Қазақ хандығы туралы мәлімет

Кіріспе
І. Қасым хан (1511.1518жж) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2
ІІ. Хақназар хан (1538.1580жж) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
ІІІ. Тәуекел хан (1582.1598жж) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
IV. Тәуке хан (1680.1718жж) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
V. Әбілқайыр хан (1718.1748жж) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8
VI. Абылай хан (1771.1781жж) ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .12
VII. Кенесары Қасымұлы хан (1841.1847жж) ... ... ... ... ... ... .14
Пайдаланылған әдебиеттер
Қазақ хандығы алғашқы кезде Батыс Жетісу өңірін, Шу мен Талас алқабын алып жатты. Ол орталық және оңтүстік Қазақстаннан қоныс аударған қазақ рулары мен тайпаларын, сондай-ақ жергілікті тұрғындардың басын біріктірді. Қазақ хандығының негізінің қалануы тарихи әдебиеттерде 1465-1466 жылдары Керей мен Жәнібектің Әбілхайыр хандығынан тайпалардың бір бөлігін алып, Моғолстанның батыс өңіріне көшіп келуінен басталады. 1480 жылдан бастап Қазақ ханы Керейдің ұлы Мұрындық хан болды, бірақ өмірінің соңына дейін жоғарғы билікті қолында ұстап тұра алмады. Тақ Жәнібектің ұлы Қасымға көшіп, ол қазақ елін басқарады.

Қасым хан
(1511-1518жж)
Мемлекеттік деңгейдегі күресі. Мұрындық пен Қасымның өзара алауыздығын пайдаланған Мұхаммед Шайбани қазақ жеріне бірнеше жорықтар жасаған. Шайбанидің қазақтарға қарсы үш жорығы нәтижесінде оған қазақ әкімдерін Түркістан алқабы сыртына қарай уақытша ысырып тастаудың сәті түскен еді. 1510 жылы Мұхаммед Шайбани Сығанаққа қайтадан келді, бірақ Қасым ханның әскерлеріне төтеп бере алмады. Осы жылдың соңында Мұхаммед Шайбани Мерв түбіндегі Хорасанда Иран шахымен шайқаста қаза тапты. Қасым ханның билік еткен соңғы жылдарындағы қазақ билеушілері мен шайбанилердің өзара қатынасы жайлы айтатын болсақ, олар шиеленіскен және әсте де бейбіт емес қалпында қала берді. Деректерге қарасақ, негізгі күрес Ташкент төңірегінде жүрген. Васифидің хабарлауынша, қазақтарға қарсы күрес Көшім хан бастаған Шайбани сұлтандарының бірлескен жорығы жасалған, ол сірә, 1516-1517 жылдың қысында болса керек. Қасым ханның күресіндегі басты мақсаты: Сыр бойындағы қалаларды қайтадан өз иелігіне қосып алу. Сырдарияға берік орнығу үшін Қасым хан Орта Азиядағы саяси жағдайды тиімді пайдаланды.
- 1513 жылы Қасым хан Сайрамды алды;
- 1513 жылы Бабырдың ізбасары Қаттабек шақыруымен Қасым хан онымен одақ жасасып, Ташкент билеушісі Сүйініш қожаға соғыс ашты. Ташкент түбінде Қасым хан жараланып, Сайрамға шегінді. 1513 жылы Моғолстан ханы Сұлтан Сайдпен одақтасып, Ташкентке бірігіп жорық жасауға келісті. Қыстың таяп қалғанына байланысты, бұл жорық кейінге қалдырылды.
1. «Елтұтқа»
2. «Қазақстан тарихы» очерктер
3. «Әбілқайыр хан», С.М.Мәшімбаев
4. «Қазақ хандары»
5. «Жаңа және қазіргі заман тарихы»
6. «Қазақстан тарихы» ІІ, ІІІ том
7. «Хандар кестесі», Қ.Салғараұлы
8. «Алаштың айбын ардағы – Абылай хан», Ә.Тарақ
9. «Абылай хан», О.Сұмағұлұлы, М.Қошаев, А.Оразаққызы
10. «Қазақстан тарихы» І том, Кәдірқұлова.
        
        Жоспар:
Кіріспе
І. Қасым хан (1511-1518жж)……………………………………2
ІІ. Хақназар хан (1538-1580жж)………………………………..3
ІІІ. Тәуекел хан (1582-1598жж)………………………………...5
IV. Тәуке хан ... ... хан ... ... хан ... ... ... хан (1841-1847жж).........................14
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Қазақ хандығы алғашқы кезде Батыс Жетісу өңірін, Шу мен Талас алқабын
алып жатты. Ол орталық және оңтүстік ... ... ... ... мен ... ... ... тұрғындардың басын біріктірді.
Қазақ хандығының негізінің қалануы тарихи әдебиеттерде 1465-1466 жылдары
Керей мен Жәнібектің Әбілхайыр ... ... бір ... ... ... өңіріне көшіп келуінен басталады. 1480 жылдан бастап
Қазақ ханы Керейдің ұлы Мұрындық хан ... ... ... ... ... билікті қолында ұстап тұра алмады. Тақ Жәнібектің ұлы Қасымға
көшіп, ол ... елін ... ... ... ... ... пен Қасымның өзара
алауыздығын пайдаланған Мұхаммед ... ... ... ... жорықтар
жасаған. Шайбанидің қазақтарға қарсы үш ... ... оған ... ... ... сыртына қарай уақытша ысырып тастаудың сәті
түскен еді. 1510 жылы ... ... ... қайтадан келді, бірақ
Қасым ханның әскерлеріне төтеп бере алмады. Осы жылдың соңында Мұхаммед
Шайбани Мерв ... ... Иран ... ... қаза ... ... билік еткен соңғы жылдарындағы қазақ билеушілері мен шайбанилердің
өзара қатынасы ... ... ... олар ... және әсте де ... қалпында қала берді. Деректерге қарасақ, негізгі күрес Ташкент
төңірегінде ... ... ... ... ... күрес Көшім
хан бастаған Шайбани сұлтандарының бірлескен ... ... ол ... ... ... қысында болса керек. Қасым ханның күресіндегі басты ... ... ... қайтадан өз иелігіне қосып алу. Сырдарияға берік
орнығу үшін Қасым хан Орта ... ... ... тиімді пайдаланды.
- 1513 жылы Қасым хан Сайрамды алды;
- 1513 жылы ... ... ... ... ... хан ... одақ
жасасып, Ташкент билеушісі Сүйініш қожаға соғыс ашты. Ташкент түбінде
Қасым хан ... ... ... 1513 жылы ... ханы ... ... ... бірігіп жорық жасауға келісті. ... ... ... бұл ... ... ... ... Қазақ хандығы сол ... ... ... ... ... Қазақ хандығымен
дипломатиялық байланыстар жасаған алғашқы мемлекеттердің бірі Ұлы ... ... ... ... ... ... ... Қасым хан билік еткен
кезеңдегі Қазақ хандығының тарихы нақ сол ... ... ... дербес этникалық қауым ретінде белгілі болуымен ерекше: Москвада
бірнеше рет (1517ж, 1526ж) ... ... ... ... ... туралы өз жазбаларын қалдырған. Қасым билігінің ... ... ... ... Ол ... хан ... ... отырып, ел бірлігін
сақтай білді. Сауда дамып, ... ... ... ... ... ... ... Сайдпен достық қарым-қатынасын үзбеді. Моғол ханы Қасым ханға
сол жылғы жаздың аяғына таман Ташкентке бірлесіп жорық ... ... ... ... кең ... ... ... өз үстемдігін нығайтты. 1514
жылы Сұлтан Сайдтың Шығыс ... ... ... ... ... нығая түсуіне себепші болды. Түрік ... ... ... ханы қазақтардың батыс бағытындағы иеліктерінің кеңейіп
бара жатқандығына алаңдаушылық білдірді.
Хақназар ... ... ... ... ... ... ... Қазақ
хандығының көлемді аумағын құраған жерлерге деген қазақтардың құқын қайта
қалпына келтіруге ... ... Оның ... қазақ даласы шекараларына
Қазан, Астрахань, сонан соң Сібір хандықтарын жаулап ... ... ... ... түсті. Қазақ далаларына ноғайлықтар, башқұрттар, сібір
татарлары қаптап келе бастады, Сырдария бойында қарақалпақтар пайда ... ... ... ... ондағы Ұлы жүз қазақтарын ығыстырып, ойраттар
жаулай бастады. Хандықтың шекаралары хандардың тек ... ... ... және соғыстағы жеңістері мен жеңілістеріне ... ... ... ... ... ахуалға да байланысты өзгеріп отырды. Оның
үстіне ... бір ... ... жерлерінде қалып қойып, көрші
мемлекеттер мен солардың ... ... ... ... ... ... өзбек ханы Бараққа, оның ұлы Баба сұлтанға бағынды.
1548/1549жж Хақназар Әмудариядан жүзіп ... ... ... ... ... шайқас Хақназардың жеңіліс табуымен тынды ... 50-60 ... ... ханы ... ... ... мен Ыстық көл
маңындағы жерлерді ... алу ... ... ... бастады.
Моғолстанға қарсы қазақ-қырғыз соғыс одағы құрылды. Деректерде, Хақназарды
«қазақтар мен ... ... деп ... жылы ... ... ... ... жеңді.
Моғолстанға қарсы жорықтағы сәтсіздік және ... ... ... Жетісудағы иелігі азая берді. 1570
жылдың аяғы – Жетісудың ... Шу, ... ... оның ... болды.
Башқұрт аңцызында Хақназарға башқұрттардың да ... ... XVI ... ІІ жартысында, Қазан
(1552ж) мен Астраханды қосып алғаннан кейін, Ресейдің Орта ... ... ... ... ... атап ... қазақ-орыс
қатынастары нығайып, кеңейе түсті. Нақ сол кезде Орта ... ... ... ... ... және ... сауда жасағаны
туралы нақты деректер сақталған. 1569-1573 жылдары орыс елшілері Семен
Мальцев пен ... ... ... ... ... ... ... де қазақтар туралы әр түрлі мәліметтер жеткізген. Хақназар хан
тұсында Қазақ ... ... ... ... орнатып, саяси қарым-
қатынас жасады. Қазақ хандығының ... ... ... ... ... ... ... қойды. Ресеймен қатынастарда Хақназар
хан әкесі Қасымның жолын ұстанды. Патша архивінің тізбесінде ІІІ Иванның
Қасым ... ... ... ... ... ... ... тарих
ғылымына әлі де беймәлім.
70-ші жылдардың аяғында-ақ Ресеймен қатынас қойылды да, Хақназар
хан өзін «патша әрі ұлы ... ... деп ... Мұны ... орыс ... бояр ... Борис Доможиров дәлелдейді. 1573 жылы
ағайынды Строгановтардың қатты өтінуімен Хақназар ... ... ... орыс ... ... ... Иван Грозныйдың елшілердің алдында
Қазақ хандығымен тікелей байланыс орнату мақсатын ғана емес, сонымен бірге
онымен Сібір ханы ... ... ... одақ ... ... да ... ... XVI ғ ортасына қарай Қазақстан аумағы арқылы сауда жолдары
өтті. Орыс үкіметі өзінің ... ... ... ... ... ... ханның Орта Азия хандықтарымен ... ... ... анықтама берген. Ал орыс елшілері өздерінің «Статьялық тізбелерінде»
қазақ даласындағы әскери жағдайға көп көңіл бөлген. Бұл ... ... ... ... тұрақты дипломатиялық қатынастар орнату үшін
қажет болған еді.
Тәуекел хан
(1582-1598жж)
Тәуекел күрестері. 1586 жылы ... ... ... ... ол ... ... қарсы соғыс ашып, қазақтар жеңіске жетті.
Тәуекел Сыр өңірінің қалалары үшін күрес бастайды. 1586 жылы ... ... ... жасайды. Абдуллах ханның әскерлері оңтүстікте
шоғырланғанын біліп, Тәуекел Мәуереннахрдың солтүстік аймақтарына ... Оның ... ... ... ... ... сияқты
орталықтарға қатер төнді. Ол Ташкент жасағын ... ... ... ... ... ... қарсы аттанғанда, Тәуекел
шайқасқа ... ... ... ... ... Тәуекелдің Ташкентті алуға
жасаған алғашқы әрекеті сәтсіз аяқталды.
Тәуекел 1598 жылы Ташкентті жаулап алып, ... ... ... ... Орта ... ... қалалары, оның ішінде
Түркістан өңірі, Ташкент, Самарқанд қазақ сұлтандарына бағынды.
1598 жылы ... ... ... мемлекетіне жаңа
шапқыншылық жасайды. Ташкент пен Самарқанд ар/ы шайқаста Абдуллах әскері
ауыр жеңіліске ... Орта ... 1598 жылы ... ... ... ... ... еңбектерде көрініс тапқан.
- 1586 жылы – Тәуекел Түркістанды басып алып, Ташкентке қауіп төндірді.
- 1586-1594 жылдары – ... ... ... ... ұлдарымен
күресті.
Дипломатиялық қатынастары. Тәуекелдің хан жағдайын 1586 және ... ... ... ұзақ та ... ... ... жеңіп алғаны,
оның содан кейін Москвамен қатынастар жасау кезінде нағыз хан ретінде
әрекет етті.
1594 жылы ... өзін ... ... өтініп, Федор
патшаға Құл-Мұхаммедті елші етіп жіберді. Елшілік Тәуекелдің жиені «Ораз-
Мұхаммедті орыс ... ... ... ... ... ол ... Көшіммен бірге қолға түскен еді.
Мақсаты:
- Өзбек ханымен күресу үшін әскери одақ құру;
- 1580 жылы Сібір ханы ... ... ... ... Ораз-Мұхаммедті
орыс тұтқынынан босату;
- Қазақ-орыс дипломатиялық қатынастарын дамыту;
- Керуен саудасын кеңейту.
Тәуекел Москвамен сауда байланыстарын жасады. ... ... ... ... ... саяси тәуелсіздігін жоғалтуы түрінде
емес, қайта ... ... ... үшін ... одақ ... ғана ... Тәуекелдің елшілері Москваға Иран шахы І Аббастың елшісі Дәруіш-
Мухаммед келгенін біліп, қазақтар мен ... ... ... ... туралы келісімге қол жеткізу үшін Иран елшісін ... ... ... ... ... жауап ретінде 1595 жылдың наурыз ... ... ... тілмаш Вельямин Степанов жіберілді.
Тәуке хан
(1680-1718)
Жүргізген күрестері. Қазақ хандығының билігі 1680 жылы Жәңгірдің
ұлы ... ... ... ... ... ... қазақ-ойрат қатынастары
шиеленісті. Ғалдан-Башокту билеген ... оның ... ... ... келгенде қазақ-қалмақ қатынастары қатты шиеленісті. 1698 жылы
ойраттар мен ... ... ... ... жаңа ... ... әскери шонжарлары маңызды сауда жолдары өтетін және ірі сауда
орталықтары орналасқан Оңтүстік Қазақстанды ... ... ... ... ... толассыз жүргізілді. Олардың 1711, 1712, 1714, ... ... еді. ... ... аса ... ... ... хан билік еткен кезеңдерде (1680-1718жж) Қазақ хандығының
нығайтылуы, ... ... және ... ... ... ... ... уақытша бәсеңдетті.
1724-1725 жылдары жоңғарлар Түркістан және Ташкент қалаларын
талқандады, ал 1723 жылы ... ... жылы олар ... ... этникалық территорияларынан тысқары шалғайға ығыстырып тастады.
Дипломатиялық жағдайлар. ... хан ... ... ... ғана ... ... сыртқы саясатында да көрші елдермен бейбіт
байланыс ... ... ... ... орнатты. Соның ішінде
Ресей елімен ұзақ уақытқа мәмілегерлік және ... ... ... хан, сонымен қатар, Бұхар, Хиуа хандарымен бейбіт қарым-қатынас
орнатты.
Тәуке хан ... ... ... ... 1687 ... ... елшілік жібереді. Бұл елшіліктің мақсаты – бұрынғы сауда
байланысын қалпына келтіру. Тәуке қазақ жері арқылы ... ... және ... керуендерінің Қазақ хандығының экономикалық дамуына көп әсерін
тигізді.
1683-1686 жылдар ... ... хан орыс ... ... ... ... ... сәтсіздікке ұшырады. Мұның басты себебі
қазақ-орыс шекарасындағы тонаушылық қақтығыстар еді. ... ... осы ... ... ... ... туралы шартқа қол қою мәселесімен
келген Сары мен ... ... ... ... алынуына әсерін
тигізді. 1690 жылы Қабай елшілігі барып, ... мен Сары ... ... етеді. 1691 жылы сауданы дамыту бағытында Туманшы мен Қабай бастаған
елшілікті аттандырады.
Ресей мемлекеті өз ... ... ... ... ... ... ... шешу мақсатында 1692 жылы Андрей Неприкасов,
Василий Кобяков бастауымен ... ... ... ... ... үшін 1694 жылы Түркістанға Ф.Скибин, М.Тромин бастаған елшілік
жөнелтіледі. 1715 жылы ... ... ... ... ... ... ... шегеді.
1718 жылы қазақтардың барлық үш жүзіне билігі толық тараған қазақ
хандарының ... ... хан ... ... Тәуке ханның тұсында Қазақ
хандығы бір орталыққа бағынған мемлекет болды.
Әбілхайыр хан
(1718-1748жж)
Тәуке хан қайтыс болғаннан кейін, ... ... ... пен ... ... ... аренадан Қайып ханның жойылуы және содан кейін болған
жоңғарлардың соғыс агрессиясына қарсы қазақтардың ірі ... ... толы ... Кіші жүз ханы ... күрделі тұлғасын алдыңғы
қатарға шығарды.
Соғыс жорықтары. 1723-1729 жылдардағы қазақ-ойрат соғысы кезеңінде
Әбілхайыр Қазақстан аумағына өзінің ... ... ... ... ... қауымдарының әскери-саяси өмірінде жетекші ... ... ... елді ... отырған кезде, жоңғарлар ... ... ... ... Соғыс қимылдары 1717 жылы Аягөз өзенінің
бойында болды. Қазақ жасақтары мен ... ... ... ... ... ... жақта жүрген еді. Қазақтардың басым күші Аягөз ... ... ... ... ... ... Бөген, Шаян
өзендері бойына шұғыл жорық жасап, Түркістан қаласына тақап келді. Олардың
ниеті қазақ хандарының ордасын ... алу ... ... орта ағысы
басындағы қазақ қалаларына қауіп төнді. Бірнеше шайқас ... ... ... ... ... ... ... өз қоныстарынан ұзап кетуі
олардың толық жеңіске жетуіне мүмкіндік бермеді.
ХVІІІ ... ... ... ... ... жүздеріне қарсы
неғұрлым батыл қимылдар жасауын ... ... Цин ... ... жасау қаупі тежеген еді. Бірақ 1722 жылы ... ... ... ... ... бұл ... уақытша болса да
бәсеңдеді.
1723 жылға ... ... ... ... ... ... ... бытыраңқылығын пайдаланып және алдағы соғысқа
мықтап дайындалып ... ... ... 1723 жылы өз ... ... ... Жоңғарлардың 1723 жылғы шапқыншылығы елеулі
оқиға болып қана қойған жоқ, ол қазақ ... ... ... ... ... ... саяси ахуалына қатысты болды. Жоңғарлардың бұл теңдесі жоқ
әрекетке өздерінің әрбір қадамын әр түрлі жеті ... ... ... берілетін және қуатты соққының барлық салдарын ... ... ... ... ... 1723 жылы ... дайындалу
барысында жоңғар ханы Цеван-Рабтанның елеулі рөл атқарғаны да ... ... ... ... ... сұлама кезеңі» деп аталады. Сөйтіп жоңғар
феодалдары қазақтарға қатты соққы беруге және қазақ жеріне, одан әрі ... ... ... ... ... жасауға 1723 жылдың көктемі таңдап
алынды, қыс қыстаудан ... ... ... ... ... ... жатыр
еді.
1723 жылғы жеңіліс қазақ халқының еркі мен рухын жасыта алмады.
Бұл жылы ... хан ... ... ... ... ... бере
алмады. Алайда, 1724 жылы басқыншыларға алғаш рет ... ... ... жылы сұлтандар мен билар басқыншы жауға қарсы барлық қазақ
руларын біріктіру жөнінде кең саясат жүргізе бастады. Бұл ... ... ... Кіші жүз ханы ... ... 1726 ... күзінде Бадам
өзені маңындағы биік қырқа – Ордабасы деген ... ... ... ... ... ... ... және қазақтың билері
қатысқан. Бұланты өзенінің бойындағы шайқас XVII ғасырдың аяғы – ... ... ... жасақтары мен жоңғарлар арасындағы соғыс қимылдары
Ерейментау және Желіадыр ... ... шеп ... ... Нұра
өзенінің төменгі ағысы ауданында өткен. Бұл ауданда қазіргі ... ... ... көп. Бұл ... ... орта ... болды. Бұланты
өзенінің жағасындағы «Қара сиыр» деген жерде, 60 мың қазақ әскері күшімен
қалмақтар ... ... бас ... ... сайланды, Жетісуды азат
етуге аттануға осы жер жақын болды. Алатау, Қаратау сілемдерімен ... ашық дала ... бұл жер ... жасақтарын шоғырландыруға мүмкіндік
берді. Қазақ жасақтары жүздік негізде орналастырылды.
Аңырақай шайқасы. Жоңғар шапқыншылығына қарсы ... бұл ... рөл ... Бұл ... ... хан басшылық етті. Нақ осы
шайқас оның саяси қызметінің шарықтау шыңы болды. Шайқасқа барлық үш ... ... Бұл ... ... ... ... түбінде болды.
Батырлардың бойында ерлік, қайсарлық, өздерінің жеңісіне деген сенім болды.
Шайқас жекпе-жекпен ... ... ... ортаға талантты әскербасы,
қоян-қолтық ұрыстың асқан шебер жауынгері Шарыш шықты. Қазақтар жағынан
жекпе-жекке жиырма ... ... ... ... ... ... өзі ... серіктестерінің ең жақсы қасиеттері көрінді. Қаратаудың, Ұлытаудың
таулы аудандарын, Сарыарқа мен ... ... азат ету ... ... ... мәңгі сақталды. Ақтастыдағы, Бұланты-Білеуті жеріндегі
«Қалмаққырылған» шайқастары, Аңырақай шайқасы қазақ ... ... ... ... ... айналды. Аңырақай шайқасы халық санасындағы
бетбұрыс болды. Рухы көтерілген халық жоңғарларды жеңуге болатынын ... ... ... ... ... ... ... сол кездегі халықаралық қатынастар орыс-қазақ, қазақ-башқұрт, Еділ
қалмақтарының арасында сауда-экономикалық байланыстардың дамуына қолайлы
жағдай ... ... ... ... ... ... хандарының көршілес Орталық Азия аумағына ... ... ... ... көз ... келе ... оңтүстік жерлері
ерекше орын алады. Жетісуды және Сыр өңірі аймағын ... алу ... жаңа ... ... ... ... ... Ресеймен
және Сібірмен байланыстыратын сауда жолдарының аса маңызды қиылыстарының
біріне стратегиялық бақылау ... ... ... 1719 жылы Жоңғар
хандығының барлық күштері Цин әскерлерінің ... ... ... ... ... ... ... пайдаланған қазақ билеушілері
1720 жылы жоңғарлардың шекаралас қоныстарына да ... рет ... ... ... Осы жорықтар барысында 3 мың ойрат тұтқынға алынды. Қалмақ
ұлысында қалыптасқан жағдайдың ... ... 1723 жылы ... ... ханның бітім туралы келіссөз ... үшін ... өз ... ... ... ... ... Кіші жүздің ханын ... саны 15 ... адам ... ... ... әскерін
бастап келе жатқанында жолықтырды. Кездескен кезде Әбілқайыр: «өзі
қалмақтарымен және ... ... үшін бара ... ал ... бірге
қырық мыңдай орда болатынын» мәлімдеді. Осы оқиғалардан сәл бұрын ... ... ... ... ... қазақтарға бірлесіп соғыс
қимылдарын жүргізуді ұсынған еді. Аюке орыс үкіметінен тұрақты әскер ... ... ... ... ... оның бұл ... бас тартып,
ханға жоңғарлар мен қазақтар арасындағы соғысқа араласпауды ұсынды. Жоңғар
қоңтайшысының Аюкемен әскери одақ ... ... ... ... мәлім болса керек.
Қазақ-орыс қатынастары. Қазақ қоғамының ішкі күрделі ... ... мен Еділ ... башқұрттардың, Жайық және
Сібір казактарының қоршауында, шын ... ... ... ... ... қазақ жүздерінің билеушілері Ресей империясы сияқты
одақтас іздеуге ... ... ... қиын ... ... сарайына
жүгінуге өзі бастамашы болудың, сол кезде-ақ ыдырап ... ... ... ... ... бағдарында түбірлі бетбұрыс жасау жауапкершілігін өз
мойнана алудың, ойрат күштерінің ... ... ... ... шабуылын
күтпей, орыс императрицасының көзқарасын айқындаудың күрделі миссиясы
Әбілқайыр ханның еншісіне тиді. XVIII ... ... ... сұлтан
болып жүрген кезінде-ақ Әбілқайыр орыстың дипломатиялық ... ... ... Ол 1730 ... жазында Упса наместниктігі арқылы
Петербургке өз елшілігін жібереді. Ресей ... өзін ... ... ... ... ... халықтары қамқорлығына кірген
Ресей империясының бодандығына қабылдауды өтінді. Құтлымбет ... жеті ... ... ... ... құрметпен қабылданып, бағалы
сыйлықтар тартылған. Дала ... ... ... ... ... ... үлкен комиссия келеді. Анна Иоановна қазақ елін өз
империясына қабылдауға 1731 жылы 9 ... қол ... ... ... ... ... императрицаның грамотасы заңды күшіне енді. Кіші
жүз ханының мақұлдауға уәдесін алып, ... ... ... «нұсқауында»
көзделгендей, көршілес жерлердің ант беруі үшін негіз дайындалды.
Абылай ... ... ... қолбасшы ретінде қалыптасуы. Абылай –
қазақ феодалдық мемлекетінің бұрынғы шекарасын қалпына ... өз ... ... саяси-экономикалық дамуына түбірлі өзгерістер енгізген атақты
мемлекет қайраткері. 15 жасынан жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске белсене
ат ... ... ... ... ... ... елдің
тыныштығын, бірлігін қамтамасыз етуді алдына мақсат етіп қойған. Екі ... – Цин және ... ... арасында қыспақта тұрған елдің
жағдайын тап қазіргі ең ірі қауіп – ... ... ... ... Абылай және басқа да ірі феодалдар ел ... үшін ... ... ... 1740 жылы ... ... Орта жүз ханы ... пен Абылай
Орскіге келіп, Ресей империясының билігін ... ... ... ... ... ... ... Орта жүзді Ресейдің құрамына
қабылдау еді. 1741 жылы Абылай ... ... ... ... 1743 ... ... ... босанған Абылай жоңғар феодалдарымен күресті одан
әрі өрістетті. 1745 жылы жоңғар қоңтайшысы, ... ... ... өлімінен кейін азамат соғысына тап болған ... ... ... ... ... қалды. Жоңғар тағына дәмелілердің
бірі - ... ... пана табу үшін Орта ... ... Абылай сұлтан
Әмірсананы жоңғар билеушісі Лама Жоржының ... ... ... ... қазақ шонжарларын ұстап бермеуге көндірді. Лама ... ... оның ... ... ... тақтан үміткер Дабашы
қоңтайшы болды. Енді Әмірсана Дабашыға қарсы шықты. ... ... ... бас ... ... аяқталуы қазақ-жоңғар, Цин-
жоңғар байланыстарын ... ... ... ... ... арқа ... өз елінде билеуші болу мақсатында ... ... ... Әмірсананың қазақ жерін паналауын Маньчжур-Цин әулеті көрші
елге үрей ... ... ... ... үшін ... ... ... бас тартқан Абылайға «сабақ беру» үшін және халқы қырылып, тоз-тозы
шығып бос қалған Жоңғария мен Қазақстан шекарасындағы ... ... ... мақсатында Цин үкіметі Қазақстанға мол қолымен кірді.
Ресей және Қытаймен ... ... ... ... ... ... Қазақ хандығының билеушісі Абылайдың басты
мақсаты ... ... ... да ... қалу еді. ... ... ... хан болып сайлануға дейін де, Тарбағатай таулары,
Алтай сеңгірі, ... ... ... ... ... ... ... жерін
қайтаруда қыруар күш-жігер жұмсады. Жоңғария тарихи сахнада мүлдем жоғалып,
оның жерін басып қалған Маньчжур-Цинь ... ... ... ... ... ... 1760 жылы ... Тарбағатай тауы маңында көшіп-
қонып жүрген қазақ руларын батысқа қарай ығыстырып тастауға күш ... ... ... Цин әулеті билеушілермен арадағы қайшылықтарды
өзара тиімді нәтижелермен шешуге күш ... ... ... ... ... ... мойындады. 1740-1742 жылдары Ресейге ант ... ... ... ... дипломатиялық шешім деп бағалады. Абылай
сонымен қатар, Орта Азия ... ... ... да ... ... ғасырдың 70-жылдарының басында Абылай бірқатар ... ... ... ... соққы берді. 1778 жылы 24 мамырда Орта жүздің
ханы етіп ... ... ... ... хан ...... хандығының соңғы ханы,
ұлт-азаттық көтерілістің әйгілі басшысы. Ол ... тегі ... ... Бабасы – қазақтың атақты ханы Абылай. Арғы аталары Шыңғыс ханның
Жошы деген үлкен баласынан тарайды. ... ...... ... қызы ... ... ... туады. Кенесары осы Қасым сұлтанның
баласы.
1822 жылы Ресей өкіметі Кіші жүз бен Орта жүздегі ... ... аға ... мен ... ... ... ... Сөйтіп, Ресей үкіметі
Қазақ елінің ішкі тірлігіне ... ... өз ... ... Осыған қарсы шыққан Кенесары хандық ... ... ... күш ... Ол өз ойын ... ... ... сонымен
қатар патшаның тікелей өзіне де жеткізеді. Бірақ патша үкіметі ... ... бас ... ... да ол өз ... ... ... кіріседі.
Кенесары көтерілісін жер-жерден қолдаушылар көбейеді. Өйткені
патша әкімшілігі қазақтардың ... ... ... ... ... сала
бастайды, көшпелі ел ата қонысынан айырылып, мал жаятын жаңа жер іздеуге
мәжбүр болды. Оның ... ... ... ... ауырпалығы да
оларды діңкелетіп біткен еді. Осының бәрі ... ... ... ... ... ... көтерілісті жан-жақты қолдауға
итермеледі. Көпшіліктің қолдауымен Кенесары 1841 жылы ... ... ... ... өкіметі кесіп алған жерлерді заңды иесіне қайтару жолындағы
күресте Кенесары әскери күштерді ... ... Орта ... ... сүйенеді. Ол өз әскерін жүзге, ... ... мен ... ... Әскер тәртібін бұзғандар қатал
жазаланды.
Кенесарының сыртқы ... ... ... ... ... құру ... Ол осы мақсатын жүзеге асыру үшін Орта Азия
хандықтарынан өзіне ... ... ... ішкі ісіне араласып,
билеушілерін өз жағына тартуға күш салады. Хиуа ханы мен ... ... ... ... ... ... Орта Азия мемлекеттерімен сауда
көлемін ... ... ... қажетті қару-жарақ, оқ-дәрі алып тұрады.
Кенесары өз хандығын нығайту үшін біраз ... және ... ... ... Оның ... ... шариғатқа негізделіп, мал
өсіретін аудандарда зекетті, егіншілікті ... ... ... ... ... арнай жасауылдар жүзеге асырды.
Отты қарумен қаруланған патша ... ... ... ... ... қиын еді. Соған қарамастан Кенесары өзінің аса дарынды қолбасшы
екендігін танытып, ... ... ... ... ... бірнеше рет
ойсырата соққы беріп, бірнеше бекіністің талқанын ... ... ... Екатеринбург станциясына жасаған шабуылы. Шабуылдың тұтқиылдан
болғандығы сондай, казактар, тіпті ... ... ... ... Осы ... ... 18 мылтық, 2 пистолет, 18 қылыш, 27 ... ... ... ... ... ... күшін әлсіреткен Кенесары патша
әскерінің қысымымен 1846 жылы Орта жүзден Ұлы жүз ... ... ... ... Мұнда ол қырғыз манаптарына Қоқандқа қарсы бірігіп
соғысуға ұсыныс жасайды. Бірақ Орман мен ... ... ... ... ... ... соғысатынын хабарлап, одан көмек сұрайды.
Ресей әскери күшінің дем беруімен болған Кекілік тауындағы қазақ-
қырғыз арасындағы ... ... ... түсіп, қаза табады. Кенесарының
тәуелсіздік жолындағы күресі және осы жолда тек қана ... ... ... ... оң ... ... әрекет етуі де оның кең ... ... ... ... ... ... әдебиеттер:
1. «Елтұтқа»
2. «Қазақстан тарихы» очерктер
3. «Әбілқайыр хан», С.М.Мәшімбаев
4. «Қазақ хандары»
5. «Жаңа және қазіргі заман тарихы»
6. «Қазақстан тарихы» ІІ, ІІІ том
7. ... ... ... ... ... ...... хан», Ә.Тарақ
9. «Абылай хан», О.Сұмағұлұлы, М.Қошаев, А.Оразаққызы
10. «Қазақстан тарихы» І том, ...

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 14 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Кинопарк 7 Ақтөбе" деректер қорына навигациялық тәсілдерді қолдану20 бет
Delphi және мәліметтер қоры100 бет
Delphi және мәліметтер қоры сервері31 бет
Delphi ортасы туралы түсінігі51 бет
Delphi ортасында10 бет
Delphi ортасында мәліметтер қорымен жұмыс39 бет
Delphi программалау ортасы және мәліметтер қоры34 бет
Delphi-де мәліметтер қорымен байланысты ұйымдастыру55 бет
Delphi-де мәліметтер қорын құру технологиялары жайлы11 бет
Delphi7 объектілі бағытталған программалау ортасы34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь