Бастауыш сынып математика сабағында халықтық педагогика элементтерін пайдалану

Кіріспе
І тарау. Математиканы оқытуда халық педагогикасының кейбір мәселелері
§1.1. Халықтық педагогика туралы ұжым.
§1.2. Халықтық педагогиканың математиканы оқытудағы орны.
ІІ тарау. Бастауыш сынып математика сабаұында халықтық педагогиканы пайдалану.
§2.1. Ұлттық ойындар.
§2.2. Сынамақтар.
§2.3. Мақал.мәтелдер.
§2.4. Жұмбақтар мен жаңылтпаштар және ертегі.
§2.5. Логикалық есептер.
§2.6. Халықтық педагогика элементтерінің пайдаланудың іс.тәжірибесі.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
Қазақстан Республикасы орта білім мемлекеттік стандартында қазіргі кезде математика негіздерінде, оқушыларға меңгерту, жас ұрпаққа білім беру мен тәрбиелеудің негізгі екіндігі айтылған. Ал, мұның негізі бастауыш сыныптарда қалыптаса бастайтыны белгілі. Осыған орай мұғалім өз ісіне жетік меңгерген шебер ұстаз болуы тиіс және үнемі ізденіс үстінде оқушының қызығушылығын, белсенділігін, білімін арттырып жүргізуге міндетті.
Бастауыш мектеп - бұл оқушы тұлғасы мен санасының дамуы қуатты жүретін ерекше құнды, қайталанбайтын кезеңі. Сондықтан да бастауыш білім - үздіксіз білім берудің алғашқы басқышы. Осыған сәйкес оқушыға белгілі бір көлемдегі білім, білік-дағдыларды меңгерту, оларды шығармашылық бағытта жан-жақты дамыту-бүгінгі күннің басты талабы. Себебі, жоғалтып ала жаздаған ана тіліміздің, мемлекеттік мәртебе алып, өркендеу кезеңінде жас бүлдіршіндерді халықтың салт дәстүрі, әдеп-дәстүрі, әдет ғұрыптары арқылы оқытып-тәрбиелеу өте жымды жұмыс. Себебі, жастайынан халықтық тәлім-тәрбие негізінде тәрбиеленген жеткіншек болашақта өз халқын, өз жерін ардақтайтын адал да парасатты азамат болып өсетіні сөзсіз. Сондықтан да мектепте балаларға білім беруде ұлттық тәрбие дәстүрлерін басшылыққа алу басты талап бұл міндетті шешудегі шаралардың қайнар бұлағы сарқылмас көзі-халықтык педагогика.
Диплом жұмысты алдымен «1-2 сыныпта математика сабақтарында халық педагогикасының элементтерін пайдалану» атты курстық жұмыс жазудан бастадым. Осы тақырып бойынша студенттердің ғылыми конференциясында баяндама жасап мақтау қағазымен марапатталдым. Материалдар жинақтауда №7 Қ.Спатаев атындағы техникалық лицей мектебінің озат мұғалімдері Оспанова Шарипа, Аташ Құндыз, Сапаева Камиләнің және халык ағарту ісінің үздігі Керімбекова Жұмабикенің сабақтарына және облыстық жыл мұғалімі - 2002 байқауына қатыстым.
1. Ақадықова Б. "1001 мақал". // Қазақстан мектебі. 2003ж, №7.
2. Алиева К.С. "Математиканы оқыту әдістемесінен бақылау
жұмыстары". — Шымкент, 2002ж.
3. Амонашвили Ш.А., Лысенкова С.Н., Шаталов В.Ф., және т.б.
Педагогикалық ізденіс. — Москва: Просвещение І995ж.
4. Абдрахманова А., Молдабек К., Қойшибаева Н.,
Жунисбекова Ж. "Особенности применения развивающих игр на уроках математики в начальной школе". Шымкент, 1999г.
5. Арғынбаев X. "Қазақ отбасы". - Алматы: "Қайнар", 1996ж.
6. Ақылбаева М. Қызықгы есептер.
//Бастауыш мектеп// 2004ж. №1
7. Асарбаева А. Үлттық ойындар — халық педагогикасының
құрамдас бөлігі. // Үлт тағылымы. 2002ж. №2.
8. Әбдіқадырова Г. Халықтық педагогиканың мәні зор.
// Қазақстан мектебі. 2003ж., №8.
9. Әбілова 3., Қалиева Қ. "Этнопедагогика". Алматы, 1999ж.
10. Әбуова А. Жаңылтпаштар - тіл дамыту құралы
// Бастауыш мектеп. 2003ж. №5.
11. Бантова М.А., Бельтюкова Г.А., Полевщикова А.М. "Бастауыш кластарда математиканы оқыту методикасы".
- Алматы. "Мектеп", 1978ж.
12. Баймүханов Б. "Математика есептерін шығаруға үйрету".
- Алматы, 1983ж.
13. Бантова Б. "Математиканы оқыту әдістемесі", Москва: Просвещение. 1978ж.
14. Балтабай Е. Этнопедагогика және отан сүйгіштік тәрбие
// Қазақстан мектебі. 200Зж. №1.
Бектенғалиева С. Этнопедагогикалық даярлық аса қажет.
// Қазақстан мектебі. 200Зж. №6.
15. Біләлова Ж. Математикалық ұғымды меңгеру.
// Бастауыш мектеп. 2001ж.№і2.
16. Волкова С.И., Столярова Н.Н. "Тетрадь с математическими
заданиями". 2-3 класс.
17. Елубаева С. Дидактикалық ұлттық ойындар немесе
логикалық есептер. // Бастауыш мектеп. 1991ж.№8.
18. Елубаева А. "Математикадан кластан тыс жұмыстар".
- Алматы: "Мектеп", 1984ж.
20. Елубаев С. "Қазақтың байырғы қара есептері".
- Алматы: "Қазақстан", 1996ж.
21. Едігенова А. Танымдық қызығуды қалыптастырудағы халық
ертегілерінің мүмкіндіктері. // Қазақстан мектебі. 2003ж. №9.
22. Елубаев С. Халық аузындағы еспетердің сипаттары.
// Бастауыш мектеп. 2003ж.№2.
23. Жампозова Э. Ұлттық дәстүрге баушық.
// Қазақстан мектебі. 2ООЗж. №ІО.
24. Исмайлова Ш. Ұлттық ойымен сыбайлас. // Бастауыш мектеп. 1989ж. №11-12.
25. Ильина Т. "Педагогика". - Алматы, 1977ж.
26. Кенжебекова Р.И. "Бастауыш мектепте математика пәнінен
үйірме жұмысын жүргізу". Шымкент, 2001ж.
27. Кенжебекова Р.И. Бастауыш мектепте математикадан
сыныптан тыс уақытта туыстық атауларды пайдалана
отырып есеп шығаруға және имандылыққа тәрбиелеу.
//Ұлт тағлымы. 2002ж.№4.
28. Кішібаева Д. Ұлттық ойындарды пайдалану. //Бастауыш мектеп. 2004ж.№і.
29. Қалиева Г. Математикалық ертегілер.
//Бастауыш мектеп. 2002ж.№8.
30. Қоянбаев Ж.Б., Қоянбаев Р.М. "Педагогика".
- Алматы, 2000ж.
31. Қосанов Б.М. "Қазақстандағы әдістемелік-математикалық
ой-пікірдің қалыптасу тарихы".
32. Құрманалина Ш.Х. "Математикадан дидактикалық ойындар
мен қызықты тапсырмалар". - Алматы: "Атамұра", 1997ж.

33. Меңдалиев Б. Үлттық ойындар.
// Қазақстан мектебі. 2003, №12.
34. Наурызбайқызы Ә., Әубәкір Қ., Мүқанбетқызы С.
"Математикадан дидактикалық материалдар мен ойындар
және қызықты тапсырмалар". - Алматы: "Рауан", 1994ж.

35. Нұрғанова 3. Ертегілер еліне саяхат. // Бастауыш мектеп. 2002 ж. №10.
36. Оспанов Т.Қ. "Математика". 2000ж.

37. Оспанов Т.Қ. "Бастауыш кластарда математиканы оқыту".
-Алматы: "Мектеп", 1987ж.
38. Оспанов Т.Қ., Қүрманалина Ш.Х., Қайыңбаев Ж.Т., Ерешева
К.Ә. "Математика". 2-сынып.-Алматы: "Атамұра", 2002ж.
39. Өтеев Ж. "Алтын көнбе университеті". // Қазақтілі мен өдебиеті. 1992ж.№7,8,9.

40. Сағындықов Е. "Қазақстың ұлттық ойындар". -Алматы: "Рауан", 1994ж.
41. Сулеев О. "1-2 кластарда математиканың кейбір
тақырыптарын оқыту әдістері". - Алматы: "Мектеп", 1972ж.
42. Сардарова Ж. Компьютерлік ойындардың дидактикалық
мүмкіндіктері.//Бастауыш мектеп. 1990ж.№і2.
43. Скаткин Л.Н., Жикалкина Т.К. "Обучение решению задачи
пропорциональными величинами".
- Москва:Просвещение. 1997ж.
44. Сауранбаева Н. "Ұлттық әдет-ғұрыптар туралы". -Алматы, 1968ж.
45. Табылдиев Ә."Халық тағылымы". -Алматы: Қазақ университеті, 1992ж.
46. Табылдиев Ә. "700 жұмбақ". -Алматы: "Жалын", 1985ж.
47. Табылдиев Ә. "Қазақ этнопедагогикасы". -Алматы: "Санат", 2001ж.
48. Төлебекова Р. "Бала тәрбиесіндегі халықтықпедагогика".
- Алматы, 1994ж.
49. Төлтаева Г. Үлттық ойындарды пайдалану.
//Бастауыш мектеп. 2002ж.№9.

50. Тотикова Г., Мұсабеков. Халық педагогикасы сабақта.
//Бастауыш мектеп. 2004ж.№і.
51. Ұзақбаева С. "Тасыры терең тәрбие". - Алматы: "Білім", 1995ж.
52. Ұзақбаева С. "Балаларға эстетикалық тәрбие берудегі халық
дәстүрлері". - Алматы: "Білім", 1990ж.
53. Цыдырова Е.Д., Искаков А.А. "Занимательный материал к
урокам математики в начальных классах". - Шымкент, 1993г.
54. Шәріпова Ж. "Ертегілер елінде" сабағы. //Қазақстан мектебі. 2003ж. №12
        
        Кіріспе
Қазақстан Республикасы орта білім мемлекеттік стандартында қазіргі
кезде математика негіздерінде, оқушыларға меңгерту, жас ұрпаққа ... ... ... ... екіндігі айтылған. Ал, мұның негізі бастауыш
сыныптарда қалыптаса бастайтыны белгілі. Осыған орай ... өз ... ... ... ұстаз болуы тиіс және үнемі ізденіс ... ... ... ... арттырып жүргізуге міндетті.
Бастауыш мектеп - бұл оқушы тұлғасы мен санасының дамуы қуатты жүретін
ерекше ... ... ... Сондықтан да бастауыш білім - үздіксіз
білім ... ... ... ... ... оқушыға белгілі бір көлемдегі
білім, білік-дағдыларды меңгерту, ... ... ... ... ... ... талабы. Себебі, жоғалтып ала жаздаған ана
тіліміздің, ... ... ... ... ... жас ... салт ... әдеп-дәстүрі, әдет ғұрыптары арқылы оқытып-тәрбиелеу
өте жымды жұмыс. Себебі, жастайынан халықтық тәлім-тәрбие ... ... ... өз ... өз ... ардақтайтын адал да
парасатты азамат болып өсетіні ... ... да ... ... ... ... тәрбие дәстүрлерін басшылыққа алу басты талап бұл
міндетті шешудегі ... ... ... ... ... ... ... «1-2 сыныпта математика сабақтарында ... ... ... атты ... жұмыс жазудан
бастадым. Осы тақырып бойынша ... ... ... ... ... ... марапатталдым. Материалдар жинақтауда №7
Қ.Спатаев атындағы техникалық лицей мектебінің озат ... ... Аташ ... ... ... және ... ... ісінің үздігі
Керімбекова Жұмабикенің сабақтарына және ... жыл ... - ... қатыстым.
Диплом жүмысының зерттеу әдісі - педагогикалық және әдістемелік
эдебиеттерден тақырыпқа сай материалдар жинау, сұрыптау, тәжірибелі
озат бастауыш сынып мұғалімдерінің сабақтарына қатысу, ... жэне ... ... ... ... ... ... сынып оқушыларына математиканы
оқыту процесі.
Диплом жұмысының мақсаты - балаларды халыктық педагогика арқылыұлттық ... ... өз ... өз ... ... адал да, парасатты азамат
тәрбиелеу.
Диплом жұмысының болжамы - егер математика сабақтарында халықпедагогикасын
қолдау ... ... ... ... ... пәнге деген
қызығушылығы нәтижесі қалыптасады.
Диплом жұмысының міндеттері -
Тақырып бойынша жинақталған әдебиеттерге шолу жасау.
Екінші сыныпта математика сабағында ... ... ... ... ... даму мүмкіндіктерін анықтау.
Екінші сыныпта математика сабағында ... ... ... ... ... ... ... және оның
тиімділігін тексеру.
6. Диплом жұмысының практикалық ... ... ... ... математиканы оқытуда;
б) пәндерді кірістіре оқыту әдістерін жетілдіруде;
в) ... ... ... ... арнайы
семинарда,
студенттердің педагогикалық іс-тәжірибесінде көмекші құрал ретінде
пайдалануға болады.
Бастауыш сынып математика сабағында ... ... ... ... Математиканы оқытуда халық педагогикасының кейбір мәселелері
§1.1. Халықтық педагогика туралы ұжым.
§1.2. Халықтық педагогиканың математиканы оқытудағы ... ... ... ... математика сабаұында халықтық педагогиканы
пайдалану.
§2.1. Ұлттық ойындар.
§2.2. Сынамақтар.
§2.3. Мақал-мәтелдер.
§2.4. Жұмбақтар мен ... және ... ... есептер.
§2.6. Халықтық педагогика элементтерінің пайдаланудың іс-тәжірибесі.
Қорытынды
Пайдаланған әдебиеттер
І тарау. ... ... ... ... ... ... ... педагогика туралы ұғым.
Қазақ халқы ежелгі замандардан-ақ оны ертіңгі тіршілік дүниесіне
дайындау мәселелеріне ерекше мән ... ... ... жас ... мен ... беру ... халқымыздың ұзақ ғасырлар бойы өмір
тәжірибесінен туған, ... аса бай ... ... ... бұл ... ... өте ... ата-бабаларының өмір сүрген кезінен
бастау алып, күні ... ... ... жарап келе жатқан рухани мұраның
бірі – қалықтық педагогикасы.
Қазақстан Республикасының Білім туралы заңы әр ... жан ... мол ... ... құжаттардың бірі.
Қанша заман өтсе де, маңызын жоймаған халықтық педагогиканы тәлім –
тәрбиеннің түп ... ... ата - ... да, ... ... да басты
борышы.
Халық педагогикасы туралы ұғымдардың анықтамасын білу үшін ... ... ... ... ... Гашимов халық педагогикасына анықтама беру үшін тәрбие жөнінде
халық ... аса ... ... ... екенін айта келіп: «Халық
педагогикасы кең мағынада ... ... ... ... халық
дәстүрінің, әдет - ғұрытарының, идеяларының жиынтығы» - деді. Белгілі ... Я.И. ... ... ... көзқарастарын қуаттай келіп,
өзінің анықтамасында халық еңбекшілер бұқарасы қолданылатын тәрбие ... ... мен ... ... ... ... іскерлік пен
дағдылар кіретін халықтық ... ... ... - халық
педагогикасы деп атайды.
Кейбір авторлар ... ... ... саласын тәрбие деп
қарастырады. Әрине, тәрбие жастарды әлеуметтік өмірге, еңбекке даярлау және
қоғамдық ... ... ... процесі. Сонымен бірге ... ... ... де маңызы өте зор. Өйткені халық ... ... ... ... ... ... ойындарына үйретеді.
Демек, халық педагоп ікасында тәрбие мен оқытуды екі ... бір ... ... ... ... деп қарастыру керек.
Әр түрлі ғылыми мәлімегтерге сүйеніп, халық педагогикасы туралы ұғымның
мәнін Орта Азия жәғе Қазақстан халықтарының педагогоикалық ... А.Г. ... ... ... ... еді дейді: «Халық
педагогикасы бұл ... және ... ... практикасымен
тексерілген, ұрпақтан - ұрпаққа берілетін мағлұматтар, іскерлік ... ... ... ... және тарихи тәжірибенің жемісі. Әр
түрлі халықтардың ... мен әдет — ... ... жас ... ең ... ... тәрбиелеу».
Кейбір ғалым - педагогтар дың зерттеу мәліметтеріне ... ... ... әр ... ұйымдарды байқауға болады. К.А. Ушинский әрбір
елде халықтың мүддесіне, мұқтажына сэйкес өзіндік білім және ... ... ... ... айтты. Ол өзінің ... ... ... ... ... ... халықтық идеясын дәлелдеді.
К.Д. Ушинский халық дәстүрін, әдет - ғұрыптарын, салт ... ... ... ... сүйеніп жазған ең жақсы тәрбие жүйесін,
халықтың мол тәжірибесіне негізделген тәрбие еш ... тең бола ... ... тұжырымдады ол. Осыған орай халық педагогикасының тәрбиелік ықтималын
өте жоғары бағалады. Оның пікірі бойынша халық ... ... ал ... - ... ... ... ... жэне жарқын әрекеті.
XXғ. алғашқы жылдарынан бастап ғалымдар ... ... ... ... ... ... этнограф және педагог Г.С.
Виноградов өзінің еңбегінде халық педагогикасын жеке адамды қалыптастыру
мақсатында қолданылатын ... мен ... ... мен іскерліктің
жиынтығы деп сипаттайды. Г.С. Виноградовтың пікірі бойынша жасөспірімдерді
оқыту және ... ... ... ... ... - халық
педагогикасы деп атауға болады, өйткені ... ... ... нәтижесі. Халық педагогикасының жан - жақты зерттеген ғалымның ... Н. ... Ол екі ... ... Г.Н. ... ең ... рет ... -
педагогика» терминін қолданды. Этнопедагогика жас ұрпақты тәрбиелеуде халық
тәрбиесі өмір үйелмен педагогикасы ру, ... ұлыс және ұлт ... ... ... ... ... - бұл ғылым, теориялық ойлардың
өрісі.
Қоғамның барлық тарихи даму кезеңдерінде халық ... ... ... әр ... ғылыми - педагогикалық көзқарастарды қалыптастыру
проблемаларына көптеген ғалымдар, педагогтар көңіл аударды, құнды пікірлер
айтты, ... мұра ... Орыс ... К.Д. ... ... А.С. ... В.А. Сухамлинский, В.И. Водовозов, ... ... ... Г.Н. ... татар педагогы Я.И. Канбиков,
азербайжан ... А.Ш. ... ... ... А.Ф. ... ғалымы, академик А.Э. Измайлов, қазақтың көрнекті жаңашыл
педагогы Ыбырай Алтынсарин, қазақтың аскан ақыны, ... ... ... ... - бұл ... ... кең өріс XIX ғасырдың екінші
жартысында Ш. Уалиханов, Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев, Ш. ... ... М. ... т.б. ... ой -пікірлерді дамытқан қазақ
халықтарының ғұлама ғалымдары. Бұл демократ - ... ... ... әдет - ... салт - ... ... - ... жырлар мен көркем шығармалары, тілі мен ... ... ... ... ... ұлы ... ... жазушысы Ы.Алтынсарин өзінің
әдеби және педагогикалық еңбектерінде қазақтың фольклорын, мысалы ... ... ... ... ... т.б. түрлі әңгімелері («Ағаштар
бағы», «Жомарт адам», «Әке мен ... ... ... ... ... бірге, «Жақсылық пен жамандық», «Адам, бала, ата - аналар»)
пайдалана білген.
Кемеңгер ... ... ... сөздері, педагогикалық мұралары
халық педагогикасьшда үлкен орын алады. Оларды қазіргі қазақ ... ... мен салт - ... ... ... ... кең мағынада
насихаттау әрбір ғалымның, мұғалімнің борышы болуы қажет.
Халық педагогикасын дамытуда қазақтың ... ... ... ... ... үлес ... бала ... жөнінде көп мөлщерінде («Бесік жыры», «Ана» ... ... ... ... ... салды. Балалық шақ әлемінде
өмірді қызықты өткіз, білім алуға тыры;, білімді адам ел ... ... ... азаматы бол деп тілеген.
Соңғы жылдары Қазақстан ғалымдары профессор Қ. Жарықбаев, профессор С.
Қалиев тағы да басқа бірсыпыра педагогтар халық педагогикасы ... ... мән ... өздерінің үлестерін қосуда. Қ. Жарықбаев төңкеріске
және ... ... ... ... ... ... даму
тарихы жазылған бірқатар ғалымдардың зерттеу жұмыстарына сүйеніп, қазақтың
халық ... ... ... ой - ... ... Оның ... ... халқының ұзақ тарихи өмірінде жастарды тәрбиелеуде
жазылған бай тәжірибесі, сат - ... әдет - ... адам ... ... ... ... принциптері, тәсілдері, құралдары баяндалған.
Көшпелі қазақ елінің ... - ... ... ... ... жағдайларында оқыту және тәрбие ісінде ... ... ... - педагогикалық талаптар жөнінде
автор сөз еткен. ... ... ... адамгершілік, еңбек,
эстетикалық тәрбие, дене тәрбиесі, әсіресі ер және қыз балалар арасындағы
тәрбиенің ... ... ата - ... және ... ... ... сонымен бірге тәрбие жөнінде мақал -мәтелдердің және халық ауыз
әдебиетінің алатын орны ... Қ. ... ... ... ... ... пен С. ... бірлесіп жазған «Национальные аспекты
обучения и воспитания, в Казахстане» атты ... ... ... жөнінде мәселелер қарастырылған. Солардың ішінде қазақ даласында
әлеуметтік жэне ... ... ... ... ... жеке ... ... болу керек, оған қандай талаптар қойылады. ... ... ... бірге халық педагогикасында жұмбақ, мақал – ... ... ... ... ... мәні жайлы құнды пікір
айтылған. VI - XV ... XX ... ... және ... ... ... ... және педагогикалық ойлардың негізінде
Қазақстанда халық дамуына ... ... ... ... ... ... өте әріден ата - бабаларының өмір сүрген кезінен ... күні ... ... кәдесіне жарап келе жатқан рухани мұраның бірі -
халықтық педагогика.
Әр халықтың өзінің жас ұрпағы қайырымды, ... ... ... ержүрек ізгі ниетті ар - ожданы мол болып өссін деп армандайды, бұл
мәселені өзінің ... ... ... шешіп отырады. Ол үшін ғасырлар
бойы қолданып, сұрыпталып, тұрмыс, өмір тәжірибесінің сыннан ... салт ... ... әдіс – ... пайдаланып келеді.
Халықтық педагогика дәуірдің небір қатал сынынан өтіп, ... шым ... ... ... және салт - ... ... ... жасасып келе жатқан құнды қазына.
Тәрбиенің қайнар көзі ретінде халықтық ... ... ... ... ... ... ... жұмбақтар, санамақтар,
мазақтамалар, мақал – ... ... ... ... мен ... ... мен ... баланы қызықтырады, сөзді тыңдай білуге үйретеді, оның қиялын
дамытып, жан - дүниесін, ... - ... ... ... ... жыры мен ... ... термелер мен өсиеттер, бесік
жыры адамгершілік тәрбиесінің қуатты құралдары. Ол жырлар баланы ... ... ... ... тәрбиелейді, ұлттық мақтаныш
сезімін тудырады.
Аңыз әңгімелер ... ... елін ... ... ... ... білуге үйретеді.
Жаңылытпаштар баланың тілін ширатады. ... ... мен ... ... әрі ... тілін ширатып, әрі ой - өрісін
кеңейтеді.
Жұмбақтар мен жұмбақ ... ... ... ... ... ... ... дамытады, оны тапқырлыққа баулиды.
Санамақтар баланың ойлау жүйесін жетілдіріп, оның сюжеті ... ... ... ... ... мәнде құрылған санамақтар
балғын жастың тапқырлық қабілетін дамытуға септігін тигізеді. ... ... ... ... ... көрсетіп, сергектікке
тәрбиелейді, дегенмен, ертеде құрылған мазақтамалардың анайы түрлері де
болған, халықтың мәдениеті өскен ... ауыз ... бұл түрі ... ... әзіл түрінде құрылып жүр.
Мақал – мәтелдер халыктың жиі қолданатын тәрбие құралы. Қазақ халқының
мысалдап, мәтелдегі, мақалдап сөйлейтін ұлттық ... ... ...... де мол. ... - ауызға тарайтын бұл жанырды халық ... ... ... ... бала сөз қадірін білуге үйретеді, ата - бабаны
ардақтауға тәрбиелейді. Философиялық, данышпандық ой мен ... ... мән ... ... ... ойлануға, тауып сөйлеуге құлшындырады, ой
қисындарын кеңейтіп, сөз ... ... ... Сырым батыр, Төле
би, Қаз дауысты Қазыбек би, Байдалы шешендермен ... ... ... ... ұлы ... ... ... салттар мен дәстүрлердің, әдет - ... ... ... ... өрнектерін халық жоғары бағалайды. "Дәстүрдің
де озығы бар, тозығы бар" - деп ... ең озық ... ... ... - ұрпаққа мол мұра етіп қалдыруда, әдемі әдет, әдемі ... ... ... бәр – бәрі ... бойы ... ... ... толы үлгі - өнеге. Әрбір ұлттың ... ... ... ... - ... ... айқын көрсетіп, ұлттық ерекшеліктерін
бейнелеп тұрады.
Қазақ халқының ... ... ... әдет ... ... мен ... ... сыйласымдылығы тағы басқа игі
әдеттері ұлттық дәстүр больш табылады.
Халықтық ... мен ... бала ... ... орын алады.
"Ақсерек пен көксерек", ... ... ... ... ... ... спорттық сайыстар дене тәрбиесінің асыл арқауы. Жас
қыздар қуыршақ ойынын кейде күрделендіріп ... ... ... ... ... Әсіресе қыз баланың үй ішінің ... ... ... ойындарынан басталады. Ертеде ойыншықтарды, көбінесе балалардың
өздері жасап, өз талғамы, өз еңбегі, өз ... ... іске ... ... ... ... мен ... да тәрбиелік мәні зор. "Шілдехана тойы",
"Тұсау кесер", "Атқа мінгізу", "Наурыз ... тағы ... ... мен
мерекелер баланы шаттыққа бөлейді. Тойдың болғанынан боладысы қызық деп,
халық тойға дайындық кезінде баларды өнерге ... ... ... ... ... ... ... үйретеді.
Әулеттік тағылымдар мен тәжірибелер бір атадан тараған әулеттік
тұрмыстық ... ... ... болып табылады. Яғни әрбір
әулеттің өзіне тән қалыптасқав дәстүрі ... ... ... ... ... ... Мысалы, сәулет өнері белгілі бір әулеттің өзіне
тән тәлімдік мұрасы болуы мүмкін, сол ... ... ... ... де бір ... өмірлік мәніне айналған қымбат мұрасы болуы ықтимал.
Халықтық педагогик сан салалы, мазмұны бай. Оны ... ... ... ... ... пайдаланып келеді. Ұлтымыздың ұлағатты дәстүрлерін ... ... ... ... ... ... ету борышымыз.
Әрине қазіргі таңда халықтық педагогиканы оқу - ... ... ... енгізіп отыр.
¥лттық салт – дәстүр, әдет - ғұрыптың, халықтық өнеге мен тәлімнің
негізінде ... ... ... жолдары мен бағыттарын анықтауда
біршама ұнамды тәжірибелері жинақталған.
Халықтық педагогика тәлім - ... ой - ... ... халықтың
рухани мұрасы. Халықтық педагогикамен қатар этнопедагогика атауы жиі
қолданылады.
§ 1.2. Халықтық ... ... ... орны.
Қоғамның қазіргі даму кезеңінде болып жатқан әлеуметтік, саяси ... ... ... ... тәрбиесіндегі бетбұрыстардан білім
ең тәрбие беру жүйесінің ісін жаңа сатыға ... ... ... ... ... ... ... таңда қоғамның ұлттық ... ... жас ... өз ... ... ... ұлттық
тәбиеннің озық, өнегелі дәстүрлерімен тереңірек таныстыру, ... жеке ... ... оның шығармашылық, рухани
мүмкіндіктерін дамыту көзделеді. Өйткені, егемен еліміздің болашағы, оның
рухани және ... ... жас ... ... мен ... деңгейіне
байланысты.
Халықтың өте әрідегі ата-бабаларының өмір сүрген кезінен бастау алған,
халықтың қажетінен туған тәрбие мен оқу, әр ... даму ... ... ... ... көрсетеді.
Халықтық жас ұрпақты тәрбиелеу мен оқытуға көзқарасы, тәрбие мен оқыту
мәселесі мен ... оқу мен ... ... ... жас ... ... жолдары мен құралдары ерте заманда белгілі болған.
Әр жасөспірімнің қалыптасып дамуының өзі ... - күн ... ... ... мен құбылыстары, оқиғалары үлкен орын алады. Соның
ең негізгісі - қазақтың халық педагогикасы.
Қазақ халқының сан ... бойы ... мол ... I ... салт - дәстүр, әдет - ғұрып, аңыз - ертегілері, жүмбақ, ... ... өлең - ... ... ... ... ... мэні бар баға
жетпес асыл қазына.
Мектепте бірқатар пәндерді оқытуға байланысты бүл мэселе жан ... ... ... - ... ... ... еңбек
сабақтарында халықтық педагогика: ұлттық әдет - ғұрып, салт - дәстүр тиімді
пайдаланылуда. Математиканы ... ... ... бірі ... ғылымының докторы, профессор А. Әбілқасымованың ғылыми
жетекшілігімен жүргізіліп жатқан ... ... ... ... ... ... ... пайдалану» арнайы
курсының оқу бағдарламасын атауға болады. ... ... ... ... ... этнопедагогикасын математика сабағында қолдануды
меңгерту және сол алған білімдерін мектеп қабырға^ында ... ... ... ... ... ... ... кепілі.
Халықтық педагогика мэселесіне байланысты ой ... ... ... ... ... ... дана сөздерін, Ы.
Алтынсарин мсн А. Байтұрсынүлының педагогикалық ... ... ... М. ... ... ... оқытудың білімілік жэне
тэрбиелік мақсатын ұлттық тәрбиеге негізделгенде ғана оның ... ... ... ... көтеруге жэрдемі тиетіндігі айтылады.
А. Байтұрсынұлы «Әдебиег танытқыш» еңбегінде, кемеңгер де ... ... ... шығармаларында халықтың бай ... ... Д. ... «Бес арыс» еңбегіне шолу жасағанда кемеңгер
ойшылдарымыздың кай - ... да ... ... беруде, олардың білімін
кеңейтіп көзқарасын ... ... ... ... эдет - ... ... баса ... ғалымдар қазақ халқының болашағы - жастарды жан - жақты дамыту үшін
нені оқыту, қалай сқыту керектігін айта келіп, ... ... ... ... арқылы олардың бойында халықтың рухани байлығын
сіңіруге болатынын дэйектейді.
Халықтық педагогика элементтерін сабақта жэне сабақтан тыс ... ... ... ... емес жаңа әдіс - ... ұштастыра
пайдалану математиканы оқытудың тиімділігін арттырып, ... ... ... ... ... және ... тіл байлығының,
ойлау қабілетінің дамуына, ... ... ... мәдениетті
дәріптеу дағдыларының жетіле түсуіне жол ашады. Ең бастысы, оқушыны ... ... ... ... ... ... ... педагогика
элементтерін пайдалану — мазмұндық тұрғыдан білім ... бірі ... ... ... жасалған оқытудың құралын және мектептердің іс
тәжірибесінде сыналған әдістемені ... ... ... ... ... ... ... халықтық педагогиканы
пайдалану
§ 2.1. Ұлттық ойындар.
Ұлттық ойындар халық - педагогикасының ажырамас бір ... ... ... ... ... ... жағынан бір - ... ... қос ... бір ... ... ... екі ... секілді. Ұлт
ойындары халық педагогикасының аса белсенді, үнемі өзгеріп, ... ... ... ... тұратын ұрпақ арқылы жалғасып, жаңара
беретін құрамдас бөлігі болып табылады. Сондықтан да оның ... ... ... ауқымды. Ол салауатты өмір салтын мұрат тұтқан арманшыл, елі
мен жерінің қамын ойлайтын, ұлтқа тән ... ... ... ... ... - жаңа ... тәрбиелеп шығарудың құралы.
Ұлт ойындары ұжымдық ой - қиялдан бас ... жеке ... ... ұлт өкілдерін түі ел қамтитын, тұтас ұлтқа тән атадан балаға мұра
болып келе жатқан ... ... ... Олай ... ұлт ... сол
ұлттық өсіп жетілу барысындағы ұзақ жолда пайда болып, оның сан ... ... ... ... қиялын қозғап, ұлттық болмысы мен
өзіндік ерекшелігін ... игі ... ... ... құбылыс.
Осы тұрғыдан қарағанда, ұлт ойындары сол ұлттың ғасырлар бойы жасаған
мұраларының заңды бір саласы, халқының ... ... ... оның ... жетілдіріп шыңдайтын әлеуметтік педагогикалық мүмкіншілігі зор
тәрбие құралы.
Математика сабағында ұлттық ойындары ... ... ... ... ... құралы болып табылады. Ойында, оқу мен
еңбек ... ... ... бір түрі. Ойын бала үшін ... ... ... ... ... ... ... пайдалану арқылы
жас бүлдіршіндердің білімге деген ... ... ... арттырумен бірге өз халқымыздың ғасырлар бойы ... ата ... ... яғни ... ... сүйіспеншілдігі,
қызығушылдығы қалыптастырылады.
Қазақтың ұлттық ойындары тақырыпқа өте бай және балуан болып келеді,
уақыт мектеп ... ... жаңа ... талаптарына сай әрі оның
ұлттық дәстүр рухында тәрбиелеп, өмірге әзірлеу секілді ... ... Бұл ... ... орындау үшін, мұғалімдер оқу тәрбие
жұмысына шығармашылықпен қарап, күні бүгінге дейін іске ... ... ... ... бірі ұлттық ойындар. Ұлттық ойындар халық
педагогикасының бір саласы болып табылады. Ол ... ... ... ... өмірге әзірлеу қажетін өтеген, сыннан өткен сенімді ... ... ... ... шыныққан, әділетті, өнерлі, елін-жерін сүйетін
азаматтар тәрбиелеу жөнінде өз ұрпақтарына ... мұра ... ... тек балаларды ойнату әдісі деп ... ... сай ... ... мінез-құлқының, қырағылығымен
тапқырлығының қалыптасу құралы деп те ерекше бағалаған. Бала кішкентайынан
ата-анасының талап етуімен және өз ... ... ... ... ... ... ... батылдығын байқатқан. Өкінішке
орай, қазақтың көне ұлттық ойындардың бір ерекшілігі сонда, оларды ... ... тыс ... ... ... ... ... бағдарламаның негізгі тақырыптарын оқып-үйренгенде
қолданылатын ойындар оқушыладың математикалық ұғымдарын арттырады. Есептеу
дағдыларын шыңдай ... ... ... ... ... ... ... меңгеруге және оларды практикада қолдануға
машықтандыоады, жалпы алғанда ... ... ... ... болмасын, ойын-сауығы болады, ал оның жан дүниесінің
көрнекісі саналады, демек, іргелі ел ... ... ... ... ... қадірлей білуіміз қажет. Жалпы ойынның
қай түрі болмасын, атадан – балаға, ұрпақтан-ұрпаққа ауысып отырады. Яғни,
халық ойындары тіршілік қажетінен ... да ... ... ... ... элементі ретінде өркен жаяды.
Халық ойындарын математика сабағында пайдалану оқушының алған білімін
күнделікті өмірмен берік ... ... ... ... халық
ойындарын қолданудың түрлі жолдары бар. Мысалы, ойын ... ... не ... қолдануы мүмкін. Ойынды сабақтың басында қолдану үй
тапсырмасына ... ... ... мақсатын көздейді. Егер ойын
сабақтың ортасында қолданылатын ... онда ... ... ... ... ... сергіту, шаршағанын ұмыттыру. Ойын сабақтың соңында
тақырыпты бекіту, не сол сабақтан алған білімді ... ... ... ... сабақтарда қайталау кезінде де қолдануға болады.
Ол жағдайда сабақтың мазмұнын байыта түседі., балалардың қиялдарын қозғап,
зейіндерін кеңейте түседі.
Математика ... ... ... ... ... зердесіне ұялату оңай
нәрсе емес. Ал, оны қарапайым халық ойынының негізінде түсіндіре бстасақ,
ол онша қиындық ... ... ... математиканы оқып үйрене
бастағанда оқушылардың түсінігін жеңілдету үшін ... ... ... ... ... өлеңдерін жаттатып, мазмұнын түсіндіру арқылы оқушылардың
тілін ұстартып, логикалық ой-жүйелерін қалыптастыруға болады.
Оқушылардың белсенділігін арттыра түсу ... ... ... өткізу орынды. Ұлттық ойындарды үнемі пайдалану ... ... ... ... ... ... жетілдіре
түсінуіне толық мүмкіндік бар. Олардың қатарына халықтың байырғы ... ... ... ... ... атап ... ... алу», «Ақ сүйек», Қыз қуу», т.б. Мысалы, ... құр ... күні еді. ... үйіне немерелері келеді. Атасы олардың
алдына бір табақ алма қойды. ... ... ... ... ... ... ... бөлсе, біреуі артылып қалады, екі-екіден берсе жетейді.
Сонда ... ... ... ... ... ... табақтағы сатып
әкелген алмасы неше болған?».
Оқушылар есепті қызығып шешуге кіріседі. Жауабы: үш бала, төрт алма ... ... үш ... алды да, ... ... берді.
Сонымен қатар математика сабағында ойынды пайдалану мүмкіндігі өте ... ... ... ... түрлендіріп өтуе болады. Ойын ... ... ... ... өз беттерінше орындауға дағдыланады.
Мысалы, «ұшты-ұшты» ойыны. Мұғалім сынып оқушыларына – мен ұша алатын
затты атап «ұшты деп қолымды ... ... тез ... ... ... «ұшты-ұшты» деп қалықтап тұрасыңдыр. Бұл «ұшқандарың»
мысалы, «Торғай ұшты» десем, сендерде ұшасыңдар. Енді мен ... ... үшін әлгі ... аты ұйқас тағы бір ұша алмайтын нәрсені атап
«ұшты» деп қолымды көтерсем онда ... ... ... ... ... ... сол ... ұша алмайтын нәрсені
атағанда «ұшып кеткен» ойнаушы ... ... ... ... ... мысалдар мен есептер дайындалады. Мысалдар мен
есептерді шығарған оқушы ... ... ... ... ұшты ... ұшты (ұшады).
- Ұшты, ұшты сызғыш ұшты (ұшпайды)
- Ұшты, ұшты үкі ұшты ... ... ұшты екі ұшты ... Ұшты, ұшты қыран ұшты (ұшады)
- Ұшты, ұшты қалам ұшты (ұшпайды)
- Ұшты, ұшты кепте ұшты ... ... ұшты ... ұшты ... ... ... математикаға мықты дегендеріңіздің кез келгенін мына көлден
қармақпен балық аулауларыңызға ... ... ... ... оны ... алсаңыз, балық не айтады. Соны орындауға тиіссіз. Қармаққа тек дұрыс
жауап берген баланың балығы ғана ілінеді.
1100+800:2=1500 ... ... ... осы мысалдарды шығаруда олардың ұқсастығы мен айырмашылығы
сұралады.Бұдан соң балаларға осы санға байланысты ... той ... ... 1500 ... ... ... Бұл ойында сонау дағдыларын
бекіту мақсатында ұсынылады.
«Қасқыр мен Түлкі».
Бұл ойын балалардың тез байқағыштығын, тез ... ... ... ... ... күні ... мен түлкі бір себеп балықты бөліп жемекші ... ... сен ... ... ... жақсы шығарасың ғой, балықтарды сен
бөлші» - депті. Сонда қу түлкі ... ... есеп ... ... ... ... Біреу саған, екеу маған, үшеу саған төтеу маған, бесеу саған, алтау
маған, жетеу саған, сегізі маған, тоғызы саған, оны ... ... ... ... балықтан жеген?
Қасқырға тақ сандар 1+3+5+7+9=25
Түлкіге жұп сандар 2+4+6+8+10=35
Қазақтың ұлттық ойындары: көкпар, сайыс, күрес, ... алу, қыз ... ... ату, ... ату т.б. спорттық сипатпен бірге тэрбиелік маңызға
ие болды. Бұл ... бәрі де ... ... ойын ... ... ілгері орасан зор бірлік, мұқият даярлық керек болды. Сол даярлықтың
басы - қасында болған жас баладан ... ... мен ... ағалары,
атбегілері мен ауыл ақсақалдары болып түгел қатынасатын. Жоғарыда аталған
ойын түрлері мен ... ... ... қосылатын аттар, оған
мінгізілетін балалар, балуандар, көкпаршылар, қыз қууға қатынасатындар, ... ... ауыл ... алқасында талқыланып, солардың ұйғаруы
бойынша қатынасуға мүмкіншілік алатын болған. Бұл, бір ... ... ... маңызын арттырса, екінші жағынан үлкендерге деген ілтипат
пен ... ... ... ... ... ... ... жеңіске
деген құлшынысты туғызып, баланың ақыл - ойын, қиялын ұштайды, ... ... ... жауапкершілігін шыңдай түседі. Осы жағынан келгенде,
ұлт ойындары халық педагогикасының ... бір ... ... ... ... осы ... ... жүйелі атқаруда. Егеменді елге айналған
жалпы ... жэне ... ... бар Абай мен ... ... арналған
тойларда қазақтың ескі дэстүрі бойынша бабалардың ұлт ойындарына ... ескі ... ... ... жастарға деген сенімділік пен
талапты арттыра ... ... ... ... ... ... қабысып
келетін бір тұсы ауыз әдебиеті үлгісінде жиі кездеседі. Әсіресе, ... ойын ... ... оның адам өмірінен алатын орны ... көп ... ... ... ... мен балалр айтысы халық
арасында көп болған. Бұл ойын ... ... ... ... ерте
алмастыру, ақыл — ойын шыңдау қамымен үлкендердің үлгі - ... ... ерте ... ниетінен туған. Мысалы, «Айтыс ойыны», «Қыз бала мен ... ... ... «Сан ... ... мен ... ... т.б. секілді
неше алуан ойын өлендері де кездеседі.
Қазақ халқында өз ойынан бір ауыз өлең ... ... ... ... Олай дейтініміз, бүгінгі қазақ мектептерінде бастау алған бұл өнер
баланың шығармашылық талабьш ... ... ... ... ... ерте ... ... елге танытады. Егемендігін алғаннан кейін
мектептердегі тэрбиенің жаңа бет бұрысы ... жиі өте ... ... ... ... мекгеп бітірген жас талап ақындардың жүлделі
орындарды жеңіп алуын айқын корінеді.
Алайда біз халықтың ділі ... ... сөз ... мұны көп ... ала бермейміз. Бұл халқымыздың өзге жұрттардан ... ... ... ... ... Олай ... тарих қойнауынан бастау алып,
бізге жеткен ұлт ойындары ұрпақ тэрбиесінде әлі де өзіндік орны бар ... ... ... ... - ... Ал ... бәрі де ең ... сол ойынға да, оның ішінде
ұлт ойынарына қатысты сыртқы дүниені қабылдап түсінуінің нәтижесінде ішкі
логикасын жеге меңгерудің ... ... ... қиын ... ... ұлт ... адамның денесін, ақыл ойын жаттықтырушы,
адамның адамгершілік қастеттерін ... ... ... ... ... ... Адам ... көргені мен ұстап білгенін ой сезімі
арқылы. ішкі жан сезімі арқылы өткізіп, қайта жаңғыртқан ... ... ол өнер ... ... ... ... ... көпшілігі ойын тойлар, көпшілік бас қосқан үлкен ... ... ... ... ... пайдалану.
Сабақ барысында ойын элементтерін дидактикалық ... ... ... мол. Ойын арылы баланың бойына ... ... ... ... ... ... ... оқушылардың өздері де ойын ... ... ... ... ... ... анық ... басым ойын элементтерін пайдаланған сабақтарымды жарыс түрінде
өткіземін. Жарыс - ... ... алма ... алма ... не бақшадан
көкөніс жинау сияқгы ойындарды пайдалана отырып сөздікті тексеру өте
тиімді. ... өз ... ... ... үшін ... ... қатысып,
қойылған сұраққа жауап іздеп ойлана ... ... ... ... атың ... деген сұрақты жай енгізгеннен көрі ойын арқылы енгізу
эсерлі. Бұл ... ... 2 ... ... эр ... бір -бір ... шығып, өз тобындағы мүшелеріне «Сенің атың кім?» ... қоя ... ... ол ... өз атын айтып келесісіне береді, ерте біткен ... ... ... ... ... басты ұстанымым - баланың ынта - ықыласы мен
қызығуын ... Ол үшін ... ... Бұл ... халқымыздың үлттық
ойындарының кейбір элементтерін сабақ үрдісінде енгізуге әбден ... ... ақыл - ... ... әсер ... өнер жарыстыруға, білгенін
ортаға салу секілді ізгі мақсаттарға жол ашады.
Сондай -- ақ ұлт ... ... ... ... ... ... ойыны (немесе асық атып ойнау) қазіргі тэрбие мақсаттарына
сай өзгертуге ыңғайлы. 4 - ... ... бір ... ... ... ... ... эңгіме құрау не сурет салу ... осы ... ... эрі тиімді. Он асық салып, оны 1-ден 10-ға дейін нөмерлеп
коржынға салып ... сол ... ... ... ... ... ... байланысты суреттер саласың. Оқушы қоржыннан алған
асық нөмірімен сол ... ... ... ... ... ... ... ойынын да пайдаланған ұтымды. Мұғалім өтілген бір тақырыпты
тақтаға жазады. Айталық, «Мектеп». Кейін бір ... ... ... ... деп жазады да, орамалды екінші ... ... ... ... тақтаға шығып, «Мұғалім» деп жазады. Осылайша «Мектеп» тақырыбына
байланысты сөздер жазылып, қам гылады.
Құрақ құрау.
Дидактикалық мақсаты. Геометриялық ... түр ... ... ... ... ... ... ¥лттық қолөнеріміз ою - өрнектер
туралы мағлұматтар беру.
Қажетті құрал — жабдықтар. ... ... - ... геометриялық
фигуралар, оюлар. Құрақ көрпеше үлгісі, өрнек салынған сандықтың көрнекті
суреті, не моделі.
Ойын мазмүны. Мұғалім ... ... ... ... кіріспе әңгіме
жүргізеді.
Оқушыларға қажетті заттар таратылып беріледі. 6-8-деп ... ... ... ... әр ... өз ... өнерін
көрсетуге тиіс. Яғни жолақшаға әртүрлі ... ... ... ... қатты қағаз, матаға жолақшалы апликация жасау жэне
олардың орналасу тэртэбіне түсінік беру ... ... ... ... дейді:
менің апиликациямның ортасында үлкен көк дөңгелек, оң жэне сол жағында көк
оюлар, жоғары жағында жасыл, төменгі ... көк ... ал ... сары ... ... ... ... сөйлеу шеберлігі дамиды, заттардың орналасу реті туралы
түсініктері кеңейеді. Ойынды мұғалім қалауынша жалғастыра алады.
Хан талапай.
Дидактикалық мақсаты. ... ... ... Артық, кем
түсініктерін тиянақтау.
Қажетті құрал - жабдықтар. Асық (саны 20)
Ойын мазмұны. ... ... ... ... өткізуге болады.
Талапай - ау талапай,
Табылды ойын, алақай!
Асықты алға шашамыз,
Талапайға басамыз, - деп өлең ... ... ... ... жібереді.
Окушылар шашылған асықты жинап алады. Әр ... ... ... асықты
сыныппен қосыла хормен санап шығады. Асықтардың саны анықталған соң,
салыстыру жұмысы ... Кім ... көп ... ... артық? Сияқты сұрақ қоя отырып, жеңімпаз оқушыны ... ... ... Санау дағдыларын дамыту. ... ... ... Асықтар.
Ойын мазмұны. Ойынға сынып ... ... ... ... эр
қатардан 1 оқушыдан тақтаға шақырып асық береді. Оқушылар асықты иіріп
тастайды. ... ... ... ... ... ... ... түссе «уэзір»
еайланады. Ал ... ... асық ... ... ... ... ... «ұрыны» қолынан ұстап «ханға» апарады. ¥ры ... ... Ал, ... ... ... жылқының иесін құрметтемегеніне
ашуланып «дат» деп ханға сөз салады. Ол: «О, менің зор ... ... ... ... жылқыларыңыздың ішінен бір сэйгүрігіңізді алып кетуге
тырысқанда ұстап алдым, оған үлкен жаза қолдануға тұрады» дейді. Ашуланған
«хан» ұруға жаза ... Жаза ... әр ... болуы мүмкін санау,
санамақ, оқыту, айтқызу т.б. Сан қүрамын ... Жаза ... ... ... ... ... беруге болады. Ойын осылайша
жалғаса береді.
Қорыта айтқанда ұлттық ойындар-ата – ... ... ... жеткен,
өткенді мен бүгінді байланыстыратын баға жетпес байлығымыз, асыл қазынамыз.
Сондықтан оны үйренудің, күнделікті тұрмысқа ... ... ... ... ... ... зор. Ойын баланың алдынан өмірдің есігін
ашып, оның ... ... ... бүкіл өміріне ұштаса береді.
Сонымен қатар ойын тынысы кең, алысқа меңзейтін, ... ойға ... ... мен қанат бітіретін осындай ғажайып нәрсе, ақыл-ой ... ... өмір ... ... 2.2. Санамақтар.
Жас балалардың қарапайым математикалық білім ... ... ... рөл ... келмей түрып - ақ бала ... ұғым ... ... ... ... оны ... ... Осы қүбылысты сезген халық жастарға
сан ... ... ... берудің алуан жолдарын ойлап тауып, олардың ... өте ... ... ... Сан ... ... арқылы, ауыз екі
әңгіме арқылы немесе нақыл сөздер, мақал мэтелдер ... да ... ... ... ... сол ... бейнелі суреті арқылы беру бала
зердесінде өшпес із қалдырып, санасына мықтап орын ... ... ... ... ... ... ... ұялату оңай емес. Ал, оны қарапайым
халық ойынының негізінде түсіндіре бастасақ, ол онша қиындық келтірмейді.
Халық ... ... ... ... ... да оңай түсіндіруге болады.
Осының бәрін қазақ ... бір ғана ... ... ... ... ... ... Мысал ретінде он бірге дейін санайтын санамақты алайық. Осы
ғасырдың 30-40 ... бұл ойын ... ... ... ... ретінде
есептелінді. Ол бүгінде өзінің эуелгі маңызынан ... ... Бұл ... ... ... қүралы болуынан қалғандығынан емес, керісінше ұмыт
болғандықтан. Бірінші сыныпта математиканы оқып ... ... ... ... ... ... түсінігін жетілдіру үшін санақ ойынын
ойнату Ьрынды. Мұғалім пәнаралық ... ... ... қатар тіл
жаттықтыруға арналып қайта - ... ... ... ... отыруы жөн.
Қазақ отбасында жас баланың тілі алғаш шығып, былдырлап сөйлей ісімен,
ата - ана оның ... ... ... ... бүгіп - I жазып,
саусақ ойындарын ойната бастайды.
Саусақ ойындары ... жас ... ... ... ... ... ... тобынан бір бала шығып, бас ... ... ... ... саусақтардың аттарын жаңылмай, жылдам
атап шығуы тиіс. Немесе, ортаға шыққан бала ... жүре ... әр ... ... ... немесе т.б. аттарын жаңылмай атап ... ... өлең ... ... санамақтардың сан алуан түрлері
бар. Олардың барлығы дерлік мазмүн жағынан бір - біріне жақын, көпшілігі
онға ... ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Сондай - ақ алтыға, жетіге ... ... ... ... да ... ... ... оларды ойын - санамақтар, айтыс санамақтар,
жұмбақ - санамақтар., т.б. деп те бөлуге болады.
Біздің ойымызша, ... ... ... ... ... ... ... қарай, негізінен, екі топқа бөлуге
болады.
Жас балаларды санай білуге, жалпы сан жэне ... ... ... ... қолдаңылатын санамақтар. Бұларды сусақ ойындары деп те атайды.
Онға ... ... ... жетілдіріп, дамыта отырып, он көлеміндегі
сандардың ... және ... ... ... ... – түсініктерді
қалыптастыру мақсатында пайдаланылатын санамақтар тобы.
Қазақтың халық санамақтары, ең алдымен, жас ... сан ... ... ... он көлеміндегі сандардың нумерациясын игерудің
әдіс – тәсілдері ретінде қолданылған.
Балалар есейген сайын, олардың жас жэне ... ... ... және ... ... ... байланысты сан
үғымымен таныстыру жұмыстары да бірте - бірте ... ... Енді ... ... ... мақсатында санамақтардың екінші тобы қолданылады.
Мәселен, алғашқы алты санды енгізу мынадай ... ... ... ... Су ... қайда?
Базар кетті.
Жаз келер.
Жаз келмесе, күз келер Шақалшақ, Тоқалшақ, Қию - ... ... ... ... ... сан ... онға дейін кеңейте
отырып, төмендегі сияқты жұмбақ - санамақтарды жаттатқызу ... ... ... - бір Бір ... - ... - екі Екі дегенің - егеу
Тоғызым - тоғыз, ... ... - ... - он, Он ... - оймақ,
Он бірім - Он бір ... ... ай - ... - ге ... санамақ»
дегенің бөрік,
Кисең береді көрік. дегенім -
етік,
Киер сәнді етік.
дегенім - ... ... ...... ... жылы - ... - ... жылы жайпақ.
дегенім - алқ,
Мойыныңа тақ, қалқа.
дегенім - жиде,
Көлік дейді кейде.
Мұнда қазақ халқының ұлттық киім, бұйымдарына тоқталып, оларға түсінік
беріліп ... ... ... – бүркіт
Қалады аңдар үркіп.
Екі дегенім - есек
Білмейді ол есеп.
Үш дегенім – ... жеді ... ... - ... оның ... ... – бұлбұл
Сайрағанда дүл — дүл.
Алты дегенім — арғымақ
Дөңдеу жерде қарғымақ.
Жеті дегенім - жайын
Жайынның жейміз майын.
Сегіз дегенім – ... ... ... - ... жері ... ... - оймақ
Осымен сөзді қоймақ.
«Туыстық қатынас»
Бірінші - әке
Екінші – бала
Үшінші - немере
Төртінші — шөбере
Бесінші - шөпшек
Алтыншы — немене
Жетінші — ......... - жат ... ... ... — бокс десем,
Екімді мен есек етсем.
Үш - үлкен футболшы,
Төртім - тенис ... ...... - ... ат ... - ... жүгіру,
Сегіз - спартакиада.
Тоғыз турист боп көру
Оны олимпиадада.
Менде спортшы боламын
Талай жүлде аламын.
§ 2.3. ... ... - ... ... ... ... ... жөніндегі ғылыми ой -
пікірдің қалыптасуының бұлақ -- ... бірі - ... ... ... ешқандай мәдениеті болмайтын, эр түрлі өнер, мәдени, эдеби
шығарма ... адам ... ру, ... ... ... ... болмайды да.
Қай халықтың болмасын ғасырлар тереңінен бастау алатын, жас ұрпаққа тэлім
тэрбие жэне білім ... ... ... ой ... ... ... жиынтығы халық педагогикасы деп аталады.
Қазақ халқы ежелгі заманнан - ақ жас ... ... ... ... ... дүниесіне дайындау мэселеріне ерекше мән берген. Осының
нәтижесінде жас ... ...... мен ... беру ... халқымыздың
ұзақ ғасырлар бойғы өмір ... ... ... аса бай ой ... жүйесі қалыптасты. Қазақтың халық педагогикасында тэрбиенің
жекелеген түрлері, атап айтқанда дене тэрбиесі, еңбек тәрбиесі, ақыл - ... т.б. жан — ... ... ... ішінде ақыл - ой тәрбиесі
ерекше орын алады. Халқымыздың ақыл ой ... ... ой ... ... - ... мен ... ... санамақтарда, жүмбақтар
мен жаңылтпаштарда жэне т.б. көптеп кездеседі. ... ... ... осы аса ... асыл үлгілерінің мазмұнына тереңірек үңілсек,
халқымыздың қадым заманнан ақ жас баланың жалпы ақыл - ой ... ... ... ... ... ... білім түсініктерін
қалыптастыруға да ерекше көңіл бөлгендігінің дэлелі боларлықтай белгілер
айқын көрінеді.
Бабаларымыз ... ... асыл сөз, ... ... ... мәтелдер мен
нақыл сөз етіп кейінге қалдырып отырған. Осылардағы аса терең педагогикалық
пайымдауларда жас жеткіншектерді тэрбиелеу мәселелерімен ... ... ... ... сондай ақ математикалық білімнің қажеттілігін насихаттау
да кең орын алған. «Саны бардың мәні бар», «Есепсіз дүние жоқ», «Есеп, ... ... ... жаңа ... есепсіз дана болмайды» деп халқымыз
текке айтпаған.
Сонымен мақал - мэтелдердің ... - ойды ... ... ... ... эрі ... етіп ... Халық өзінің тэлімгерлік нақылдарын
мақал - мәтелдерге шебер сыйғыза ... ... ... зер ... ... ... бай ... айқын білінеді.
Ал енді математика жэне басқа тәлім – тәрбиеге байланысты ... ... ... кісі бір - жақ, ... кісі бір жақ»
2. «Бір тал кессең - он тал ек»
3. «Оқымаған бір бала, оқыса екі бала»
4. «Білекті бірді ... ... ... ... ... ... бір - біріңмен кеңес, біреу болсаң қабырғаңмен кеңес»
6. «Бір күн тұзын татқанға, қырық күн сәлем»
7. «Жүзден жүйрік, ... ... «Бір ... ... жырлатып, мың теңге беріп қойдыра алмайды»
9. «Алты жасар бала атқа ... ... шал ... ... «Екі ... басы бір қазанға сыймас»
11. «Қырықтың бірі қыдыр»
12. «Бір құмалақ бір қарын майды ... «Бес ... ... емес»
14. «Ұры бір күнде - бай, бір күнде - кедей»
15. «Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім ... «Ел ... ... «Көп ... көл ... ... ... жермен адам жүреді, біреу білмегенді біреу біледі»
19.«Он адам ... ... із ... адам ... ... - ... адам жүрген жерде жол қалады»
20. «Отызыңда орда бұзбасаң, қырқыңда ... ... ... ... «Дұшпаныңнан бір сақтан, жаман достан мың сақтан»
22.«Екі құзгын таласса, бір қарғаға жем түсер»
23. ... жүз, ... ... алады»
24. «Мың малың болғанша, бір балаң ғалым ... ... тама ... ... болар»
26. «Жаман қойшы жайлауын бір күн жейді, жақсы қойшы жайлауын мың күн
жейді»
27. «Екі ... ... ... екі ... адамнан сақтан»
28. «Бірінші байлық - денсаулық, екінші байлық - ақ жаулық, ... ... он ... ... меккеге үш арқалап барсаң да, қарызынан құтыла алмайсың»
30. «Қонақ бір күн қонса - құт, екі күн қонса - ... ... ақыл - ой идея қай ... ... тіршілік
тынысымен, халық шаруашылық кәсібімен, жанұялық, қоғамдық, ұлттық ... ... ... ... дамытылып және ұрпақтан ұрпаққа жалғасын
тауып, жетіп отырғаны сөзсіз. Қазақ ... ... мол ... бірі - мақал -мәтелдерді де тиімді қолдансақ нұр үстіне нұр
болар еді.
Халық ... - ... ... - ... ... ... ... тіл мэдениетіне, өлең - жырға, ән - ... ... ... ақыл ойға ... ... ... тәрбиесінде халық тағылымдық
мақал мәтелдерді кең ... ... ... Олардың ерекшелігі,
айтылғалы ... ой ... ... ... Бұл ... ең ... белгісі.
§ 2.4. Жұмбақтар мен жаңылтпаштар және ертегі.
Қазақ халық педагогикасында жаңылтпаштар мен жұмбақтардың да алатын
орны ... ... анық ... бір ... ... ... байланысты болып келеді, ... ... бір ... ... оның ... ... тұспалдай отырып жұмбақтау жиі
кездеседі. Жұмбақтардың көбіне онға ... ... ... - ақ ... ... аса ... сандар мен шексіздік ұғымын қамтып келетіні де
бар. Жұмбақтар ақыл - ой ... ... ... ... табылады.
Жұмбақтарды қазақ халқы басқа да ... ... ... ... ойын ... ... үшін, сонымен біге оның сан жөніндегі
түсініктерін байытып, онан әрі дамытудың ... ... ... ... отырған.
Сондықтан оларды тәрбие сағаттарында, пәндік және тақырыптық кештерде,
әр түрлі ойын - сауықтарда пайдалануға болады.
Талдан ұшты топ ... ... көп ... оның бастаушы
Артында төртеу қостаушы
Ойың жүйрік болса егер
Торғай нешеу, есепкер.
(Бесеу)
Бұл қандай сан?
Бүкірлеумін, имекпін.
Мойынындай үйректің
Сабағыңды білмесең
Мені аласың ... ... ... ... ... ... жеті ... не?
Алпыс төрт бөлмеде,
Отыз екі тұрғын бар.
Ақ, қара қып бөлгенде
Бірін бірі қуғындар.
Ханы үшін де, жаны үшін ... олар ... ... алты ақ алма ... мен ... ... - Жұлдызға
Қызыл алма - Манарға
Қанша сонда бар алма?
(10 алма.)
Неше жапырақ ұшып кетті?
Тал басында, тізіліп,
Он жапырақ тұр еді.
Жел ... да , ... ... ... ... ... кетті төртеуі.
Сонда қанша жапырақ ұшып кетті?
(5 жапырақ)
Науат пен Маратқа,
Самат пен Сағатқа
Апасына ... - ... ... ... ... ... ал, жаным.
(үшеу)
Көлден ұшты жеті қаз,
Қайта қонды екі қаз.
Қонбады оның нешеуі,
Кәне, кім тез шешеді?
(Бес)
Бақшаға Жақсы аға Көп -көп Ойыншық ... ... Бір ... ... аулық,
Он торпақ Болма есепке Сен шорқақ.
Сабақты түрлендіріп өткізудің бір тэсілі ... өлең ... ... ... ... ... ... есек,
Үш үйрек,
Бес бүркіт,
Алты арғымақ,
Жеті жарқанат.
Ауызша.
Жазбаша.
Бұл есепті шығару ... ... ... ... + 8 + 10 + 2 + 3 + 5 + 6 + 7= ... 46 ... нешеу.
Асан, Айша екеуі,
Қос қуыршақ,
Бір құлыншақ.
Екі ойыншық,
Құстай ұшып,
Үйден шықтық.
(Жауабы: Жетеу.)
Бәрі қанша?
Түйе, бота маң басқан,
Төрт аяғын тең ... ... бес ... ... қос ... ... екі ... нешеу айта ғой?
(Он тоғыз)
Сан және санау мәселеріне байланысты болып келетін ... ... ... оны ... және айқын сөйлеуге үйретумен қатар,
сандардың атауларын ... айта ... ... да игі ... ... ... тақырыпқа өте бай және ... ... ... ... келеді. Қазақ арасында есеп ... ... да ... кездеседі.
Мәселен,
Сырық - қырық
Құрық -қырық
Қанша болды,
Құрық, сырық?
деген сияқты жаңылтпаштар, бір жағынан балаға сандардың ... ... білу ... ... ... жағынан, есеп шартындағы байланысты
аңғара отырып, ... ... ... ... ... ... таңдап
ала алуды талап етеді.
Жеті бірдей өренбіз,
Жеті шумақ өлеңбіз,
Жеті түрлі бояумыз,
Жеті түрлі әуенбіз.
Мейлі, ... ... ... ... пен Жасыбай
Ыдыстарын тасымай,
Ырыскүлден үлгі алмай,
Ынтасыз жүріп тілді алмай.
Арқада алты арқар бар,
Қырқада қырық арқар бар.
Қырық арқар да қарт ... ... ... үш құс, ... ... ... ... ... ... бес ... ... ... әлі еш ... ... ... әлі еш ... ... ... бес ... ... де егіз.
Үш кісі ішік піштік, ... ... кісі ішік ... ... ... кісі ішік піштік? ... ... ... ... қыл ... 2.5. Логикалық есептер.
Есеп шығарудың математикаиы оқып үйренуде алатын орны өте ... ... оқып ... ... ... ... шығаруға
қаншалықты төселгендігіне қарай бағаланады. Есеп ... ... ... ... оқушылардың математикалық ойлауын
дамытуға, алған білімдерін ... ... ... ... сүйгіштік қасиеттерін тэрбиелеуге жол ашады.
Бастауыш сынып оқушыларының есеппен жүмыс ... ... үшін ... ... ... ... ... жас шамасына шақталып, оларды жасытпай, қайта жігерлентіретіндей
болуы қажет. Есеп ... ... ... ... ... шешу ... ... тэрбиелейтіндей болуы
керек. Математикадан бастауыш сыныпта өтілетін, ... қиын ... мен ... ... ... логикалық есептер "астарласып келуі
тиіс. Қызықты есептер өлең, эзіл, ертегі, тақпақ, ... ... ... ... Өлең есепте, өлеңді жазу заңдылығын пайдалана
отырып, математикалық есеп қүрастырылады. Онда не ... не ... ... табылған жауабының дүрыстығы тексеріледі. Кейде
есепті өлең түрінде тұжырымдау, оқушыны әдеттен тыс ... ... ... алады. Өлең есеп балаларды адамгершілік қасиеттерге, математикалық
заңдылықты байқауға тэрбиелейді. Өйткені ... ... ... ... тереңірек ашылады.
Әзіл есептер өлең түрінде де, қара сөз түрінде де кездеседі. Есеп шарты
дүрыс берілгенмен, қорытындысы эзіл ... ... ... - тереңірек ойлануды қажет етеді. Есеп жауабы бір
немесе бірнеше болуы мүмкін. Есептің бүл түрі ... де, ... ... ... ... етеді. Логикалық есепті шешу қатаң дэлелге
сүйенеді. Сондықтан мұнда қысқа ... ... ... ... ... Мұндай есептер логикалық ойлауға, қиялдауға, ұстамдылыққа,
еңбектене білуге тәрбиелейді.
Мысалы:
Қоймадағы шегелер жәшіктерге 24, 23, 17 және 16 ... ... ... ... 100 ... ... қалай
босата алады?
22 сіріңке таяқшасымен ауданы ... ... ... қалай жасауга болады? (Сіріңке-
лерді сындыруға болмайды).
Ауызша есептер: Халық есептерінің бәріиіц де гуыз-ша шешу ... ... ... теңдеулерді шешу, терулер мен алмастырулар санын табу,
сандарды ... ... ... пен ... қасиеттерін,
ықтималдық шарттарын ескеру секілді математикалық ... ... ... ... ... өзі ... есептерінің негізінде осы заманғы ма-
тематикалық ойлау жүйесінің көптеген ... ... ... ... қазықтар» есебі.
Бір қарияның ер жеткен үш ұлы ... ... ... ... еншіге бөліп бергісі келіп, он екі жерге каз қатар казық қағады
да, ... ... бір қой, ... - екі қой, ... - үш қой, ... ең ... он екінші қазыққа он екі қой бчй-лайды.
- Ал, балаларым, мына қазықтардың бәрі ... ... ... ... тең ... ... - дейді ол балаларына.
- Қазықтардағы койлар саны бірдей емес кой, сон-
да калай тең бөліп ^ламыз? - деп қалды ... ... ... төрт казықтағы қойды ағытып алсан-
дар, еншілерің тепе-тең болады - дейді қария.
Есептің үш шешуі бар. ... 26 ... ... қап ... ... өткен Жартыбай есімді кісі тары егіп, артылғанын сатып
отырады екен. Жексенбі күиі Жарты кең ... бір арба тары ... ... ... ... ... деп, ... бірінен-бірі бір пүт артық сиятын
тоғыз қапқа бөліп салады. ... ең ... екі ... ... ... ... ... үш адамнын бірі: «Бәрін мен аламын», - ... ... ... ... Бұны көрген екінші адам «Тарының жартысы маған
қалсын» - ... ... адам ... ... де тен ... ... - ... білдіреді.
- Тары үшеуіңе тең белінеді, - дейді Жартыбай турасына көшіп.
- Тоғыз ... ... ... ... ... екен, қайсысын
алғаным жөн? - дейді әуелгі келген адам.
- Он пұттық пен ... ... ... ... ... Жоқ, олай ... ... жеті қап екі адамға тең ... - ... ... Онда ... барлык, қаптарды тен бөліп беріңіз, - деп өтінеді
үшіншісі.
Тұқым алушылардын есепке шорқақтығына іштей күліп ... ... үш ... ... ұстатыпты.
Жартыбай үш адамға тоғыз қапты қалай бөліп беруі мүмкін?
Ш е ш у і: Есеп шарты бойынша тоғыз қапта барлығы елу төрт пұт ... Мұны үш ... тең ... ... он ... пүт ... келеді (үш
қаптан). Есептің жауабы бірнешеу.
Жауабы: 1. Бірінші адамға - екі, алты, он ... ... - үш, ... ... ... - төрт, бес, тоғыз пұттық қаптар тиюі мүмкін.
2. Бірінші адамға - үш, бес, он ... ... ... ... тоғыз пұттық, ал үшінші адамға - төрт, алты, сегіз пұттық
қаптар.
2. Бірінші адамға - екі, жеті ... ... ... - үш, бес, он
пұттық, үшіншіге - төрт, алты, сегіз пұттык каптар тиюі ... ... да ... бар).
3. «Зергердін бөлісі». Жазык даладағы кара жолмен үш жігіт келе
жатады. Бір кезде сол ... ... ... шаңдақ жол үстінен қолбасындай
калта тауып алады. Аузы буылған қалтаны қағып- ілкіп көреді. Қалта ішіндегі
шылдырлаған тас ... ... ... келіп, тауып алған тастарды алдына жайын салады. Он
саусағынан өнер тамған ұста оларды ... ... ... бәрі ... бергісіз
тоғыз түрлі тас екенін айтады. «Қандай тастар екен?» деген сауалға ... ... ... ... - жеті тас. ... - ... тас, гауһар - тоғыз тас, ақық -
он тас, лағыл - он бір тас, тауыс - он екі тас, інжу - он үш тас, рупа ... өрт тас, ... - он бес тас, ... ... тоғыз асыл тас.
Бұл тастар түрлері бойынша үшеуіңе тең бөлінбейді.
- Онда олай ... ... үш ... отыз үш тас алайық, -
дейді үзын бойлы жігіт.
- Солай ... ... - ... орта ... ... ... мен ... дегенмен солан бөлуіңізге келістім, -
дейді тәпелтек жігіт.
Зергер тастарды түр-түріне қарай ... ... ... салып, әр жігіттің
қолына үш қалтадан ұстатады.
- Қансымыз қандай ... ... ...... сонда жігіттердің бірі.
Ш е ш у і: Бұл ... де ... ... ... ... ... адамға - меруерт, лағыл, жақұт; екіншіге ... ... ... ... ... - ... ... рупа.
Екінші тәсіл: бірінші адамға меруерт, тауыс, рупа; екіншіге - феруза,
акық, жақұт; үшінші адамға - гауһар, лағыл, ... ... үш ... де шығару жолдары бірдей. Бір есепті шығарып
көргеннен кейін ... ... ... ... оқушылар қызыға, таласа
шығарады.
4. «Әр түліктен нешеден?»
Жеті жасар баласын есепке үйреткісі ... ... бір ... Енді жеті ... ... екі есе, жылқымыз үш, ... ... бес есе ... онда бәрін қосқандағы саны қазіргі жасыңнан ... көп ... ... - ... Ол ... ... ... жылқынык, түйенің, сиырдың, қойдың
әрқайсысы қаншадан ... - деп бала ... ... білу қиын ... ... өзің тап деп ... ... ойландырып
тастады. Көп өтпей-ақ бала өз сұрағының жауабын айтады.
Бұл үйдін түйесінің, жылқысының, сиырынын, койының саны ... Бұл үйде бір ... бір ... бір ... бір қой ... ... кейін екі түйе, үш жылқы, бес қой болады.
5. «Жылқыға жем беру»
Біреу алты жылқысына күн ... он ... жем ... ... Жем жылқының
жасына қарай бөлінеді: биеге үш қадақ, құлындарға екі ... ал ... бір ... жем ... иесі ... ... келіп, қонақ болып отырған ... ... ... осы ... ... ... бие нешеу, құнан нешеу, тай нешеу болғаны» - деп қонақ жылкы
санын іштей есептеуге көшіпті.
Ш е ш у і: Бие саны ... кем. ... екі бие ... ... оған алты ... жем ... болады да, калған төрт қадақ жем төрт
жылқыға (құнандар мен ... ... ... еді. ... бие саны ... ... бес жылқыға – жеті қадақ жем қалады. Қазіргі кездегі мектептің
маңызды міндеттерінің бірі - ... ... ... ... ... кабілетін дамытып, өзбетімен ізденушілігін қалыптастыру болып
табылады. Осы ... ... ... ... математика сабақтарында
математикалық ертегілерді ... ... ... бар екендігіне" -
төзім жетті.
Нүктелер достығы
Ерте-ерте ертеде Геометрия деген елде кішкентай нүкте өмір сүріпті. Бұл
өзі өте ... ... ... нүкте еді. (Мұғалім тақтада түрлі-түсті ... ... ... ... нүкте қояды.)
Бір күні нүкте отырып ойланады:
- Шіркін, менің көп досым болса ғой! Қой, мен ... ... ... ... ... нүкте кақпаның сыртына енді ғана шыгып келе жатса, оған карсы бір
жасыл нүкте келе жатыр. ... ... ... ... ... оның ... ... сұрайды.
- Дос іздеп шықтым. Менің қасыма қатар тұр, бірге серуендеп келейік, -
деді қызыл нүкте. (Мұғалім мен ... ... ... қасына екінші
нүктені қояды). Біраз уақытан кейін ... ... мен ... ... алдынан
көк түсті нукте шықты.
Осылайша нүктелер саны күннеп күиге кобейіп, дос болып ... ... олар бір ... тұра қалып еді, түзу шыға келді.
(Мұғалім түзу сызады.) Осылайша түзу ... ... ... түзу келе ... түзу ... ... да, ал олар түзу жүрмесе
қисық сызық шығады.
Ертегіні тыңдай отырып оқушылар түзу сызық пен ... ... ... ... ... тұратынын, түзудін кез келген ... ... ... ... бастан кешкендері
Ертеде, бір Қарындаш омір сүріпті. Бір күні Қарындаш түзу ... келе ... Ол ... ... үзақ ... ... шаршады. Тоқтап,
дем алды да, озіне-озі: "Әлі қанша жүрер екенмін? Мына ... ... бе, жок па?" — ... ... түрган түзу күліп жіберді де:
- Әй, Қарындаш-ай! Сен менің шегіме ешқашан жетпейсің ғой. Сен
түзудің шегі болмайтынын білмеуші ме ... ... Қой, онда мен ... кері ... қайтайын, адасып кетіп жүрермін,
- деді Қарындаш.
- Ол жақтың да шегі жоқ. Сызықтың шегі ... - деді ... ... ... ... Шепісіз, швксіз түзу сыз Шетсіз, ... ... - деп. Мұны ... ... мұңайып қалды.
- Сонда мен токтаусыз жүре бермекпін бе?
- Егер тоқтағың келсе, түзудіц бойынан екі ... ... - ... (Балалар мұғаліммен бірге түзудін бойынан екі нүкте белгілейді).
- Алакай! - деп куанып кетті Қарындаш. - Енді мен ... бір ... ... ... қыдырып жүре аламын. Тоқта, сонда ... ... Бұл ... кесіндім, - деп жауап берді Тузу жымиып. (Балалар
түрлі түсті қарындашпен ... ... ... күні ... ... ... қалады да, оны мазақтайды:
- Сен біз сияқты цифр болсаң да, ... ... ... оқушы 2
цифрын алса, 2 текше алып қоя алады, ал сені алса ... коя ... Иә, иә, ... де, ештеңе де, - деді бес.
- Ештеңе, ештеңе, - деп басқа цифрлар ... ... ... түк ... акымақ екенсіңдер. Міне бір. Мен оның оң
жағына ... тұра ... бір ... ... ... ... ... -
деді нол сандарға. Нол бірдің оң жағына тұра қалып еді, бір 10 саны ... ... Егер ... оң ... тұра қалсам,сен қандай санға айналасың? – ... ... Нол ... оң ... қатар тұра қалып еді, 50 санына айналып
кетті. Сөйтіп, нол барлық цифрлардың оң жағына ... тұра ... ... қандай сандарға айналғандарын сұрап шықты.
- Мен сендердің барлығыңды үлкейтемін, ал сендер маған түкке
тұрмайсың дейсіндер. Кәне, ... ... ... ... үшін ... Тіпті сендер жоқ жерде де мен ... ... ... ... ... жаза ... 5-5-..., 7- 7=..., 9-9=... .
- ... ойланыңдаршы. Семдердің ешқайсыларыңды мұнда қоюға келмейді.
Цифрлар қатты ойланып қалады. Осыдан ... олар ... ... енді нолден басқа цифрлар озара дауласа бастады.
- Мен барлығыңнан да үлкенмін, мен қайдағы бір кіп-кішкентай бір
емеспін ғой, - деп мақтанып ... Бір ... ... ... алды ... келіп, тогыздың сол жағы тұра қалды.
- Ал, қанеки, енді кім ... сен бе, олде мен бе? ... ... — деді
бір. (19 саны шықты ғой).
Бір айтты:
- Мен енді ... ал сен бар ... ... Он тоғыздан
үлкен емес пе?
Осы кезде 7 жүгіріп келіп, бірді қуып жібереді де, тоғыздың сол ... ... еді, 79 саны ... Мен 7 ... жетпіспін, түсінесің бе? - деді жеті тоғызға.
Осылайша барлық цифрлар кезек-кезек келіп тоғыздың сол жағына ... еді, бәрі 9-дан ... ... шыға ... ... таң ... ... мақтанғанына ұялып қалды.
Цифрлар осыдан кейін өз қателерін түсініп, айтысқандарын қойды.
Цифрлардың таласы дұрыс па? Қандай қорытынды ... ... ... өмірге келген, атадан балаға мүра болып қалған, ауыздан-
ауызға тараған ... ... ... - ... ... ... ... араласуын, мақсатқа жету ізін, аңсаган ар-манын,
философиялық күрмеуін. дүниетанымын, ... ... ... Осылардан да олардың өз үні мен лебі, қыры мен ... ... ... тілі мен ... бар. ... ... күннің ой-өрісіне, білім
мазмүнына, тәлім-тәрбиесіне икемдеп пайдалану - ... күн ... ... ЕСЕПТЕРІ
Қырсық жолаушы.
Екі кыстактын, арасы 10 шаюырым. Қырсық жолаушы күніне 2 шакырым алға
жүріп, 1 шакырым кейін кайтады. ... екі ... неше ... ... ... ісі ... жем ... жылқынды қалай бағып отырсың деп үй иесінен сүрады. Сонда ол: ... ... 10 ... жем берем. 2 бием бар. Қүнанға екі қадақтан,
тайға бір кадақтан жем беремін. Әржағын өзің ... ... ғой, — ... ... өзі — уяы ... нағашысын бір сынамақ бо-лып, әдейі тасбақа жамбасын табакқа қоса
салып әкелді.
Тұздықты бір үрттап нағашысы, етті турамақ болып кіріскеңде мүны ... ... асты ... не, ... ойының жоқ па еді? - деді. Ас
қайтарылып, әрі-беріден соң, жаңа табақ ... ... ... ... ... көрді де:
- Жиенжан-ау, мынау арам ас кой, - деп тыжырынды, Жұрт тынып қалды.
Жиен қулығын ... ... ... арам түбі - ... ... ... ... қырғыз Батырбек туралы Ақұйық ауылындағылар:
Алыскан Абылаймен асқар таудай,
Батырбек қажы да өткен сеңгір жар-дай, — деп еске ала отырьш, аңғал ... мьша ... бір ... ... байланыстырады,
Бірде Батырбек далада келе жатса, алдынан қызыл түлкі қаша ... ... ... інге ... ... Іннің екі аузы бар екен. Итінін.
мойны-на ат шылбырын сала салып, ... бір ... ... ... ... келе бергенде түлкі іннен шыға қаш қанда тұмақты кие ... ... ит ... ... атты ... ала ... мен итін жаяу іздеп келе жатқан ол, біреуге жолығып:
- Ит жетелеген ат көрдің бе, ... ... ... ... бе? - ... ... болған жолаушы:
- Жасың нешеде батыр аға? - дейді.
Батырбек:
- Түйесіз тоғыз, - дейді.
Аңғал батырдың бұл не дегені? - деп әңгімені ... ... ... ... сырын андандар, - дейді 1900 жылы туған Ілияс ақсақал.
Сөзге шорқак, тілге олақ.
Екі ділмәрдің бірі ... Екі ... ... он бес бір ... тағы ... ... ... менің саусағым нешеу?
Ақыл айтсаң, батыл айт.
- Жә, тай қаида кетер дейсің!
Екі әке, екі шеше және ... іні ... ... ... ... ... ер жетіп қалыпты ғой, - деп күлді. Әкенін, бірі оған:
- Балдызым, жиеніңнің ер жетіп ... рас, ... ... ... - ... тай ... кетер дейсің! Кездескен адамдар қандай туыстықта,
алдымен соны анықтайық. Барлығы қанша туыс, үріптесі қайсы?
Туыстың бізі ... ізі ... ... анам Зиба ... ешкі және кырықбуын.
Бұл да халқымыздың ертек есептерінің бірі.
Шаруа өзеннен қаскьір, ешкі және шөпті алып өтуі керек. Кдйыкка ... өзі ... Одан соң не ... не ... не ... алуына болады.
Егер шаруа жағаға ешкі мен қасқырды қалдырып, шөпті алып кетсе, оңда қас
кыр ешкіні жеп ... Егер шөп пен ... ... ... алып кетсе,
онда ешкі шепті жеп қояды. Шаруа өз ... ... ... аман-сау алып
өтеді? Көмектеселік.
Бұл есепті мүғалімім М. Күзембаев айтты.
Тастан түжі ... ... ... ... ... тазым бар еді. Біз
тұрған жерден 35 адымдай жерден бір қызыл түлкі жалт ете ... ... мұң ... ... ... ... ... тұрмын: түлкі 7 адым
жасаған кезде, тазым 7 адым ... ... ... ... ... кейін түлкіні тазы қуып жетеді? — деді бай баласы.
- Мейрімді аға, 5 ... ... ... ... ... ... - деді ... ағасы.
- Қалай шығардың?
Ат өнері білінбес, Бәйгіге тусіп жарыспай.
Сөзжүйесін тапса...
- Балам! - деп сөзін ... ... ... ... ... ... ... математик Марат Өтеғұловқа:
- Бала неге тез жетілмейді. Киік ... туу ... ... ма? - деді ... ... ... Мәселен, ауызша машықтануға көңіл бөлмейміз. Овда ... ... кен ... Оның ... еңбектен қашамыз.
- Оныңыз орынды ақсакал.
- Мәселен, мына бір есепті алайық. Ол бір қарағаңда есеп сияқты
көрінбеуі де мүмкін. ... сөз ... де, оны ой ... ... ... ойды ... ма? Менімше есеп деген, казіргі
түсінікше, шұбыртып есептеу емес, есеп мұны ... ... ... Бұл ... ... біраз уақыт болды. Оны мен өзің сияқты жастардың
есіне салып жүремін.
- Жаңылыспайтын жақ болмайды, сүрінбейтін тұяқ болмайды, ... келе ... ... ... ... Есепті жадында сактағын. Қаратөбе
қаласына қарасты ... ... ... ... қара ... құлыны
қараңғыда қасқырдан қорыққандықтан калың қамыстың қасындағы құлаған қораға
қамалып қалыпты.
Есті бала ... ... ... ... ... - ... да
осылай екен.
Сөз жүйесін тапса, Мал иесін табады.
Жастарға ұсынарым: бір хәріптен басталатын басқа бір ... ... ... ... кім жүйрік.
ЖАУАПТАРЫ
Қырсық жолаушы. Жауабы. 9 күнде өтеді, себебі 8 шақырымды сегіз ... 2 ... ... ... жем ... ... Үй иесінің 5 жылқысы бар, себебі
10=2-1+1-2+6 болғандыктан, 1 құнан 2 тайы бар. Оларға 4 қадақ жем беріледі.
Қалған 6 ... жем 2 ... ... себебі биенін, әркайсысы кұнаннан кем
жемейді.
Есеп былай да ұшырасады.
Біреу алты жылқысына күн сайын он кадақ сүлы ... ... Жем ... қарай бөлічеді: биеге - үш қадақ, құнандарына - екі ... ал ... бір ... жем ... иесі үйіне алыстан келіп, конақ болый отырған жек-жатына әңгіме
арасында өзінің осы тіршілігін айтып қалады.
«Сонда бие ... ... ... тай ... ... - деп, ... ... іштей есептеуге көшіпті.
Нағашы-жиенділер. Жауап түрліше болуы мүмкін. Мәселен, тұздықтың шулығуы
арқылы ... ... ... ат. ... ... 26 ... түйе бастаған тоғыздағы калың
малға берілетін малдың ... ... ... ... бізге жеткізген Қоңыраттың қожбан руынан шыққан Ілияс
ақсакалдың баласы Низам. Оны ол әкесінен ... ... ... ... ... ... он сөзінен кейін келетін қайырманы
(бізше үтірді) тастап кеткен. Бұл есепті бізге 19/0 жылы әрі ұстаз, ... ... ... ... ... ... тай ... кетер дейсің! Жауабы. Апалы-сіңілілер ағайындыларға тұрмысқа
шыққан және ... бір ... ... ... ... 5 жан. ... граф
арқылы көз жеткізуге болады.
• Қасқыр, ешкі және қырықбуын. Жауабы. Әуелі ... ... алып ... жағада қасқырды қалдырып, кайтып келіп ... алып ... ... ... ... ала кетеді. Енді шөпті тиеп, ешкіні ... ... ... шаруа ешкіні алып
кетеді.
Есепті шешудін басқа да жолы ... 61. ... ... ... ... Себебі 37:7=5.
Байламды сөз.
Бір кісі екеуді кездестіріп:
- Па шіркін, ерлі-зайыптылардың жүрісін-ай - деді, Әйел жынысты
адам:
- Біз ерлі-зайыпты ... ер ... ... – менің шешемнің келіні. Аржағын өзің талда.
- Кездескен екеу ... ... ... болады.
Айласыз батыр алдырар.
Тауық нешеу саналған?
Қызық есеп айтайын,
Сынап сені байқаймын
Шеншім болсын дегендей.
Бір сарайға ... ... ... пен бас ... аяқ жүр көп ... тоғыз бір топ боп.
Көрермен мен оларды
Ауруға болады
Болса дағы бұл ... ... жүр ... ... ... нешеу саналған?
Мерген.
Мерген нысанаға 10 рет атып, 90 ұпай ... Оның ... ... және жетілікке тигізгізді. Ол тоғыздыққа нешеуін, сегіздікк
нешеуін, жетілікке нешеуін тигізді?
Ай таппаған
Атынан көреді
Ата ... ... және ... ... 20 ... ... 5 құлаш жоғары шығып, ал түнде 4 құлаш ... ... ... күнде сырғауыл басына шығады?
Тұяқты тұяқ жібермейді.
Өрістегі жылқы.
Барлық жылқының үштен ... және ... ... ... ... соң қалған
жылқның жартысы айдалып кетті. Сонда өрісте неше ... ... ... ... ... атқа,
Жел қамшы.
§2.6. Халықтық педагогика элементтерінің пайдаланудың іс-тәжірибесі.
Сабақтың тақырыбы: Білімді тиянақтау.
Сабақтың білімділік мақсаты:
а) Математикадан өткен сабақтарды пысықтау;
б) Сабақты халықтық ... ... ... ... ... мақсаты: Қазақ халқының ұлттық ойындарын қастерлей білуге,
ұжым ... ... ... өз халқының салт ... ... ... ... ... ... мақсаты: ¥лттық салт - дэстүр, ойын түрлерін пайдалана
отырып, оқушының ой - өрісін дамыту, ... ... ... ... би ... Қазыбек би ауылының киіз үй сызбалары:
ұлттық ойындардың жеке - жеке ... қыз қуу, ... тай ... эр ... ... тағамның жеке - жеке суреттері.
Істелінген заттар: ... киіз үй, ... ... ... және қамшы, ер - тұрман.
1. Сабақтың жүру барысы: - Балалар, сабағымыз бұрынғыдан ерекше ... ... ... ... ... ... ... тойлау арқылы
білімімізді көрсете аламыз.
- Наурыз тойын тойлау үшін қандай дайындықтар жасау керек?
а) киіз үй құру;
э) ... ... ... ... ... 1- топ оқушылары Қазыбек би ауылының той дайындығын,
2 - топ
Әйтеке би ауылының той ... ... Төле би ... киіз ... Олар ... сабаққа қатысқан ... ... ... ... ... ... той ... бағалайды.
1. Екі топ кезек -- кезек ауызша жауап беру арқылы киіз үйлерін қүрады.
Сұрақтар киіз үй ... ... ... ... жэне ... ... ... өрнектерге қарап азайтудың жэне қосудың компоненттерін атау.
Қосындының мэні 7 ... ... ... мәні 4 болатын өрнек құр.
Шаңырақ геометриялық қандай фигура болады? (Дөңгелек)
Киіз үй қүрған арқандар қандай сызықтар? (Түзу жэне ... ... ... ... ... геометриялық фигура? (Төрт бұрыш)
Ең үлкен бір таңбалы сан қандай сан?
Басқадай киіз үй сыртында ... ... ... ... ... жасау.
Екі ауыл да дастарханына тоғыз түрлі ұлттық тағам қояды. Екі ... ... бала өз - өз ... ... екі ... ... ... қосу
компоненттерін ауызша айтып дастархандарына суреттерді жапсырады. ... әсем ... ... ... жасалып болады.
3. Ұлттық ойындар ойналады.
Қазыбек би аулынан ер бала шығады. Әйтеке би ауылынан қыз бала шығады.
Қыз қуу ... ... ... ... ... 10 ... айырмаларды жаз жэне мэнін тап. Ер бала айырма
мәндерін өсу ретімен, қыз бала кему ... ... 10-1 II. ... ... ... ... ... қарап үпай беріледі. Ал, балалар, киіз үй
құрып, дастархан эзірлеп, ойындар ойнап біраз шаршадық.
Енді сергіту сәтін жасайық.
- Бас бармақ, ... ... ... ... ... шүмек, кішкене бөбек.
Бас бармағым - үйде қал,
Балалы үйрегім - жылқыңа бар. Ортан терегім - ... бар, ...... бар,
50
Кішкене бөбегім - қойыңа бар - деп үйге тапсырма беріп, қорытындыладым.
Сабакгын тақырыбы: Санды алтыга көбейту және бөлуте ... ... ... ... ... ... ... және бөлу тақырыбынан алған білімдерін
пысықтауға қайталау есептерін шығартып, оқушылардың білім деңгейін тексеру,
алған білімдерін тиянақтау.
2. ... ... ... ... дамыту. Тапқырлыкқа,
ізденімпаздыққа, алғырлыққа, үқышъшыққа баулу. ... ... ... ... "Салауаттылық - өмір салты" бағытының мағынасын ашу.
СПИД-ке, ... ... мен ... қарсы іс-шаралардың бір саласы
— спорт өнеріне оқушыларды ундеу. Дені сау, тәні таза, ақыл-есі дүрыс XXI
ғасыр азаматгарын ... ... ... ... ... ... ... корнекілік одістері, ойын, сұрақ-
жауап әдістері.
Пәнаралық байланыс: Дене шынық-тыру, ана тілі, халық тағылымы.
Көрнекшктер: Спорт ойындарының (аққала соғу. шана ... ... ... ... ... ... ... хоккей) суреттері, ер суреттің
жанына номірлер, мақал-мәтелдер, жұмбақтар, есептердің қысқаша ... ... ... Ұйымдастыру кезеңі: 2-3 минут
2. Жаңа сабақ: а) Кіріспе ... ... біз 1-2 ... ... ... ... ойындар" бағыты бойынша жұмыстар жүргіздік. Екі жыл бойы
бірнеше үлттық ойын түрлерімен таныстыңдар. Енді ... ... ... қыз, қуу, бейге, асық, көкпар, теңге алу т.с.с.
* Бұл ойындардың жылдың қай мезгілінде ... ... ... ... білеміз. Солай емес пе?
* Иә.
* Ал, қыс мезгілінде қандай ойын түрлері ойналады? ... ... ... ... ... қар, жылтыраған мүз айдындары да дайын, ойланайықшы?
* Шана, шаңғы, коньки, ... ... Олай ... біз ... сабағымызды осы қысқы ойын түрлерімен жақынырақ
танысамыз және сол ойындарды ойнаймыз. Сендерге қыс мезгіліндегі ... ... емес ... ... ... ... үндеуі "Қазақстан-2030" стратегиясының бір
тармағы "Салауаттылық - өмір салты" бағытында жас жеткіншектерді XXI ғасыр
індеті СПИД, ... ... мен ... ... ... яғни денсаулықты қорғау, оның алдын алу шараларын жүргізуге
бағытталған.
Сондықтан да дені сау, тәні таза, ... ... ... пен азаматшалар
болып осу үшін спортпен шұғылдану керек екен.
Енді әр спорт түрімен ... ... білу ... ... орындаймыз. Біздің ойындағы жеңісіміз тапсырмалардың
орындалуына ... ... ... ойын түрімен танысып, ойнап болған соң, ... ... ... ... ... Мен сендерге әр тапсырманың
орьшдалу барысында соған сәйкес өлеңдер оқып тұрамын.
1-тапсырма.
Аққала соғу. 2 есеп. 87-бет. 1-денесі ... Кг* 360 кг : 6
7. кг * 6 420 кг : 6 І ... ... ... кг*6 480 кг : 6
9. кг*6 540 кг : ... ... тапсырманы орындап аққала құрастырады. Өлең оқу:
Қатар-қашар тізілді үй,
Алақай, айқай, күлкі ... ... ... бар, қара!
Ойнап жүріп көп бала,
Салып қойды аққала
Мақал: "Слорт - жігер, спорт - бірлік "
2-тапсырма.
Шанамен сырғанау. 3 есеп. ... ... ... Алты ... тапсырма
орындайды.
I II III
19:6 26:6 45 : 6
IV V ... : 6 46 : 6 59 : ... ... ... ... ... қала
Жапалақтап ақша қар,
Жауа-берсін, жауа.
Көңіліміз қаласа,
Сыртқа шығып таласа.
Шана теуіп ойнаймыз
Қыстың күні тамаша. Макал: "Шынықсаң - шымыр ... ... ... 5 ... ... диктант. Барлық оқушы тегіс қатысады.
а) 60 пен 20-ның қосындысын 4-ке ... 0 мен ... ... 4 есе ... 40 пен 20-ның қосындысын 5 есе арттыр;
г) 100 бен 0-дің айырмасын 50 есе ... ... ... тер ... асар ... ... бір ... "Дене қимылы - дәрісіз ем, Шыныға жүріп дертті жең ".
4-тапсырма.
Коньки тебу. Теңдеу шешу.
I II III ... = 6 36:Х = 6 Х · 6 = 36 6 · Х = ... ... алып ... біз
Кешке мұзда қалқимыз.
Қызған сайын денеміз
Қиғаш-қиғаш тебеміз.
Мақал:
Ішпеген, шылым шекпеген -
Жасайды жылдар көптеген.
5-тапсырма
Хоккей ойыны. 8-10 оқушы мазмұнды есептерді ауызша шығарады.
1. Бір үйдің 20 ... және одан 2-еуі ... ... бар. Бұл үйде қанша
үйрек бар?
2. Сәуле он алты үйрек ... және одан 2 есе аз қаз ... ... неше қаз ... өсірді?
3. Дүкенге 180 кг тауық еті және 90 кг қаз еті түсті. Тауық еті қаз ... ... Бір ... 70 ... ал ... 50 литр ... бар. Екі ... неше литр бензин бар?
5. Бума матадан 32 метр мата қиып ... ... онда әлі 49 метр ... ... ... метр мата ... Әжей әрқайсысы 2 килограмнан 3 дорба ұн ... ... Ол ... ... ұн сатып алды?
7. 40 кг сәбіз және 20 кг ... 15 ... ... ... кг ... ... Бір ... 27 кг алмұрт, ал екінші себетте одан 13 кг артық алмұрт ... ... ... ... ... ... ... кітаптың он сегіз бетін, ал Азамат тоғыз бетін оқыды. Салтанат
Азаматқа қарағанда неше есе ... ... ... ... 30 ... ал екінші класс 15 кітап түптеді. Екінші
класс бірінші класқа қарағанда неше есе кем
кітап түптеді?
Оқушылар есептің шығарылуын ... өлең ... ... ... ғой ... ... бара ... та,
Ұшып бара жатып та
Таяғыңды ұстпай біл!
Алыстан да соқ мейлі –
Жақыннан да соқ ... мұз ... ... хоккей Қорқақтардың қолы емес!
Жұмбақ:
Түтіні кермек,
Жалқауға ермек. (Темекі)
6-тапсырма.
Мұз айдында мәнерлеп сырғанау.
1 есеп. 87-бет.
Салыстыруға берілген ... ... 2 ... ... ... ... ... әрқайсысы 2 килограмнан 6 қазы айналдырылды және 12 кг
еттен ... ... Қазы мен ... ... ... неше ... ... - 2 кг (2*6)+12 = 24 ... – 6 ? ... - 12 ... - ? кг Жауабы: ... ... ... 30 кг ... ... шұжық пен қазы жасалды. Қазы айналдыруға 18 кг ет
жұмсалды, ал ... 2 ... ... ... ... ... шұжық жасалды?
Шығарылуы:
Барлыгы - ЗОкг ... = ... - 18 кг ... - ? ... кг - ? ... ... 6 шұжық
Өлең оқу:
Сырғанайды екеуі,
Мұз айдынға кеп бірге,
Желді қуып жетеді,
Екпін қосып екпінге
Жұлдызы боп бар ... биік ... ... куні әлі ... ... ғасыр індеті -СПИД-ке жол жоқ!
Сабақты корытыңдылау:
- Балалар, біз ... ... ... ... ... епті, білімді
екенімізді ойын барысыңда көрдік. Ал, сабақ барысында ... ... ... ... Деніміз сау, шымыр болып өсу үшін немен
шұғыддануымыз керек?
- Спортпен.
- Иә, спортпен шұғылданып, ... ... ... ... ... жігерлі азамат болу оз қолдарыңда. Тәуелсіздігіміздің 11 жылдығы
қарсаңында, Сидней олимпиадасына барып, бүкіл ... ... ... елін ... аға-апаларыңнын жеңісі осының айғағы. Жұлдыздай жарқ етіп, арамыздан
ерте кетіп қалған Бекзат
ағаларыңа бір сәт үнсіздік жариялайық.
Үйге ... 7 ... ... ... Ел ... қорғап, тәуелсіздік туын биіктерден желбіретеміз.
Оқушыларды бағалау, мадақтау.
Қорытынды
Еліміздің егемендік ... ... ... ... беру жүйесі
айтарлықтай дәрежеде қайта қаралып, оны жетілдіру жолдары іздестірілуде оны
жетілдіру жолдары іздестірілуде. ... ... ... ... жағдайларында өмір сүріп, нәтижесі қызмет етуінде математикалық
білімнің ... ... ... ... математиканы оқытудың білімдік мақсаты барлық оқушыларды
математика ғылымының негізгі болатын білімдер жүйесімен және ол білімдерді
саналы түрде шығармашылықпен ... ... ... мен ... ... мен ой-өрісін дамыту болып табылады. Ал оның негізгі бастауыш
сыныптарда қаланбақ.
Қазақ ... ... ... бері ... ... өнегелі істері мен
сөздері, тұрмысы, мәдениеті, өнері, өмір тәжірибесі халық педагогикасының
асыл қазынасы болып келеді. Қай ... ... ... ... ... ... ... халық өзінің тарихы мен тәжірибесін жалғастыратын жас
түлектерді ... бойы ... ... мен тәсілдерін қолданып, өмір
тәжірибесі сынынан өткен әдептілік, ... ... ... ... ... ... сүйгіштік, үлкенді сыйлау, оған
ілтипат көрсету сияқты қаблеттерді олардың ... ... ... ... ... ... ... қандай роль атқаратындығын
көрсетеді.
Әрине жастарға тәлім-тәрбие беруде тек ұлттық дәстүрлер мен ... ... ... ісі тиімді және нәтижелі болу үшін ... ... ... ... да ... баларға білім беруде ұлттық тәрбие дәстүрлерін
басшылыққа алу басты талап. Бұл міндетті ... ... ... ... көзі ... ... ... педагогика элементтерін оқыту оқушыларды ұлтын,
халқын, Отанын қастерлеп қалтқысыз еңбек етуге тәрбиелейді.
Халықтық педагогиканың құрамды бөліктері ... ... ... ... ертегі есептер, санамақтар
т.б. ерте заманнан бастап, жас ... ... ... ... мен ... ... педагогика элементтерін оқыту оқушыларды ұлттық сана
сезім оянған, рухани ойлау дэрежесі биік, этикалық талғамы
жоғары, ар - ожданы мал, еңбекқор етіп ... ... ... ... балалардың ғасырлар
бойы өмір тәжірбиесінен өткен ... ... ... ... ... ... ... Ақадықова Б. "1001 мақал". // Қазақстан мектебі. 2003ж, ... ... К.С. ... ... ... бақылау
жұмыстары". — Шымкент, 2002ж.
3. Амонашвили Ш.А., Лысенкова С.Н., Шаталов В.Ф., және т.б.
Педагогикалық ізденіс. — Москва: Просвещение І995ж.
4. Абдрахманова А., ... К., ... ... Ж. ... ... развивающих игр на уроках
математики в ... ... ... ... ... X. "Қазақ отбасы". - Алматы: "Қайнар", 1996ж.
6. ... М. ... ... ... 2004ж. №1
7. Асарбаева А. Үлттық ойындар — халық педагогикасының
құрамдас бөлігі. // Үлт тағылымы. 2002ж. №2.
8. Әбдіқадырова Г. ... ... мәні ... ... мектебі. 2003ж., №8.
9. Әбілова 3., Қалиева Қ. "Этнопедагогика". Алматы, 1999ж.
10. Әбуова А. Жаңылтпаштар - тіл ... ... ... ... 2003ж. ... Бантова М.А., Бельтюкова Г.А., Полевщикова А.М. ... ... ... методикасы".
- Алматы. "Мектеп", 1978ж.
12. ... Б. ... ... ... ... ... ... Бантова Б. ... ... ... ... ... ... Е. ... және отан сүйгіштік тәрбие
// Қазақстан мектебі. 200Зж. ... С. ... ... аса ... ... мектебі. 200Зж. №6.
15. Біләлова Ж. Математикалық ... ... ... ... 2001ж.№і2.
16. Волкова С.И., Столярова Н.Н. "Тетрадь с математическими
заданиями". 2-3 ... ... С. ... ... ... немесе
логикалық есептер. // Бастауыш мектеп. 1991ж.№8.
18. Елубаева А. ... ... тыс ... Алматы: "Мектеп", 1984ж.
20. Елубаев С. "Қазақтың ... қара ... ... ... ... ... А. ... қызығуды қалыптастырудағы халық
ертегілерінің мүмкіндіктері. // Қазақстан мектебі. 2003ж. №9.
22. ... С. ... ... ... ... ... мектеп. 2003ж.№2.
23. Жампозова Э. Ұлттық дәстүрге баушық.
// Қазақстан мектебі. ... ... ... Ш. ... ... ... // Бастауыш мектеп. 1989ж. №11-12.
25. Ильина Т. "Педагогика". - ... ... ... Р.И. ... ... ... пәнінен
үйірме жұмысын жүргізу". Шымкент, 2001ж.
27. Кенжебекова Р.И. ... ... ... тыс уақытта туыстық атауларды ... есеп ... және ... ... тағлымы. 2002ж.№4.
28. Кішібаева Д. Ұлттық ойындарды пайдалану. //Бастауыш мектеп. 2004ж.№і.
29. Қалиева Г. ... ... ... ... ... Ж.Б., ... Р.М. ... Алматы, 2000ж.
31. Қосанов Б.М. "Қазақстандағы әдістемелік-математикалық
ой-пікірдің ... ... ... Ш.Х. ... ... ... ... тапсырмалар". - Алматы: "Атамұра", 1997ж.
33. Меңдалиев Б. Үлттық ойындар.
// Қазақстан мектебі. 2003, №12.
34. Наурызбайқызы Ә., ... Қ., ... ... ... материалдар мен ойындар
және қызықты тапсырмалар". - Алматы: "Рауан", 1994ж.
35. Нұрғанова 3. Ертегілер еліне ... // ... ... 2002 ж. ... Оспанов Т.Қ. "Математика". 2000ж.
37. Оспанов Т.Қ. "Бастауыш кластарда математиканы оқыту".
-Алматы: "Мектеп", 1987ж.
38. Оспанов Т.Қ., Қүрманалина Ш.Х., Қайыңбаев Ж.Т., Ерешева
К.Ә. "Математика". ... ... ... ... Ж. ... ... ... // Қазақтілі мен өдебиеті.
1992ж.№7,8,9.
40. Сағындықов Е. "Қазақстың ұлттық ойындар". ... ... ... ... О. "1-2 ... ... кейбір
тақырыптарын оқыту әдістері". - Алматы: ... ... ... Ж. ... ... ... мектеп. 1990ж.№і2.
43. Скаткин Л.Н., Жикалкина Т.К. "Обучение решению задачи
пропорциональными величинами".
- Москва:Просвещение. 1997ж.
44. Сауранбаева Н. "Ұлттық әдет-ғұрыптар туралы". -Алматы, 1968ж.
45. Табылдиев ... ... ... ... ... ... ... Ә. "700 жұмбақ". -Алматы: "Жалын", 1985ж.
47. Табылдиев Ә. "Қазақ ... ... ... ... Төлебекова Р. "Бала тәрбиесіндегі халықтықпедагогика".
- Алматы, 1994ж.
49. Төлтаева Г. Үлттық ойындарды ... ... ... ... Г., ... ... ... сабақта.
//Бастауыш мектеп. 2004ж.№і.
51. Ұзақбаева С. "Тасыры терең тәрбие". - Алматы: "Білім", ... ... С. ... эстетикалық тәрбие берудегі халық
дәстүрлері". - Алматы: "Білім", 1990ж.
53. ... Е.Д., ... А.А. ... ... к
урокам математики в начальных классах". - Шымкент, 1993г.
54. Шәріпова Ж. ... ... ... ... ... 2003ж. №12

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 44 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Бастауыш сынып оқушыларының мінез-құлық дағдыларын оқу-тәрбие процесінде тәрбиелеудің педагогикалық негіздері51 бет
Бастауыш сынып мұғалімінің педагогикалық шеберлігі және оны қалыптастыру мәселелері47 бет
Астықтың зиянкестермен зақымдалуы. Лас қоспалар мен күресу жолдары.3 бет
Ағылшын тілі сабағында сурет көрнекілігін қолдану арқылы оқушының сөйлеу іскерлігін дамыту44 бет
Балалар қабілетін ертегі арқылы дамыту7 бет
Бастауыш сынып математикасын оқытуда оқушымен жеке дара жұмыс30 бет
Жаңа технологияны ағылшын тілі сабағында қолдану6 бет
Математика сабағында экономикалық білім беру4 бет
Математика сабағында қолданатын дидактикалық ойындар20 бет
Мектеп жасына дейінгі балаларды қоғамдық тәрбиелеу14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь