... ... ... ... ... баланы отбасында еңбекке баулу
қазақ халқында ертеде ... оның ... мол ... бар. ... психолог М.Мұханов мектеп жасына дейінгілер әсіресе, ауылдык жерде
тұратын отбасыларында айталық, қыз балалардың үйге ... ... ... кішілерге қамқорлық жасауы жиі кездеседі. Ал, ер балаларды алсақ
бұлар туысқандарымен бірге ... ... ... ... ... ... бағуға әрекет жасап еңбекке бейімделеді деген.
5-6 жастағы ... ... ... ... ... ... ... мәселесін зерттеуде ғалымдардың тұжырымдарын негізге ала отырып,
төмендегідей ... ... ... ... ... ... ... балаларды қазак халқының тұрмысында қалыптасқан ... ... ... мен ... ... ... жасына дейінгі балалардың пайдалы еңбекке қызығушылығын ояту,
белгілі бір еңбек тәртібіне ... ... ... ... бағалауға үйрету басты міндеттердің бірі болып отыр. 5-6 жастағы
баланың белгілі бір ... ... ... ... әдеттенуі жай ғана еңбекке
үйрету емес, алғашқы еңбек процесіне құштарлық, ... ... ... деп
қараған дұрыс. Еңбектің қандайы болмасын адамның белгілі куат, ... ... ... 5-6 ... ... ағзасы үнемі даму үстінде болып,
бұлшық еті мен ... ... ... жетілмегендіктен тез шаршауға бейім
тұрады. Шамасынан тыс еңбек ... ... бала бар ... салып ұмтылса
да орындай алмайды. Сондықтан ересек топ балаларын ... ... ... ... ... әрекетін қалыптастырудың психологиялық
заңдылықтарына, даму мүмкіндіктеріне сүйену басты міндеттердің бірі ... ... ... және тағы ... ... балалардың еңбек әрекетінің бастамасы ұрпақтан-ұрпаққа беріліп
отыратын ұлтының ... ... ... деп ... ... бала ... үрдісінде әрекеттің (орамалмен
сүртіну, қарындашпен сурет салу, мүсіндеу) сан алуан түрін меңгереді. ... ... ... ... практикалык іс-әрекет. Сонымен бірге баланың
ішкі іс-әрекеті де қалыптасады, оның ... бала ... ... ... ... байланысын ашады. Осындай ішкі ... ... бала ... ... ... ... ... Қ.Жарықбаев адам іс-әрекеттің белгілі түрімен айналысу арқылы
ғана сыртқы ортамен белсенді түрде ... ... дей ... ... - түрлі қажеттіліктерді өтеуге байланысты белгілі мақсатқа жетуге
бағытталған ... деп ... ... Біздің ойымызша, бала өзінің
қажеттерін өтеу үшін (ойын, еңбек ... бар ... ... ... ... ... ... зерттеулерінде 5-6 жас
аралығында бала ойын мен ... ... ... ... еңбек
құралдарын орнымен пайдаланып, еңбек операцияларын орындап, еңбектің
объективтік мақсатын қоя ... оның ... ... ... ... Мектеп жасына дейінгі кезеңде еңбекті дұрыс ... ... ... ... ... еңбек дағдыларына үйретудің алғашқы қадамы.
Бірте-бірте еңбек етуге деген қажеттілікті ояту баланың болашақ өмір
сүру қажеттілігіне айналуға алғышарт ... ... ... ... ... тек ... нәтижесі ғана емес, оның басқа адамдар ... да ... ... ... ... ... әр нәрсе
жасауға, ересектерге көмектесуге қызығады, егер ересек тарапынан қолдау
болса, балалар өздеріне ... іске ... ... ... қарап,
орындауға талпынады. 5-6 жастағы балаларда алғашқы ... ... ... көмек сұрап қана қоймай, өздерінде де көмектесу ниеті
пайда болады. Мектепке жасына ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінің өзіндік ерекшеліктері болады. Аталған
құрылымдар еңбек әрекетінің үрдісінде көрініп ... ... ... ... еңбек мақсатын балалардың өздерінде қалыптасқан түсінігі
бойынша қояды. ... ... ... ... ... ... ... осылар арқылы түпкі мақсатына жетеді. Балаға берілген баға ... ... ... және ... ... ... ... топтың
балалары өз әрекетіне мақсат қойып, оны ... ... қол ... ... бұл дағдылар көбіне белгілі үйреншікті материалдармен
жұмыста іске асады.
Психологтардың пікірін ... ала ... біз ... ... ... ... көтермелеу, мақтау, бағалау, талап ету, ... ... ... ... мақсат коя білуге ... ... ... ... ... балалардың мақсатқа бағытталған
еңбек әрекеті баланың қалай орындағанына ғана байланысты емес, не ... ... 5-6 ... ... ... ... ... ересектердің мақтауы, ересектермен қарым-қатынас жасауы,
өзін көрсетуі үшін болады. ... ... ... ... ... марапаттау үшін еңбекке ... ... ... ... ... жеке ... ... қатты ықпал етеді.
Р.И.Дзарасов мектеп жасына дейінгі ... ... ... ... мінезіндегі ауытқудың алдын-алу үшін қажетті міндет
болып табылатынына ерекше мән береді. ... ... ... ... ... түсіну баланың еңбекке кызығушылығын ... ... ... нәр алу, қанағаттану, жауапкершілік сезімін
тудырады. Мектеп жасына дейінгі балалардың ... ... ... ... ... ... мотивін қалыптастыру ... ... ... ... дейінгі балаларды еңбекке баулу әрекетін бастамас
бұрын мақсатқа ... ... ... ... ... ... іс-әрекет
реттілігін жоспарлап, операциясын нақтылайды. Педагог баланың еңбегін алдын
ала жоспарлау арқылы, оның біліктілігі мен ... ... ... ... мақсатқа жетуіне жағдай жасайды. Балалар, тек еңбек үрдісінде
ғана жоспарлайды, негізгі кезеңдеріне мән беріп, ... ... ... Бұл ... ... жоспарлау еңбек нәтижесін жөне сол
нәтижеге жетудегі процестерді алдын-ала білумен ... ... ... ... ... ... үстінде алынған нәтижені өзінің ойлағанымен
салыстырады. Ойлаған әрекетті нәтижемен салыстыруға үйрету, баланың ... ... ... және өз әрекетінің бағасын білуге
машықтандырады. Біздің зерттеу ... ... ... ... ... үйрету, тұрмыс салт-дәстүрі негізінде балабақшаның оқу-
тәрбие үрдісінде жүзеге асырылу қажет деп санаймыз.
Белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... ұқсауға ниеттенеді, олардың мақұлдауына ие болу тілегін
басшылыққа ... ... ... ... ... ... еңбек
тапсырмаларын орындау нәтижелерінің мәнін әлі де түсінбейді. Яғни, мектепке
дейінгі 5-6 жаста бала ... ... ... ... енді ғана ... балалардың кішкентай кездерінде ерекше байқалатындығы
тәжірибеде дәлелденген. ... ... ... ... ... ... ... кезде техника саласына әуес болған бала,
мектеп қабырғасында физика, қол еңбегі сияқты пәндерге ықылас қойып, мектеп
бітіргеннен кейін де сол ... ... ... ... өз ... ... алады. Демек, баланың қызыға білуінің де маңызы зор, ... ... ... бала ғана ... ... ... ... Қызығуы тұрақтанбаған адам қызметтің қай саласында болмасын пәрменді
еңбек ете ... ... ... ... болу үшін бала ... ... ... Қызығу қажеттіліктен туындайды, ал қажеттілік
дегеніміз - өмір сүрудің, тіршілік ... ... ... Біз зерттеу
нысанамызға байланысты мектеп жасына ... ... ... ... ... ... ... ересек еңбегіне құрметпен қарауға тәрбиелеу;
- қарапайым еңбек білім, дағдылары мен біліктіліктерін қалыптастыру;
- еңбек ... ... ... ... ... салт-дәстүр негізінде болашақ еңбекке даярлау
жатады.
Соңғы міндетті шешу үшін, оның мазмұнын, жүзеге ... ... ... ... ... дәстүрі негізінде еңбекке баулуда парасатты
мінез-құлық пен адамгершілік, ... ... ... ... ... ... ... жасына дейінгі балалардың психологиялық-
педагогикалық ерекшеліктерін басшылыққа ала ... ... топ ... ... ... белгіледік. Олар киіз үй және оның ... төрт ... ... ... ... ... ... жасай білу дағдысының болуы, ... ... ... түсінігі,
ұлттық киімді құрастыра білу дағдысының қалыптасуы. Аталған өлшемнің
көрсеткіштерін ... ... ... ... ... ... ... тұрмыс салт-дәстүрі негізінде еңбекке баулудың ... киіз үй және оның ... ... - киіз үй ... ... ... туралы білугс қызығушылығы, құштарлығы, білімі, қол еңбегінде ... ... төрт ... ... сүйіспеншілігі - төрт түлік мал ... ... ... ... шығармалар арқылы) ересектер еңбегі
туралы түсінігі, еңбек әрекетінде пайдалануы;
- әшекей (зергерлік) бұйымдарды жасай алу ... - ... ... (бойтұмар, сақина, білезік, т.б.) қызығушылығын ояту, түсінігі,
білімі, қол еңбегінде жасай білу біліктілігі;
- ұлттық тағам ... ... - ... ... (ет, сүт ... ... құштарлығы, ниеті, пайдасы туралы түсінігі, ұғымы,
біліктілігі;
- ұлттық ... ... білу ... - ұлттык киімдерге (сәукеле,
тақия, камзол, шапан, т.б.), ондағы ою-өрнектерге қызығушылығы, ... мән ... ... қол еңбегінде жасап, құрастыра білу
біліктілігі.
Ересек топ балаларын ... ... ... ... ... орта, төменгі деңгейлері анықталды:
Жоғарғы деңгей: киіз үй, ... мал, ... ... зергерлік бұйым,
ұлттық киім туралы білуге құштарлығы бар, олар туралы білімі, ... ... ... шығармашылықпен қолданып, ойын әрекетінде
ұштастыра алады.
Ортаңғы ... киіз үй, ... мал, ... тағам, зергерлік бұйым,
ұлттық киім туралы білуге құштарлығы бар, олар туралы ... ... ... ... ... ... қолданып, ойын әрекетінде
ұштастыра алмайды, ересектің нұсқауын қажет етеді.
Төменгі деңгей: киіз үй, төрт-түлік мал, ұлттық тағам, зергерлік ... киім ... ... ... төмен, ... ... ғана ... ... ... қолдана білмейді.
Балабақшаларға арналған бағдарламалардың (1934, 1938, 1962, 1964, 1979,
1984, 1989 жылғы) еңбекке баулу мазмұнына талдау жасалынып, еңбектің ... ... ету, ... ... кол ... табиғаттағы еңбек
түрлерінің мазмұны ересектің еңбегімен ... ... ... құрметтеу сезімін тәрбиелеу көзделгені белгілі болды. Ұлттық тәрбие
беру мақсатын көздеген "Балбөбек" бағдарламасының еңбекке баулу ... ... ... ... білуі, мал шаруашылығына қатысты малға
күтім, малшылардың жыл мезгіліне қатысты еңбегімен ... ... ... ... ... ... киіз үй және оның ... киім түрлері, зергерлік бұйымдар еңбекке тәрбиелеу құралы аз
қамтылып, жүйесіз берілген. 1998, 1999, 2000 ... ... ... ... жарық көріп, онда ... ... ... ... ... салт-дәстүрімен толықтырулар қажеттігі
айтылған.
2004 жылғы "1 жас пен 6 жас ... ... ... ... және оқытудың жалпы білім бағдарламасы ... ... ... ... ... ... ... мазмүны, бала
дамуының деңгейіне қойылатын талаптар айқындалған. Ересек топтағы балаларды
еңбекке баулу "балалардың бойында еңбек ... ... және ... ... ... міндетін өз бетінше орындауға үйрету" деп
білім, білік, дағдыларының жүйесін көрсеткен. Балалардың ... ... ... ... ... ... ... салт-дәстүр
негізінде еңбекке баулу мақсатында "Балбөбек" бағдарламасына қосымша
бағдарлама ... ... ... ... ... ... ... еңбек
дағдысының, бастапқы кәсіби бағдарының негізі отбасында ... ... ... ... балалардың меңгеретін қарапайым еңбек
өрекеттері, олардың ... ... ... да ... ... ... ... мақсат көздеп ұйымдастырған еңбек ... бала ... ... ... ... еңбекке деген
талпынысы оянады. Балабақшада баланы еңбекке баулудың мақсаты, оның
мазмұны, ... ... ... көп ... ... таныс
болмайды. Баланың еңбекке талпынысын, қызығушылығын дамыта түсу ... ... мен ... ... ... ... ... аса қажет.
Мектепке дейінгі болашақ ұрпақты еңбекке баулу бүгінгі таңдағы өзекті
мәселелерінің бір ретінде қарастырылып, тұрмыс-салт ... ... ... ... арнайы зерттеу жұмысын жүргіздік. Болашақта
ересек топ ... ... ... ... еңбекке баулуда
шығармашылық қабілетін дамыту, техникалық қабілетін қалыптастыру, бастапқы
көркемдік танымын жетілдіру жолдарын анықтау, ... ... ... ... ... дейінгі балаларды еңбекке баулу мәселесі біз қарастырған
педагогикалық мүмкіндіктермен шектелмейді. ... ... өзі аса бай, мол ... Оны ... үрдісінде түрлендіре,
жандандыра қолдану шығармашылық ізденіспен үлкен зерделілікті қажет ... оны ... ... ... ... ... ... арқауы болмақ.
ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ:
1. Еңбек - тіршілік негізі //Отбасы және балабақша. 1998. № 3-4. - Б. ... ... ... ... атындағы АқтМУ ғылыми-практикалық
конференция. - Ақтау, 1998. - Б. ... ... - өмір ... ... және ... 1998. № 3. - Б. ... ... педагогикасындағы мектепке дейінгі еңбек тәрбиесі //Қазақстанда
білім беру ... ... ... - ... 1993. - Б. ... ... ... жастағы еңбек тәрбиесі //Мемлекеттік білім берудің
саласы. Халықаралық ғылыми-практикалық конференция ... ... Ш ... - Б. 176 ... ... ... ою-өрнектерінің зерттелуі //Қазақстан халықтарының
мәдени мұрасы және ... ... ... ... ... ... ұлттық
өнер академиясының халықаралық ... ... - ... 2004. Т. 1. - Б. ... ... ... маңызы /Применение новых технологий образовании.
Республикалық ... ... - ... 2005. II бөлім. - Б.
32-33. 25-26 ақпан.
8. Баланы еңбекке тәрбиелеуде ауыз әдебиеттің алатын орны //Білім ... 2005. № 4. - Б. ... ... дәстүрлері негізінде баланы еңбекке тәрбиелеудің ғылыми
негіздері //Білім-Образование. Ғылыми-педагогикалық журнал. 2005. (24) № ... ... Салт ... ... ... бір //Қайнар вестник. № 4.- Б. 55-58.
П.Мектепке дейінгі балаларды еңбекке баулудың ... ... ... 2005. № 11. - Б. ... ... Абай ... ... тақырыбы //Қазақстан халкының
мәдени мұраларын оқып үйрену және дамыту мәселелері. V Халықаралық Х.Дулати
оқуларының материалдары. - ... 2005. - Б. ... ... ... ... ... жасына дейінгі балаларды еңбекке
баулудың ... ... ... халқының мәдени
мұраларын оқып үйрену жөне ... ... V ... ... ... 2005 ж. 13-14 қазан. - Б. 313-316.
14. Сапарбайқызы Ш. «Мектеп жасына дейінгі балаларды қазақтың тұрмыс-салт
дәстүрі негізінде ... ... - ... ... ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Қазақтың салт-дәстүрлері."35 бет
19-20 басындағы қарақалпақтардың отбасылық некелік қарым-қатынастарына байланысты әдет-ғұрыптары мен салт дәстүрлері жүйесі44 бет
1950-1960 жылдардағы қазақ прозасындағы кейіпкер сомдау дәстүрі13 бет
«Абай жолы» эпопеясындағы кездесетін салт-дәстүрлердің қазақ әдебиетінде алатын орны4 бет
Іс қағаздардың түрлері. Еңбекке қатысты құжаттар7 бет
Ата дәстүрі – асыл қазына8 бет
Ауруды болдырмау және салауатты өмір салтын ынталандыру28 бет
Ағылшын және қазақ тілдеріндегі тұрмыстық етістіктердің лексика - семантикалық ерекшеліктерінің теориялық аспектісі55 бет
Ағылшын, қазақ мақал-мәтелдерін салыстырмалы түрде зерттеу (еңбекке баулу тақырыбы).42 бет
Ағылшындардың салт-дәстүрлері мен мерекелері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь