Экология ғылымының пайда болуы мен қалыптасу кезеңдері және қазіргі экологиялық білім беру маңыздылығы

ЖОСПАР

І.МЕКТЕПТЕРДЕ ГЕОГРАФИЯ КУРСЫН ОҚЫТУДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯНЫҢ АЛАТЫН ОРНЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ.ГЕОГРАФИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ЖҮЙЕСІ.

1.1 Географияны оқытудағы экономикалық.географияның алатын орны және оның зерттеу әдістері.
1.2 Экономикалық білім берудің негізгі мақсаттары, міндеттері және оның зерттеу әдістері.
1.3.Мектептің ІХ.Х сыныптарына арналған «Қазақстан» және Дүние жүзінің экономикалық, әлеуметтік география курстарының мазмұны және қазіргі экономиклық білім беру жүйесінің өзіндік ерекшеліктері мен негізгі түсініктері.

ІІ.ЭКОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ МЕН ҚАЛЫПТАСУ КЕЗЕҢДЕРІ ЖӘНЕ ҚАЗІРГІ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ

2.1.Экология ғылымы және оның пайда болуы, қалыптасуы, дамуы.
2.2.Экологиялық тәрбиенің негізгі мақсат, міндеттері.
2.3.Қазіргі экологиялық білім берудің креативтік технологиясы.

ІІІ.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯ КУРСЫНДАҒЫ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ ЖҮЙЕСІ ЖӘНЕ ОНЫ ЖЕТІЛДІРУ ЖОЛДАРЫ

3.1.Географияны оқытудағы жалпы экологиялық білімге сипаттама беру.
3.2.Географияны оқытудағы дүнежүзілік экологиялық проблемаларды
мысалдарға ала отырып талдау жасау.
3.3.Географияныо қытудағы еліміздегі өзекті проблемаларды
(Арал, Балхаш) талдау. Адамзаттың табиғи ортаға тигізетін кері өндірістік
іс.әрекеттері.
3.4.Оқушыларға географияны оқытудағы экологиялық қауіп.қатерден
қорғану немесе оның алдын алу жолдарын түсіндіру.

ҚОРЫТЫНДЫ

ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1.1.Географиялық білім жүйесіндегі экономикалық географияның алатын орны және оның зерттеу әдістері

Қоғамның қазіргі әлеуметтік тапсырысын орындауда мектеп географиясының қосатын үлесі қоршаған ортаға деген біртұтас көзқарастар жүйесін қалыптастыру және оны бағалай білетін тұлғалық сапаларды тәрбиелеу арқылы көрінеді. Мектепте оқытылатын Қазақстанның физикалық және экономикалық географиясын кіріктіре оқыту, қоғамның жасөспірімдерді өмірге, нақтылы бір аумақта оның географияның ерекшеліктерін ескере отырып, еңбек етуге даярлаудағы сұраныстарынан туындап отыр. Табиғат пен қоғам арасындағы байланыстар туралы білім, орта географиялық білім беру жүйесінің маңызды элементі болып саналады. Жалпы білімді кіріктірудің танымдық және әдіснамалық маңызы зор. Оны географиялық тұрғыда қарайтын болсақ, ол оқушыларда әрбір объектіні себеп- салдарын байланыс негізінде аумақпен байланыстыру және шаруашылық, экономикалық, экологиялық және әлеуметтік саяси тұрғыда баға бере алу біліктіліктерін қалыптастырады.
“Қазақстан Республикасының экономикалық және әлеуметтік география” курсын оқытудың жаңартылған мақсат міндеттерін жүзеге асыру үшін мектепте географиядан білім беру география ғылымының бұрыннан кіріктірілген тұжырымдары мен идеяларына (географияның біртұтастығы, табиғатты тиімді пайдалану, табиғи- шаруашылық аудандастыру және т.б.) сүйенеді. Ол Н.Н Баранский, К.К Марков, Ю.Г Саушкин, В.А Анучин, И.П Герасимова, В.М Разумовскийдің еңбектерінде көрініс тапқан.
Эконмикалық білімді кіріктіру қоғамның талаптары мен география ғылымының дамуы тұрғысынан ғана негізделген, ол дидактикалық тұрғыда да негізделіп отыр. А.А Страи мектепте географияны табиғи- шаруашылық тәсілі негізінде оқытуды ұсынып, оның географияның біртұтастығына сенімді іргетас бола алатындығын дәлелдеген. Табиғи- шаруашылық тәсілі табиғи және әлеуметтік- экономикалық аумақтық жүйенің ерекшеліктері мен экологиялық жағдайын және үрдістерді ескеруге мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының экономикалық білім беру жүйесіндегі экономикалық және әлеуметік географияны кіріктіре оқыту тәсілі оқушылардың табиғи- шаруашылық жүйесінің ерекшеліктерін жаңаша, неғұрлым жоғары деңгейде түсінуіне және қоршаған ортада дұрыс бағдар жасауына, оқушылардың географиялық объектілер мен құбылыстарға біртұтас көзқарастарының қалыптасуына жағдай жасайды. Мысалы, Қазақстанның жалпы экономика, географиялық сипаттамасы тарауында “халқы және еңбек ресурстары” тақырыбының 10 пайызы кіріктірілген мазмұнды, ал 90 пайызы экономикалық географияның мазмұнын құраса, “шаруашылыққа жалпы сипаттама” тақырыбының 40 пайызы кіріктірілген мазмұнды, ал 60 пайызы экономикалық географияның мазмұнын құрайды. Дәстүрлі оқыту әдістемесінде еліміздің физикалық- географиялық және әлеуметтік- экономикалық ерекшеліктерінің жеке курстар арқылы оқытылып келуі оқушылардың бойында “табиғат- адам- қоғам” үштігіндегі ұғымдар жүйесінің өзөара байланысы туралы терең түсінік қалыптастыруды, аумақтың географиялық ерекшеліктерді біртұтас деңгейде қабылдауды белгілі дәрежеде шектейді. Экономикалық географиялық білім беру негізгі міндеттерінің біріоқушылардың бойында қоршаған орта туралы біртұтас түсінік қалыптастыру болып табылады.
Оқушылар 9- сыныпта “табиғат пен шаруашылықты аумақтық ұйымдастыру” бөлімінен “табиғи аумақтар”, “аумақтың өндірістік кешендер” ұғымдарымен және физикалық, экономикалық, географиялық аудандастырудың ұстанымдарымен танысады.
Экономикалық географиялық зерттеу, зерттеу әдістері. Экономикалық география ғылымының теориялық, әдіснамалық негізгі заңдары мен заңдылықтары, ғылыми категориялары мен принциптері және олардың жалпы географиялық заңдылықтарымен тығыз байланысы болашақта оның даму бағыттарын анықтауға толығымен мүмкіндік туғызады. Қазіргі кезде әлеуметтік- экономикалық географияның зерттеу объектісінің әр түрлі дәрежедегі, типтегі, масвштабтағы әлеуметтік- экономикалық географиялық кешендер деп атайды. Оның компоненттері:
- территория және оның ресурстары, жағдайлары және факторлары
- халық және оның орналасуы.
- материалдық өндіріс және олардың түрлері, территориялық- өндірістік кешен, салааралық және салалық кешендер;
- материалдық емес сфера;
- инфроқұрылым.
Зерттеу объектісінің жете түсіну үшін, оның “ішкі” және “сыртқы” экономикалық- географиялық қатынастары мен байланысын терең зерттеу керек. Территориялық “табиғи- ресурстық потанцианалы” деген ұғымды экономикалық география ғылымына енгізген А.А Минц (экономическая оценка естественных ресурсов).
Соңғы кезде кешенді экономикалық- географиялық баға беру және оның нәтижесін практикада пайдалану ғылымның басты бағыттарының бірі болып отыр. Эконмикалық- географиялық баға беру табиғатты тиімді пайдалануға және қорғауға көп мүмкіндік береді. Экономикалық- географиялық баға беру барысында алынатын сандық және сапалық нәтижелер белгілі бір ауданның, аймақтың, мемлекеттің әлеуметтік- экономикалық проблемаларын шешуге көмектеседі:
- территорияның жергілікті табиғи- ресурстың қорын, шаруашылыққа пайдаланудың мүмкіндігі және деңгейін анықтау.
- ресурстың ұлттық маңызын және құнын анықтау;
- табиғат ресурстарын пайдаланатын өндіріс салаларының мамандану дәрежесі және құрылымын анықтау;
- табиғат ресурстарын пайдаланудың экономикалық аптимальдық вариантын анықтау және оған байланысты дамитын салалардың аймақтың тиімділігін есептеп шығару;
- ауданның өндіріс күштерінің даму деңгейіне әсерін сандық көрсеткіштерімен есептеп шығару;
- шаруашылыққа пайдаланып жатқан табиғат ресурстарының экономикалық тиімділігін анықтау,
Территорияға кешенді баға беру, оның эконмикалық- географиялық орны барлық табиғат жағдайымен бірге қоғамдық- географиялық факторларды ескеруді қажет етеді. Территория шаруашылығының кешенді дамуы мен территориялық құрылымына баға беру үшін өнеркәсіп географиясын жан- жақты зерттеу керек. Өнеркәсіпті экономикалық- географиялық зерттеудің басты мақсаты- территорияның нақтылы табиғаттық- географиялық және әлеуметтік және географиялық жағдайына сәйкес өнеркәсіптің аптималдық құрылымын табу. Қазіргі кезеңде мынадай бағыттарға көңіл бөлу керек:
- өнеркәсіптің орналасуы мен табиғатты қорғау мәселесінлегі өзара байданыс және олардың территориялық ерекшеліктері;
- халықаралық еңбек бөлінісінің өнеркәсіптің дамуы мен орналасуына әсері.
Экономикалық- географиялық ғылыми жүйесінің басты тарауларының бірі- агрогеографиялық зерттеулер. Ауыл шаруашылығының территориялық ұйымдастыру және кешенді- пропорциялық дамыту- оның экономикалық тиімділігін арттырудың басты жолдарының бірі. Бұл бағытта ғылыми зерттеулердің басты объектісі- аграрлық- территориялық кешен. Қазіргі уақытта ауыл шаруашылығын территориялық тұрғыда ұйымдастыру жолын зерттеудің жаңа әдістері: құрылымдық талдау, өндірістік- территориялық топтастыру және картаға түсіру, математикалық- экономикалық модельдеу қолданылып жүр. Материалдық өндірістің басты салаларының бірі- транспорт. Транспорт жайлы географиялық зерттеулердің ішінде салалық және аймақтық сипаттам беріледі. Сонымен қатар әр түрлі тарнспорттардың жүкті тасымалдау кезінде өзара үйлесімі, тарнспорт жүйелерінің, тараптарының типтерін анықтау, мемлекеттерді және олардың аймақтарын транспорттық- экономикалық аудандастыру, жаңа жолдарды негіздеу т.б. бағыттарын анықтау басты мақсат болып табылады.
Экономикалық география ғылымында теориялық, әдістемелік, әдіснама және рпактикалық тұрғыдан жақсы дамыған бағыт территориялық өндірістік кешендерді зерттеу. Соңғы кездерде оның жаңа әдістемелік зерттеу жолдары, әсіресе экономикалық- математикалық, логикалық, картографиялық бағыттары қалыптасты.
Білімді де, білікті география мамандарын дайындау үшін, оларға ғылыми зерттеулердің әдістемелерін үйрену керек. Сонда ғана болашақ маман- географ қоғамды территориялық ұйымдастыру және оны жетілдіру, экономикалық аудандардың экономикалық және әлеуметтік дамуын болжау және негіздеу проблемаларын шеше алады. Белгілі эконом- географ Ю.Г Саушкин экономикалық- географиялық далалық зерттеулер деп зерттейтін территорияның экономикалық- географиялық жағдайын тікелей бақылау, оның алғашқы материалдарын жинау және талдау арқылы халқының, шаруашылығының орналасуын, оның территориялық ерекшелігін анықтауды айтады.
Экономикалық- географиялық далалық зерттеулердің басқа далалық зерттеулерден айырмашылығы тек қана далалық жағдайды тану емес, сонымен бірге сол жағдайда жинаған статистикалық материалдарды жеклеген байқаулардан алған әсерлерімен қосымша салыстыру арқылы зерттейтін объектінің ерекшелігін толық анықтауға болады.
Алғашқы материалдарды жинау- жергілікті адамдармен, жауапты қызметкерлермен әңгімелесу, т.б. арқылы анықтау, зерттеу тақырыбының актуальдық бағдарламаларын анықтауға және көптеген проблемаларды шешуге көмектеседі. Әрбір географ экономикалық- географиялық зерттеулер әдістемелерінің физикалық- географиялық әдістемелерімен байланысын білу керек.
Экономикалық- географиялық зерттеулер үшін әр түрлі есептеу түрлері жүргізіледі: статистикалық, бухгалтерлік, оперативтік, тікелей бақылау, анкеталық, дербес жолмен материалдар жинау.
Оперативтік есепке сол кәсіпорынның, мекемелердің жұмысын басқару және бақылау үшін натуралдық көрсеткіштерді тіркеу жатады. Бұл- әлеуметтік- экономикалық процестері кеңінен нақтылы түрде есептейтін көрсеткіштер. Бухгалтерлік есеп- кәсіпорындардың, мекемелердің материалдық ресурстардың, еңбек құралдарын ақшалай түрде есептейтін көрсеткіштер.
Статистикалық есеп- мемлекеттік және ведомоствалық статистикалық мекемелердің жұмысын көрсетеді. Олар халық шаруашылығының және оның салаларының басқару жүйесін құруға қажет. Статистикалық есеп бухгалтерлік және оперативтік есептеу мәліметтеріне негізделеді және территорияда болып жатқан басты құбылыстарды жылдам және нақты түрде анықтайды. Сондықтан статистикалық есеп ғылымда кеңінен пайдаланылады.
Қоғамның әр түрлі сфералары жайында материалдар бухгалтерлік есептеулерде болмайтын болса, арнайы әдістемелер арқылы материалды дербес түрде жинап алуға болады, бұл әсіресе локальдың не болмаса әлеуметтік зерттеулер кезінде өте тиімді. Зерттеу объектісін тікелей бақылау, статистикалық материалдар арқылы әр түрлі есептер жасау, сұрақтарға жауап және оларды бір біріне толықтырма ретінде қарау алғашқы материалдарды зерттеуді талдау жасауды жеңілдетеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Методика обучения география в школе М: 1997г. 61-75 стр.
2. Кучер экологический образования
3. География в школе 1900 г. №1, 12 лист.
4. Гладкий Дүние жүзінің экономикалық және әлеуметтік геогрфиясы Алматы мектеп 2001ж. 212 бет
5. Максоковский География культура М:1958г. 358-360стр.
6. География в школе 2001г. №4
7. География в школе 1999г. № 2
«Изучение окружающей среды школьной географии»
8. Н.Н.Моисеев экология и образования М: «Юнисам» 1996г.
9. География в школе 1990г.№1, 82 стр.
10. Қазақстан мектебі 2004ж. №7 «Экологиялық білім қалыптасуының негіздері мен тәжірибиелері»
        
        ЖОСПАР
І.МЕКТЕПТЕРДЕ ГЕОГРАФИЯ КУРСЫН ОҚЫТУДАҒЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯНЫҢ АЛАТЫН
ОРНЫ ЖӘНЕ ЭКОНОМИКАЛЫҚ-ГЕОГРАФИЯЛЫҚ ... БЕРУ ... ... оқытудағы экономикалық-географияның алатын орны және оның
зерттеу әдістері.
2. Экономикалық білім берудің негізгі мақсаттары, міндеттері және оның
зерттеу әдістері.
1.3.Мектептің ІХ-Х сыныптарына арналған «Қазақстан» және ... ... ... ... курстарының мазмұны және қазіргі
экономиклық білім беру жүйесінің өзіндік ерекшеліктері мен негізгі
түсініктері.
ІІ.ЭКОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ПАЙДА ... МЕН ... ... ЖӘНЕ ... ... БЕРУ ... ... және оның пайда болуы, қалыптасуы, дамуы.
2.2.Экологиялық тәрбиенің негізгі мақсат, міндеттері.
2.3.Қазіргі экологиялық білім берудің креативтік технологиясы.
ІІІ.ЭКОНОМИКАЛЫҚ ГЕОГРАФИЯ ... ... ... ... ЖӘНЕ ... ... ... жалпы экологиялық білімге сипаттама беру.
3.2.Географияны оқытудағы дүнежүзілік экологиялық проблемаларды
мысалдарға ала отырып талдау жасау.
3.3.Географияныо қытудағы еліміздегі өзекті проблемаларды
(Арал, Балхаш) талдау. Адамзаттың ... ... ... кері ... ... ... ... қауіп-қатерден
қорғану немесе оның алдын алу жолдарын түсіндіру.
ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
I.МЕКТЕПТЕРДЕ ... ... ... ... ГЕОГРАФИЯНЫҢ
АЛАТЫН ОРНЫ
1.1.Географиялық білім жүйесіндегі экономикалық географияның алатын
орны және оның ... ... ... ... ... орындауда мектеп географиясының
қосатын үлесі қоршаған ... ... ... ... ... және оны ... білетін тұлғалық сапаларды тәрбиелеу арқылы
көрінеді. Мектепте оқытылатын Қазақстанның физикалық және экономикалық
географиясын кіріктіре ... ... ... ... ... ... оның географияның ерекшеліктерін ескере отырып, ... ... ... ... ... ... пен қоғам арасындағы
байланыстар туралы білім, орта географиялық білім беру жүйесінің ... ... ... ... білімді кіріктірудің танымдық және
әдіснамалық маңызы зор. Оны географиялық ... ... ... ... ... ... себеп- салдарын байланыс негізінде аумақпен
байланыстыру және шаруашылық, ... ... және ... тұрғыда баға бере алу біліктіліктерін қалыптастырады.
“Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... жаңартылған мақсат міндеттерін жүзеге асыру үшін мектепте
географиядан білім беру география ғылымының ... ... мен ... ... ... ... тиімді
пайдалану, табиғи- шаруашылық аудандастыру және т.б.) ... Ол ... К.К ... Ю.Г ... В.А ... И.П ... В.М
Разумовскийдің еңбектерінде көрініс тапқан.
Эконмикалық білімді кіріктіру қоғамның талаптары мен ... ... ... ғана негізделген, ол дидактикалық ... ... ... А.А ... мектепте географияны табиғи- шаруашылық тәсілі
негізінде оқытуды ұсынып, оның географияның біртұтастығына ... ... ... ... Табиғи- шаруашылық тәсілі табиғи және
әлеуметтік- экономикалық аумақтық жүйенің ... мен ... және ... ... ... ... ... экономикалық білім беру жүйесіндегі
экономикалық және ... ... ... ... ... ... ... жүйесінің ерекшеліктерін жаңаша, ... ... ... және ... ... ... бағдар жасауына, оқушылардың
географиялық объектілер мен ... ... ... ... жасайды. Мысалы, Қазақстанның жалпы экономика,
географиялық сипаттамасы тарауында ... және ... ... 10 ... ... ... ал 90 пайызы ... ... ... ... ... ... тақырыбының 40
пайызы кіріктірілген мазмұнды, ал 60 ... ... ... ... Дәстүрлі оқыту әдістемесінде еліміздің физикалық-
географиялық және әлеуметтік- экономикалық ерекшеліктерінің жеке ... ... ... ... ... ... адам- қоғам”
үштігіндегі ұғымдар жүйесінің өзөара байланысы туралы терең ... ... ... ... ... ... ... дәрежеде шектейді. Экономикалық географиялық білім беру
негізгі міндеттерінің біріоқушылардың бойында қоршаған орта туралы біртұтас
түсінік қалыптастыру болып ... 9- ... ... пен ... аумақтық ұйымдастыру”
бөлімінен “табиғи аумақтар”, “аумақтың өндірістік кешендер” ұғымдарымен
және физикалық, экономикалық, географиялық ... ... ... ... ... әдістері. Экономикалық
география ғылымының ... ... ... ... ... ғылыми категориялары мен принциптері және ... ... ... тығыз байланысы болашақта оның даму бағыттарын
анықтауға толығымен мүмкіндік ... ... ... ... ... ... объектісінің әр түрлі дәрежедегі,
типтегі, масвштабтағы әлеуметтік- экономикалық географиялық кешендер ... Оның ... ... және оның ... ... және факторлары
- халық және оның орналасуы.
- материалдық өндіріс және олардың түрлері, территориялық- өндірістік
кешен, салааралық және салалық кешендер;
- материалдық емес ... ... ... жете ... ... оның ... және “сыртқы”
экономикалық- географиялық қатынастары мен байланысын терең зерттеу керек.
Территориялық “табиғи- ресурстық потанцианалы” ... ... ... ғылымына енгізген А.А Минц (экономическая ... ... ... ... экономикалық- географиялық баға беру және оның
нәтижесін практикада пайдалану ... ... ... бірі ... ... географиялық баға беру табиғатты тиімді ... ... көп ... ... ... ... баға ... алынатын сандық және сапалық нәтижелер белгілі бір ауданның,
аймақтың, мемлекеттің әлеуметтік- ... ... ... ... ... табиғи- ресурстың қорын, шаруашылыққа
пайдаланудың мүмкіндігі және деңгейін анықтау.
- ресурстың ұлттық маңызын және ... ... ... ... ... өндіріс салаларының мамандану
дәрежесі және құрылымын анықтау;
- табиғат ресурстарын ... ... ... ... және оған ... ... салалардың аймақтың
тиімділігін есептеп шығару;
- ... ... ... даму ... ... ... ... шығару;
- шаруашылыққа пайдаланып жатқан табиғат ресурстарының экономикалық
тиімділігін анықтау,
Территорияға ... баға ... оның ... ... ... табиғат жағдайымен бірге қоғамдық- географиялық факторларды ескеруді
қажет етеді. Территория шаруашылығының кешенді ... мен ... баға беру үшін ... ... жан- ... зерттеу керек.
Өнеркәсіпті экономикалық- географиялық зерттеудің ... ... ... ... ... және ... ... жағдайына сәйкес өнеркәсіптің ... ... ... ... ... ... ... бөлу керек:
- өнеркәсіптің орналасуы мен табиғатты қорғау мәселесінлегі өзара
байданыс және олардың территориялық ерекшеліктері;
- халықаралық еңбек ... ... ... мен ... ... ... жүйесінің басты тарауларының бірі-
агрогеографиялық зерттеулер. Ауыл ... ... ... ... ... ... оның экономикалық тиімділігін арттырудың
басты жолдарының бірі. Бұл бағытта ... ... ... ... территориялық кешен. ... ... ауыл ... ... ... жолын зерттеудің жаңа әдістері:
құрылымдық талдау, ... ... ... және ... ... ... ... қолданылып жүр. Материалдық
өндірістің басты салаларының бірі- транспорт. Транспорт ... ... ... ... және ... ... ... Сонымен қатар
әр түрлі тарнспорттардың жүкті тасымалдау кезінде ... ... ... ... ... ... мемлекеттерді және олардың
аймақтарын транспорттық- экономикалық аудандастыру, жаңа жолдарды ... ... ... ... ... болып табылады.
Экономикалық география ғылымында теориялық, әдістемелік, әдіснама
және рпактикалық ... ... ... бағыт территориялық өндірістік
кешендерді зерттеу. Соңғы кездерде оның жаңа әдістемелік зерттеу ... ... ... ... ... ... де, ... география мамандарын дайындау үшін, оларға ғылыми
зерттеулердің әдістемелерін үйрену ... ... ғана ... ... ... ... ... және оны жетілдіру, экономикалық
аудандардың экономикалық және ... ... ... және ... шеше ... ... эконом- географ Ю.Г Саушкин экономикалық-
географиялық далалық зерттеулер деп зерттейтін территорияның ... ... ... ... оның ... ... жинау
және талдау арқылы халқының, шаруашылығының орналасуын, оның территориялық
ерекшелігін анықтауды айтады.
Экономикалық- ... ... ... ... ... ... тек қана ... жағдайды тану емес, сонымен
бірге сол жағдайда жинаған ... ... ... ... ... ... ... арқылы зерттейтін
объектінің ерекшелігін толық анықтауға болады.
Алғашқы материалдарды жинау- жергілікті ... ... ... т.б. ... ... ... ... бағдарламаларын анықтауға және көптеген проблемаларды шешуге
көмектеседі. Әрбір географ ... ... ... физикалық- географиялық әдістемелерімен байланысын білу
керек.
Экономикалық- географиялық зерттеулер үшін әр түрлі есептеу ... ... ... ... ... ... дербес жолмен материалдар жинау.
Оперативтік есепке сол кәсіпорынның, мекемелердің жұмысын басқару ... үшін ... ... ... ... Бұл- ... процестері кеңінен нақтылы түрде есептейтін көрсеткіштер.
Бухгалтерлік есеп- кәсіпорындардың, мекемелердің ... ... ... ... түрде есептейтін көрсеткіштер.
Статистикалық есеп- мемлекеттік және ведомоствалық статистикалық
мекемелердің жұмысын ... Олар ... ... және ... басқару жүйесін құруға қажет. Статистикалық есеп бухгалтерлік
және оперативтік есептеу мәліметтеріне негізделеді және территорияда ... ... ... ... және ... түрде анықтайды. Сондықтан
статистикалық есеп ғылымда кеңінен пайдаланылады.
Қоғамның әр түрлі ... ... ... бухгалтерлік
есептеулерде болмайтын болса, арнайы әдістемелер арқылы материалды дербес
түрде жинап алуға болады, бұл ... ... не ... ... ... өте ... ... объектісін тікелей бақылау,
статистикалық ... ... әр ... ... ... ... жауап
және оларды бір біріне толықтырма ретінде қарау алғашқы ... ... ... жеңілдетеді.
1.2.Экономикалық білім берудің негізгі мақсат міндеттері және мектеп
географиясының экономикалық мазмұны
Экономикалық ... ... ... ... ... және ... жалпы білім берудегі маңызды міндеттердің бірі болып табылады.
Негізгі дәстүрлі оқу пәндері география, математика, информатика, экономика
пәндері арқылы, экономикалық ... ... ... бар ... ... ... ... экономикалық мәдениеттің қалыптасуында негізгі
рольді жаңа курстар ойнайды: “ Экономикалық кіріспе”, “ экономика негіздері
мен кәсіпкершілік”. Сонда да география ... ... ... ... ... қоғамның және оның экономикалық даму жүйесінің
зерттеулерімен бірге олардың өзіндік географиялық даму ... ... ... Оның басты белгісі- территориялығы. Ол қандай ... ... ... ... ... экологиялық
жағдайлардағы компоненттерді кешенді оқып- ... ... ... бұл ... ... ... сипаты болады.
Сондықтан мектеп географиясының қарастырылатын жан- жақты ... ... және ... ... ... және ... ... сипаттамалар беріледі.
Географиядағы экономикалық білім берудің басты мақсаты – белгілі бір
территроиядағы табиғат пен ... және ... ... ... әсер ... ... процестерге талдау жасай білуге
үйрету және оларды осы ... ... ... ... ... білім
беруді қалыптастыруда:
1. Қоғамның территориялды ұйымдастырудың тиімділігіне сандық баға беруде
білім жүйесін құру, ал жекелей ... ... ... беріледі.
2. “Табиғат- халық шаруашылық” жүйесіне алғашқы ... ... беру және оның ... ... байланыстарын анықтау.
3. Қоршаған ортаны қорғауға бағытталған қоғамды дұрыс қалыптастыру.
Экономикалық білімдер қалыптасқан жүйесін 2 блокқа бөлеміз:
1. Жалпы экономикалық
2. Аймақтық экономикалық
Бірақ бұл ... өте ... ... ... ... ... ... аймақтық кескінде қолданылуы мүмкін. Бұл екі блок бір-
бірімен тығыз байланысты.
Өзінің кезегінде жалпы экономикалық блок ... ... 5 ... бөлінеді:
1. “Адам және қоғамның экономикалық жүйесі”.
2. “Макроэкономика”
3. “Микроэкономика”
4. “Экокномикалық көрсеткіштер”
5. “Экономикалық әдістер”
Бұл берілген ... ... ... ... ... ... пайдаланылып келген “мамандану”, “бірлесу”, “аралас мамандану”,
“өнімнің өзінің ... ... ... ... ... кең ... болатын. Кезінде олардың қалыптасуы Ресей және ... ... ... ... ... ... олар
экономика курсына байланысты. Хронологиялық жекелеген тақырыптар үшін
географияның қалыптасуына шектелмеген. Ереже ... ... ... ... ... ... ... Берілген түсініктер географиялық
категориялардың қалыптасуы үшін базасы қызмет атқарады: ... ... ... ... ... және ... нарықтық байланыстары мен трансформациялық жалпы әдістемелік
базасының өтпелісіне байланысты мектептік оқытуда бұрын қолданылмайтын
түсініктерге ... ... ... ... ... сапасы”,
“кәсіпкершілік”.
Топтардың әрқайсысының ішінде бір- біріне өзара бағынышты және
байланысатын деңгейі ... ... ... ... ... ... ... біріктіретін терминологиялық ұяшыққа
топтастыруға болады. Мысалы, “кәсіпорын” ... ... ... ... оның ... экономикалық мазмұнын құрайтын кәсіпорындық шаруашылық
сияқты қарастырса, ал басқа жағынан берілген түсініктің географиялық ... ... ... бөлінісінің негізгі бөлімі сияқты қарастырылады.
Егер жалпы экономикалық білім оқытудың ... ... ... ... ... ... жүйесі мектеп география курсында
экономикалық білімнің мазмұны ролін атқарады. Ол ... және ... ... ... ... ... пайдалану, өндірістің
орналасуы туралы білімнің ғылыми жүйесіне сүйенеді.
География – экономикалық білім жүйесіндегі орталық орын ... ... ... ... орын ... Ол ... ... келетін “эффективті табиғатты пайдалану” және ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Берілген түсініктердің күшті ерекшелігі оның кешенді мазмұны қызмет
атқарады. Ол қызметтерге қоғамдағы адамдарға тойтарыс ... ... және ... ... жатады. Адамның мамандығын және оның
бағасын ескере отырып, экологиялық және экономикалық эффективті ... ... ... ... қол ... болады.
Географияны оқытудағы экономикалық білім жүйесі адамның территориалды –
ұжымдық әрекеттерінің ... ... ... ... Әрекет объектісіне байланысты білімнің тиімді бағасы үш ... ... ... ... ... және халықтың
орналасуы.
Білімнің негізгі мазмұны компонент бойынша және ... ... ... ... ... ... ... аяқталады. Ереже тәрізді,
бағалау арнайы бағалау шкаласы негізінде жүргізіледі. Онда ... ... ... ... ... ... оқыту процесіндегі оқушыларға
негізделген оқу ... әр ... ... ... Оларға
географиялық сипаттаманың құрылысы, геомодельдердің және ... ... ... ... ... білімді құрайтын компонентті және кешенді
сипаттама болып табылатын географиялық ... ... ... ... ... байланысты көптеген тәжірибелік жұмыстар әр
түрлі географиялық материалдардың негізінде ... ... ... Сол ... ... және ... ... оларды ғылыми географиялық ... және ... кең, ... түрде қолдану жаңадан оқыту болып табылады.
Экономикалық білім жүйесі оқушының жеке ... ... ... роль ... Ол ... жеке ... ... оқушының әлеуметтік ұстанымын орындауды қамтамасыз етеді.
Оқушыларға экономикалық ... беру ... ... ... ... сүйенеді
және географияны оқытудағы басқа да тәсілдерді қолданады. Олардың ішіндегі
ең маңыздысы ... ... ... ... ... таблицаларды, графиктерді және маделдерді; біздің қоғамдағы
экономикалық мәселелерді бейнелейтін видео және кинофильмдерді ... ... ... ... IX-X ... арналған «Қазақстан» және Дүние жүзінің
экономикалық әлеуметтік география курстары және ... ... беру ... ... ... мен ... түсініктер.
Дәл қазіргі жағдайда жаңа білім арнасы- экономикалық білімді ... ... ... ... ... ... ... жалпы білім
берудің құрамды бөлігі. ... ... ... ... ... көптеген
елдердің мектептерінде экономикалық білімді жүйелі де сапалы ... ... ... Осы ... ... ... білім жоғары, не арнаулы
оқу орнында, соңғы уақытта мектептің ... ... және ... ... енгізіліп оқытылып келеді. Атап айтқанда, “табиғаттану”
пәнінде – табиғат экономикалық ... ... ... ... ... арасындағы өзара байланысы, экономика және табиғи орта, “тарих”
пәнінде- дүние жүзі елдерінің ... ... ... ... ... ... ... экономикалық аймақтар аспектілері, әр аймақтың
экономикасы мен табиғи ресурстарының байланысы, өндіріс айналымы, табиғи
ресурстарының орналасуына қарай ... ... ... және ... ... бұрын экономикалық білім басқа пәндерде пәнаралық
байланысты сақтау негізіне беріліп келді және жеке пән ретінде не ... ... ... ... Бұл ... тек соңғы уақытта ғана
қолға алына ... ... ... ... ... жүйесі
өз өлкеміздің табиғатын, ... ... оның ... мен ... ... оқып ... және оның
заңдылықтарын айқындауға мүмкіндік береді. ... ... ... ... ... мен ... ... болып жатқан
өзгерістер мен табиғат және еңбек қорын тиімді әрі ... ... ... Қазақстанның экономикалық географиясындағы
экономикалық білім ... ... ... ... отанымыздың
шаруашылығының тұтас бейнесін, оның ... ... ... және өркендеу болашағы туралы мәліметтер қалыптасады. Осы
мәліметтерді білу ... ... ... ... мазмұны
қалыптасады:
- Қазақстан Республикасы алдындағы басты экономикалық міндеттер жіне
оларды шешу ... ... ... ... ... аса маңызды
өзгерістер;
- Республика шаруашылығының құрылымы және өндірісті ... ... ... және ... ... ... ... тиімді
пайдалану жолдары;
- Шаруашылық ... ... ... ... ... ... халық);
- өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, көлік салаларын орналастырудың
принциптері мен оның ... Ірі ... ... олардың шаруашылығының ерекшеліктері мен
даму болашағы;
- Облыс, аудандағы ... және ... ... ... ... ... мен ... ерекшеліктері.
Халықтың оның ішінде жастардың экономикалық білімінің жеткіліксіздігі,
кейде тіпті сауатсыздығы елді ... ... ... құру ... елеулі
болып отыр. Қалай болғанда да, ... ... ... ... ... ... ... Қазақстанның экономикалық және әлеуметтік
географиясын оқып – ... ... ... ... ... ... қоры, шаруашылық салалары ... ... ... өсу ... ... мен ... оның ... заңдылықтары, оны аумақтық жағынан ұйымдастыру принциптері және
оның микроэлектроника, биотехнологияға және т.б. ... ... ... мағлұмат алады. Бұлармен танысу экономикалық ойлау
дағдысын қалыптастыруға көмектеседі. Өз ... ... ... мен ... ... ... болашақ маман ретінде оқушыға
келешекте жаңа өмір ... ... және ... ... ... ... әр ... мамандық иелері табиғат пен қоғам заңдары туралы
біліміне ... ... ... ең ... ... ... ... жақсартуға, оның әл- ауқатын арттыруға болатын
жолдарды өздері таңдай ... ... ... ... ... ... ... экономикалық
ұғымдарға сипаттама беріледі. Аса ... ... ... ... шаруашылық, өндірістік және өндірістік емес салалар,
өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, көлік салалары, ауыр және жеңіл ... ... ... ... есеп және ... өзі қаржыландыру,
қызмет көрсету саласы, кәсіпорын т.б.
Дүние жүзі экономикалық географиясындағы экономикалық білім жүйесінің
өзіндік ерекшеліктері мен ... ... ... ... оқушыларды болашақ қоғамда өмір сүріп, оны түсініп, еңбек етуге
дайындауы керек. Дүние жүзі ... ... ... ... туралы
мәліметтер жастарға зор әсер етеді. Бұл мәліметер ... ... ... ұмтылыстарын арттыра түсу еді. АҚШ- да экономикалық тәрбие беру
мәселелеріне ХХ- ғасырдың 60 – ... ... ... аударыла бастады.
Американ экономистері, педагогтері мен үкімет ұйымдары өздерінің істерін,
бизнесін ... ... үшін ... ... өте ... ... мен ... өнерін меңгерудің, сондай- ақ азаматтың саясатқа
жауаптылықпен қатысушылардың және қоғамдардың жалпы игілігін қолданудың зор
маңызы бар ... ... ... ... ... ... сауаттылығын
алдыңғы орындардың біріне қойды. Американ ... ... ... ... беру бастауыш мектептің бірінші сыныбынан басталып,
балалардың жыныстық және жас, этникалық және ... ... ... олар ... бітіргенге дейін жүргізілуі тиіс.
Әлемдік тәжірибеге ... ... ... мектеп пен
кәсіптік білім беру мекемелерінде оқушыларға экономикалық білім ... көп ... ... ... АҚШ- та, ... ... білім беру жөніндегі ұлттық кеңес құрылған. Бұл елдерде
экономика жеке пән ... ... ... ... оқытылады. Қолданбалы
экономикалық білім берудің ұлттық кеңесінің көмегімен С. Равичев пен Т.
Протасевич Ресей мектептері үшін ... ... ... ... ... және ол ... мектептеріне таратылды. Сонымен қатар, Мәскеу,
Санкт- Петербург, Новокузник ... ... ... ... беру ұйымдары
да өз бағдарламаларын жасап шықты. Ресей білім министрлігі жанындағы жалпы
білім беру жөніндегі сарапшылар ... 1993 ... бері ... беру ... ... істейді. Құрамында ғалымдар, экономистер,
мұғалімдер, баспагерлер бар бұл топ ... ... ... әр ... оқу ... жарық көріп отыр. Олардың қатарында А.С
Нисимчуктың ... ... ... (1991), ... в ... ... сондай- ақ төменгі және орта сынып
оқушыларына арналған Е.В ... ... ... в ... ... мен оқу - ... сынақтан өтті.
Адамзат өмір сүріп отырған әлем өзара байланысты әрі өзара тәуелді.
Біздің бәріміз бір планетада қатарласа тіршілік ... ал бұл ... ... білу өте ... Міне, сондықтан да дүние жүзі экономикалық
және әлеуметтік географияны оқытудың ондағы оқушыларға берілетін негізгі
түсініктер мен ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік географиясы курсы арқылы
оқушылар бөліп- ... ... ... ... ... заманғы көрінісін
көреді. Осыған байланысты табиғи ресурстар мен ... ... ... ... оның ғылыми- техникалық революция жағдайындағы даму
беталыстары жайында оқушыларға түсінік қалыптастыру. ... ... ... заманның келер проблемаларын ұғындыру, көптеген жаңа географиялық,
әлеуметтік, демографиялық және ... да ... ... таныстыру,
ал әрбір оқушы бұларды жетік білуі керек.
Дүние жүзінің экономикалық және әлеуметтік ... бұл ... ... ұйымдасуын зерттейтін қоғамдық географиялық ғылым.
Экономикалық және әлеуметтік ... ... ... ... ... ... онда тек ... қана емес,
сонымен қатар экономикалық, социологиялық зерттеу әдістері де кеңінен
қолданылады. ... ... ... ... ... ... да ... енді бұл курс әлеуметтік және экономикалық география ... ... ... ... мәнісі экономикалық және әлеуметтік ... ... Бұл ... оқып- үйренуге кіріккенде оқушылардың ... ...... ... елдер, шаруашылық болып
табылады. Мұғалім осы ... ... ... ... ... мен
құбылыстардың белгілері мен қасиеттін ... ... ... ... оның ... ... ... және географиялық картада
жылдам көрсетуге шеберлену және соған сәйкес ауызша сипаттама бере білуге
үйретеді. ... ... ... және ... ... ... ... маңызды міндеттері орнатылған:
Оқушыларды экономикалық география облысын және экономиканы өзіндік
білуге ... ... ... ... елдері мен аудандарының
шаруашылық географиясының құрылымын ашатын даму қарқынын оқып біледі, кеңес
уақытындағы мен қазіргі ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады.
ІІ. ЭКОЛОГИЯ ҒЫЛЫМЫНЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ МЕН ҚАЛЫПТАСУ КЕЗЕҢДЕРІ ЖәНЕ ҚАЗІРГІ
ЭКОЛОГИЯЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ.
2.1.Экология ғылымы және оның пайда ... ... ... жас ... Ол 200 ... аса ғана пайда болған. Экология сөзін
«Естественная история пройсхождения» атты кітабында ең бірінші қолданған
неміс биологі ... ... (1986 ж.). ... ... деген грек сөзі
«үй», «баспана» ... ... ... ... ... экология-
зоологияның бір тармағы, ал жанды мақұлықтар және ... ... және ... ортамен өзара қатынасты зерттейді.
Экология ғылымы жеке пән түрінде биология шегінде пайда ... ... ... эволяция туралы оқудың негізін салушы, англия ғалымы
Чарльз Дарвин. Дарвиннің анықтауы ... ... үшін ... ... ... ... қатынасы және олардың өлі табиғатқа қатысының көп
заттардың байланысының түйінделуі деп негізделеді. ... ...... ... ... ... ... ортамен өзара
байланысы, өмір сүруі және ортаның оларға ықпалы зор.
Сонымен, экология - тірі ... ... ... және ... ... биологиялық ғылым. Көптеген ғалымдар әр алуан
жануарлар мен өсімдіктердің және ... ... ... ... ашу ... ... үлес ... Экологиялық зерттеу ХХ
ғасырдың бас кезінде пайда бола бастады, ал соңғы 10-15 ... ... өріс ... Бұл ... адамның табиғатқа қөзқарасының ... ... ... Адам ... оның ... көп
уақыттан бері аясыз керегінше пайдаланып келді. Міне, осыған ... қоры ... ... орта ... ... Жер ... жанурлар, өзен-көлдер, адамның жабайы, рахымсыз іс-әрекеттің
нәтижесінде өздерінің бұрынғы ... ... ... ... ... ... қосымша біраз аймақтарда өнеркәсіптері (Химия, мұнай,
көмір, АЭС т.б.) және ... ... ... ... ... ... газдар, булар, жергілікті өндіріс орындары ... ... яғни ... ... ... қалдық қоқыстары
іріп-шіріп бұзылуынан түрлі зиян келтіреді, ғылыми мәліметтерге қарағанда,
қоршаған ортаға әсер ... екі ... ... ... Жер ... өсуі және адамның іс әрекеті.
Жер бетіндегі халықтың саны үздіксіз өсіп, көбеюде мысалы, 1990 жылы
біздің планетамызда 5,3 млрд ... ... 2000-ы жылы жер ... саны 6 млрд ... ... Мысалы, Пантелеевтің болжамы бойынша,
халықтың өсіп, көбеюі одан әрі жалғасады, ХХ ... орта ... 10 млрд ... ... тұрақтана бастайды. Жер бетінде халықтың
тез өсіп жетілу көптеп қиыншылықтарды туғызады. Мәселен, планетадағы ... ... ... ... ету, ... жақсы жерлерге
орналастыруға, әл-ауқатын үздіксіз жақсарту – бұл әрине, оңай жұмыс ... бұл ... ... күні ... ... ... ... іс-
әрекеттерін алдын-ала тиімді ұйымдастыруды және ... ... ... етеді.
Қазіргі кезеңдегі жастар тәрбиесінің өзекті мәселелердің бірі-бұл
экологиялық білім және ... ... ... ... ... ... және ... процесінде пайдалану мұғалімнің терең
білімділігіне байланысты. ... ... ең ... ... бірі ... ... мәселелермен оқушыларды ғылым негінде теориялық білімнің
негізі ...... ... ... астрономия пәндері.
Бағдарламаларындағы оқу материалдарын дәрістерге терең түсіндіріп, сыныптан
және мектептен тыс экологиялық жұмыстарда ... ... ... және ... керек. Оқушыларды экологиялық білім негіздерімен
қаруландыру үшін осы пәндер бойынша ... ... ... еске ... ... жасайды. Көрсетілген аймақтар бойынша ... сол ... ... ... ... керек. Мысалы,
география пәні бойынша: жерді қорғау, тиімді пайдалану, орман-тоғайларды,
өсімдіктерді қорғау, оларды ... т.б. ... ... ... ... қарсы күрес жүргізу; ауаның тазалығын сақтау; өндіріс орындарын,
топырақ, ауа жағдайларын есепке алып, ... ... ... ... ... білім деңгейін көтеру үшін кейбір теориялық және
практикалық мәне бар экологиялық ... ... ... керек.
Оқушылар олармен лекциялар, практикалық жұмыстар, кештер, саяхаттар арқылы
танысады. Шамамен осындай әуенді пайдаланып, ... ... ... ... ... экология бағдарламасын құруға болдаы.
Енді экологиялық тәрбие жұмыстарының ... ... ... ... ... ... ... ағаштан
тұқымының көшектерін өсіріп, оларды ... ... ... ... ... ... орман шаруашылығына үнемі көмек
көрсетіп отырады. Өйткені, олар мектеп ... ... ... бірге
ормандарды қорғау және ағаш өндіру жұмыстарына да ... ... ... ... жұмыстарының түрлері:
-Көшет материалдарын өсіру, ағаштар ... ... ... ... ... зиянды жәндіктермен күресу.
-(Көшет) Дәрі өсімдіктерін дайындау, ... ... ... ... ... ... және олардың есебін алып отыру.
-Фенелогиялық бақылау жүргізу.
3.Оқушылар ауыл шаруашылық тәжірибе жұмысымен айналысады. Тәжірибе
жұмысы биология, химия мұғалімдерінің, ... ... ... Осы ... сөз ... ... ... болсақ Қазақстанның
Оңтүстік және Терістік облыстарының топырағымен ауа райы жағдайында ауыл
шаруашылық тәжірибеде жұмыстары әр түрлі ... ... ... 3», «Дубровский - 129» күріш сорттарының өсіміне минералдық және кең
қосылған ... ... әсер ... ... ... ... ... балдырлары мыс купорасымен жою: Сәбіз егістігіндегі араншөптерді
керосин және ... ... ... т.б. ... терістік
облыстарында мектеп оқушылары егістік дала жағдайында ауыл ... ... ... ... ... жұмысын мынадай
тақырыптарға жүргізеді: «Сібірдің тез ... ... ... ... жағдайында тәжрибе жұмысын жүргізу кезеңінде әр түрлі аймақтардың
топырағы мен ауа ... ... ... ... және ... өсімдіктерінің
сортынан, олардан түсетін өнімді зерттейді, химиялық ... ... ... ... ... ... ... қолдану жолымен
егістікжерлерде өсетін арамшөппен күрес жүргізу.
4.Оқушылар түрлі ... зиян ... ... ... ... бұзушыларды анықтайды, химиялық улы затарды, минералды
тоңайтқыштарды сақтау және ... ... ... ... тәрбиеге байланысты мектепке ... ... ... ... ... ... ... сайыстар,
оқушылардың шығармалары, рефераттар, баяндамалар, табиғатты ... ... ... т.б. ... бәрі ... ... санасы жете түсінүіне, табиғи ортаны қорғау мен
жақсартуына игі әсер ... өте ... ... ... ... ... еңбек іс-әрекеттерін ұштастырып, тікелей
табиғи байланысты жүргізсе, ... ... ... ... ... ... болмайды.
Егер экологиялық құлық еңбек іс-әрекеттерін ұштастырып, тікелей табиғи
байланысты жүргізсе, олардың жақсы ... ... ... ... болмайды.
Экологиялық тәрбиенің басты міндеттері:
1. Өмірде және нақты еңбек іс-әрекетінде экологиялық білімді қолдана
білу, іскерлікке ... ... ... және өзгертуге байланысты оқушыларда жаппай қоғамдық
пайдалы еңбекке ... ... ... ... ... және ... қоғамын ұйымдастыру.
Қоғамның мақсаты: қоғам мүшелерін өздері тұрған аймақтың ... ... ... ... ... тарту, зерттеуді
жүргізудің әдістері мен тәсілдеріне үйрету, ... ... ... ... ... ... мектептегі жастар ұйымымен ынтымақтасып, ... ... ... ... ... саяхаттар ұйымдастыруы.
2.2.Экологиялық тәрбиенің негізгі мақсат,міндеттері.
1. Экологиялық ... ... ... ... мінез-
құлқында тәрбиелеу.
2. Қоршаған ортаға жауапсыздықпен қараушыларға жол бермеу.
3. Жастардың бойында экологиялық мәдениетін ... ... ... ... ... ... еңбек және еңбек тәрбиесі арқылы айналадағы
табиғатты қорғауда, ... және ... ... ... ... Ең алғашқы кәсіби еңбекте.
Экологиялық тәрбие еңбек тәрбиесімен байланысты өйткені өндірістік ... ... адам ... ... ... әсер ... ... беретін мектептерде экологиялық ... мен ... әр ... ... және пәндер бойынша, қоғамға пайдалы жұмыс және
өндірістік еңбек арқылы іске асырылады.
Бастауыш сынып оқушылары ... ... ауыл ... ... ... ... еңбек сабақтарында алады. Олар ... ... ... т.б. ... табиғат заттарын қалай
пайдалануымен танысады. Бастауыш сыныптардың оқу ... ... ... ... қалыптастыруға бағыттарын өсімдіктердің
даму кезеңіне фенологиялық бақылау ... ... және ... ... ... ... ... газды, суды үнемді пайдалану.
Орта біліммен қаруландыру қажет. Қазіргі жағдайда өндіріс ... әсер ... ... ... ... ... орай табиғатты ұтымды
пайдаланудың ғылыммен білімге негізделетінін ... ... ... ... ... ... ортада әр түрлі өзгерістердің
болуы ... ... ... ... ... ... орналасқан аймақ
табиғатының ерекшелігін, оның өндірістік ... ... ... ... ... ... ... қорғауда орман-тоғай шаруашылығын,
мемлекеттік қорықтарды ... ... ... ... ... қорғау жұмысына қатысады.
Оқушылар ауыл шаруашылық өндірісінің әр алуан жұмыстарына қатысады.
Сондықтан олар жұмыстың ... ... ... ... ... ... Жерді пайдалану негіздерін, топырақты эрозиядан қорғауды
игеру, дақылдарды суару мөлшерін, минералдық тыңайтқыштарды, улы ... беру ... ... ... ... ... ... отыру. Сонымен, оқушылардың экологиялық білім дұрыс дүние тану көз
қарастарын қалыптастыру.
2.3.Қазіргі экологиялық білім берудің креативтік ... ... әр ... ... арасында ақыл-ой ресурстарының сапасына
деген бәсекелі күрес белең алды. Қоғамымыздың әлеументтік, ... ... ... ... ... ... ... Республика білім
беру жүйесіне де ықпал ... ... ... ... ... оқыту ісін оқушылардың жеке ерекшеліктері мен қызығуын ескере
отырып ұйымдастыруға жан-жақты мүмкіндік туды.
Психологиялық - ... ... ... ұғымын
шығармашылықтың тууы мен қалыптасуына жағдай жасайтын қабілеттер мен ақыл-
ой белсенділігінің жоғары деңгейі деп түсінуге негіз ... ... ... ... басты мақсаты ... ... ... ... ... оны батыл ойлы, өз қабілетіне сенімді, тың
идеялар туындатуға ... және ... ... зияндсыз болуын
ескертетін, шығармашыл өмір салтына құштар етіп тәрбиелеу ... ... ... ... беру үрдісіне қойылатын маңызды
педагогикалық талап – оның ... ... және ... ... өз ... басқаруға, белсенді білім алуға тарту.
Крекативті экологиялық білім беру үрдісі әр оқушыға әр бір ... ... ... мекеме, бюастауыш және орта кәсіптік білім,
кәсіби ... ... ... ... ... қазіргі шығармашылық
әдіснамасын игеруге ... ... ... және ... ... табиғатты қорғауға мақсатты түрде пайдалануды үйретеді, ... ... ... ... қуатты дамытып қана қоймай,
адамның одан әрі ... ... ... ... ... біліуіне жағдай
жасайды. Шығармашылық іс-әрекетке дайындықтың жоғары болуына әрбір жас
деңгейімен білімі ... ... ... де алуан түрлі
психологиялық алғышарттар ықпал ететінін тәжрибе көрсетіп отыр.
Біздіңше, ... және ... ... (проблемалық, ішінара
зерттеушілік, іскерлік ойындар) әдістерін қолдану оқушылардың ойлау
белсенділігін ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – оқытушы мен студент немесе оқушылардың
бірлесе оқу әрі іздену әрекеті, оның барысында ғылымның соңғы жетістіктерін
өз бетінше ... ... және ... бұрыңғы қалыптасқан ұғымдарға қайта
баға беру ұштасып жатады. Бұл жерде оқыту мен оқу ... ... ... ... ... ... білімге тұрақты құлшынысты дамытуға
бағытталады.
Проблемалық оқытудың ... ... ... мен ... даму ... ... және шешімін табуды қажет ететін қиындықтар
мен қайшылықтарды көрсете білуден тұрады. Оқытушының, ... ... қоя ... ... оны ... мен ... ... шешімін
табуға қызықтыра біәлуден де көрінеді. Осы мақсатта мұғалім немесе оқытушы
қойылған мәселеге студенттердің білімділігін қажет ететіндей, аздап ... ... ... алғанда шешімі табылатын материалды таңдап алады.
Проблемалық оқытудың маңызды элементі проблемалық жағдай тудыру
болғандықтан, оның ... мен ... ... ... ... ... ... білім беру дегеніміз – білім беру үрдісінің бөлімі
емес, жаңа мәні және ... ... ... ... бүгінде білім
жүйелерінің, формулалық жүйелердің прадижасы қайта қайта қаралуда, ... беру ... ... ... ... ... экологиялық мәдениет, ол адам
санасының ғылыми, көркем, эститекалық құқықтық эмоциялық ... ... ... ... ... ... үздіксіз экологиялық білім
беру жүйесіндегі ұстанымдардың бірі – ... ... ... ... Ол ...... емес,
қоғамдық білім беру бағдарламаларын үйлестіруді білдіреді. Ғылыми -
әдістемелік, дидактикалық үйлестіруді практикалық жұмысты ... беру ... ... асырады.
- Практикалық экологиялық қызмет, оқушылардың практикалық ... ... мәні бар. ... ... және ... деп
аталатын іс-әрекет түрінің маңызын ерекше атап өту керек. Практикалық
экологиялық қызметтің бұл түріне мұғалімдер мен оқушылардың ортақ күш
салуы ... ... ... көтеріп, ынтаны арттырады, білімнің
әлеументтік мәні бар мақсат – мүддесін ... оқу ... ... ... азаматтық белсенділікті күшейтеді.
Практикалық экологиялық қызметтің негізгі бағыттары және іс-шаралардың
неғұрлым типтік мазмұны.
Оқу мекемелеріндегі ... ... беру ... мен басқа да
қатысушылардың практикалық қызметін ұйымдастыру түрлері мен ... ... ... ... және ... ... ... ... ... және ... ... сапасына баға беру және ондағы|
|мониторинг (жоғары сынып |өзара қарым-қатынастар проблемалары бойынша |
|оқушылапымен) ... ... ... мынадай тақырыптармен |
| ... ... ... жағдайдың |
| ... ... ... ... баға |
| ... ... ... ... ... ... және ... мұралар объектілеріне түрлі |
|(бастауыш және орта мектеп) |көріністегі антропогендік қысылсашақтың |
| ... ... өлке ... ... |
| ... ... ... зерттеу. Бұл |
| ... ... ... бар, ... және ... |
| ... ... бар ... өткізіледі. |
|Экологиялық-натуралистік ... мен ... ... бақылау арқылы |
|(бүкіл-мектеп) ... ... ... ... |
| ... ... ... жүргізу, |
| ... жазу т.б. ... ... ... ... ... |
|(экологиялық-үгітнасихат). |жинақтау, өңдеу, талдау, тарату. Экологиялық |
| ... ... ... ... ... ... ... ... ... |
| |жою ... ... қағаздарды ықшамаудан |
| ... ... ... ... |
| ... ... ... тартпайтын сынып», |
| ... ... ... ... ... ... ... айналаны тазарту, зиянды |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... туризм. |Әртүрлі аудандарға экология бағытындағы мақсат |
| ... ... ... ... |
| ... Оның ішінде демалыс орындарын |
| ... ... ... табиғи |
| ... ... ... ... |
| ... т.б. ... ... ... ... ... ... күзгі |
|–эстетикалық жұмыс. ... ... ... және |
| ... ... ... ... |
| ... байқаулары, музыкалық кештер, |
| ... ... ... ... байқауға, |
| ... ... т.б. ... ... |Еңбек құралдарын қоса алғандағы жұмыс орнындағы|
|жұмыстары. ... ... ... ... ... |
| ... мен акциялар өткізу. ...... ... ... ... ... сақтауға қолайлы|
|жағдай тудырудың, еңбек өнімділігін арттырудың тиімді жолдарын қалыптастыру|
|максатымен еңбек үрдістерін зерттейтін ғылыми пән. ... ... ... ... ... ... ол, ең
алдымен, үйірмелер, факультативтер, жеке ... ... ... кеңес беру түрінде сыныптан тыс жұмыстар жүйесінде жүзеге асады.
Сыныптық, сыныптан тас, ... ... ... ... жұмыс, т.б. әдістер қолданылады.
ІІІ.Экономикалық география курсындағы экологиялық білім беру ... оны ... ... ... ... ... ... білімдер жүйесі жіне оны
сабақ үрдістерінде пайдалану мәселелері
Географиядағы оқыту әдістемесіндегі экологиялық білім беруді ... әр бір ... ... ... ... ... ... кіргізілуі керек. Бұрынғы уақытта жалпы экологиялық білім ... ... ... Ал ... ... яғни ... ... нақты
және маңызды бөлек пән ретінде немесе пән ... ... ... ... үшін өте ... және керек. Мектеп қабырғасында
сыныптарға нақты мысалдар келтіре отырып қарасақ ... ... ... уақытта материал жеткілікті. Яғни мысалы, VI – сыныпқа келетін
болсақ В.П.Сухова деген авторы бар ... ... ... оның ... ... ... ... в жизни человека», ... в ... ... ... ... ... в ... людей»,
«Гидросфера және адам деген тақырыптары орналастырылған әрине ... осы ... ... ... ... ... ... желісін
көре алады. Сонымен қоса VII – кластың оқулығынан мысалға мына оқулықты
алайық. О.В.Крыловой және ... бұл ... ... ... аталған «Значение природы для жизни и хозяйственной
деятельности человека» және ... ... на ... ... ... сонымен қоса VIII – кластың оқулығы И.И.Баринов,
бұл оқулықта Ресейдің экологиялық ситуацияларын сонымен қоса ... ... т,б, ... түрлерін түсіндіру арқылы
оқушыларға жеткізуі тура осындай оқулыққа ұқсас ... ... бір ... ... ... ХI – ... екі ... проблемалар бар аймақты түсіндірген бірақ бұлда нақты ... ... ... ... әрине бұндай оқулықты көріп оқыған
оқушылар нені түсінетіні белгілі. Осы оқулықтарға ұқсас тағы бір ... ... В.В. ... ... ашық – ... ... схема түрінде ешқандай
материал жоқтың қасы. Сол сияқты Х – клас оқулықтарын ашып қарасақ жоғарыда
аталғаннан ... ... жоқ ... ... ... ... ... Әрине бұл оқулықта жалпы ... ... ... деп ... келеді. Мысалы жалпы бөлімін қарастырған яғни ... ... ... ... ... саяхат, экологиялық шығын
келтіретін кір ... ... ауыл ... транспортты
қоршаған ортамен байланысын, сосын ... ... ... ... қоршаған ортасымен экологиялық проблемаларын көрсеткен.
Шетелдік Азия, ... АҚШ, Оңт. ... ... ... ... ... қоса Ю.Н.Гладкийдің оқулығында басты экологиялық
проблемалар көрсеткен әрине бұл оқулықта кішкене ... ... және ... ... мысалдар келтірілген. Сол сияқты тағы басқа
көптеген оқулықтарда келтіріледі ... ... ... ... ... көрініп жатады. Әрине енді ғана дамып
адамдардың санасына ... ... ... ... 6 класс
оқушыларынан төменгі кластан бастап тәрбиелесе ... ... ... ... еді:
Географияны оқытудағы дүние жүзілік экологиялық проблемаларды мысалдар
келтіре отырып талдау жасау
Қоғаммен табиғат қарым – қатынасының дағдарысына ... ... онда ... ... ... ... ... қарым –
қатынасының, айналадағы ортаны ... ... ... ... адам ... ... мүмкіндіктерін арттырумен болды, табиғатқа
қол сұғып араласуын күшейте берді, табиғатта ... тепе ... ... ... ... ... осы ... өзі соңғы уақытта ғана
пайдаланып жүр ... ... ... ... ... ... ... ХХ
ғасырдың екінші жартысында ерекше күрт ... ... мен ... ...... ... күрт көбеюі, планетаның интенсивті
түрде индустриалануы мен урбандауы нәтижесінде шаруашылық сынақ жер ... ... ... ... ... ... және ... келу
қабілетінен асып түсе бастады. Осының ... ... ... айналым шеңбері бұзылуы, адамдардың қазіргі және ... ... ... ... Қазіргі әлемнің экологиялық
проблемасы шиеленіскен, оған қоса сан қырлы ... Ол ... іс ... ... ... (әсіресе ауыл шаруашылығында,
химия өнеркәсібінде, қара және түсті ... да, атом ... ... ... ... ... ... бар. Айналадағы ортаның
сапасының нашарлауына басты – ... ... ... бар екен ... ... табиғатты ауру жойлаған ормандардың ... ... ... ... ... ... ... жыл сайын жер бетінен 11 млн.
га тропиктік ... ... ... бұл ... ... ... аумағынан 10
– есе артық. Тропик ормандардың дүние, жүзіндегі ең ... екі ... ... мен ... Шығыс Азиядағы ... – тез ... ... ... ... ... ... құртылуда, целюлоза –
қағаз өндірісінде дамып барады. Оңтүстік Шығыс Азияда ... ағаш ... үшін ... ... барлығы бірегей тропиктік ормандар
генеқорының жайылуына, ұланғайыр ... су ... ... ... екі ... ... ... төмендеуіне апарып
тірейді.Қоңыржай ендіктердің ормандары да үсті – ... ... ... ... ... процесі жүріп жатыр. Ол Жылша жыл ауыл шаруашылық
өндірісінен 6 млн. гектарға жуық жерді ... алып ... ... ... ... ... ... ішінаралас Сахель елдерінде ерекше
қауырт жүру үстінде. Бұл ... ... ... 70 – 80 – ... ... ... Африканың тропиктер жағдайында топырақ
құмарын пайдаланудың қате және экспенсивті әдістерінің ... ... ... жаю, ... – ақ өзі де ... шығатын өсіидік біткенді отынға деп
жинап алудың да зардабы ... ... ... да ... ... ... ... көптеген елдері су ресурстарына қатысты проблемаларға
тап болып отыр. Мұның өзі де су көздерінің аздығынан ғана ... ауыз ... ... проблемалар. Жыл сайын су көздеріне орасан мол
тазартылмаған ... ... ... ... ... ең көп ... мен ... қатарына Арал, Дунай, Рейн, Сена, Мисисипи, Еділ,
Днепр, Ладога, Балхаш ... т.б. бар. ... ... ... жыл сайын 20 тоннадай минерал шикізат өндіріледі де, оның 97 – 98%
- ы ... ... ... ... ... түседі. Айналадағы ортаға
түсетін қалдықтар мен ластайтын заттардың массасы шамамен 40 млрд.т. болып
отыр. Айналадағы ... ... ... ... ... мен ... дүниесінің тіршілігіне қатер төндіруде. Мысалы
күкірт қос тотығымен ... ... ... дейтінге апарып соқты, мұндай
жаңбыр топырақ пен су көздерін уландырады, ормандарды шалғай қашықтықтарға
кетіп ... ... ... ... де, ...... ... жауады.
Мұндай жаңбырлардан АҚШ, Батыс Еуропа қазірдің өзінде 30 млн. Гектардан
астам орман ... ГФР – де ... ... жартысына жуығы (көбіне
қылқан жапырақты ормандар) зақымдалды. Қышқыл жаңбырлар Ресей аумағында да
жауып ... оның ... ... батыстан соққан желдердің ластану
деңгейі шығыстан соғатын желдерден шамамен он есе ... ... ... ... ... дүниежүзілік
динамикасы.
|Жылдар ... ... млн. т. ... |31 ... |47 ... |55 ... |59 ... |73 ... |82 ... |128 ... |161 ... |196 ... |250 ... |333 ... кесте
Атмосферада болатын көміртек қос тотығы адамның өмірінде, өсімдіктер
мен жануарлардың тіршілігінде маңызды рөл ... ... ... ... ... ... шаруашылық қарекеті – ең алдымен орасан ... отын ...... СО2 ... ... мұның өзі жылы жай әсері деп аталатын қатер – ... ... ... ... еріп, Дүние – жүзілік мұхит ... ... ... жылдары тағы бір экологиялық қауіп – ... ... ... ... анықталды, бұл әсіресе Антарктида үстінде анық
байқалып отыр (азон тесігі деп аталатын құбылыс). Озон ... ... ... бұл ... ... ... ультракүлгін сәулелерінен қорғап
тұрады. Озон қабатының бұзылуы ... ... ... ... және т.б. ... деп аталатындардың (фторхлоркөміртектердің)
өндірілуі мен пайдалануының күрт ... ... ... ... ... ... ... өндірілуін күрт азайтуға шақырды.
Сонымен, қоршаған ортаның бұзылуын ғаламдық зардаптары барлық елдерге
жайылып отыр, өйткені экологиялық ... ... ... ... да олар кең ... ... ... ғана шешілуі мүмкін. Осы бағытты қаракет жасай отырып ... ...... ... ... ... жұзілік стратегиясын
қабылдады. Жанталаса қаруланудан ... ... ... ... ... шешілуін жақындатып, нақты іске айналдырар еді.
|Адамзаттың ғаламдық проблемалары ... ... және ... ... - ... ... ... |
|артта қалуын жою.|
|Демографиялық |
|Экологиялық | ... және | ... ... | ... ... |
| | ... | ... | ... |
| | | | ... | | ... болжамдар гипотезалар және |
|жобалар ... ... ... ... ... гипотезалар |
3.3.Географияны оқытудағы еліміздегі ... ... ... ... ... ... оның ... дүниежүзінің экологиясын сөз ететін енді
өз елімізге көз ... ... ... ... еліміздегі экологиясы
алаңдатып отырған негізгі ... ... ... кешегісі, бүгінгісі және ертеңі туралы көп ... ... ... Мәселені бүгін шешпесек, ертең шешеміз немесе келешек
шешеді деп көп ... Олай ... ... келешегіміз мектеп қабырғасында
отырған мына сіздерсіздер! Арал апаты деген жан ... сөз ... ... жоқ. ... бір сәт көз тастап ... Арал ... ... ... ... ... Амудария мен Сырдария
өзендерінің суларын жол – жөнекей бұрып алып, халық ... ... ... көп ... ... деп айтсақ қателеспейміз.
Өзбекстан мен Қазақстан жерінен өтетін екі өзен мыңдаған жылдар бойы ... ... ылғи да Арал ... ... ... ... ... тигізіп
келгені мәлім.
Кешегі кеңестік жүйе кезінде жасалған түрлі ... ... ... және ... да ... ... үшін ... су қоймалары салында.
Бұл да халық үшін, солардың әл – ауқаты үшін деп есептелінді. Алайда
ағыл – ... ... бар, ... ... ... жарап жатқан. Арал
теңізінің суын біліп тұрған қолдан апат жасауға кімнің қақысы бар еді.
Сонымен қоса еліміздегі тағы бір апат ... ол ... бұл ... ... ... ... т.б. зерттеген олардың айтуынша
1985 – 1987 жылдардағы төмен түсіп келеді, яғни Қазақстанда екінші ... ... ... ... Өйткені ұйғыр ғалымы Амина Абдурахимның мәліметі
бойынша іледен алынатын су көлемі Янаду (шекараға ең ... елді ... ... ... ... ... 15 – 40% - ы (1,5 – 4,0 ... ... ... Оған ... ... ... суды қоссақ
(Қапшағайдың бетінен және оның жағалауындағы саз болып кеткен жерлерден
булануды қоса есептегенде) Іле суы 7 – 8 км3 ... ... екен ... ... азайып бара жатқан Балхаштың бүгіні мен ... Тек көл ... ... ... еркіне тапсырып,
адамзаттың ықпалын мүлдем жол алатын шара енді ... ... ... ... ... ... ... апаттан сақтауға мүмкіндік беретін шаралар
жоқ емес. Соның бірі екі ел ... ... ... көл үшін ... ... жағынан ұтымды келісімге қол жеткізу.
Әр бір адамзаттың экологияға тигізетін өндірістік іс - ... ... ең ... ... бірі бұл ... іс - әрекетінің негізінде қоршаған ортаның ластануы, ... ... ... ... ... ... ... өте көп. Олар ауада
да, су орталығындада таралған. Осының бәрі ... ... әсер ... ... ... ... қалдығы және атомдық қопарлыстың
радиоктивтік тұнбасы бірте – бірте адам организімінде жиналып, қатерлі ісік
ауруына ұшыратады ... ... ... ... және оның ... тигізетін зардабы өте қауіпті. Қазіргі кезеңде жер бетінде
стронция – 90 элеметін аз ... ... кез – ... ... ... табуға болады. Бұл элемент табиғатта болмайды, тек қана ... ... ... және ... сынаудың арқасында пайда болды.
Сондықтан стронция жер бетіне тарап, ... ... тірі ... ... ... мәлім 26 – сәуір 1986 ж. Украйнадағы ... – ның ... ... ... ... ... ... үлкен
экологиялық апатқа ұшырады. Украйна және Белоруссия ... ... ... сол ... ... аудандарына орналасты. Чернобль 30
жыл бойынша жабық зона болып ... ... бәрі тірі ... үшін өте қауіпті. Сірә, атомдық
энергетикадан бас тартуға ... ... Оны ... ... ... ... ... түрлерімен (мұнай, газ, көмір, кен ... жер ... ... ... пайдалану.
Тағыда еске түсіретін нәрсе, ол теңіздер және мұхиттар түбінде көп
жылдардан бері жатқан ... ... ... ... ... ... су ... жер сілкінуінің әсерінен қопарылып, су ішіндегі,
жер бетіндегі бүкіл тіршіліктің радиактивті көзі болуы ... ... ... ... сақтауда және оны дұрыс пайдалануда
ұрпақтың алдында тарих алдында жауаптымыз. Міне, осы тұрғыдан ... ... ... және тәрбие беру мақсаты, мазмұны анық және
нақты көрсетілуі керек.
Оқушыларға экологиялық ... ... ... оның ... ... ... жер ... адамзатты ойландыратын және кезек күттірмейтін
мәселелердің бірі табиғи ... ... адам ... ұтымды жағдай жасау.
Жер жүзіндегі ғалымдардың болжамына қарағанда адамзаттың ... ... әр ... ... бар ... он жыл ... ... көмірқышқыл газының үлесі ұдайы
көтеріледі. Бұл ... ... ... жер күн энергиясын айрықша көбірек
сіңіретін жылы жайға айналдыруы мүмкін деп ... да бар. ... ... көтеріліп, құнарлы топырақты аудандар қуаң жерге
айналады, мұздардың еру ... ... ... ... көтеріліп,
жағалауындағы жерді қалаларды су басады.
Антарктида мен Арктиканың үстінде озон тесіктері пайда болды ... бар. Озон ... ... ... ... АҚШ – ң ... ... Ал Терістік полюс үстінде де тесіктер табылған 2100 жылы
Озонның ... ... жоқ ... ... ... сәулелер жерді
кептіреді, жануарлар мен өсімдіктер, яғни ... ... ... ... Егер озон ... ... қарқынмен одан әрі бұзылса ХХI ... ... не ... ... ... ауада озонның мөлшері бірнеше пайыздай көбейеді
60 – шы жылдардың басында төмендеді, ал 10 ... ... оның ... ... 70 – ші ... ішінде, ол төмендеп кетті.
Қазіргі кезде озон қабығы жаңадан 3 % шамасында жүдеді. Озонды ... ... ... ... бар ... – фреондар. Бүкіл дүние
жүзінде 1 млн. ... ... ... ... Олар ... мен
сырларды тозаңдату, тоңазытқыштарды суыту үшін қолданылады. Осы уақытта
фреондардың 40 % - ы АҚШ – та, 35% - ы БЭС – ... 10% - ы ... мен ... ... Осы ... заттар туралы мынадай шаралар
қолдануда.
1. 1985 ж. Озон қабатын қорғау туралы Вена конференциясы қабылданды.
2. 50 – ден ... ... ... Монреаль конференциясында шешім
қабылдады. Осы әр бір ... ... ... ... ... деп ... Фреондар өндіруді 1993 ж. 20%, ал 1998 жылы 50% - ға азайту керек деп
белгіленді.
Егер белгіленген бағдарлама ... егер ... ... ... үдей ... онда озон ... ... болмайды. Қазіргі
уақыттағы қауіпті жағдайдың бірі – бұл ядролық қыс. Бұл ... ... ... ... өрт пайда болып, қалың түтін қабаты планетаны
жабады да ... ... ... күн ... жер ... ... ... әсерінен жер беті суынады. Барлық тірі мақұлық жер
бетінің мұздауымен ядролыққыспен соқтығысады.
Экологиялық ... ... үшін ... ... ... ... және толық зерттелген жүйе екенін дұрыс түсінуіміз керек . ... ... ... ... және ... ... ... Сонымен бірге
табиғат байлығын пайдалану басқа шаралармен тығыз байланыста іске асырылуы
керек.
Экология-бұл әлеуметтік проблема, оның ... ... ... және халықаралық ынтымақтастықтың негізінде шешілуі ықтимал.
Қазіргі және ... ... үшін ... оның байлығын, су ... және ... ... және су тазалығын сақтау, табиғат
байлығын ұдайы өндіруді, оны ... ... ... ету ... ... ... егеленді.Қазақстан мемлекеті қажетті шараларды
қолдануда. Бұған соңғы жылдары шыққан қаулы-қалалардың өзі ақ дәлел болады.
Жаңа аймақтарды ... ... ... ... ... ммемлееттік қорықтарды жасау.Мұндай қорықтардың саны бұрынғы
КСРО-да 156 болды.Олар 11млн гектар ... ... ... ... мен
жануарлардың дүниесін қорғаудың маңызы өте зор.
Жыл сайын қоршаған ортаның күші төмендеуде. Сондықтан оны ... ... ... ... ... ... ... елмен егесу қоршаған ортаға
зиян келтіреді.
3.Өндіріс, әр-түрлі қару-жарақтардың түрлерін қоймалау, ... ... ... әскери оқуларға өткізу, қоршаған айналаға зиянды
әсер етеді.
4.Ядролық сынаулардың жалғасуы, химиялық ... ... қоры ... ... ... заттарды одан әрі өндіру, ойда болмаған оқиғаға
ұшырытуы мүмкін.
5.Қару-жарақты космос ... ... ... оны ... қолдануға теріс әсер етуі мүмкін. Сонодықтан бұл мәсселе әрдайым
барлық ... ... болу ... ауыр ... құтылу үшін табиғатты қорғауға бүкіл дүние
жүзілік бірлестіктің тұжырымдамасын жасау және әске асыру ... ... ... ... және ... беру мәселелерінің мазмұнын
химия, физика, биология, география сабақтарында халықаралық, мемлекеттік,
өлкетану деңгейінде ашып ... ... ... ... қорғау, күту және
оның қорын ұтымды пайдалануіс әрекетіне оқушыларды ... ... ... беріп отыру, мектеп ұжымының төл отырысы немесе ісі.
Мұндай принцип мектептің өмірімен байланысын күшейтеді, адамның өзі
мекендеген ... ... ... ... ... ... игі
әсер етеді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Сонымен біздің ата – бабаларымыз - Майқы би, Бәдібке би, Төле би, ... ... би ... ... жерді қорғауға үндесе, ақындар мен
жыраулар табиғатты аялап жырына қосқан.
Кезінде қазақ даласын жаяу аралап оның ... ... паш ... ... ... ... Қ.Сатпаев бір сөзінде «Туған
жердің ... ... жаны ... ол ... ... ... азамат дейміз? Туған жердің қара тасын мақтап өте білмеген азамат
бөгде жердің алтын тасында ... ... деп ... ол ... ... Ресей георграфиялық қоғамның толық мүшесі болған
жихангер, ағартушы Ш.Уалихановті терең толғанған.
Біздің жеріміз әлі де бай әлі де ... Десе де, ... ... т.б. су айдындары мен орман тоғайымыздың экологиясы қиын ... ... Бір ... бұл өнірлердегі қалың тоғай жотаған, аң мен құсы
азайып, жануарлардың көптеген түрлері жойылып кеткен. Табиғатты ... ... ... ... кезген бабаларымыз бен ғалымдарымыз да жоқ
емес. Ертедеде ит ... ... ну ... ... Жайық, Іле, Шу ,
Есіл, Нұра ... ... көп ... ӘДЕБИЕТТЕР
1. Методика обучения география в школе М: 1997г. 61-75 стр.
2. Кучер экологический образования
3. География в школе 1900 г. №1, 12 ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік геогрфиясы
Алматы мектеп 2001ж. 212 ... ... ... ... ... ... География в школе 2001г. №4
7. География в школе 1999г. № ... ... ... школьной географии»
8. Н.Н.Моисеев экология и образования М: «Юнисам» ... ... в ... ... 82 ... Қазақстан мектебі 2004ж. №7 «Экологиялық білім қалыптасуының
негіздері мен тәжірибиелері»

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Үкіметтің қалыптасуының әлемдік тәжірбиесін салыстырмалы талдау27 бет
Медицина саласы бойынша 65 сұрақ-жауап118 бет
Оңтүстік Балқаш маңы аумағының шөлдену мәселелері70 бет
Халықаралық ядролық қауіпсіздікті қамтамасыз етілуіндегі қоғамдық-саяси ұйымдардың алатын орны теоретикалық-әдіснамалық мәселелері103 бет
Қылмыстың түсінігі және белгілері107 бет
«Өлең бунақтарының таңдамалы және талғамалы орындары (А.Байтұрсыновтың "Әдебиет танытқыш" еңбегінің "Өлең ағындары" тарауы).»6 бет
А.Байтұрсынов – қазақ әдебиеттану ғылымының негізін салушы туралы15 бет
Абай және қазіргі заман, Шоқан және географиялық детерминизм, Фрейд және психоанализ, Ницше және аса кушті адам6 бет
Адамның мәдени тұлға ретінде қалыптасуы7 бет
Алғашқы қауымдық қоғам, оның дамуы және ыдырауы24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь