Музыка – эстетикалық тәрбие көзі

I. КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. ... ... ... ... ...

Музыка .эстетикалық тәрбие көзі.
1. 1. Бастауыш сынып оқушыларына музыка пәні арқылы эстетикалық тәрбие беру ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
1.2. Музыка және баланың жеке басының жетілуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Бастауыш сыныптарда музыка пәнін оқыту әдістемесі.
1.3 Музыка пәнін оқыту әдістемесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..
1.4. "Музыка" пәні бойынша мектептің бастауыш сатысындағы оқушылардың міндетті дайындық деңгейіне қойылатын талаптар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
IV.ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...
Музыканың өнер құралы ретінде орасан зор тәрбиелік мүмкіндігі бар. Ол өмірдің ажырамас бір бөлігі және оны бөліп қарастыруға болмайды. Қоршаған орта музыка тілі арқылы адамға аудармасыз- ақ түсінікті де жақын бола түседі. Музыкалық көркем бейне оқушыларды қоршаған ортада болып жатқан түрлі құбылыстардың шын бейнесін ашуда жаңаша ойлау өрісін байытып, өмірлік тәжірибесін кеңейтуде елеулі үлес қосады..
Музыка эстетикалық тәрбиенің маңызды бір бөлігі бола отырып жеке тұлғаның ақыл ойымен дене бітімін жетілдіріп, жан- жақты өмір тәжірибесін кеңейтуге, қызығушылық біліктігін және ойлау кабілетін дамытуға, шығармашылық іскерлікке тәрбиелеуге мүмкіндік туғызады.
Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сыныптарында музыка сабақтары білім беру мен тәрбие берудің маңызды бір саласы болып табылады. Музыка пәнінің музыка қоғамның әлеуметтік сұранысына жауап бере отырып, оқушыларды халықтық музыкаға баулиды.
Музыкалық тәрбие берудің басты мақсаты -- музыка өнері арқылы рухани бай, шығармашылығы мол, халық өнерін өмірдің бейнесі ретінде түсініп, оны сүйе білетін, халқымыздың әдет-ғұрыптарымен салт- дәстүрлерін қастерлейтін, классикалық музыканы және басқа халықтардың өнерін құрмет тұтатын жеке тұлға тәрбиелеу.
Музыканың адамның рухани дүниесіне зор әсер ететінін немен түсіндіруге болады?
Бәрінен де бұрын адамдардың өмірдің әр түрлі сәттеріндегі бастан кешкен күйлерін бейнелеп беретін ғажайып мүмкіндігімен түсіндіруге болады. Халық шаттық құшағында екен музыка әуені де салтанатты, қуанышты, ал солдат жорықтан келе жатып ән салады екен ән оны аса бір көңілдендіріп, қадамын ширатады.
Ана қаза тапқан баласын жоқтап аза тұтса - мұңды дыбыстар қайғыны айтып беруге көмектеседі. Музыка - адамның өмірлік серігі.
Музыканың тағы бір ерекшелігі - ол адамдардың көңіл күйіне ортақтасу, олардың арасындағы қарым- қатынас құралы болу. Бір адам дүниеге әкелген музыкалық шығарма екінші адамның жан дүниесіне қозғау салып керемет ретінде қабылданады.
Музыканың үшінші ерекшелігі, Д. Шостаковичтің айтуынша, «өзіндік тамаша тіл». Бейнелі, жарқын әуенді, жан- жақты үйлесімді, өзіндік бір ырғақты ұштастыра отырып, композитор өзінің дүние сезімін, айналасына көзқарасын бейнелейді. Мұндай шығармаларды қабыл алғандардың бәрі солар арқылы рухани байи түседі.
Музыканың біз ынта қоятын тағы бір ерекшелігі оның
адамға өмірінің алғашқы күндерінен бастап-ақ әсер ететіндігінде. Құлаққа жағымды бесік жырын естігенде нәресте тыныштала қалады.
1. Анохин П. А. Музыкалық ырғақ, әуен. М. 1998
2. Астафьев Б.К. Музыкальная грамота М . 1975
3. Аймауытов Ж. «Тәрбие жетекші Б ала оқытушыларға» Орынбор. 1924
4. Балтабаев М., Ұзақбаева С. «Елімай» бағдарламасы. А. РБК-1998
5. Безрукова И.О. Педагогика. М., Просв. 1990
6. Бозжанова К.Т. Оқушылармен жүргізілетін кластан тыс жұмыстар. А.1990
7. Затаевич А.В. «Иследование, воспитания, письма и документы» А.1958
8. Жұбанов А. «Замана бұлбұлдары» А.1975
9. Құлманова Ш.Б. Музыка пәнін оқыту әдістемесі. А. 1998
10. Қазакстан бастауыш білімінің мемлекеттік стандарты.А. 1998
11. Левшин Л.И.. «Описание киргизов-казахских или киргиз-кайсацких орд и степей» СПб 1832.
12. Любова О.В. Бастауыш мектеп оқушыларына сазды эстетикалық тәрбие үрдісіне шығармашылық белсенділігін қалыптастыру-автореферат к.п.н
13. Потошник М.М. «Как развивать педагогическое творчество» М. 1987
14. Радлов Г.О. «О музыке туркестанских киргизов» М. 1984.
15. Сухомлинский В.А. Избр. Пед. соч., М.1979
16. Табылдиев Ә. Халық тағлымы. А. Қаз.унив. 1992
17. Тихонов Г.О. «О музыке туркестанских киргизов» М.1984
18. Уәлиханов Ш. Собр. Соч., т.3, А.1978
19. Мектеп оқушыларына музыкалык, тәрбие беру әдістемесі,
20. Музыка оқыту әдістемесі (4 сынып).
21Бастауыш мектеп 2000ж.
22. Музыка 4 сынып.-оқулық А. 2001ж.
        
        ЖОСПАР:
I. КІРІСПЕ..........................................................
....................
Музыка –эстетикалық тәрбие көзі.
1. 1. ... ... ... музыка пәні арқылы эстетикалық тәрбие
беру........................................................................
....................
1.2. ... және ... жеке ... ... ... пәнін оқыту әдістемесі.
3. Музыка пәнін оқыту
әдістемесі..............................................................
1.4. "Музыка" пәні бойынша мектептің бастауыш сатысындағы оқушылардың
міндетті дайындық деңгейіне ... ... өнер ... ... орасан зор тәрбиелік мүмкіндігі бар.
Ол өмірдің ажырамас бір бөлігі және оны ... ... ... орта музыка тілі арқылы адамға аудармасыз- ақ ... де ... ... ... көркем бейне оқушыларды қоршаған ортада болып жатқан
түрлі құбылыстардың шын бейнесін ашуда жаңаша ... ... ... ... ... елеулі үлес қосады..
Музыка эстетикалық тәрбиенің маңызды бір бөлігі бола отырып жеке
тұлғаның ақыл ойымен дене бітімін ... жан- ... өмір ... қызығушылық біліктігін және ойлау кабілетін ... ... ... ... туғызады.
Жалпы білім беретін мектептің бастауыш сыныптарында музыка сабақтары
білім беру мен ... ... ... бір ... ... табылады. Музыка
пәнінің музыка қоғамның әлеуметтік сұранысына жауап бере ... ... ... ... тәрбие берудің басты мақсаты -- музыка өнері арқылы ... ... мол, ... ... ... ... ... түсініп, оны
сүйе білетін, халқымыздың әдет-ғұрыптарымен салт- ... ... ... және ... ... ... ... тұтатын жеке
тұлға тәрбиелеу.
Музыканың адамның рухани дүниесіне зор әсер ететінін немен түсіндіруге
болады?
Бәрінен де бұрын адамдардың ... әр ... ... ... күйлерін бейнелеп беретін ғажайып мүмкіндігімен түсіндіруге болады.
Халық шаттық құшағында екен музыка ... де ... ... ал ... келе ... ән ... екен ән оны аса бір ... ... қаза ... ... ... аза ... - ... дыбыстар қайғыны айтып
беруге көмектеседі. Музыка - адамның ... ... тағы бір ... - ол адамдардың көңіл күйіне ортақтасу,
олардың арасындағы ... ... ... ... Бір адам ... әкелген
музыкалық шығарма екінші адамның жан дүниесіне ... ... ... ... ... ... Д. ... айтуынша, «өзіндік тамаша
тіл». Бейнелі, жарқын әуенді, жан- жақты үйлесімді, өзіндік бір ырғақты
ұштастыра отырып, композитор өзінің ... ... ... көзқарасын
бейнелейді. Мұндай шығармаларды қабыл алғандардың бәрі ... ... ... ... біз ынта ... тағы бір ерекшелігі оның
адамға өмірінің алғашқы күндерінен бастап-ақ әсер ететіндігінде. ... ... ... ... нәресте тыныштала қалады. Ал енді сергек марш
ойналса, оның жүзінде өзгеше нышан байқалып, ... ... Бұл ... әсер ... ерте ... ... баулуға, эстетикалық
тәрбиенің белсенді көмекшісі етуге ... ... да ... ... ... ... түрде жүргізілетін
музыка пәнінің бала тәрбиесіндегі ролі ерекше.Музыка арқылы ... ... ... әсер ете ... ... ... жол ашылады.Баланың
өзіндік ерекшелігі мен қызығушылығын ... ... тілі ... ... ... ... ... музыка пәнін шеберлікпен
өтуіне тікелей байланысты.Бастауыш ... ... ... өз
дәрежесінде өтуі баланың сабақ арқылы жан-жақты ... ... ... Бастауыш сынып оқушыларына музыка пәні арқылы эстетикалық тәрбие
беру
Адамдардың эстетикалық сезімдері олардың өмірінде зор роль ... ... ... ... білу ... ... өмірін байытады,
қызғылықты етеді, оған ең жоғары рухани ләззаттануға мүмкіндік береді. Біз
әр адамның ... ... ... ... ... ұмтыламыз,
сондықтан әр баланың сезім ... ... әсем ... етіп ... керек. Адамның әсемдікті және жексұрындықты,
сәулеттілік және ождансыздықты, қуаныш пен ... т.б, ... оның ... ... мен ... айқындалады. Осыдан келіп
адамның әсемдікке шынайы көзқарасы мен мұраттары болуы керек ... ... ... көзқарастарды тәрбиелеу – тәрбие барысының
зейін салуды, күн санап ... ... ... мәселесі. Біздің қоғам адамына
тек қана өнердің емес, еңбек, қоғамдық қаттынастар, қоршаған орта, тәртіп,
тұрмыс, табиғаттың да әсемдік жақтары ықпал етеді. ... ... ... ... ... ... эстетикалық көзқарас әрдайым қуатты рухани күш ретінде
көрінеді. Балаға балғын бөбектік кезеңнен ... ... ... ... Ол ... ... әсемдік құндылықтары бар қатар-құрбыларына,
ересектерге еліктейді. Балалардың өз еңбек іс-әрекеті тиімді және сапалы
болуы үшін оның ... ... ... нәрсені қабылдау деңгейіне
жеткені жөн. Балаға сонымен қатар жасампаздықтың да әсемдігі ашылады.
Еңбек әсемдігін қабылдауды үйретіп, ... ... ... ... ... ... еңбек белсенділігін кеңейтуге
дем береді. Эстетикалық көзқарасты ... ... ... ... әрі жанама қатынасы бар. Бұл біздің қоғамдағы қоғамдық өндіріс
адамдардың өскелең рухани және ... ... ... туындайды. Өндірілген товарлар ... ... ... ... есер ... ... өзі әр ... білім алуыңда
белгілі дәрежеде эстетикалық көзқарас мәдениеті болуын талап етеді.
Өнерде шоғырланған адамдардың ... ... ... ... алға алып баруымыздың құралы, сол арқылы ... ... өсер ету ... ... ... ... көзқарасын тәрбиелеу - дамыған әсемдік
сана мен талғамды, оны қабылдау және ... ... ... ... ... процесі. Эстетикалық көзқарасты музыка
арқылы тәрбиелеу оқушыны жан-жақты және үйлесімді дамытудың жалпы жүйесінде
ең алдымен өзіне тән қызмет атқарады. Ол ... ... ... ... ... оны ... ... көзқарасының дамуы, білім
алуы, қалыптасуы құралына айналдырады.
Кең ой-өрістілік сөйлеу іс-әрекетінің мазмұнынан сөз ... ... ... объективтік жақтарын, көркем сөз сұлулығын бөліп
қарайды. Еңбек іс-әрекетінде еңбек мақсаттары және ... оның ... ... көрсетіледі. Құқықтық іс-әрекетінде қогамдық мұраттардағы,
дамудағы оның ынтасы мен тәртібіндегі сұлулыққа баса назар ... ... ... ... көзге көрінетін әлем, музыкада адам
жасаған дыбыс үйлесімділігінің сұлулықтары ашылады. Дене ... ... ... негіздері арқылы бала адам денесінің тән және жан сұлулығын
таниды ... ... ... ... және ... дамытудың жалпы
жүйесінде әлемдік және ұлттық музыка жатады.
Музыка әсемдіктің адам үшін зор тартымды күші бола отырып, ... оның ... ... және ... дем ... де болады. Оқушы
музыканың әсемдігін меңгереді, оның жан ... ... ... ... ... ... ... алдында ашық көрініс берген
музыка еңбегі әсемдігі, оларды ынталандырып, тартымды етеді және еңбек іс-
әрекетінің ... ... ... пен шын ... әсемдігі адамдарды
қоғамдық тәртіп және құқықтық әрекеттерін орындауға жетелейді.
Баланың эстетикалық көзқарасын тәрбиелеу әсемдіктің қасиеттері бар ... өмір мен ... және ... ... ... ... Кіші
мектеп жасындағы балалардың эстетикалық көзқарасы үздіксіз ... ... ... нәрсе оқу, қоғамдық және тұрмыстық еңбектің жаңа жүйеге
түсуі.
Эстетикалық көзқарасты тәрбиелеудің негізгі ... - ... Ол ... сезімді қабылданылатын бейнелер арқылы бере отырып және осылар
арқылы адам сезімі мен санасына әсер ... оның ... ... ... ... ... ... тәрбиелеу тәрбиенің басқа
салаларымен тығыз байланысы қаралады. Балалардың ақыл-ой ... ... ... ... жүзеге асыру мүмкін емес. Еңбекке
тәрбиелеу — адамдардарды әсемдікті, еңбек мазмұны мен ... ... ... пен ... ... мүмкін емес. Сондай-ақ әсемдікке
көзқарасты тәрбиелеуді өмірден, белсенді ... және ... ... ... ... ... болмайды.
Мектеп оқушыны әсемдікті өмірден, адамдар қылықтарынан, еңбек іс-
әрекетінен, еңбек нәтижесінен көруді және ... ... ... қана
қоймайды, күнделікті өмірде осы әсемдікті жасау ынтасы мен іскерлігін
тәрбиелейді.
Сонымен ... ... ... ... еңбектегі,музыкадағы,
өмірдегі ең жақсыны қабылдау, одан ләззат алу. ... ... ... ... ... бағалай білуге үйретеді. Өнер шығармаларын
тануға, ... ... оған ... ... ... ... ... өзіне тән міңдеттері бар. ... бірі ... ... және ... ... тәрбиелеу. Өмірдегі,
өнердегі әдемілікті сезу және көру ... әр ... ... ... үңіле қарап, оның сырын білуге тырысады, ал ... ... мән ... ... ... ... ... жанынан өте шығады. Әдемілікгі
сезу үшін, оған түсіну үшін ең алдымен бейнелеу өнері, музыка және ... ... ... ... ... қажет. Білім адамды әдеміліктің
объективтік критерийлерімен қаруландырады. Білімді адам ... ... ... ... ... ... ... қабылдау
қырағылығы, ықыластылық, қамқорлық баланың эстетикалық дамуынын негізі
болады.
Эстетикалық ұғымды, байымдауды, баға беруді ...... тағы да бір ... Әдемілікті сүю, оған түсіну үшін балаға
негізінен көмектесетін білім. Сондықтан бала ... ... ... ... ... мен әндегі дыбыстарды және өнер әдістері туралы
білімді игеру қажет. Осыған байланысты ол ... ... ... ... және ... ... және сұлулыққа баға беру үшін эстетикалық танымның маңызы
өте зор. Эстетикалық таным — бұл ... ... және ... ... пен ... сұлулықгың арасын ажырата білу, ... ... ... қою. Мысалы, мұзда конькимен мәнерлеп сырғанақ
тебу жарысы өткізіледі. Сонда орындаушыларға екі ... ... яғни ... - ... ... ... үшін, екінші баға ... ... ... ... ... үшін ... Әрине,
орындаушыларға әділетгі баға қою үшін мамандардың, әсіресе төрешілер
алқасының танымы, ... ... ... ... ... ... ... көбінесе өнер үлгілерін қабылдаумен, не
тегінде шығармашылықпен байланысты іс-әрекеті мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда біздің қоғамдық өміріміздегі қажетті мәселелердің бірі ... ... ... ... Ол әдемілікті сезіп жене оның
заңдарын түсініп қана қоймай, осы заңдар бойынша өзін қоршаған айналаға
өзгеріс жасауы ... ... ... ... ... ... ... адамдар қатынасы және жай ... ... ... Адам ... ... ... әдемілікке, көркемдікке өз
үлесін қосып, оны көріксіздіктен, ұсқынсыздықтан қорғауы қажет.
Балаларды музыка арқылы эстетикалық белсенділікке ... ... ... ... ... ... ... сезімтал тыңдаушы
болуға үйрету керек. Балалар әдебиетті оқуға,, ... ... ... музыканы тыңдауға өте ынталы болады. Әр түрлі ... ... ... ... ... дұрыс түсіну үшін
баладарды көп ізденуге үйрету, бағыт беру ... ... ... ... мәдениеті және белсенділігі ... ... ... ... оның барлық еңбегі, демалысы эстетикалық бағытта
тиімді ұйымдастырылса, ол өз өміріне әдемілік элементтерін енгізе алады.
Эстетикалық тәрбиенің маңызды міндеті — өнер және ... ... ... ... және ... дамыту. Осыған орай,
мектепте оқушылардын ықтимал ... және ... ... ... ... негізгі құралдары —музыка, әдебиет және өнер. Олар
зор идеялық ... роль ... пен өнер ... ... жігерлендіреді, олардың идеялық жағанан баюына игі әсер
етеді. Өнер және әдебиет,музыка адам санасына белгілі ... ... ... ... ... - проза, поэзия; кескіндеме - ... ... ...... т.б.; ... - ... оратория, ән
енгізіледі).
Белгілі орыс суретшілері ПЛ.Федотовтың, ... ... ... ... жене ... ... ... Қ.Шаяхметовтың т.б. шығармашылығымен байланысты
бейнелеу өнері адамдардың тәрбиесіне күшті ықпал ... ... ... ... ... ... т.б. ... адам баласының бақыты және
бостандығы үшін күрескерлердің бейнелері жастарды ұлы ерлікке рухтандырады.
Сонымен өнер мен әдебиет,музыка шындықты игерудің және ... ... мен ... адам ... және рухани өсуінің басты шарттарының
бірі болып ... ... ... ... ... зор роль ... ... адамды қуанышқа бөлейді,
сезімін дамытады, эстетикалық түсінігін байытады. Адам табиғатты бақылаушы
ғана емес, ол тұтынушы, сұлулықты ... ... ... ... ... ... адамдар бақыты үшін табиғатқа өзгеріс жасауға
жұмсауы ... ... қала мен ... ... ... көгалдандыру, бақ
және гүлдер өсіру, мәдениет және демалыс орындарын әшекейлеу - бұл ... ... ... ... ... ... ... әсемдік
тұрғысынан қатынасы, өзіндік белсенді ... ... ... ... өзі шешу ... ... ғана оның әрі мінез-
кұлықтық, әрі ... ... жай ... ... ... қанағаттануы, көңілдің жай табуы, эстетикалық сезімі
бала үшін көп жағдайда бір нәрсе.
Оқушылардың оқу еңбегіне ... ... ... оны ... ... дем ... ... пайдалану үшін балалардың өзіндік
белсенді іс-әрекетін ұйымдастыру, көркемдік ләззат және құлықтық әсер ... ... ... ... ... көмектесу кажет.
Бақылау және балалармен әңгіме олардын, әрқайсысы өте әсем зат ... ... Бала өзі ... ... ең ... қатарына жатпаса
да қуанады. Мұндай жағдайда мұғалім оқушылар жұмыстарына көрме ұйымдастырып
олардың нетижесін бағалауға көмектеседі.
Оқушыларды бірлесе орындалатын ... ... ... ... ... ... ... бірлесіп, аула тазарту, жер дайындап гүл
отырғызу, металл сынықтары мен қағаз қалдықтарын жинау, ... ... ... ... ... т.б. ... Оларды жақсы жұмыс үшін мадақтау,
жарыста озып шығып әсер алу да ... Осы ... ... ... ... ... ... қабысып бірін-бірі толықтырады.
Көп жағдайда оқушылар тәртібінің дұрыстығына сыртқы, ... ... ... баға ... Тәртіп шеңберлілігі олардың мұраттары
мұғалімнің, ... ... ... мен ... ... өмір ... ықпалымен қалыптасады. Бұл тұрғыдан әдебиеттің,өнердің,музыканың
оқушылар ... ұзақ ... ... ... ... орын ... эстетикалық санасынын және шындыкқа қатынасының
ерекшеліктерін білу ... ... ... ... ... дұрыс
ұйымдастыруға көмектеседі.
Мектептегі эстетикалық тәрбиенің негізгі ... және ... ... ... ... оқу және ... тыс тәрбие процесінде
іске асырылады.
Эстетикалық білімнің негізі — оқу ... ... ... оқушылары әр
түрлі пәндерді оқудың нетижесіне табиғаттың, ... ... және ... ... бағалай білуді түсінеді. Олар әдемі ... ... және ән ... ... Ал бұл ... ... ... қалыптастыруға, қиялын дамытуға игі әсер етеді.
Ана тілі сабақтарында ... ... ... ... ... ... ... құрауды, әсер алған уақиғаларды айтып беруді, қиялында ... ... ... ... ... ... ... болып,
олардың рухани күші дамиды.
Музыка сабақтары өте әсерлі сезімдерді оятып, музыка ... бала ... ... ... Музыканы тыңдау, ән салу балалар
үшін өнегелік-әсемдік мәні бар, ... ... ... ержүректік
сезімдерден ортақ әсер алу оларды рухани өрлеу үстінде біріктіреді және
топтастырады. Сондықтан саналы тәртіп пен ... ... ... ... пәні ... ... ... игеруге үлкен мән берілген.
Музыка пәнінің бағдарламасы ән салу және ... ... ... ... ... ... есту қабілетін дамытуды көздейді.
Бастауыш мектеп мұғалімі музыка сабағын өзі жүргізетіндей даярлығы болуы
керек немесе музыка сабақтарына ... ... ол ... ... ... ... ... сабақтарда, сыныптан тыс ... адам ... ... орны ... ... ... ... эстетикалық тәрбие оқушылардың сыныптан тыс тәрбие жұмысының
жүйесінде кеңінен пайдаланылады. Эстетикалық тәрбиенің өмір ... ... ... бар. ... ... — олар әдебиет, музыка,
хореография, бейнелеу өнері т.б.
Балалардың шығармашылық ... ... ... бірі ... сайыстар. Көрмеде оқушылардың бейнелеу өнері, қабырға газеттері,
қолжазба журналдары көрсетіледі. ... ... ... ... ... ... ... оқушыларды қуанышқа бөлейді, келешекке үмітін
тұтандырады.
Мектепте музыка, кескіндеме және әдебиет кештері өткізіледі. ... ... өз ... және әндерімен таныстырады, пікір
алмасады, ... ... ... ... ... ... ... рефераттары талқыланады. Олардың жұмыстары жөнінде құнды
пікірлер айтылып, ұсыныстар беріледі.
Мектеп және ... ... ... ... ... ... ... өткізіледі. Саяхаттың негізгі объектілері көркем
галерея, мұражай, табиғат, театр, ... ... ... ... ... ... әуестігін, қызығушылығын,
талғамын дамытуда үлкен роль атқарады. Көркемөнерпаздар үйірмесі сынып,
сыныпаралық және ... ... ... ... ән салуға,
билеуге машық, музыка аспаптарында ойнай білетін қабілетті ... ... ... көмектесуде мектеп кітапханасының көп
мүмкішшліктері бар. ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне байланысты кітаптар көрмесін ұйымдастырады, әдебиет
тізімдерін дайындайды, әңгімелер өткізеді, мұғалімдермен бірігіп, ... ... ... ... өткізеді, басшылық жасайды.
Сыныптан тыс эстетикалық жұмыстың барлық түрлері оқушылардың еріктік,
қызығушылық, бейімділік принциптері негізінде іске асырылады.
Мектепте ... ... ... ... факторлар әсер етеді.
Мысалы, жарық сынып бөлмесі, әдемі мектеп мебельдері, демалыс ... ... орны ... ... танымын, белсенділігін көтереді.
Көп түрлі эстетикалық жұмыстарды тиімді ұйымдастыру ... ... ... көзі ... ... күнделікті өмірдегі әсемдіктің адам мен табиғаттың
бірлескен әрекетінің күшімен пайда болғанын ... ... ... ғана
оқушы өз еңбегінің пайдалы екенін және оның сұлулығын көре білетін, ... ... ... адам екенін түсінеді. Мұны жүзеге ... ... ... ... және баспасөз материалдарын кең
пайдалануға болады.
Қазіргі кездегі эстетикалық тәрбиенің міндеттерін шешу үшін ... ... ... ... ... қажет.
Мәдени құндылықтарды жасауда әр халықтың өзіндік ерекшелігі бар. Мысалы,
қазақ халқына көшпенділік өмір жағдайында табиғи өзгерістерге байланысты
өте ... ... тән. Кең дала ... ... ... табу,
жайылымдардың күйін анықтау, ауа райының өзгерісін аддынала болжау,
өсімдіктердің атын өте дәл ... қою, ... ... ... ... ... ... және оны өмірде,
тұрмыста, еңбекте бекітуге тырысады. Оны халқымыз үй жиһаздарын ... оны ... ... ... құралы ретінде пайдалануынан көруге
болады.
Халықтық эстетикалық тәрбие жүйесінде лирикалық, үйелмендік тұрмыстық,
әдет-ғұрыптық, еңбектік және т.б. ... мен ... ... орын ... да ... ... ... ретінде қызмет етті. Халқымыздың
әндері жанры және тақырыбы жағынан өте бай. ... ... би ... ... музыкалық аспаптарының түрлілігі таң қаларлықтай (домбыра,
шертер, асатаяқ, шаң қобыз, ... ... ... ... ... сырнай,
дабыл т.т.)- Олар бос уақытта пайдаланылып жас ұрпаққа эстетикалық тәрбие
беру ісіне қызмет етті.
Халқымыздың тұрмысына енген ... ... ... олардың
әшекейленіп жасалуы эстетикалық тәрбиеде өз алдына бір ... ... ... ... ... ... ... тәрбиеде халық ауыз әдебиетінің маңызы өте зор боллды. Оның
мазмұны халқымыздың бүкіл өмір ... ... ... жас ... ... ... ... қажеттігін билейді.
Эстетикалық тәрбиенің күрделі мәселелерін айқындауда біз ... ... ... мен ... ... сүйенуіміз қажет.
Музыкалық — эстетикалық тәрбие берудегі халық ... ... ... ... ... ... мен ... бай әдеби және музыкалық мәдениетке тарту құралдары
сан алуан. Халықтың ауызекі ... ... ... ... ... да, ... отбасының ішкі қарым-қатынастары да, ... ... де, ... ойындар да осы эстетикалық талғамды дамытудың
жарқын айғағы болып табылады. Отбасында балаларға ... беру үшін ... ... бойы ... ішкі ... елеулі маңызы болды.
Қазақтың үнемі жан серігі болған әннің көптеген еңбек операцияларымен
қатар жүргенін айта кету ... ... жеке ... ... ... ... ... Әндердің мазмұны балалap мен жастарды халықтың қайғы-
мұңына толы өмірімен және адам ... ... ... ... ... ... сәттегі ыза-мұңымен ("Сүйіктім, хош аман
бол") ... ... ... ... ... негіз болады.
Қазақ халқының өмір мен тұрмыстағы өзІндік ерекшелік, музыка мен ... ... ... оқу ... ... қазақтардың әуен
ырғағын асқан сезімталдықпен қағып ала білу және таңқаларлық есте сақтау
қабілетін қалыптастырады. ... өзі ... оңай ... ... ғана ... бірге ұнаған музыкалық немесе әдеби шығарманы сол есте сақтап
қалуға мүмкіндік береді. Ғасырлар бойы ... ... ... өз ... ... ... салып айту белгілі бір ... ... ... сан қилы ... ... еткені
белгілі. Биік шеберлікке жеткен суырып салу ... ... ... . Бұл ... ... өзі, ... тұрмыс –тіршілігінің өзі
өте ерте жастан үйретті.
Халық ақындарды, ... ... ... және ... ... болды. Қазақ халқының бірде-бір ... ... ... . Ал, ... ... музыкалық сайыс
әнші күйшілердің орындау шеберліктерін ұштай түсті.
Музыкалық ... ... ... сал- ... аз
болмаған. Олар 15-20 адамнан топталып, ауылдарды аралап, өз өнерін
танытты. ... ... мен ... сол ... ... ... ... артистерше сахнаға киетін киімін чемоданға салып алып келіп,
әдейі ... ... ... ... ... ... сал мен серіде
болған жоқ. Олар ат ... де, ауыл ... да , ... ... ... ... ... алабажақ, қызыл көрінетін ... ... ... ... Ал, олар ... де ... ... Өйткені оларды өнер мен өмір екеуі бірімен-бірі қосылып ұласып
кеткен», деп жазған ... (8. 21 ... ... ... ... алып, үлкен де, кіші ... ... ... ... ... ... ауылға келгенін ести
салысымен тайлы-таяғы қалмай, сонда ағылып, түн ... ... ән ... ... ... музыкалық көріністер эстетикалық талғамды дамытып,
жалпы ой-өрісті кеңейткен, көрермендерді басқа ... жаңа ... ... ... музыкалық-әдеби шығармаларын таратуда ата-аналардың,
қарттардың ... ... ... ... жүретін алуан түрлі ұлттық
мерекелердің, ... ... мен ... ... ... әдеби шығармалар тәрбие мақсатында кеңінен пайдаланғаннын
атап айту керек. Олар балалар мен ... ... мен ... ... ... ... ... және танымдық тәрбиелік маңызға
ие болған. Балалардың музыкалық тәжірибесі ... бай ... ... ... ... ... ... жемісті бола түсетіні аян.
Себебі, көркем әсерлермен ... ... ... ... шығармашылық
қабілеттерін, олардың әсерлік ... ... ... ... ... ... пікірі соның айғағы: «Қырғыздар
(қазақтар) ән шығарудың үлкен ... әрі өз ... ... Қазақтарда әнге деген сүйіспеншілік ана сүтімен ... ... ... ... ... әуендерін әдеттегідей
тез үйреніп алады. Бұл әндер ұрпаққа аса ... мұра ... ... руға аса ... ... ... ... отырады» . Әншілердің
арасында әнге ерекше әсерлілік бере ... және ... ... ... ... ... ... аз болмаған.(17.7.)
Отбасылық-тұрмыстық және әдет-ғұрыптық әндерге сол сияқты айтыстар да
жатады. ... — әрі ... әрі ... арасындағы жарыс. Оның бірнеше түрі
болады (салт ... сүре ... ... ... ... ... өтірік айтыс,
қыз бен жігіт айтысы т.б.).
" ... ... ... ... дерлік табан астында шығарылады. Бұл
жағдай оларды ерекше қызықтырумен бірге, ән айтушылардың сауығын ... Олар — ... ... болып айту үшін жұп құрайды. Екі
жақтағылар кейде ... ... ... ... өте ... ... оны ... сол мезетте-ақ қолпаштап ...... 45). ... ... ... ... бір-біріне өткір сын
айтатынын, мұның өзі тыңдаушыға әсер ... ... ... ... ... ... жайлы ұлы ағартушы Шоқанның айтқаны да ...... ... және рухани өміріндегі қажетті шыңның бірі.
Олай болса, оның жас жеткіншектің музыкалық-эстетикалық ... ... ... ... ... ... ... ол шығармашылығында лирикалық әндер ерекше орын алады.
Өзінің мазмұны ... ... ... ... caн ... ... ... жандардың толқыныс сезімдері, сүйген жардың сұлулығы нәзік жырланса,
екіншісінде экономикалық және ... ... ... екі ... енді бірінде жеке бастың күйініш — сүйінішімен ұштастыра
отырып, ... ... ... ... ... бейнеленеді. Лирикалык
әндерге, қайтып оралмайтын жастық шақ туралы мұңлы ой-толғаулар да, сүйікті
аты немесе бүркіті мерт болған ... ... ... да ... болады.
Осындай мазмұны жағынан алуан түрлі лирикалық әндерге, ... ... ... ... Ақансерінің "Құлагер" және "Маңмаңгер" т.б.
көптеген әндері жатады.
XIX ғасырда академик В.В.Радлов: "Қырғыз (қазақ) өз әндерінде ертегіде
айтылатып қайдағы бір ... ... ... ... ... қайта ол өз өмірін, өз сезімдері мен мұраттарын, қоғамның
әрбір жеке ... ... ... ... әнге ... ... ... кайдағы бір кереметтер емес, нақты шындықтан ләззат
алады", — деп жазады. (14.. ... ... ... ... ... ... ... ата
мекенін аңсау, тарихи оқиғалар т.б. тақырыпта) ... ... және оның ... ... түсінігін білдіре отырып, балалар
мен жастарға музыкалық-эстетикалық тәрбие берудің тиімді құралдарының бірі
болды. Өзінің әуезділігімен, сюжеттерінің байлығымен, өмірдің, ... ... ... ... caн қилы ... үн ... ... формасымен және терең мазмүнымен әндер айналадаға тұрмыс
құбылыстарына шығармашылық көзқарасты ... ... ... де ... ... ... ... әншілер мен көркемөнерпаздардың
репертуарынан берік орын алып, көпшілік игілігіне айналып ... ... ... отбасында бадаларды халықтың музыкалық мәдениетіне, музыкалық
аспаптарда ойнауға үйренуіне, музыкалық ... ... ... ... ... бар. ... оларды сәби жастан ... ... ... бастаған. Оларлдың үлгі тұтар ұстазы — ата-аналары мен
музыкалық қабілеті бар ... ... ... ... ең кең ... ... үйреткен. Мысалы, халық сазгері, тамаша ... ... 9 ... ... күй ... ... күйлерді ол өз
әкесінен ... ... 1890 жылы Дина ... ...... ... ... ол оған орындаушылық өнердің ... ... ... кейін ол әйгілі домбырашы Салауаткерейге жолығады.
Ол Динаны өзінің әкесі, халық сазгері Дәулеткерейден үйреніп алған күйлерді
орындап алуға үйретеді. Осылайша ... ... ... ... ... да ... домбырашылардан Д.Нүрпейісова көптеген күйлерді үйренген.
Дина халық сазгерлерідің ... ... қана ... ... ... өзі ... ... Мысалы, "Бұлбұл", "Әсем қоңыр" т.б.
Жоғарыда айтылғандардың бәрі — халық педагогикасында ... ... ... да ... аспаптарда ойнауға үйрету методикасында
қолданылып жүрген әдістер.
В.А.Сухомлинскийдің: "Егер сәби шақта музыкалық ... ... ... ... caн ... ... ... білсе, ол мәдениеттің
ешқандай құралмен жетуге болмайтын сатысына көтеріледі... ... ... бұл ... ... емес, ең алдымен адамды тәрбиелеу", — ... ... ... ... ... педагогикасы өзіне әдіс- құралдармен барлық уақытта осыған
жетуге ұмтылды. Айта ... жөн, ... ... ... ... ... құланға"аңызына француз жазушысы, әлем ... ... ... ... Роллан өте жоғары баға берді. "Мен де, ... — деп ... ... ... ... ... ...
"Ақсақ құлан" аңызының қарапайым ... ... ... ... ... ... ... Тағы бір ... ол мен үшін бөтен
болудан қалды, қалай ... мен ... ... музыкаға жақындық
тапқандаймын, бүгінгісімен болмаса да, бұрынғы ... ... (7. 273 ... осы ... музыкалық мәдениетің ары қарай жетілдіріп
дамытуда, ересектер мен жас ... ... ... ... ... көзқарасын қалыптастыруда халық ... ... ... зор болды. Олар: Біржан Қожағұлов, Жаяу Муса Байжанов,
Ақан сері ... ... ... ... ... ... т.б. Қай сазгердің ... ... ... орындаушылық
ерекшілігімен, жан-жақтылығымен, музыкалық әуенділігімен өзіне ... ... ... ... ... ... пен музыкалық
форманың үйлесімділігі тән. Шығармаларының мазмұнында туған жерге деген
сүйіспеншілік, халық ... ... ... адамдардың бейнесі
баяндалған.
Ықылас (1843-1946) күйлерінің мазмұнында негізінен этикалық, тарихи,
қияли және тұрмыстық тақырыптар мен ... ... ... ... тарихын зерттеуіші Савичев Н.Ф. атақты
сазгеріміз Құрманғазының шертуіне ... ... ... екі ішекті
қарапайым аспапен ... адам ... ... ... ... тек ... дарындылығы мен шабыттылығына, орындау
ерекшеліктеріне байланысты екенін ескерте ... ... — ете ... ... ... егер ол Европалық білім алғанда, ... ... ... бірі ... еді", — ... ... войсковое ведсмости", 1968. ғ 44).
Құрмалғазының шығармаларында қазақтың ... ... ... Ол ... ... ... ... баурайды. Бір сөзбен айтқанда, қазақ халқының музыкалық және
көркем шығармалары өзі өмір ... ... ... өскелең ұрпақтың
эстетикалық талғамы мен көзқарастарын қалыптастыруға жәрдемдесіп отырды.
Балалар мен ... ... ... беру ... ... сәби шақтан әр отбасында жүзеге ... ... мен ... ... ... ән-күйге, ауызекі
халық шығармаларының қазыналарына тартып, музыкалық-эстетикалық талғам мен
нанымды қалыптастырады. Өнер негіздерін ...... ... ... ... ... ән ... музыкалық аспапта
ойнауға, суырып салма ақындыққа ... ... ... келіп туса керек.
Сөйтіп, қазақ халық педагогикасындағы музыкалық-эстетикалық тәрбиенің
ықпалы ғасырларда туған прогресшіл әдіс-тәсілдері мен ... ... да ... ... тәрбие міндеттерін шешуге өз үлесін қосып
келеді.
Ал, қазіргі кезеңде қалада да, ... да ... ... ... ... Оның ... ... немесе бейнетаспаларда жазып
алу мүмкіндіктері де зор. Ел ішінде әнші, ... ... ... аз ... Ұлттық мектептерде басқа тәрбиелік шараларға кеселін
тигізбей-ақ бір апта бойы бір ... ... ұзақ ... ... мектеп
радио торабының төгілдіріп қойса, нұр үстіне нұр. Ал, ... ... ... ... ... ұстаздар болғаны абзал.
Халықтық музыка,саз-әуен бала жүрегіне туылған ... ... ... ... ... болсақ бұл тәрбие үшін таптырмайтын
құрал.Оны орнымен жүйелі түрде бала ... ... ... ... ... беріп келеді.
1.2. Музыка және баланың жеке басының жетілуі.
Эстетикалық тәрбиенің жарқын құралдарының бірі ... ... ... ... ... үшін ... жалпы музыкалық қабілеттің негізгі
белгілерін қалыптастырады.Музыкалық қабілеттің бірінші белгісі - ... ... ... естігеніне бірге қуану не күйіну, эмоциялық
әсерін көрсету, музыкалық ... ... ... ... ... белгісі тыңдау қабілеттілігі, неғұрлым ... және ... ... ... ... баға бере білу ... қабілеттің үшінші белгісі музыкаға шығармашылық көзқарастың
көрінісі. Бала музыканы тыңдап отырғанда, көркем образды әнді, ойынды, биді
көз алдына елестете ... ... ... ... ... әсер ете ... оның ... бейнесін қалыптастырады. Музыканың
ықпалы кейде үгіттеуден де, ... да ... ... ... ... туатын түрлі сезімдер балалардың тебіністерін, олардың рухани
дүниесін байытады.
Музыкамен айналасу мектеп ... ... ... - құлқына,
мәдениетіне себін тигізеді.Сөйтіп, музыка баланың жеке басының адамгершілік
қасиеттерін қалыптастыру үшін қажетті ... ... ... ... мәдениетінің алғашқы түп негіздерін калайды.
Музыканы қабылдау ... ... ... ... ... ... ... талап етеді. Балалар дыбыс үніне
құлақ салады, ұқсас және бір-бірінен өзгеше дыбыстарды ... ... ... ... көркем образдардың сипаты мағыналық
ерекшеліктерін байқайды, шығарманың құрылымын ... ... ... ... және ... ... ... отырып, оның қабылдау
және көз алдына елестету қабілетін жандандыратын, ой ... ... да ... шығармашылық сезімін, шаттық қуанышын сезінеді.
Музыкалы ырғақ сәтінде балалар рақаттана әндетіп, музыка ырғағына сай
қимылдай жүріп, өздері ойлап тапқан жаңа биге ... Би, ... ... ... ... музыкалық ойын түріндегі драма балаларды ... ... ... ... ... сөз ... ... сипаттауға итермелейді. Бұл жағдайда белгілі бір жүйе байқалады
балалар алдымен музыканы тыңдайды, ... ... ... ... ... ... іске ... мүшелері қабылдайтын музыка адамның бүкіл организмінің жалпы
жағдайына әсер етеді, қан айналымында, тыныс ... ... ... және ... ... организм жағдайына қаншалықты әсер
ететінін зерттей келе П.Н.Анохин ... ... ... және басқа
компненттерін тиімді пайдаланса адамға жұмыста да, демалыс ... ... ... ... ... .(1.28.)
Ән айту дауысты жетілдіреді, дауыс желбезегін бекітеді,
сөзді дұрыс айта ... ... ... ... ... ... мен ... өзара байланыса негізделген
ритмикамен шұғылдану баланың тұлғасын, координацияны жақсартады, ... ... ... ... ... қалыптастырады
Музыкалық тәрбие дегеніміз музыкалық өнердің ықпалы арқылы баланың
жеке ... ... - ... ... қажеттерін, қабілетін,
музыкаға эстетикалық көзқарасын қалыптастыру деген сөз.
Бала музыканың әр түрін өзінің қабылдау ... ... ... меңгереді. Музыкалық дамыту -- баланың музыка ... ... Әр ... ... ... ... мәні ... үйрету тәрбиелеуші процесс. Оның барысында педагог
музыкалық тәжірибе ... ең ... ... білім, дағдылар
алуға көмектеседі. Өз тарапынан бала оны белсенді түрде меңгереді.
Музыкалық дамыту тәрбие мен ... ... Даму ... ... ... ... дербес ісіндегі шығармашылық көріністермен
айқындалады. Егер бала өз талабымен құмарта ән салып, билеп,
музыкамен әуестеніп, ... ... де ... ... онда
оның музыкалық дамуының жеткілікті дәрежеде жоғары екендігі
туралы айтуға болады.
Музыкалық тәрбиенің міндеттері.
Барлық ... ... ... ... ... ... ... мүмкіндік туғызады, бұл қағидалар баланың жеке
басын жан ... және ... ... ... ... ... өнердің өзгешелігі мен жас ерекшеліктерін ескеріп құрылады.
1.Музыкаға деген сүйіспеншілікпен құштарлықты тәрбиелеу.
Бұл міндет баланың ... ... ... сезіп, түсінуіне ... ... ... есте ұстау қабілетін дамыту
жолымен шешімді. Музыканың тәрбиелік ... ... ... ... ... ... шығармалармен
таныстырып, олардың музыкалық ... ... ... ... ... ең ... ... музыка тыңдау, ән айту, музыкалық ырғақтық
қимыл, балалардың ... ... ... ... ... ... ... әсер алғыштығын, сенсорлық қабілеттері мен биік
дыбыстарды айыра білуін, ырғақ сезуін жетілдіріп, әншілік
дауыс пен қимылдарын әрлендіре түсу керек.
5. Ән айтудың ... ... және ... ... ... бұл істе музыкалық шығармалардың табиғи және әсерлі
орындауын қадағалау керек.
6. Алған әсерлері мен музыка жөніндегі ұғымдары ... ... ... ... ... ... көрінуіне
жәрдемдесу керек, ол үшін алдымен ... ... ... ... соң ... білуіне
көмектескен жөн.
7. Музыканың балаларға түсінікті барлық түрлерінде, ойындар
характерлік образдарды беруде, ойдан шығарған шағын әндер
мен ... ... ... ... беру ... ... балалардың эстетикалық талғамын қанағаттандыра отырып,
олардың музыка жөніндегі түсінігін кеңейтеді, ой - ... ... ... ірге ... өз ... ... ... Мектептегі
музыка сабағы күнделікті өмірмен тығыз байланыста ... ... ... ... ... ... асыру соңғы 2-3 жылдан бері жалпы білім
беретін орта мектептердің бастауыш ... ... ... кең ... ... ән ... ... тыңдау, музыкалық сауаттылық және
басқа қосымша іс - ... ... ... ... сезіміне әсер
ететін құдіретті күш - музыка. Музыка адамзаттың рухани азығы, жан ... ... ... және ... адам жанын баурап олардың ақыл-ой,
сана сезімінің кеңейіп, жақсы мінез құлықтарының, талғамының, ... ... ... ... ... Мектептегі музыка
сабағы тек қана музыка жөнінде мағлұмат беріп қана қоймай, ең ... ... өсіп келе ... жас ... ... ... - ... және
азаматтық қасиеттерге дағдыландыру болғандықтан, музыка пәні ... ... беру ... ерекше жоғары деңгейдегі міндеттер қойылуда.
Музыка пәні мұғалімі оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... мектеп репертуарының шешуші роль атқаратынын
есінен шығармауы тиіс.
Музыка тыңдау-қызмет түрі.
Музыка пәніндегі негізгі бөлімнің бірі музыка тыңдау. «Музыканы ... ... оны ... білу ... » - деп ... бекер айтпаған.
Музыканы тыңдап, оны талдай білуге оқушыларды дағдыландыра білу, оларды
жоғары ... ... ... білу деген сөз.
Музыка тыңдау бөлімі әрбір сабақ кезінде назардан тыс қалмауы керек.
Бұл ... ... ... ... ... өнер ... көңіл күйі, сезімі мен ... ғана ... ... оларда бейнеленген түрлі құбылыстарды ... ... ... ... жанры және дәуіріне қарай түсінуіне мүмкіндік
береді.
Музыка сабағындағы тыңдау ... ... ... оның ... ... жанры, ұлттық музыка аспаптарына және оркестрге арналған күй өнері
алынған. Оқушылар бұл бөлімнен ... ... ... ... ұлы ... шығармашылығымен, күйлердің шығу тарихымен танысып,
мағлұмат алады.
Өнердің басқа түрлері ... ... ... ... ... ... ол кейіпкерлердің мінез -құлқын, қарым ... ... ... ... ... ... ... еріп жүреді, оның қоршаған
өмірге көзқарасын ... ... ... ... ... ... Б.В. Асафьевтің айтуына қарағанда музыка «шындықтың бейнелі
- дыбыстық көрінісі». Одан жанды сөз ... толы ... ... баяндау, ... ... ... ... ... тындаушысына барынша ... ... ... «Кісі есігінде» атты шығармасында: «... оны тыңдағанда
жердегі күнді немесе түнді ұмытасың, менің бала ... қарт ... ... ... » - деп ... музыканың адамньщ ішкі жан дүниесіне
терең ықпал жасайтыны баршамызға мәлім.
Музыканың әсер етушілік күші ... жеке ... оның ... ... байланысты болады. Музыканы ... ән ... ... белсенділік танытатын әрекет сияқты дамыту керек. Бірақ бұл
күрделі жұмыс. Өйткені ол ... әрі ... ішкі ... ... ... музыкалық образдардың дамуына ой жүгіртуі - ішкі
терең сезім күйлерімен лық толған, күрделі, сезімтал, поэтикалық процесс.
Онда ... ... ... ... және ... үндестігінің
сұлулығы, мұның алдындағы тәжірибе мен қазіргі кезде өтіп жаткан жанды
ассоциациялар, ... ... ... ... еру және оларға
берілетін айқын жауаптық әрекеттер араласып жатады.
Балалар әнді жаттау ... оны ... рет ... Әнді ... қажеттігі оларды дауыс ырғағын, жалпы дыбыс шығаруды ықыласпен
тыңдап алуға ... ... ... алуан түрлі сипаты мен түрін,
музыкалық мәнерлілік құралдарды ажырата білу арқылы балалар бір ... және оның ... ... ... ... қимыл жасайды.
Музыка тыңдаудың бағдарламасы.
«Музыканы тыңдау» бөлімі ... ... ... бағдарламасының алдына нақты ... ... ... осы ... ... ... музыканың көркем
үлгілерімен таныстыру;балалардың музыкалық ... ... ... ... отырып, жауап беру қабілетін дамыту;
6-7 жастағы ... ... ... тұрақтылық болады, олар кейде
секірме би әуендеріне тез еліктеп, ... және ... ... ... қайтара
біледі. Шығарманың мазмұнын білуге деген ынта пайда болады, ... ... ... ... ... құмартуға байланысты сұраулар туындайды.
Музыкалық естің жекелеген көрінісі, әнді немесе пьесаны ... ... ... ... ... айтуға ынта білдірушілік байқала бастайды.
6-7 жастағы балаларда дамыған ес, бір нәрсеге ойды ... ... ... ... ұғып алу ... ... болады.
Олардың музыкалық әуесқойлығы, қызығуы сапалы түрде және жақсы көретін
шығармаларын бірнеше рет ... ... ... Балалар шынайы
өмірдің жекелеген құбылыстарын музыкадан қабылдап алған әсерлермен
салыстыра ... ... үш ... ... ... ... ... сүйе, есте сақтай білуге, ... ... ... ... ... ... дағдысына
тәрбиелеу;музыка туралы алғашқы мәліметтер, есту әсерлерін жинактау
процесінде музыкалық талғамға тәрбиелеу;
Музыка тыңдау ... ... ... ... жүйе ... Ол ... образдар біртіндеп қиындатылатын шығармалардан
тұрады. Оған мектеп оқушыларына ... ... ... ... жасау арқылы көз жеткізуге болады. Бағдарламаны толықтай орындау
нәтижесінде балалардың ... ... ес ... ... ... ... өздігінен еске түсіруге мүмкіндік беретін ... қоры ... ... ... балалардың түсінігіне сай келетін
музыкаларды бірнеше рет тыңдау жолымен қалыптасады.
6 - 7 жаста балаларды әнді не ... ... ... алаңдамай
аяғына дейін тыңдап шығуына үйретеді. Балаларда бұл дағдылар толыға түседі,
тұрақты есту ықпалы қалыптасады.
8- 9 жастағы балалар осы дағдыларының ... ... ... болады.
Сондай-ақ балалар музыканы жасаушылар композиторлар классиктер, осы
заманғы ... ... ... ... алғашқы мағлұматтар алады,
түрлі музыкалық аспаптардың ерекшелігімен танысады.
Баланың музыканы қабылдау ... ... ... ... ... ... ... педагогтың сөзін және көрнекі кұралдарды
пайдалануды қажет етеді. Музыканы көркем орындау дегеніміз бұл айқындык,
карапайымдылық дәлдік. Бұл ... ... ... ... әсерленуден
айыратын оңайлату мен бұрмалаудың әр алуан түрлеріне жол ... ... ... және ... шығармаларды мектеп оқушылары тыңдайды
олай болса, дыбысы мен ... ... ал үні ... әрі ... болуы
маңызды.
Музыкамен алғашқы таныстыру оны жалпы қабылдауды, бағыт - сипатын
ұғынуды қамтиды. Сондықтан да шығарманы тұтас, ... ... ... мазмұнын сипаттап, ерекшеліктерін ... ... ... ... ... ... ... назары тек әуеннің көркемдігіне
ғана аударылып қоймай, сонымен бірге музыканың жекелеген ерекшеліктеріне де
көңіл бөледі.
Белгілі бір музыкаға баланың қалай қарайтыны ... ... ... ... бола ... ... ... ұнатқан
шығармаларды, оларды тыңдауға деген ынта - ... ... ... үшін ... ... ұнайтынын таңдап алу керек.
Музыканы сабақта тыңдаудың айрықша маңызды екендігін атап айтқан
жөн. ... ... ... ұғу ... ... ой өрісін кеңейте
түсіп, әрі тыңдаушылық белсенділігін арттыру үшін әрбір сабақта жүйелі
түрде музыкалық ... ... ... ... ... бала ... алғашқы жылында оны кемелдендіру құралы
ретінде басты роль атқарады.
Музыкалық есту қабілетін ... ... ... ... ... баса ... ... оны көзбен көруге және балалардың әр түрлі
музыкалық аспаптарындағы әуендерді тыңдауға үйретеді. Музыкалық ... ... ... ... ... ... ден қоюын және
қайта тыңдағанда оны тани білу дәрежесіне ... ... ... ... ... мейлінше күрделірек және сонымен ... ... ... етіп ... ... ... болып табылады.
Сондай -ақ әдістің балалардың . тыңдау қабілетін арттыруға ... ... ... байланыстылық, музыкалық ырғақ
қозғалысы мен музыканы тыңдауды қажет ... есте ... ... - 7 жастағы балалар музыка тыңдаудан аздап тәжірибе ... өзі ... ... ... жаңа ... жүктейді.
1- сыныпта оқушылар музыканы зер сала тыңдау шығарма орындалып
жатқан кезде әңгімелеспеуді, оған ескертпе жасап, ... ... ... ... шағын музыкалық шығармаларды алаңдамай ақырына
дейін ден қойып тыңдай білуі тиіс.
Музыкалық шығарманың бейнелі орындалуы, ... ... ... ... ... ... ... мен тартымдылығы -
музыка тыңдауды ұйымдастыру ... ... ... ... Эмоционалды
тон оқушыларды таныс сөздерді ұғынып әндерді ықыласпен тыңдауға қызықтырып
баулиды.
Музыкалық тәрбие берудегі музыка тыңдау музыка әуеннің ... ... ... табылады. Ол музыкалық жан - жақтылықты кеңейтеді, музыкалық
білімін толықтыра ... ... ... ... мен ... ... тыңдау барысында шартты түрде бастауыш сынып оқушыларының
қабылдауын былайша топтастыруға болады: шығарманың мазмұнын елестету, ... ... және ... ... құралдарын ажырату.
Оқушылар бірінші сыныпта ән немесе күй жанры жөнінде толығымен
мағлұмат алады Ал, екінші ... олар ... ... бар «Жыл басы ... атты ... ... мен аңыз күй ... бала» эпикалық бірнеше
көріністен тұратын көлемді күймен танысады.
Үшінші сыныпта ой мен сөздің өзара ... ... ... ұлттық
шығармашылығы түрлерімен: терме, жыр, айтыс, күй, тартыс, ... ... ... ... ... бағдарламаның музыка тыңдау бөлімі жүйелі
бірізділікпен жалғасып ... ... ән мен ... ... ... ... ие болғанын көре отырып, композиторларының шеберлігінің
арқасында халық музыкасының түрленіп, жаңа ... ... ... ести білу ... балаларға I- IV сыныптар бойында халық
музыкасын ... мен ... тағы ... ... ... ... ... етеді.
1 —сынып . Музыка тыңдау;
Музыка мазмұнының әр түрлілігі жөнінде қарапайым ұғым беру; табиғат
бейнесі, ... ... ... төрт ... мал, аңыз ... ... ... Берілген шығармалар негізінде көркем құралдарын көрсету.
Сүйемелдейтін аспаптардың дыбыс болуын ажырағу. Шығарманы басынан ... ... ... ... ... аспаптарының: домбыра, қобыз, жетіген,
шертер, шаңқобыз, тұяқ, мүйіз, қоңырау, дабыл, даңғыра. Қазақтың ... ... ... ... ... шығармалар; «Әй, әй бөпем» қазақтың халық әні;
«Малдың төлдеуін былай атайды» қазақтың ... әні; ... суға ... ... әні; «Кім қалай дауыстай біледі» қазақтың халық әні ... ... ... тыңдау;
Музыка мазмұны, сипаты мен музыкалық көркемдік
кұралдарының әртүрлілігі жөнінде ұғымды бекіту және оларды
қазақ халық тарихымен, өмір салтымен, тіршілігімен ... ... ... қарапайым түсінік. Қазақ халық композиторларының әндері, күрделі
күйлердің фактурасын, сипатын түсіну және ... ... ... ... ... ажырата білу.
Тыңдауға арналған шығармалар «Ақсақ құлан»,қазақтың халық күйі;
«Ортеке», қазақтың халық ... ... ... ... күйі тағы ... -сынып Музыка тыңдау;
Эпос, жыр, терме, толғау, айтыс халық поэтикалық жанры жөнінде ... ... ... ... ... бір түрі. Оның өзіндік
ерекшеліктері.
Халық поэтикалық пен ... ... ... ... байланысын ашу. Халықтық поэтикалық
жанрлардағы әуенділікті байқау. Қазақтың халық ... ... ... поэтикалық жанрындағы және музыкадағы мәнерлеу ... ... ... ... ... батыр» жырынан; Перзентсіз ата-ана; Ұлтанға суреттеме; Алпамыс
қалыңдығын іздеуі; Шұбарма ... тағы ... үш ... ... Бұхар жыраудың ... ... ... мен жаман», Базар жыраудың толғауы тағы басқа.
4 -сынып Музыка тыңдау;
Қазақтың халық әні, ... ... ... ... ... ... Олардың
көркемдік мәні. Музыка тілінің ерекшелігі Халық әндердің ... ... ... ... ... опера, балет,
хор музыкасы, аспаптық шығармалар жөнінде мағлұмат.
А. ... Ғ. ... Е. ... Б. ... С. ... М. Төлебаев. Ұлы шет ел ... ... П. ... ... және К. Кабалевский, А. Хачатурян
шығармаларымен танысады. Симфониялық ... ... ... ... кіретін дауыстардың сопрано, альт, ринор, бас дыбыс
бояулары. Аралас, бірыңғай ... ... ... ... ... ... «Ғасырлар үні» ораториясынан жыраудың балладасы.
Шабуыл. Ақтабан шұбырыыды. Октябрь әні. ... (К. ... ... ... ... ... кұлан» симфониялық поэмасынан үзінді тағы
басқа.
2.1. Музыка пәнін оқыту әдістемесі.
Музыканың өнер құралы ретінде ... зор ... ... бар. Ол
өмірдің ажырамас бір бөлігі және оны бөліп қарастыруға ... ... ... тілі ... ... ... түсінікті де жақын бола
түседі. Музыкалық көркем ... ... ... ... ... ... құбылыстардың шын бейнесін ... ... ... өрісін
байытып,өмірлік тәжірибесін кеңейтеді.
Музыка эстетикалық тәрбиенің маңызды бір бөлігі бола ... ... ақыл ойы мен дене ... ... ... өмір ... қызығушылық біліктілігін және ойлау қабілетін ... ... ... ... ... ... беретін мектептің бастауыш сыныптарында музыка сабақтары
білім беру мен тәрбие берудің маңызды бір ... ... ... ... ... ... әлеуметтік сұранысына жауап бере отырып, оқушыларды
халықтық (ұлттық) музыкаға ... ... ... ... ... ... ... баланы жас кезінен баулығанда ғана, ол ертеңгі өз отанының
нағыз азаматы болады.
Халық ... мен ... ... ... ... ... арқылы бала классикалық күрделі музыканы түйсінеді.
Музыкалық тәрбие берудің басты мақсаты - ... ... ... ... ... мол, халық өнерін өмірдің бейнесі ретінде түсініп, оны ... ... ... мен ... ... ... және ... халықтардың өнерін құрмет тұтатын ... ... және ... ... ... музыкасына құрметпен қарау, ұлттық салт-дәстүрлеріміз
бен әдет-ғұрпымызды қастерлеуге тәрбиелеу, қазақ музыкасы ... ... ... ... ... ... Басқа халықтардың ... ... өз ... ... ... жерлерін таба білуге көмектесу.
3. Классикалық музыкаға және дүниежүзінің ... ... ... ... ... ... ... ... Музыка тыңдау және ... ... ... ... тәрбиелеу, қызығушылығы мен қиялын
өмір құбылыстары және музыканың өзара ... ... ... ... ... көркем бейнесіне сәйкес ... ... ... оны ... мен ... білу талғамын қалыптастыру.
б.Музыкалық қабілеттілігін дамыту және білім беру. Музыка ... ... ... ортақ бір тақырып айналасына шоғырланады «Ән-күй
- халық қазынасы». Осы тақырып І-ІҮ сыньштардың әр ... ... ... ... ... пен ... сақталып, негізгі ... ... Олар ... ... Сырлы да сазды әуен
* Күмбірлеген күміс күй
* Ән мен күй халық үні
* Аңыз-ертегі әлеміндегі ән мен ... Эпос ... ... нақыл, өсиет
—- Айтыс өнері
* Күй тартыс
* Қос арна
* Халық музыкасының әлемдік арнаға ұласуы
Музыка сабағы ... ... ... ескеріп, бірлестікте
құрылған: ән ... ... ... ... ... және ... ... іс-
әрекеттер, шығармашылық тапсырмалар.
Музыка сабағының негізгі бөлімі- хор мен ән айту. Бұл көпшілікке ... ... ... Ол ... әнді ұжым болып орындау барысында
шығармаға өз қатынасын білдіруге мүмкіндік береді. Әр ... ... ... ... және бірізді жасай отырып, шығарманы тыңдап, оны
түсініп, әнді ... ашық ... ... сонда ғана ән айту әдісі
тәрбиелік міндеттерге сай келеді. Ән айту ... ... ... ... Ән ... ... барлық организмі тыныс алуы, нерв жүйесі,
бұлшық еттері, артикуляциялық және дыбыс шығарушы аппараттары қатысады.
Дұрыс орындалмаған жұмыс ән айту ... кері ... ... ән айту жұмысы бірінші сыныптан бастап жүргізіп, барлық сыныптар
бойына жалғастырылып отырады.
Бағдарламадағы негізгі талаптар үнемі толықтырылып, кеңейтіліп отырылуы
ескерілген. Ән ... ... ... алынған материалдар да әсер
етеді. Онда ... ... ... ... мазмұны түсінікті, орындауға
жеңіл, ыңғайлы және ... жағы ... ... ... жыл ... оқушылардыд қазақтын халық әндері мен басқа халықтардың
әндерін Қазақстан композиторларының әндерін ... оған ... ... ... мен ... ... дамытуға (музыканы есту
қабілеті, ырғақты сезінуі, есте сақтай білуі,орындаушылық қабілеті т.б.)
қол жеткізіледі
Әрбір ... ... ... көңіл - күйлі әндер жеңіл және
сергек , ширақ ... ... ... ... мен ... ... ... жарты жылдықтың тақырыбы «Сырлы да сазды әуен». Балалар алтын
қорға енген ... ... ... қазақтың әдет-ғұрпымен, салт-
дәстүрлерімен толық таныса ... ... ... ... ... кесу , ... ... арналған әндер, табиғат туралы және Қазахстан компазиторларының
әндері жатады.
Екінші жарты ... ... ... күй»аты тақырып бойынша балалар
қазақ елінің шығармашылығымен танысуды одан әрі ... ... ... ... әндері мен Қазақстан компазиторларының
әндерін , оған қоса «Жыл басы кім ... атты ... ... ... әнін ... ... халық әндері және қазіргі заманғы ... ... ... түседі, яғни екі дауысты элементтерімен орындайды.
Төртінші сыныптың ... тек екі ... ... ... ... ғана ... сонымен қатар орындауы қиындау мазмұны жағынан және
ырғақтарында ерекшілектері бар, дыбыс ... ... есту ... диапозонды кеңейтуге көмектесетін әндер берілген.
Барлық сыныптарда әнді дұрыс айту қалпына талап ... ... ... ... ... ... ... дыбысталуына, бірқалыпты дем алуына, сөз
текстісін анық айту, дауысты, ... ... ... ... ... ... берудегі музыка тыңдау - музыка пәнінің маңызды бір
бөлігі болып табылады. Ол музыкалық жан-жақтылықты ... ... ... ... ... ... сүйіспеншілігі мен
көркемдік талғамын қалыптастырады,
Музыка тыңдау барысында ... ... ... сынып оқушыларының
қабылдауын былайша топтастыруға болады шығарманың ... ... ... ... және ... көркемдік құралдарын ажырату.
Оқушылар бірінші сыныпта ән немесе күй жанры жөнінде толығымен мағлұмат
алады: Ал, ... ... олар ... фактурасы бар «Жыл басы кім болады?»
атты балалар операсы мен аңыз күй «Жетім бала» эпикалық бірнеше ... ... ... ... ... ән мен сөздің өзара тығыз байланысымен қазақтың ұлттық
шығармашылығы түрлерімен: терме, жыр, айтыс, күй тартыс, ... ... ... ... ... ... бағдарламаның музыка тыңдау бөлімі жүйелі бірізділікпен
жалғасып отырады. Оқушылар ән мен күйдің күрделі музыкада «жаңа өмірге» ие
болғанын көре ... ... ... ... ... түрленіп, жаңа бояулармен нәрленгенін байқайды. Қара өлең
туралы түсінік. Қазақстанның және шетелдің шығарларымеи ... ... ... мен ... ... ... ... Оқушылар музыканы қабылдай білу үшін, оның «тірі»
өнер екенін өмірімен тығыз байланыста болатынын түйсінуі ... ... білу ... ... I-IV ... ... ... музыкасын
орындау мен тыңдауда, қазіргі мектеп оқушыларына арналған композиторлық
әндерді айтуда, ... ... ... музыка тыңдатуда т.б. бір-
бірімен өзара айырмашылықтарын ажыратуға ықпал етеді. Ән айту кезінде және
музыка ... ... ... музыкалық сауаттылықты да игереді.
Шығарманың мазмұны мен көңіл-күйі жөнінде ... ... ... ... темп, дыбыс күші, әуенділік, ырғақ, дыбыс ... ... ... және ... ... ... мен ... оркестірі симфониялық оркесір, хор және ... ... ... ... Оқушылардың алған білімдері сыныптан сыныпқа көшкен сайын
толықтырылып, ұлғайтыла түседі. Оқыту процесінде оқушыларды музыканы ... іс ... ... Нота ... ... жас ... сәйкес
III сыныптан бастап ендіріледі.
Шығармашылық тапсырмалар. Ырғақты би қимылдары, сабақтың тақырыбына
байланысты суреттер салу көбінссе І-ІІ сыныптарда ... II ... ... ... ... ... I сыныпта жұмбақтар
шешсе, келесі сыныптарда ребустар шешеді, берілген тақырыпқа ... ... ... ... ... тудыратын сабақтар
оқушыларға алған біліміне тиянақтылықпен қарауға үйретеді.
Жергілікті жердің жағдайына және өмір сүріп жатқан ... ... ... ... ... ... ... беру ережелерін ескере
отырып, сабақтың мазмұнына түрді өзгерістер енгізуіне болады.
Сонымен ... ... ... ... ... ... ... жасап,
музыканың өмірімен байланыстылығын, бейнелеушілігі мен әңгімелей алушы күші
жөнінде оқушыларға түсінік беруіне болады.
Қазақ ... ... ... ... ... ... ұлт ... (орыс, ұйғыр) бейімделген түрін
пайдалануына болады.
Музыка сабағының үлгі жоспары.
Сабақтың тақырыбы: Халық күйі және ... ... ... 1. Оқушыларға халық күйі, ҒазаЖұбанова туралы түсінік
беру.
2. Оқушыларды адамгершілікке
ұқыптылыққа
тәрбиелеу.
3.Оқушылардың әнге деген қабілетін,
ынтасын арттыру.
Сабақтың көрнекілігі: ... ... ... ... ... ... Жаңа сабақты меңгерту.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру бөлімі.
II. Үй ... ... ... музыка дегеніміз не?
* «Жайлауда» симфониялық поэма кімнің поэмасы?
- Симфониялық поэма дегеніміз не?
* Қапан ... қай ... өмір ... композитор?
* Скрипка кандай аспап?
* Симфониялық оркестрдің кұрамына кіретін ... ... Жаңа ... Сонымен, балалар, симфониялық поэма дегеніміз не екен?
Халық ... ... ... ... ... ... немесе табиғат көріністерін баяндайтын бір бөлімді
шығарма.
Бүгін, балалар, ... ... ... F. ... ... ... Қүрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиясының
халық аспаптар оркестрінің дирижері, ... ... ... ... еді. Кішкентай Ғазиза осы ... жиі ... ... ... қабілетін дамыта берді. Мәскеудегі музыкалық училищені тәмамдаған
соң білімін жетілдіру ... ... ... ... ... ... Ғазиза Жұбанова -- көптеген көлемді ... ... ... ән ... т.б. авторлары. Дарынды
композитор музыканың барлық жанрларында да жемісті еңбек етіп ... ... ... ... ... ... ... мен квартеттер
жазды.
* Жақсы, балалар, тақтадағы ребусқа қарайық.
* Осы ... ... сөз ... ... ... ... ... бірі. Ғазиза Жұбанова көптеген күрделі
шығармалардың авторы. Осындай шығармалардың ... ... ... поэмасы жатады. «Ақсак құлан» симфониялық ... ... ... ... ... ... құлан» күйінің терең мазмұны,
көркемдігі тек орындаушы, тыңдаушыларын ғана емес, сонымен бірге көптеген
композиторларды қызықтырады.
* Балалар, осы «Ақсақ ... ... ... пе?
* Көріп жүрміз. Көзімізге елестетейікші. Ондағы қатыгез Жошы
ханды есімізге түсірейік.
Поэмада негізгі тақырып ... мен ... ... ... ... суық, қатал сипатын айқындайды. Орындау кезінде музыкалық
аспаптардан «аттың шабысын», қуғыншылардың қимылын ... ... осы ... ... күйін тыңдап көрейік. Үзінді
тыңдатамыз.
* Балалар, осы ... ... әсер ... Бұл күй ... ... ... орындалады.
Бұл әуенде, сонымен бірге, ханның баласына дегеп жылауы мен ... ... ... ... беріледі.
Келесі, балалар, «Айгөлек» әнін үйренеміз.
1. Бұл әннің сөзін жазған ... ал әнін ... Ән ... ... ... ... қараймыз. Әуелі әннің сөзін жаттаймыз. (2 жолдан оқушыларға
жаттатамын)
Енді, балалар, әнімен айтып көрейік, хормен айтамыз.
«Айгөлек» әнімен ... ... ... ... ... ... шапшаң орындалады. Ал, «Айгөлек» әні де көңілді,
қуанышты, шапшаң айтылады.
* Сонымен, балалар, бүгін ... ... ... ... күйі ... құлан», халық әні «Айгөлек», және халық
композиторы Ғазиза Жұбанова апамызбен таныстық.
Сабақты ... ... ... ... орын ... қою»
ойынын ойнатамыы. Онда әрбір нотада сұрақтар берілген. Сол сұрақтарға
жауап ... ... ... ... тапсырма:
Балаларға ұлттық аспаптар туралы жұмбақтар шешкіземін.
1. Екі ішек,
Он ... ... ... күй, әнді де бұл ... аты не? ... Бір ... бар ... ғана салады.
Айтындаршы балалар
Бұл қандай аспапты ағалар
(қобыз)
2.2. ... пәні ... ... ... ... ... ... деңгейіне қойылатын талаптар
1 Бастауыш мектепті бітіретін оқушылар мыналарды білуі тиіс:
* дыбыстың биіктігі, ұзақтығы, регистр, динамика, темп және оның ... ... ... ... ... бастау, ақырғы, жеңіліс
ұғымдары;
* дыбыстардың аттары; әуеннің бағыты (жоғары, бәсең, бір биіктікте) туралы
ұғым;
* тембр ... ... ... ... бас, баритон, тенор, альт, ... ... ... ... ... халық әндерінің түрлері (балаларға арналған әндер, тұрмыс-салт
әндері, нәзік сазды ... ... ... ... ... ... ... қазақ күйлері, күйші-композиторлар, күйлердің шығу тарихы, оркестр ұғымы,
халық аспаптары, күйшілік мектептері (шертпе, төкпе күй ойнау әдісі);
* опера ... ... ... ... эпос ... ... терме-жыр
орыдаушылық мектептері және мақамдар;
* халық музыкасы және кәсіби музыканың өзара байланысы, күрделі музыканың
жанрлары: симфония, симфониялық поэма, ... хор ... ... ... ... ... халық композиторлары туралы түсініктер: Қорқыт, Қазанғап, Ақан
сері, Біржан, Жаяу Муса, Құрманғазы,Дәулеткерей, ... және ... ... композиторларының шығармалары: А.Жұбанов, Ғ.Жұбанова,
М.Төлебаев, Қ.Мусин, ... ... ... ... композиторларының шығармалары: Л.Бетховен, Э.Григ, П.Чайковский,
М.Мусоргский, С.Рахманинов,Д.Кабалевский, А.Хачатурян;
* орыс, өзбек, ... ... ... армян, неміс тағы ... ... және ... ... "Жыл басы кім ... балалар музыкалық ертегісі,"Жетім бала" күйі,
"Біржан Сара" және "Қыз Жібек" операларының мазмұны.
Бастауыш мектепті бітіретін оқушылар ... ... ... ... ... ... ... және әнді орындау. Музыка сипатын
анықтау (көңілді, көңілсіз, нәзік, ... ... ... қарапайым көркемдеуші құралдарды ажырата білу (регистр,
жылдамдық, екпін дыбыс күші, бояу, дыбыс қозғалысы ... ... ... аспаптарының дыбыс бояуын ажырата білу ... ... ... ... асатаяқ т.б.);
музыка ырғағына және әуеннің қозғалу бағытын қол қимылымен, қол шапалағы
арқылы ... ... ... ... орындап жүрген шығармалардың көңіл-күйін ажырату (мажор,
минор);
* күйді орындау әдістеріне қарап ажырата білу (шертпе әдісі, төкпе әдісі);
- музыкалық ... ... ... мәнерлеп орындау;
* түрлі жыр мектептеріндегі (аймақтық) терме~жыр ... ... ... ... ... ... ... ерекшелігі мен орындау түрлерін байқау
(сүре, қайым, жұмбақ, хат, ақындар т.б.);
- композиторлардың ірі шығармаларының, халық ... ... ... ... қос ... және ... ... музыкалық аспаптың сүйемелдеуімен және сүйемел-
деуінсіз жеке және топпен айту.
2 "Музыка" пәні бойынша оқушылардьщ міндетті (мини-
мум) дайындық деңгейіне ... ... ... ерекшелігіне байланысты жұмыстың үш түрі (тындау,
орындау, музыкалық сауаттылықты меңгеру) ескеріледі, бақылау ... де ... ... ... ... ... жұмысы: үйренген музыканы есте сақтау және тану. ... ... ... бар ... ... жүргізу
бақылаудың неғұрлым нәтижелі түріне жатады.
2) Музыкалық ... ... ... ... ... ... ... формалар туралы түсінік, танымал музыкалық
шығармалардың авторларын, музыкалық аспаптардың атын ... ... ... шығармалардың мазмұны мен
құрылымы) енгізу керек.
3) Орындау жұмысы: қорытынды сабақтар - әрбір ... және жыл ... ... әр түрлі құрамы бар ән нөмірлері - хор, жеке ... ... ... ... ... ... (минимум) дайындық деңгейін
тексеру
"Музыка" пәнінен оқушылардың міндетті (минимум) дайындық ... осы ... 8.1 ... ... ... сәйкес жүзеге
асырылады.
Стандарт талаптарының орындалуын бағалау оқу процесінің ... яғни ... ... сатысының соңында - 4-сыныпта жүзеге
асырылуы тиіс.
"Музыка" пәні бойынша бастауыш ... беру ... ... оқушылар
меңгеруі тиіс міндетті минимумды белгілейді.
Дайындықтың міндетті (минимум) деңгейіне жету ... ... ... көрсетілген міндетті талаптарға сәйкестігі туралы
қорытынды болып табылады, ... ... ... ... ... ... белгілердің көмегімен бағаланады.
Қорытынды.
Музыка тыңдау жөніндегі ... ... ... қабылдауын одан әрі жетілдірудің алғы шарты болып табылады. Ол
музыканың жаңалық ... ... ... балалардың музыканы
тыңдауға деген қызығушылығы мен оның дыбысына деген ынтасынан келіп туады.
Сондықтан да онша ... емес ... ... ... ... байсалды, біркелкі секілді алуан әсерлердің бейнеленуі маңызды.
Бұл 6-7 жастағы балаларда музыканы зер сала, қызығып тыңдай білуі
оның ... ... ... ... ... репертуарды,
шығарманың айқын орындалуы мен -ойластырылған әдістемесін игеру процесінде
игеріледі. Балаларға арналған шығармалар қашанда олардың ... ... ... келеді. Табиғат әлемінің, ... ... ... де содан.
Музыканы қабылдауды дамытатын оқыту әдістемесі балаларда эмоцианалды
әсер ... ... Бұл ... ... ... орындау, қысқаша
түсіндірме жасау, әр алуан көрнекі тәсілдерді қолдану енеді. Егер ... аша ... ... ... ... ... эпизодтарын
ажыратып көрсету арқылы жүрсе музыка табысты түрде меңгеріледі. Музыканы
балалардың ... және есте ... ... әр ... ... ... жұмбақтарды, ойыншықтарды қолданған жөн. Әрбір жаңа
шығарма - әсер алу, толқу, жаңалық болып табылады.
Сабақта мұғалім тыңдау дағдысын тәрбиелеу ... ... ... ... енді ... ... дейін тыңдау керектігін, ол кезде
сұрақ қоюға болмайтындығын білетін болады. Балалардың музыканы саналы түрде
тыңдағаны жөн. ... ... ... ... үшін ... әрбір сабаққа
жаңа тапсырма, жаңа методикалық тәсіл ойластыра отырып, шығарманы қайталай
беруі тиіс. ... жыл ... ... музыкаға деген ынта
ықыластарының бар жоқтығын, музыканы тыңдағылары келетін - ... ... ... ... әралуан музыканы ... ... ... мен ... ... қарап білетін
білмейтіндігін анықтайды. Бұндай сапа ... ... ... ... дағдысын игеру жұмысын жалғастыра отырып,
мұғалім балалардың эмоцияналды әсерленуіне жеткізеді. Сонымен қатар баланың
есту, ... ... ... ... қысқа мәліметтер береді,
пікірін айтуды ұсынады. Әрбір шығарманы меңгеру, есте сақтау оны көптеген
сабақтардың барысында қайталап отыруды ... ... ... ... ... ... мектеп окушыларының эмоцияналды ... ... ... ... ... береді.
Сан алуан вокальды және аспаптық музыка тыңдау да баланың ой өрісін
кеңейте түседі. Мәселен, ... ... ... ... ... ... ... дыбыстарын айыра алады. Музыкалық қабылдауды
жүйелі түрде жетілдіре отырып, балалардың өз бетінше әр ... ... ... ... ... анықтауына (салтанатты, нәзік,
аянышты, би және т.б.) мүмкіндік туғызуы қажет.
Балалардың музыка тыңдау дағдысының жеткілікті дәрежеде дамуы, ... ... мен ... ... мұғалімнің одан әрі жұмыс
жүргізуіне,балаларға ... ... ... ... кұрылуын
айыра білуді үйренуіне мімкіндік береді. Музыканың ... ... ... ... ... ... үні мен адам ... жанды интонациясы
болып табылады. Музыка зерттеушісі И.Нестьев адам ежелден -ақ айналадан не
естісе құстың ... ... ... ... ... ... соны әнге ... немесе музыкалық аспаптарда
орындауға, талпынып отырған деп атап айтады. Ол сондай-ақ адамның байыпты
да ... әсер ... ... сөзінің музыкалық өнердің ... атап ... ... ... қамтылған
шығармаларды мектеп оқушылары жақсы ұғады. Олар көкек «әнінің», шымшықтың
және басқа құстардың ... ... ... таныс интонацияларды сүйсіне
тыңдай отырып, көңіл көтереді.
Балалар күнделікті өмірде талай рет қабылдаған сан алуан «ыңылдау»
мен «әлдилеу» ... жыры ... ... ... ... арттыра түседі. Бұл өмірлік интонацияларды шығарманың ... ... ... ... болмайды. Олардың болуы образға нақтылық,
айқындық сипат беретінін, балаларға түсінікті, жақын ететінін атап ... 7 ... ... жұмыс істеуде әдістемелік ... ... ... ... сан қилы ... ... орындауға тиянақты дайындалу талап етіледі. Сондай- ақ
түсіндірудің ... да ... ... ... айту оңай емес. Сондықтан да
жаңа музыкалық аспаптық шығармалармен таныстыру кезінде көбінесе шығарманың
өзіндік эпиграфы болатын поэтикалық ... ... ... ... ... өз ... берсе, онда дәл, нанымды, образды бағасын
табу қажет.
Сабақтарда балалар әрбір шығарманы бірнеше рет тыңдайды. ... ... бала ... ... ... ... ... тапсырмаларды
жүйелі түрде қоюы тиіс. Шығармамен алғаш танысу, ықыластың біртұтастығын
қажет етеді, ауызекі түсіндірменің ықпалы мол.
Оқу ... ... ... ... есте ... қабілетін
қалыптастыруды жалғастыра береді. Ол міндет бір ... ... ... ... ... ... ... қорытынды, музыкалық фраза
секілді бөліктерін ажырату ... ... ... ... ... ... жайлы жинақтаған мәліметтері олардың музыкалық
сөздік қорларын ... ... ... онша ... емес ... ... ол дұрыс атаулардың талаптарына сай болуы тиіс.
Осы білімдер негізінде балалар мектепте музыкалық сауаттарын ашады. Музыка
тыңдау кезінде ... ... сан ... анық, қысқа, образды сияқты
өмірлік құбылыстармен ассоциацияда ұштасқан ... ... ... ... ... жаңа ... аспаппен орындалса, онда балалардың
музыкалық ... арта ... ... ... ... ... ... оркетрдің орындауында тыңдайды. Оларға таныс әуен құбылып, қызықтырады,
әр алуан орындауларды салыстыруға итермелейді. Музыканы ... ... ... іс ... де музыканы қабылдауды арттыра
түседі. Олар ән айтады, билейді, ... ... ... ... ... карточкалармен жұмыс істейді және т. б.
Сонымен, музыка тыңдау процесіне жетекшілік ету
әдістемесі алуан түрлі тәсілдермен ерекшеленеді, ойластырылған
шығармашылық ... ... ... ... ... танысу барысындағы әрбір шығармаға, жағдайға байланысты нақтылана
түседі.
Қорыта айтқанда, музыкалық тәрбие берудің ... ... ... рухани бай, шығармашылығы мол, халық өнерін өмірдің бейнесі ретінде
түсініп, оны сүйе ... жеке ... ... алу, ал бұған кол жеткізе
алсақ, ұрпағымыздың эстетикалық талғамы өсіп, өнерге, дүниеге ... ... ... ал ... ... егеменді елімізді биікке
көтерер ұрпақ болмақ. ... ... ... асыл ... қарап, рухани игілікке айналдырар ұрпақ болмақ.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР:
Анохин П. А. Музыкалық ырғақ, әуен. М. ... Б.К. ... ... М . ... Ж. ... жетекші Б ала ... ... ... М., Ұзақбаева С. «Елімай» ... А. ... И.О. ... М., ... ... К.Т. ... ... кластан тыс жұмыстар. А.1990
Затаевич А.В. «Иследование, воспитания, письма и документы» А.1958
Жұбанов А. «Замана ... ... Ш.Б. ... ... ... ... А. ... бастауыш білімінің мемлекеттік стандарты.А. 1998
Левшин Л.И.. «Описание киргизов-казахских или ... орд ... СПб ... О.В. ... ... ... ... эстетикалық тәрбие
үрдісіне ... ... ... ... М.М. «Как ... педагогическое творчество» М. 1987
Радлов Г.О. «О музыке туркестанских ... М. ... В.А. ... Пед. соч., ... Ә. ... ... А. Қаз.унив. 1992
Тихонов Г.О. «О музыке туркестанских киргизов» М.1984
Уәлиханов Ш. Собр. Соч., т.3, ... ... ... ... беру ... ... ... (4 сынып).
21Бастауыш мектеп 2000ж.
22. Музыка 4 сынып.-оқулық А. 2001ж.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 40 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай және Шәкәрім – сазгерлік өнер мәселесі61 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Балұстаұлы Есбай27 бет
Бастауыш сынып оқушыларына музыка пәні арқылы эстетикалық тәрбие беру6 бет
Домбыра философиясы10 бет
Жасөспірімдерге эстетикалық тәрбие берудің мәселелері47 бет
Мектеп бағдарламасы шеңберінде аспаптық музыканы қолданудың әдіс-тәсілдері48 бет
Мектеп жасына дейінгі баланың эстетикалық тәрбиесі46 бет
Оқушылармен жүргізетін музыкалық жұмыста кездесетін өнердің жақын түрлерінің өзара байланысы70 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь