Ресейдің Қазақстанды отарлаудағы негізгі кезеңдері мен әдіс-тәсілдері

1. Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
2. Негізгі бөлім
2.1 Ресейдің Қазақстанды отарлаудағы көздеген негізгі мақсаттары,
себептері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2.2 Отарлаудың бірінші кезеңі (1731.1822) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
2.3 Отарлаудың екінші кезеңі (1822.1867) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13
2.4 Отарлаудың үшінші кезеңі (1867.XX ғ. басы). . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
2.5 Отарлау кезеңдерін қысқаша баяндайтын “Тірек.Сызба” . . . . . . . . . 21
3. Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 27
Көрші мемлекеттердің бір-біріне көздерінің сұғын сұғып, жеріне, байлығына қызығатыны, әсіресе жұртын бағынышты, тәуелді етіп, оның еңбегін қанап-соруды ойлаған арам пиғыл-ниеті қай заманда да болды. Әсіресе, далиып жатқан ұлан-ғайыр сахарасы, сұлу да байлығы тұнып тұрған қазақ өлкесіне әмісе көз тастап, қалай соңы иеленудің жол-жөнін ойлаған мемлекет аз болған жоқ. Кішігірімі өз алдына, ал екі үлкен мемлекеттің – Ресей мен Қытайдың үкіметтері әмісе мазалануда болды. Қазақ халқының басшыларын осы екі жақтан қыспақ әрі сескендірді, әрі олармен қарым-қатынасты қалай жасау керектігі қатты ойландырды. Алайда, шырмауықтай шырмап алған отарлау саясатынан құтыла алмады.
Біздің ұлттық санамызды жоққа шығарып отырған отаршыл Ресей қазақ жерін бір жарым ғасырдан астам уақыт бойын жаулаумен болды. Орыстар елін, жерін қорғайтын әруақты батырлар болмаса, не себепті қазақ жерін қысқа мерзім ішінде ұрымтал кезең туған тұста біржолата жаулап ала салмады? Ресейдің батыстағы отаршылдық саясаты жемісті болып, солардан қолы босағанда біздің жерімізге өңмеңдей еніп, шеңгелін салып қалуға барынша күшін салып бақты. Мұны Маркс мен Энгельстің “Внешняя политика Русского царизма”, “Традиционная политика Русского царизма” деген еңбегінен білеміз. Бұл еңбекті орыс ғалымдары, әсіресе олардың шовинистік пиғылдағы тарихшылары ұнатпайды. Әрине, мұнын себебін түсінуге болады!
1. Аллаберген Қырықбай. Отарлау саясатының ойрандары. – Алматы: Рауан, 1993
2. Ақышев. Қазақстан тарихы – Очерктер. Алматы: Дәуір, 1994, 184-194 б.
3. Бейісқұлов Т. Қазақстан қалай отарланды? – Ақиқат, 2003, № 11, 60-65 б.
4. Бейісқұлов Т. Қазақстан қалай отарланды? – Ақиқат, 2004, № 1, 55-59 б.
5. Құрманалин С.Б. Патшалықтың кіші жүздегі әскери-отарлық саясаты. - ҚазМУ хабаршысы Тарих сериясы, 2002, № 2, 60-64 б.
6. Мырзахметұлы М. Рухани кәмпеске: Ресейдің қазақ жерлерін алудағы отаршылдық саясаты жайындағы деректер. – Парасат, 2001, № 9, 17-19 б.
7. Мусин Чапай. Қазақстан тарихы. 2-ші басылымы. – Алматы, 2003, 118-128 б, 162-167 б.
8. Сүлейменова Д. Отарлау саясатын оқытқанда. – Қазақ тарихы, 2001, № 5, 66-69 б.
9. Юнусова Л.М. Отарлау саясатының елдің сант-санасына әсері. – Қайнар университетінің хабаршысы, 2004, № 1, 35-40 б.
        
        АЛМАТЫ ЭНЕРГЕТИКА ЖӘНЕ БАЙЛАНЫС ИНСТИТУТЫ
Радиотехника және Байланыс Факультеті
Әлеуметтік пәндер кафедрасы
Қалышева Ж.С. БРК-04-01
ТАҚЫРЫБЫ: ... ... ... ... кезеңдері мен әдіс-
тәсілдері”.
(Семестрлік жұмыс № 1)
Ғылыми жетекшісі:
Аға ... ... ... 2004
Жоспар:
1. Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 3
2. ... ... ... ... отарлаудағы көздеген негізгі мақсаттары,
себептері . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5
2. ... ... ... (1731-1822) . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . 9
3. ... ... ... (1822-1867) . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . ... ... ... кезеңі (1867-XX ғ. басы). . . . . . . . . . . . . .
. . . . . ... ... ... ... ... ... . . . . . . . . ... Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . ... ... ... ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . ... ... ... ... көздерінің сұғын сұғып, жеріне,
байлығына қызығатыны, әсіресе жұртын бағынышты, тәуелді етіп, оның еңбегін
қанап-соруды ойлаған арам ... қай ... да ... Әсіресе, далиып
жатқан ұлан-ғайыр сахарасы, сұлу да байлығы ... ... ... ... көз тастап, қалай соңы иеленудің жол-жөнін ойлаған мемлекет аз болған
жоқ. Кішігірімі өз алдына, ал екі үлкен мемлекеттің – ... мен ... ... ... ... ... халқының басшыларын осы екі жақтан
қыспақ әрі сескендірді, әрі олармен қарым-қатынасты ... ... ... ... ... ... ... алған отарлау саясатынан
құтыла алмады.
Біздің ұлттық санамызды жоққа шығарып отырған отаршыл Ресей ... бір ... ... ... ... бойын жаулаумен болды. Орыстар елін,
жерін қорғайтын әруақты батырлар ... не ... ... ... қысқа
мерзім ішінде ұрымтал кезең туған тұста біржолата ... ала ... ... отаршылдық саясаты жемісті болып, ... ... ... ... ... ... ... салып қалуға барынша
күшін салып бақты. Мұны Маркс мен ... ... ... ... ... политика Русского царизма” деген еңбегінен білеміз.
Бұл еңбекті орыс ғалымдары, әсіресе ... ... ... ұнатпайды. Әрине, мұнын себебін түсінуге болады!
Патша үкіметінің Мәскеуден ... ... ... ерекше істер
шенеунігі, кейін Құлжадағы елшісі болған Балкашин Ақмола, Семей ... ... ... жерлерді қазақтардан тартып ... ... ... ... ... ... Осы әділетсіздікке ара түскен ғалым Г.
Потанинге Балкашинің: “Империяға жер керек, ... ... ... ... деуі жоғарыда айтылған аса қатыгез идеяның ... ... ... десе ... ... ... отарлап, билікті қолға алғаннан кейін Ресей
бұл жердегі түркі халықтарын ... ... ... ұстаудың саяси-
әлеуметтік жолдарын қарастыра бастады. Патша ... бұл ... ... ... әр түрлі мақсат көздеген арнаулы экспедициялар жіберу
арқылы жан-жақты зерттеп ... ... ... ... ... да ... алған еді. Ресейге бодан болған халықтардың ішінде ең
саны көбі де, әрі жер ... зоры да ... ... ... отаршылдар бұл
халыққа ерекше көңіл бөлді. Өйткені қазақ ... бір ... ... ... Ресей империясы ұлттық санасы күшті, ... ... ... тербеліп шыныққан, ұлттық рухы жоғары қазақтарға алдымен назар
аударып, олардың көшпелі өмір қалыптастырған ... ... ... ... өзгертіп, орыстандырып жіберу саясатын саналы, жоспарлы түрде
жүргізуді қолға алды.
2. Негізгі бөлім
1. Ресейдің Қазақстанды отарлаудағы ... ... ... ... елдігі жолындағы тарихи күрес барысында, әсіресе, ... ... ... ... ... ... ... үлкен көршісі Ресей
мемлекетімен байланыс жасауға ... ... Орыс ... ... сауда және елшілік байланыстары Қазан мен ... ... ... оның Жайық пен Еділ аралығындағы даланы алып
жатқан Ноғай Ордасына саяси үстемдігін орнатқаннан кейінгі жерде ... Еділ ... ... орыс мемлекетінің құрамына кіруі, оның
шекарасын Қазақстан ... ... ... ... мен Үстірт арқылы
өтетін құрлықтағы керуен жолдары, Каспий, сондай-ақ, Еділ мен Кама арқылы
өтетін су жолы ... ... Орта Азия және ... ... күшейтуде зор рөл атқарды. Қазақстан өлкесі арқылы өтетін ... Жолы ... ... ... ... ала ... Бұл жол ... және
Батыс Еуропа елдерін Орталық Азиямен байланыстарды, сауда-саттықты,
экономикалық қарым-қатынасты дамытуға мүмкіндік ... ... ең ... ... ... ... өтетін қатынас, сауда
жолдарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Қазақ ... ... ... ... ... ... Орта Азия билеушілеріне
қарсы күресте және жоңғар феодалдары тарапынан күшейе ... ... ... ... ... ... Орыс ... экономикалық,
саяси-елшілік байланыс орнатуға мүдделі болды.
Ресей мен Қазақстанның екі жақты жақындасуына XVIII ғасырдың ... ... ... ... тұру ... де себеп болған.
Бұл кезде қазақ хандығынын Бұқар және Хиуамен қатынастары да шиеленіскен
түрде қала ... Еділ ... ... ... мен ... Кіші
жүздің жеріне шабуыл жасап, үнемі қауіп туғызып отырды. Осындай күрделі
мәселелерді шешу үшін ... ... ... Ресеймен мәмілеге келуді
керек ... ... ... ... ел ... ... ... тәуелді болуын іске асыруға бағытталған жымысқы саясат
жүргізіп отырған Ресеймен тең ... ... ... ... хандары үшін, оның ішіндегі елдің батыс бетіндегі қалмақтар мен
башқұрттардың ... ... ... кетіп отырған Кіші жүздің ханы
Әбілхайыр үшін қазақ даласында тыныштық орнатудың ... ... ... ... ... ... жалғастыратын көпір іспетті
еді. Ол арқылы ... ... ... ... және одан кері ... пен ... ең төте ... сауда жолдары өтетін. Осы ... Орта ... ... ... ... ... және ... елдеріне баруға болатын еді. Орыс патшасы Петр I бұл елдермен
экономикалық және ... ... ... оны ... үшін ... ... Орта Азия ... Ресейге қосып алу керек деп есептеді.
Сауда-экономикалық байланыстар орнатуға екі жақ ... ... ... ... жолымен қазақтар өздеріне үй тұрмысы заттарын, дәрімен
атылатын қарулар алып отырды, ал орыстар олардан әр ... ... ... Орыс ... ... ... ... өзіне одақтас табу, Орта
Азия ... ... ... ... жері арқылы өтетін керуен
жолдарының қауіпсіздігіне жесу аса қажет болатын. Өз кезегінде ортаазиялық
хандықтардың ... ... ... ... ... ... байланысты күшейтуге мүдделі болды. Қазақстанмен, Сібірмен, Орта
Азиямен байланыстарының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін Орыс ... ... ... елшіліктер мен әскери отрядтарды
жіберумен қатар, Қазақстанмен ... ... ... ... ... кірісті.
Ресеймен қарым-қатынасты нығайтудың қажеттілігіне бұл тұста ... да ... мен ру ... бой ұра ... еді. Өйткені ондаған
жылдар бойы созылған ... ... және ... жатқан елдердің
шапқыншылық әрекеттері қазақ елін әбден тоздырып әлсіреткен болатын.
Отарланған барлық түркі халықтарын мәңгі рухани құлдықта ... ... ... ... ... ... шамалары келсе оларды аспай-
саспай жер бетінен біртіндеп жоғалтуды да ... ... ... ... ... кіріп, тұрмыстық жағынан да, ... ... ... ... ... сулы ... қуып, шөлді, шөлейтті жерлерге
ығыстыру саясатын ... ... ... жері мен ... ... ... ... алған
соң, Ресей отаршылары ұлттық санасы жоғары халықты мәңгі бодандыққа салып,
құлдықта ұстау ауыр соғатынын ұғынды. ... да бұл ... ... мен ділінен, тарихи жадынан туындайтын ұлттық санасын жоюды саяси
мақсат етіп ұстанды. Осы мақсат тұрғысынан Ресей ... ... елін ... ... ... ... танып білген соң, өздеріне қолайлы саясатты
жүргізудің тиімді жолдарын қарастыруымен болды.
Отаршылдық саясаттың ерекше мән ... ... ... – қазақ
халқының ұлттық санасын, ұлттық рухын тұншықтырып, оның ... ... ... ұрпаққа алмасып, жалғасын тауып отырған тарихи жады
және бүкіл ұлттық болмысы мен рухани ... ... ... ... ... ... ... яғни менталитетін бұзу саясатына келіп тіреледі.
Қорытып айтқанда, Ресейдің көздеген негізгі мақсаттарының бірі – қазақ
елін жер бетінен тұтас жоғалтып жіберу, ол ... ... бай ... үшін ... бағдармалар жүргізу.
2.2 Отарлаудың бірінші кезеңі (1731-1822 жж)
Патша үкіметі қазақ даласын ... ... үшін ... әр ... ... ... елдік-этникалық ұйытқысын ірітіп, ұлыстарды
бөлшектеп, оларды губернияларға, округтерге теліп, ұлтанды елді тұтастықтан
айырды. Олар мұның бәрін бірден ... ... ... жоқ. Патша үкіметі оны
кезең-кезеңмен іске асырды.
Бірінші кезең – 1731 жылдан 1822 ... ... ... ел ... ... ... яғни ... мемлекеттің әлсіз мемлекетке
формальды түрде болса да ... ... ... ... еді. Бұл кезде
патша үкіметі ел билеудің бұрынғы хандық жүйесін ... оның ... ... тұзақты алыстан құрып, сырт иелігін жасады, яғни қазақ
елін өзіне жағынып, бағынышты болған хандар арқылы басқарды.
Ресей патшалығы 1556 жылы ... ... ... алып, Еділ өзенінің
бойын иемденіп, бекіністер салып, казак әскерлерін қаптатып, 1711 ... ... ... ... деп ... шеп жасап, басқа да
әрекеттерді іске асырған соң оның араны бұрынғыдан әрмен ашылды.
Ресейде үш жүз жыл бойы ... ... ... ... көрші
Қазақстанға да билік етуді маңызды мақсат етуі тегін емес. Сонау Петр I-нің
өзі ішкі Азияға да ұмсынып, ... ... ... ... ... мен ... есептеп, осылай қарай ұмтылуы да басқа елдің несібесін ... ... XVIII ... ... ... сол ... жүзеге асыруға
кірісті. 1715-20 жылдарда жіберілген әскери-барлау ... ... ... ... ... салына бастады. Солар
арқылы патша империясы өз ықпалын күшейтуге кірісті. Петр ... ... ... ... ...... Омск (1716), Железинск
(1717), Семей (1718), Өскемен, Коряков (1720) және ... ... ...... ... құрап, қазақтарды жоңғар әскерлерінің
ойранды шапқыншылығынан қорғауда белгілі бір рөл атқарды.
Қазақтардың ... ... ... ... одан аман ... іздестіре беруге түрткі болды. 1730 жылы қыркүйекте Уфа арқылы
Петербургке орыс әйел императоры Анна ... ... ... ... ... ... ... хатпен жолдап әрі ауызекі де айтуды
тапсырып, елшілік жіберді. Нәтижесінде, 1731 жылы 19 ақпанда император ... Кіші ... ... бодандығына қабылдайтыны жөніндегі сенім
грамотасына қол қойды. ... ант ... үшін ... А.И. ... ... ... ... әлгінде экспедиция жіберіп, жерін, байлығын,
табиғатын, жұртының салт-сана, әдет-ғұрып, терең зерттеуден ... ... ... ... 200 адам бар, ... әйел Анна ... Орынбор қаласын салу мақсатында 1734 жылы жіберілді. Ол 10 жыл
бойы жұмыс істеді, ... оны И.К. ... ... ол ... ... В.Н.
Татищев, В.А. Урусов, Н.И. Неплюев қолға алды. Орынбор қаласын салудағы ой
Орта жүзге Ресей ықпалын ... ... ... ... ... Орта ... сауда қатынасын ұлғайту болатын.
Қазақстанға негізінен ... ... ... атты әскер
отрядтарын құрып ... ... да ... ... Олар ... жер станица деп аталды. Казак әскерлерін ... ... ... ... ... ... үшін барынша пайаланды. Орынбор,
Орал, Сібір, Жетісу казак әскерлері құрылып, әр жылдарда жіберілді де ... ... Бір ... ... 28 ...... ... Бұл шара Ресейдегідей губернаторлық, одан соң генерал-
губернаторлық ... ... ... бар ... шептер салумен
жалғасты. Бұрынғы Ор мен Ертіс (Ишимская линия) шептері ұзартылды, 1752
жылдан ... ... ... ... Петр мен ... ... Оның Тобыл, Ертіс, Торск – үш дистанциясында 11 бекініс, 33 ... ... ... ... ... ... Ермак бастаған Сібір
казак әскерлерінің келуінен басталады. 1992 жылы ... ... ... ... анықтама кітапқа сенер болсақ, 1743 жылы ... ... 1700, ал ... ... 170 казак қызмет еткен. Жайық шебі (Яицкая
линия) ... ... ... 14 ... 9 қорған, 40 форпост, 3
қарауыл бекеті құрылып салынған. 1744 жылы ... ... ... ... ... етеді. сол шеп бойына 15 мыңдай ... ... ... орналасты.
Сол заманның асқан саясаткері әрі дипломаты, елдің ... ... хан 1781 жылы ... ... ... ... ... мүмкіндігі
туды. Патша үкіметі Орта жүздің ішкі істеріне жиі-жиі қол сұғып отырды.
Қазақ халқын ... ... ... ... ... бағынышты, тәуелді
етуді ойластырды. Қазақ халқын толық басқару үшін ендігі кезекте хандықты
жою керек болды. 1801 жылдан бастап ... ... ... ... ... түрі ... да енгізілді.
Қарулы әскери экспедиция жіберудің мәні, пайдасы мол ... ... ... 1816 жылы ... ... кең ... оның
ішінде, мыс рудасы бар жерлерді барлау мақсатымен деген желеумен тау-кен
инженері И.П. ... ... ... ... Оның ... төрт
айға жуық болып, Ұлытау, Шерубай тауы маңындағы, Нұра ... ... ... ... Отарлаудың екінші кезеңі (1822-1867 жж)
Бұл кезеңде патша үкіметі әскер күші ... ... ішкі ... ... ... ... ... қуа бастайды. Олардың
орнына Ресейде жоқшылыққа ұшыраған орыс босқындарын әкеп орналастырады.
Патша үкіметі өзінің басқаруында заңды күш беру үшін ... ... ... ... ... басқарудың құжаттарын шығарды. Онысы көңіл-
көзді алдап, заң ... ... ... ... жанашырлықпен істеп
жатырмыз десе де, ол, көзбояушылық еді.
Айталық, 1822 жылы 22 маусымда ... ... ... ... ... Орта жүз ... басқаруды қайта құруды дайындау 1819
жылы ... ... осы ... ... Ол Ресейдің мемлекеттік қайраткері,
Батыс Сібір губернаторы М.М. Сперанскийдің басшылығымен ... ... ... ... ... “Орта жүзде өкіметті жойып, ... ... ... үкіметінің тікелей бақылауына алуға бағытталған
мемлекеттік шара” (10 т. 499 б.) ... Яғни ... ... ... өз ... айрылды, Ресей империясы барлық билікті өз қолына
алды деген сөз. 1824 жылы Кіші ... де ... ... орнады (“Орынбор
қырғыздарының жарғысы”). Оларда жаңа жүйе енгізілді. Ол туралы ... ... ... в Казахстане была введена система
управления, приближенной к Российской, при которой султаны уже не ... ... роли в ... ... (19 т., 329 б.) ... (Бұл екі жарғы туралы толығырақ ... ... XIX ... ... ... Ресейге бірігуінің аяқталуы
жақын болатын. Осымен байланысты қазақ елі жалпы ресейлік қоғамдық еңбек
бөлінісіне ене ... ... жол ... ... ... ... ... іске асты.
Жарғылардың қабылдануының негізгі мақсаты – азаматтық және ... ... ... ... ... қанау еді. Бұл саясатты іске
асыруда казак әскерлері күшті тірек болды. 1808 жылы ... ... ... 6117 ... ... ... пен Орал жаққа қаптатқан казак-орыс
әскерлерін осы аймаққа жөнелту әсте ... ... ... ... ... келген казактар Батыс Солтүстіктен де Қазақстанға көптеп ... ... ... жаңа бекіністер салынып, бар шептер ұзартылып, жаңа
шептер құрылды. Мәселен, 1845 жылы салдырған Орал ... ... 150 жаяу ... 100 ... атты ... екі ... ... қарсы күресті бастау үшін 1837-47 жылдарда орыс қалалары мен
бекіністер салынды. 1847-54 жылдары жаңа бір ...... ... ... ... ... ... дейінгі шебі құрылды. Өйткені,
Сібір мен Жетісу ... ... ... ... ... ... ... тастау керек болды.
Әскери-әкімшілік отарлау XIX ғасырдың екінші ... ... ... жылы ... ... ... ... құралған отряд Қапал
өзенінің бойында Қапал бекінісінің ... ... Одан ... ... ... ... да, көп ... ол Верный аталды (1854). Сол
мақсатпен ... ... ... ... ... ... казактарының
отряды бекіністе Алматы казак ... ... Бұл Іле ... ... ... еді. ... ... Тобол, Воронеж
губернияларынан кедей-шаруалар да көшіп келіп қоныстанды. 1855 жылы Сібір
әскерінің төрт полкінің казактары ... және ... ... ... станицасы орнағаннан кейін казактар көптеп келе бастады да сол ... ... ... ... ... ... деп ... жаңа мекендер пайда болды. Түптің түбінде Жетісу
казак әскері құрылды. 1863-1864 жылдары полковник ... ... ...... ... Әулиеата және Шымкентті, ал
патша офицері Веревкиннің ... ... ... ... ... Сырдария шептері қосылды. Кейбір ғалымдар мұны ... ... ... ... деп тұжырымдайды.
2.2 Отарлаудың үшінші кезеңі (1867-ХХ ғ. басы)
Бір жарым ғасырға дерлік созылған ... ... ... ... XIX ... ... аяқталды. Осы кезден Ресей империясының
қазақ жерін отарлаудың үшінші ... ... ... ... бастап патша үкіметі жаңа Ережелер бекітіп,
Қазақстан халқын басқару жүйесін ... ... ... ... ... қолына алды деген сөз, қарсы көтерілетіндер енді жоқ. Жеткен
жетістікті нығайту керек, отарлауды ... ... 1867 жылы 11 ... ... ... басқару жөніндегі уақытша Ереже; 1868 жылы 21
қазанда Далалық облыстарды ... ... ... ... басқару жөніндегі
уақытша Ереже; Орынбор және ... ... ... ... басқару туралы уақытша Ереже жобасына патша Александр ІІ
қол қойды. Ол құжаттар ... ... заң ... ... ... ... орналасатын немесе әділеттілікке жүгінбей тартып
алатын ... сол ... ... ... ... ... жүрген жерлері мемлекет меншігі болып табылады”,
- деп жариялап патша ағзам мүлдем ... ... ... ... ... ... жаңа тәртіп бойынша қазақ даласын облыстарға, облыстарды
уездерге, уездерді болыстарға, болыстарды ауылдарға бөлді де, ел ... ... ... ... сайлау дегенді шығарды (Бұл екі жарғы туралы
толығырақ 00-беттегі “Тірек-Сызбада” көрсетілген).
1886 жылы Түркістан өлкесін ... ... ... ... ... 1891
жылы Ақмола, Семей, Жетісу, Орал және ... ... ... туралы
Ереже қабылданды. 1886-1891 жылдары патша үкіметі қабылдаған Түркістан және
Дала өлкелерін басқару ... жаңа ... ... ... ... және ... сот ... қалыптасты. Бұл реформалардың барлығы
да отаршылдық және ... ... ... ... ... ... ол қазақтардың наразылығын тудырды. Осы ... ... ... қазақ еліне не берді, не жақсылық әкелді?
Александр ІІ бекіткен ... ... ... ... ... жергілікті ақсүйектердің қазақ даласына саяси және басқарушылық
ықпалын, әкімгершілік ісін мүлдем жою, ... ... ... ... қию, ... ... ... оларға бас көтертпеу, екіншіден, соның
нәтижесінде байтақ жерге біржолата басыбайлы иемдену арқылы қазақ халқын
патша үкіметіне толық ... ... ету, бұл ... ... ... ... үшіншіден Қазақстан есебінен Ресей шаруашылығын құлдыратып
алмау, төртіншіден, көптен көздеген ойы – Қазақстан арқылы ішкерідегі Орта
Азия ... ... ... ... да ... ... қарату,
бесіншіден, жергілікті халық арасына тәртібін, білімін тарату және мұсылман
дін иелерінің ықпалын ... ... ісін ... ... ... Ресей крепостниктік құқықты
жою мақсатымен қоныстандыру ... ... ... ... Орал
облысына, әсіресе, 1886 жылдан соң орыстар өте көп келе бастады. Мұнда Орал
казак әскерлері мен ... ... ... ... Назарға іленетін
бір нәрсе – қандай шаруа атқарылмасын, соның басы-қасында өктемдікпен билік
жүргізіп, ... ... ... – казактар еді. С.Орашевтің
“...казачество было, без всякого сомнения, ... ... ... ... ... 1997, 13 қаңтар) деп патшаның отарлау
саясатының орындаушысын тап ... ... ... ... әскери
губернаторы Г.Колпаковский бастаған Ресей шаруаларын ... ... ... ... ... тарады. Қазақтарға бұл не
әкелді? Ешқандай ... ... жоқ, ... тағы да ... ... ... қарай, шөл-шөлейтке, өзен-судан алысырақ ығыстырылды. “Егер
1864-1885 жылдар аралығында Оралдың шығыс жақ бетіне қоныс аударушылардың
саны 300 000 адам ... бұл сан ... ... – 2,5 ... ... ... үлкен бөлігі қазақ жерлеріне ұмтылды. Егер 1896-1905
жылдары Қазақстанның Ақмола, Торғай, Орал және Семей ... 294 ... ... ... ... ... жылдары 770 мың адам көшіп ... ... – деп ... белгілі ғалым М.Қойгелдиев ... ... (1912 ж. ... колонизации”). Ал жер туралы маңызды дүниелер
жариялап жүрген ... ... ... тарихы – езілген ел тарихы” ... ... ... 1998, 10 ... ... ... алға
тартады: “1916-12 жылдары Қоныс аудару және жерге ... ... ... 17 млн. ... ... ... ... берді. 1915 жылы
бұл 21 млн. 206 мың 187 ... ... ... алу ... осы, ... оны
заңды жолмен істедік деп есептеген. С.Әсіптің айтуынша, “қазақ жерінің ең
шұрайлы 45 млн. ... ... орыс ... ... ... ... қу далаға зорлықпен көшіріліп жіберілген.
Жерді алып беру үшін 1904 жылы жаңа басқару құрылды, ол ... ... ... ... ... және ... ... бас басқармасы, оның
мекемелері бір-екі жылда губерния, облыс, ... ... ... ... Жер ... беру ісі ... ... саясаты - патша үкіметінің аграрлық саясатының ажырамас
бөлігі. Помещиктер мен ... ... ... сай ... ... ... ... үкіметі ХІХ ғасырдың екінші жартысынан бастап
қатты назар аударды. Өйткені Ресейде крепостниктік ... ... ... жөніндегі реформалар аграрлық мәселені ... ... ... ... ... ... ... тоқтамады. Осындай
жағдайда патша үкіметі шаруалардың назарын революциялық ... ... ... ... ... Қоныс аудару шаралары сол саясаттың бірі
еді. Сібірді, Қазақстанның солтүстік, ... ... және ... ... ... ... ... үкіметі Орталық Ресейден шаруаларды қоныс
аудартып, жаңа жерлерде солар арқылы өзіне ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ауыл
шаруашылығы дамудың орнына дағдарысқа ... ... ... алу,
отырықшылық ошақтарын талқандау, жергілікті халықты шөл далаларға қаулау
қазақтың егін, мал шаруашылығын өркейтуге ... ... ... ... ... ... ... патшалығы алдымен қазақтардың
дәстүрлі билік жүйесін қиратып, даласын ресми ... бөле ... ... ... ... жататын көші-қонына тұсау салып, тек
бекітіліп берілген болыстық жерден басқа жаққа көше ... ... ... ... ... да ... басыбайлы шаруаларының бір ... шыға ... Бұл ... ... бойы ... моделінің
бұзылуын жылдаматты.
Осымен бірге халықтың ... ... ... ... ... ... ... империясы өзіне қараған бодан халықтарды бір
дінге, бір тілге ... ... ... ... шоқындыру
саясатын Иван Грозный кезінен-ақ ... ... ... ... ... өз ... шығарып, ана тілін ұмыттырып, орыстандырудың екі
түрлі жолын ұстанды. Бұл үшін алдымен отарланған халықтардың оқу ... ... ... ... ашу ... орыстандырып, шоқындыруға
тырысты. Екіншіден, ұсақ халықтарды күшпен шоқындырып, орыстандыруға ... ... ... ... ... ... әшкереленіп, біршама
саябырлады. Патша үкіметі жүзеге асыра алмаған орыс жазуын бүкіл ... ... ... ... ... іске асырды.
2.5 Отарлау кезеңдерін қысқаша баяндайтын “Тірек-Сызба”
ОРЫНБОР ЭКСПЕДИЦИЯСЫ
|Дата ... ... ... ... ... 1734 ж. ... ... ... ... ... |
| | ... бастығы болып |
| | ... ... |
| | ... Оның ... ... | ... ... ... ... жж. |Башқұртстандағы |Орынбор экспедициясының қызметіне |
| ... ... ... келтіреді. ... 1735 ж. ... ... ... ... орыс ... | ... тірегі болады. ... ... ... | ... ... ... |
| | |1. ... ... ... |
| | |2. Орск қала ... ... |
| | |3. ... ... ... байлықтарын|
| | ... ... ... 21 ... ... ... ... Қазақстанның
әкімшілік-территориялық бөлінуі
|Орынбор ... ... ... ... |генерал-губернаторлығы |
|Орал облысы|Торғай ... ... ... ... |Семей облысы |
| |облысы |облысы | ... | ... ... ... ... ... |уездер |
|Орал |Атырау ... ... 1785 ... жүз ... үкіметінің Кіші жүздегі Жайық бойына |
|көктемі ... ... ... ... ... ... ашық түрде |
| ... ... ... ... қолдауы феодалдық топтар |
| ... ... жік ... және бұрын Нұралы ханды |
| ... ... ... Сырым батырдың жағына шығады. |
| |казактар әскеріне |Казактардың ... ... ... ... ендігі|
| |қарсылық көрсетуі |жерде Сырым батырдың ханға ... ... де |
| | ... әрі ... ... ... |
| | ... халық арасындағы беделі әлсірейді. 1785|
| | |ж. ... ... ... ... ... 1786 ж.|Нұралы ханның бас |Ол Орал әскери шебіне қашып барып паналайды. |
| ... | ... | | ... 1786 ж.|Орынборда шекаралық|Себебі: |
| ... ... |1. ... ... ... қарсы болады; |
| |Игельстром |2. ... ... ... өз ... |
| ... ... ... ... ... деп ... |
|4. 1786 ж.|О.А. Игельстром – |Ол Кіші жүздегі хан мен старшиндар арасындағы |
| ... ... ... және ... ... ... ... |билеушісі ... ... ... ... қатты |
| | ... келе ... ... |
| | ... да ... ... ешқандай да қолдау |
| | ... жоқ. ... 1786 ... |1. ... Кіші ... ... ... жойып, |
| |реформасы ... ... ... билікті іске |
| | ... |
| | |2. Оның ... |
| | |а) ... билеуді шекаралық сот, патша |
| | ... мен ... ... ... |
| | ... |
| | |ә) ... сот ... ... |
| | ... |
| | |б) Кіші ... құрылған әкімшілік басқарудың |
| | ... ... ... сотқа |
| | ... ... Кіші жүз ... |
| | ... ... ... ІІ қол қояды. |
|6. 1790 ж.|Нұралы хан Уфа |Сол ... ... ... салады. |
| ... жер | |
| ... | ... ... ... ... ... жүйесі:
А. Облысты әскери-губернаторлар басқарды.
Ә. Бөліктерді сұлтан-привительдер басқарды.
Б. Дистанцияларды ру шонжарлары басқарды.
3. Қорытынды
Сонымен отарлау саясаты әскери, саяси және ... ... ... ... ... ... ... өз мақсатына қарай құру,
құйтырқы әдіс-айла қолдану ... ... Оны орыс ... да ... 1868 года ... ... ... капитализма “в ширь”
за счет освоения обширных Казахстанских ... ... ... сырья и рынок сбыта для растущей российской промышленности... Но ... же ... она была ... ... ... в ... русской
буржуазии и царизма, и вела к усилению колониального гнета”, - деп ... ... (БСЭ, 9 т, 331 б) ... соның айғағы.
Бұл реформа ұзаққа созылды. Қазақстанның капитализмді ... ... күмп ете ... ... тиген реформа десе де болады. Әсіресе,
қазақтың ұлттық намысын жаншып, күн ... ... ... ... ... көне беруге болмайтын сезімін қамшылады.
Шыдамның да шегі бар, төзімнің шегі де түбі бар, әр ... ... ... ... ... ... өзгертіп, орыс-түзем мектептерін
ашқан болып, біршама жеңілдіктер береміз деп ... ... ... ... алып, кең даланы иемдену наразылық туғызып, ашу-ыза
келтірді. Соның салдарынан әр жерде қозғалыс басталып, ... ... ... езгілік мақсатына қарсы соңғы күрес – 1916 жылғы бүкіл
Қазақстанды қамтыған көтерілісте қырғынға ұшыраған адам аз емес ... ... XVI ... ... алғаш көз сала
бастаған кезден, 1916 жылға дейін қазақ халқы орыстың отарлауына қарсы 300-
дей ұлт-азаттық көтеріліске ... ... ... ... ... ... қосу ... ғасырдың орта шені соңында ғана аяқталды және мұның өзі күрделі, қарама-
қайшылықты процесс болды. Қазақ жүздерін қосып алу әр ... ... ... ішкі шиеленіс жағдайында өтті. Кіші жүздің едәуір бөлігі, Орта ... ... ... ... өз еріктерімен қабылдады. Орта жүздің
үлкен бөлігі мен Оңтүстік Қазақстанның бірқатар аудандары патша ... ... ... ... Бұл ... ... ... империяның
Кіндік Азиядағы алыстағыны көздейтін стратегиялық мақсатын ... ... ... халқының басым бөлігінің мүдделерімен есептеспей, ... ... ... алуды тездете түсуге тырысты. Оңтүстік Қазақстанды,
ал сонан соң Орта Азияны Ресейге қосу патша үкіметіне Британия ... ... ... мүмкіндік берді.
Осымен қатар Қазақстанның Ресейге қосылуы арқылы көшпелілер мен келген
халықтар арасында ... ... пен ... үшін ... сауаттылықтың тарауы, сауданың жандануы, қазақ ... ... ... ... ... ... ... тарту негіз қаланды.
Өзінің әкімшілікті-саяси реформаларымен патша үкіметі басқарудың
дәстүрлі жүйесін ... ... ... ... құнарсыз жерлерге
ығыстырған орыс қоныс аударушыларын орналастыру үшін кең мүмкіндіктер ашты.
Халықтың көп бөлігінің ... ... ... ... ие ... Ресей
барлық салада дерлік отарлау саясатын кеңейте түсті.
4. Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Аллаберген Қырықбай. Отарлау саясатының ...... ... ... Қазақстан тарихы – Очерктер. Алматы: Дәуір, 1994, 184-194 б.
3. Бейісқұлов Т. ... ... ...... 2003, № 11, ... ... Т. Қазақстан қалай отарланды? – Ақиқат, 2004, № 1, 55-59 ... ... С.Б. ... кіші ... ... ... ... хабаршысы Тарих сериясы, 2002, № 2, 60-64 ... ... М. ... кәмпеске: Ресейдің қазақ жерлерін алудағы
отаршылдық ... ... ...... 2001, № 9, 17-19 ... ... ... Қазақстан тарихы. 2-ші басылымы. – Алматы, 2003, 118-128
б, 162-167 ... ... Д. ... ... ...... ... 2001, № 5,
66-69 б.
9. Юнусова Л.М. Отарлау саясатының елдің ... ...... ... 2004, № 1, 35-40 ... жүз – ... қырғыздары облысы
Сегіз округке бөлінуі
Қарқаралы округы
Аякөз округы
Көкшетау округы
Ақмола округы
Баянауыл округы
Құсмұрын округы
Көкпекті округы
Атбасар округы
Округ басқарушы аға ... мен ... екі ... ... ... старшыны басқарады
Кіші жүз – Орынбор қазақтары облысы
Орта бөлік
Шығыс бөлік
Батыс бөлік
56 дистанцияға бөлінді
Уездер болыстарға бөлінді
Болыстар ауылдарға бөлінді

Пән: Жалпы тарих
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 27 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дүние жүзінің саяси картасының қалыптасуы және мазмұны20 бет
Екінші дүние жүзілік соғыс4 бет
Қазақстан 1941-1945ж Ұлы-отан соғысы9 бет
1991-2000 жылдардағы Қазақстан-Ресей қарым-қатынастары34 бет
XIX ғ. ІІ-жартысындағы Қазақстан7 бет
XVII-XIX ғғ. аралығындағы Ресей империясы13 бет
XІX-XX ғасырдағы Ресейдегі саяси және құқық тарихы9 бет
«шығыс мәселесі»18 бет
А. Г. Серебренников мұрағаты, патшалық Ресейдің Түркістан өлкесін отарлау саясатының тарихи дерек көзі (1840-1870 жж. )50 бет
Ангела Меркельдің сыртқы саясаты107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь