Шаруа (фермер) қожалығының құрылу тәртібі және ерекшеліктері

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1ШАРУА (ФЕРМЕР) ҚОЖАЛЫҒЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.1 Шаруа (фермер) қожалықтарының даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Шаруа (фермер) қожалығының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.3 Шаруа қожалығының құрылу тәртібі мен қызмет ету негізі ... ... ... ..16

2 ШАРУА (ФЕРМЕР) ҚОЖАЛЫҒЫ ҚЫЗМЕТІНІҢ ЖЕКЕЛЕГЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..21
2.1 Шаруа (фермер) қожалығының жерге құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .21
2.2 Шаруа қожалығының еңбек қатынастарының
құқықтық реттелу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..32
2.3 Шаруа қожалығының меншікке құқығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .45
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..49
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстанның қазіргі заманғы жағдайында шаруа (фермер) қожалықтарына елеулі экономикалық міндеттер жүктелген. Оларды шешу ауыл шаруашылығының осы маңызды бөлігінің қызмет етуін реттейтін құқықтық тетікті жетілдірмеусіз мүмкін болмайды. Бұл орайда ең басты мәселе болып жерге меншік мәселесі табылады, өйткені ол ауыл шаруашылығы жерлері нарығының қызмет ету негізінде тұр.
Қазақстан әуел бастан ауыл шаруашылығы экономикада елеулі орынды иеленген мемлекеттердің біріне айналды. Өйткені көлемі жағынан үлкен аумақтың арқасында мемлекетте ауыл шаруашылығының түрлі салаларын дамытуға мүмкіндік қалыптасты.
2009 жылғы статистикалық мәліметке сәйкес, белсенді шаруа (фермер) қожалықтарының саны Қазақстан Республикасында 169,5 мың бірлікті құраған. Онда 426557 адам еңбек етеді. Олардың 147,9 мыңы (жалпы санның 87,3 %) өсімдік шаруашылығымен, 14,3 мыңы (8,4 %) мал шаруашылығымен, қалған 4,3 %-ы өсімдік және мал шаруашылығымен қатар айналысады екен. Осы мәліметтен көріп отырғанымыздай шаруа (фермер) қожалығының ауыл шаруашылығындағы рөлі мен маңызы елеулі болып табылады. Оның үстіне Қазақстан жерінде тарихи тұрғыдан шаруа қожалықтарын дамытуға қажетті барлық алғышарттар қалыптасқан. Оның тарихы жүздеген жылдарға дейін тереңге кетеді.
Шаруа қожалықтарында жер пайдалану құқығы меншік құқығына емес, жалға алуға негізделгендіктен оларда жердің сапасын арттыруға қаржы салуға ынта жоқ, өйткені жалға алушыларға, әдетте, ондай шығынның орны өтелмейді. Бұл жер ресурстарының тиімсіз пайдаланылуына алып келуде. Өз кезегінде, жер ресурстары жүйелі және тұрақты түрде жаңартылып отыруды, тыңайтуды қажет ететіні баршаға белгілі.
Шаруа қожалықтары туралы қазақстандық заңнама туралы айта отырып, мынаны атап өткен жөн: көптеген мәселелер әлі жеткілікті түрде реттелмеген, шаруа (фермер) қожалықтарын дамытуды тежейтін көптеген мәселелер бар. Атап айтақанда, ондай тежегіш фактор ретінде шаруа (фермер) қожалығын жүргізу үшін Қазақстан Республикасының азаматында жер пайдалану құқығында болуы мүмкін ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерінің бір әкімшілік ауданның (қаланың) аумағындағы шекті (ең жоғарғы) мөлшерінің әлемдік станларттардан төмен болуын атауға болады.
Жоғары айтылғандардың негізінде агроөнеркәсіп кешенінің маңызды элементі болып табылатын шаруа (фермер) қожалықтарының құрылу тәртібі мен қызмет ету мәселесі нарықтық экономика жағдайында өзекті тақырыптардың біріне айналғанына ешкім күмін келтірмейді деп ойлаймыз. Қайта мемлекеттің экономикасын дамытуда маңызды орынды иеленетін ауыл шаруашылығы саласы шаруа (фермер) қожалықтарын дамытусыз толық көлемде дами алмайтынын атап өткен жөн.
1 Қазақстан тарихы. / Көне заманнан бүгінге дейін 5 томдық. Алматы: Атамұра, 1998. – Т. 2. – 640 б.
2 Қазақстан. Ұлттық энциклопедия / Бас ред. Б.Аяған. – Алматы “Қазақ энциклопедиясының” Бас редакциясы, 2005. – 728 б. – 7 Т.
3 Черноморец А.Е. Правовые барьеры на пути фермерского движения // Государство и право. 1994. -№1. –с.57-67.
4 Волков Г.А. Крестьянское хозяйство как субъект земельных правоотношений. Автореферат. М.,1993. – 25 с.
5 Стамкулов А.С. Личное подсобное хозяйство (правовое регулирование). –Алма-Ата: «Кайнар», 1984. – 142 с.
6 Мұқалдиева Г. Шаруа (фермер) қожалығының құқықтық жағдайы // Заң және заман. 2007 ж. №.8 - 128 бет.
7 История Казахской ССР. Т.ІІ. Алма-Ата, 1959. – 750 с.
8 Культелеева С.Т. Аграрное право Республики Казахстан: Общая часть: учебник для вузов. - Алматы : HAS, 2005. - 320 с.
9 Ерофеев Б.В. Земельное право России. –М.: «Юрист», 1994. – 242 с.
10 Абдраимов Б.Ж. Аграрное, экологическое и земельное право: проблемы теории и практики. - А., 2003. - 226 с.
11 Амирханова И. В. Правовое обеспечение предпринимательства на основе крестьянского (фермерского) хозяйства: научно-практический комментарий действующего законодательства Республики Казахстан. - Алматы : Қазақ университеті, 2004. - 58 с.
12 Веденин Н.Н. Приватизация и реорганизация предприятий АПК (Правовые аспекты). // Государство и право, 1993. №4. –с.42-55.
13 Дусипов Е.Ш. Проблемы совершенствования правового регулирования предпринимательской деятельности крестьянских (фермерских) хозяйств // Вестник КазНУ им.Аль-Фараби, серия юридическая, №3 (47), 2008. – 29 с.
14 Бороздин С.В. земельные отношения и аграрные реформы: монография. –М.: ЮНИТИ, 2002. – 239 с.
15 «Шаруа (фермер) қожалығы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 ж. 31 наурыздағы № 214-1 Заңы // «Порагроф» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
16 Андреев Ю.Н. Правовой статус крестьянских (фермерских) хозяйств // Законность. 1997. -№8. –с.52-64.
17 Кемел М. Қазақстанның аграрлық секторына меншікті реформалау. - Алматы, 1998. - 243 с.
18 Қазақстан Республикасының Конституциясы. – Алматы: «Жеті Жарғы», 2007 ж.
19 Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (1994 ж. 27 желтоқсан) // «Порагроф» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
20 Қазақстан Республикасының Жер кодексі (2003 ж. 20 маусым № 442-ІІ ) // «Порагроф» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
21 Кемел М. Реформирование собственности в аграрном секторе Казахстана: состояние, мировая практика, правовые проблемы. - Астана, 1999. - 206 с.
22 Абдраимов Б.Ж. Аграрное, экологическое и земельное право: проблемы теории и практики: учебное пособие. - А.,2003. -220 с.
23 Амосова Л., Лебедева Н. Крестьянское (фермерское) хозяйство: проблемы и перспективы развития // Юрист. 2003. -№5. –с.40-43.
24 Макарова О.А. Правовое положение крестьянского (фермерского) хозяйства // Кодекс-info. 2000. -№1. –с.9-21.
25 Жетписбаев Б.А. Аграрное право Республики Казахстан (Часть общая): учебник. – А.: Институт «Данекер», 2002. – 280 с.
26 Григоренко С. Индивидуальный предприниматель как субъект права общей собственности // Хозяйство и право. – 2000. №7. –с.3-14.
27 Жаркенова С. Шаруа (фермер) қожалығындағы еңбек қатынастарын құқықтық реттеу // Заң және заман. 2007 ж. №3. - 69 бет.
28 Власов В.А. Законы, регулирующие систему аграрных отношений, нуждаются в совершенствовании // Журнал российского права. 2001. -№10. – с.41-49.
29 Джусупов А.Т. Право собственности и иные вещные права. –Алматы: «Жеті Жарғы», 1996 с..16-18.
30 Галиновская Е.А. Правовое регулирование земельных отношений в крестьянском хозяйстве. / Автореф. дисс.... канд. юрид. наук. –М.,1995. – 22 с.
31 «Шаруа (фермер) қожалығын жүргізу үшін Қазақстан Республикасының азаматында, тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін Қазақстан Республикасының мемлекеттік емес заңды тұлғасында және оның үлестес тұлғасында жеке меншік құқығында, сондай-ақ тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін шетелдіктерде, азаматтығы жоқ адамдарда және шетелдік заңды тұлғаларда уақытша жер пайдалану құқығында болуы мүмкін ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерінің бір әкімшілік ауданның (қаланың) аумағындағы шекті (ең жоғарғы) мөлшерін бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2003 ж. 22 қазандағы N 1071 қаулысы // «Заң» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
32 Галов В., Зинченко С. Новое в правовом статусе крестьянского (фермерского) хозяйства // Хозяйство и право. –М.,2004. -№2. –с.28-38.
33 Мухитдинов Н.Б. Правовые проблемы пользования недрами. –Алма-Ата: «Наука», 1972. – 195 с.
34 «Жеке кәсіпкерлік туралы» Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 31 қаңтардағы заңы // «Заң» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
35 Сборник нормативных правовых актов по вопросам сельского хозяйства для работников агопромышленного комплекса республики. – Астана, 2004. - 536 с
36 Мельников Н.Н. Правовое регулирование образования и деятельности крестьянского (фермерского) хозяйства по законодательству России и СНГ // Российская юстиция, №8, 2008. – с.55-59.
37 Палладина М.И. О дальнейшем развитии аграрной реформы и некоторых аспектах правового статуса сельскохозяйственных предприятий и организаций // Государство и право. 1997. -№1. –с.47-55.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ ... ... ... және ... ... ... ... (фермер) қожалығының құрылу тәртібі және ерекшеліктері
Орындаған:
3 курс студенті
Касымбекова А.Д.
Ғылыми ... ... ... ... ... ... және экологиялық
құқық кафедра меңгерушісінің
рұқсатымен қорғауға жіберілді:
«____»__________________2010ж
з.ғ.д., ... ... ... ... ... ҚҰҚЫҚТЫҚ
ТАБИҒАТЫ....................................................................
............................................5
1.1 Шаруа (фермер) қожалықтарының даму
тарихы...................................5
1.2 Шаруа (фермер) қожалығының
түсінігі...............................................10
1.3 Шаруа қожалығының құрылу тәртібі мен қызмет ету
негізі..............16
2 ШАРУА (ФЕРМЕР) ҚОЖАЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... Шаруа қожалығының еңбек қатынастарының
құқықтық
реттелу.....................................................................
.................................32
2.3 Шаруа қожалығының меншікке
құқығы...................................................39
ҚОРЫТЫНДЫ...............................................................
..................................45
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР..........................................................49
КІРІСПЕ
Тақырыптың өзектілігі. Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... міндеттер жүктелген. Оларды шешу
ауыл шаруашылығының осы маңызды бөлігінің қызмет етуін реттейтін құқықтық
тетікті жетілдірмеусіз мүмкін болмайды. Бұл ... ең ... ... ... ... ... ... өйткені ол ауыл шаруашылығы жерлері
нарығының қызмет ету ... ... әуел ... ауыл шаруашылығы экономикада елеулі орынды
иеленген мемлекеттердің ... ... ... ... ... ... ... мемлекетте ауыл шаруашылығының түрлі салаларын дамытуға
мүмкіндік қалыптасты.
2009 жылғы статистикалық мәліметке сәйкес, белсенді ... ... саны ... ... 169,5 мың ... ... 426557 адам еңбек етеді. Олардың 147,9 мыңы (жалпы санның 87,3 ... ... 14,3 мыңы (8,4 %) мал ... ... 4,3 ... ... және мал ... қатар айналысады екен. Осы мәліметтен
көріп отырғанымыздай шаруа (фермер) қожалығының ауыл ... ... ... ... ... табылады. Оның үстіне Қазақстан жерінде тарихи
тұрғыдан шаруа қожалықтарын ... ... ... ... Оның ... жүздеген жылдарға дейін тереңге кетеді.
Шаруа қожалықтарында жер пайдалану құқығы меншік құқығына емес,
жалға ... ... ... жердің сапасын арттыруға қаржы салуға
ынта жоқ, өйткені жалға алушыларға, әдетте, ондай шығынның орны өтелмейді.
Бұл жер ... ... ... алып келуде. Өз кезегінде, жер
ресурстары жүйелі және тұрақты түрде ... ... ... қажет
ететіні баршаға белгілі.
Шаруа қожалықтары туралы қазақстандық заңнама туралы айта ... атап ... жөн: ... ... әлі ... ... ... (фермер) қожалықтарын дамытуды тежейтін көптеген мәселелер бар. Атап
айтақанда, ондай тежегіш фактор ретінде ... ... ... ... ... Республикасының азаматында жер пайдалану құқығында болуы
мүмкін ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер ... бір ... ... ... ... (ең жоғарғы) мөлшерінің әлемдік
станларттардан төмен болуын атауға болады.
Жоғары айтылғандардың негізінде ... ... ... болып табылатын шаруа (фермер) қожалықтарының құрылу тәртібі ... ету ... ... экономика жағдайында өзекті тақырыптардың
біріне айналғанына ешкім күмін келтірмейді деп ойлаймыз. Қайта ... ... ... ... ... ауыл ... саласы
шаруа (фермер) қожалықтарын дамытусыз толық көлемде дами алмайтынын атап
өткен жөн. ... орай ... ... Қазақстанда шаруа (фермер)
қожалықтарын дамыту үшін, олардың ... ... мен ... ету ... ... ... әкімшілік, құқықтық, экономикалық шаралар
атқарылуда.
Жұмыстың мақсаты болып шаруа (фермер) қожалықтарының құрылу ... ... теу ... ... және ... дамыту жөніндегі нақты
ұсыныстар қалыптастыру табылды. Осы айтылған мақсатқа қол ... ... ... шешу ... ... ( ... ... түсінігін анықтау;
- Шаруа ( фермер ) қожалығының ... ... мен ... ... ... Шаруа (фермер) қожалығының жер пайдалану құқығын талдау;
- Шаруа қожалығының жер пайдалануы мен еңбек қатынастарын құқықтық
реттеуді ... ... ... ... ... құқықтық жағдайын саралау.
Жұмыстың объектісі – шаруа (фермер) ... ... оның ... ету ... ... ... мен ... пәні – шаруа (фермер) қожалығының құрылуы мен қызмет етуі
барысында қалыптасатын, жүзеге асырылатын құқықтық ... ... ... және тәжірибелік маңызы. Жұмыстың объектісін
зерттеу барысында қалыптасқан ... ... ... идеялар мен
ұсыныстар құқықтану, соның ... ... ... ... тарапынан
сұранысқа ие болады деп ойлаймыз. Сонымен қатар бұл зерттеу жұмысы аталған
мамандық бойынша жоғары оқу ... ... беру ... ... ... ... ... дәрежесі. Шаруа (фермер) қожалығының құқықтық
мәртебесі, олардың құрылу тәртібі мен қызметінің құқықтық реттелуі ... заң ... ... ... бірі ... ... ... орай
бұл мәселеге қатысты отандық және шетелдік, соның ішінде ... ... бар. Атап ... ... ... ... С.Жаркенованы, Л.А.Кусаинованы, Г.Мұқалдиеваны,
Е.Ш.Рахметовты, ... ... және т.б. ... ... авторлардың ішінде Ю.Н.Андреевтің, ... ... ... ... ... және т.б. еңбектері бар.
Зерттеу әдістері. Бұл жұмыстың методологиялық негізін формальды-
құқықтық, ... ... ... және т.б. ... ... ... ... бірге, автор анализ, синтез, жалпылау
сияқты жалпытанымдық ... ... де ... ... мен мазмұны оның мақсат-міндеттерімен анықталған.
Жұмыс реферат, глоссарий, кіріспеден, негізгі бөлім мен қорытындыдан ... ... ... ... ... негізгі бөлімі
құрылымдық және ... ... екі ... ... ... ... ... тармақталған.
1. ШАРУА (ФЕРМЕР) ҚОЖАЛЫҒЫНЫҢ ҚҰҚЫҚТЫҚ ТАБИҒАТЫ
1.1 Шаруа (фермер) қожалықтарының даму тарихы
Кез келген процестің тарихи ... ... білу ... даму ... ... ... ... келтірмейді. Осыған орай біз шаруа қожалығының
және оның жер пайдалану құқығын ... ... даму ... ... жөн көрдік.
Қазақстанда шаруа қожалықтарының өркендеуі – бұл атаулы ... және ... ... ... ... Оны енгізу
қажеттілігі нарықтық қатынастардың және кәсіпкерліктің дамуымен тығыз
байланысты. Жеке мүдделілік және ... ... ... ... етуге мүмкіндік береді. Бұл ұстанымның өміршеңдігін ... бар ... ... және ... дейінгі Ресейдің шаруа
қожалықтарының даму тәжірибесі дәлелдейді.
Революцияға ... ... ... ... даму ... ... ... тарихындағы маңызы фактімен – Қазақстанның
1734 жылы ... ... ... ... байланысты Қазақстан
аумағындағы жер қатынастары Ресей ... ... ... ... [1, 356 ... ... ... меншіктің болуы қарахандықтар ... ... ... ... белгілі. Қалалардың өсуі мен
саудагерлер арасында алыс-берістің дамуы сол ... ... ... ... ... ... зор ықпал етті.
Жер шаруашылығы жағдайында жер пайдаланудың бөлектенуіне алғышарттар
тез дамыды. Жер шаруашылығын ... ... ... ... ... ... ... ғасырлардың тарихи жазбалары айғақтайтындай, Х-ХІ ғасырларда
жер ... ... ... ... ... ... малы
жоқ көшпенділермен толыға түскен. Осылайша өндіріс құралы ретінде: жер, су
және мал басы табылды. ... ... ... ... ... ... ... болды. Оның негізгі элементі болып жер шабындықтарына иелік ету
табылды. Меншік иесі жерді кімнің ... ... ... ... кімге
бермеу, жер пайдаланушылардан қандай мөлшердегі ... ... ... ... ... жер ... жерге меншік құқығымен байланысты
мынадай үш құқықтық институт пайда болған: икта, союргал және вакф [2, ... ... жер ... жинауға құқық беретін құжат, құқықтық негіз
деген түсінікті білдірген. Икта ұстаушысы шаруалардан жерді пайдаланғаны
үшін жер ... ... ... ... ол жерге иелік ету ... ... ... ... мен ... ... кең ... негізгі мақсаты әскери басшылар мен жергілікті шенеуніктерді
қамтамасыз ету ... ... де ... ... кең ... түсінік болды. ол
моңғол тілінен аударғанда «сыйға ... ... ... ... ... ХІІІ ... ... жартысында Алтын Орда мен Орта Азия дәуірінде
жер пайдалану институты ретінде кең дамыған. Союргал ... ... ... Союргалға ие болған адам сол бір немесе өзге ... өмір ... ... алым ... ... ... бір ... институт – вакф. Вакф ұғымы – мешіттерге, діни
орталықтарға берілген жерді білдірді. Вакфпен басқару ... ... тек ер ... ... ... Вакф ... ... барлық
жерлерден алынған алым мен салық діни қазынаға түсіп отырған. Вакфқа
тиесілі ... ... да бір ... ... ... салынатын. Вакф
бойынша мұрагерліктің дінге қатысы жоқ ... ... жол ... ... Вакфқа қол сұқпаушылық шариғат нормаларымен қорғалатын.
Сонымен, қарастырылып отырған кезеңдегі жер қатынастары жүйесінде
жерге иелік етудің үш ... ... ... ... ... ... көрсету негізінде алынған жерлер;
3)діни орталықтардың (мешіттердің) жерлері.
ХVІІІ ғасырдың екінші жартысынан бастап, ... ... ... қосылғаннан кейін жер қатынастары мен шаруашылық
жүргізуде елеулі өзгерістер орын алды. Бұл ... ... мен ... ... ... құқығын иеленген басты субъектілер болды.
Жер пайдалану мәселелерін реттейтін әдет нормалары бір рудың екінші бір
рудың жерлерін ... ... ... Бұл ... қауымында көшіп-қонудың
белгілі бір құқықтық режимі болғаны айғақтайды. Сол ... ... ... анықтап берген жерлерде ғана жүруге міндеттенген. Бұл
режиміді кез келген бұзушылық сол бір ... өзге ... ... қол ... деп ... ... ... реформасы және одан кейін орын алған басқа да
буржуаздық реформалар Ресей мен ... жаңа ... ... Жаңа
қоғамдық-экономикалық құрылым жерге деген меншіктің жаңа ... ... [3, 59 ... ... ... жер ... басты үрдіс анықталды. Ол
феодалды жер меншігін нарықтық жер меншігіне айналдырды. Шаруа ... ... ... ... шығарды, жерге деген меншік құқығы
феодалдарда белгілі бір шектеулермен ғана қалдырылды.
Қоғамдық өмірдегі ... ... жер ... ... ... ... Ауылдық қауымдарға біріккен шаруалар жалпы
азаматтық заңдармен көзделмеген және ... жер ... ... ... ... ие ... ... нысандар ретінде мыналар пайда
болды: а) қауымдық жер; б) аулалық (учаскелік) жер) в) хуторлық жер.
Столыпиндік аграрлық ... ... ... ... ... ... алмады. Ауылдарды капитализациялау ауылдық ... ... ... ... шаруашылықтарды қауым есебінен пайда
болуды ынтыландырды, ал бастапқы жоспарда олар бай феодалдардың ... ... тиіс еді. ... ... ... еш ... сол
қалпында қалған.
Шаруа - фермерлер класының дамуы Кеңес ... ... ... 1917 жылғы Қазан революциясынан кейін жерді кезең-кезеңмен
ұлттандыру процесі ... ... ... «Жер ... ... Онда ... әлеуметтендірудің негізгі идеялары көрініс тауып,
ішкі қарама-қайшылық тудырды. Өйткені ... ... жеке ... ... ... ... ... тыйым салу шаруа жер құқығының негізін
бұзды. ... жер ... ... ... жер пайдалануға тән
кемшіліктерге қайта оралуды білдірді. Екінші кезеңде «Жерді әлеуметтендіру
туралы» 1918 ... 27 ... ... ... ... ... ... нысандары ұсынылды: жеке шаруашылықтан бастап ұжымдық
шаруашылыққа дейін.
Қоғамның осындай экономикалық жағдайында жерді ... ... ... Оның ... ... бірі ... ... Ол
отбасылық еңбектік шаруашылық теориясын ойлап тапты. Оның ... ... ... және оның ... мүшелерінің жеке еңбегі иеленді.
А.В.Чаянов агарлық өзгерістерді мынадай реформаларда деп есептеген:
1)барлық жер ... ... ... ... халықтың еңбектік
пайдалануына түсу керек;
2)жерге жеке меншік алынып тасталу керек;
3)жерге еңбектік құқықтың танылуы [4, 5 б.].
Жерді ұлттандыру ... 1922 ... Жер ... ... ... жер
мемлекет меншігіне айналды. Сонымен бірге Жер кодексіне жерді жалға беру
мен ... ... ... ... да ... ... шаруаларға
толық еркіндік белгіледі, өйткені жер пайдаланудың қауымдық, учаскелік және
серіктестік нысандарын көздеді.
Белгілі ғалым А.С.Стамкулов атап ... ... Жер ... жеке ... ... жер пайдалану құқығын реттеді [5, 29
б.].
Жерге деген құқық жер пайдаланудың қауыммен ... ... ... қауым құрамында да, оның құрамына кірмей жеке дара да ... ... ... еңбек жер пайдаланушылардың құқықтарын қорғады.
1920 жылдардың аяғында кулактарды шектеу мен жою саясатына ... 1928 ... ... жеке ... ... ... бастады.
Колхоздардың үстемдігі 1930, 1935, 1937 жылдардағы актілермен ... ... ... ықпалына байланысты, ұжымдастыру
негізінен 1932 жылдың көктеміне аяқталуға тиіс топқа жатқызылды. Егер ... ... ... ... 2% ... болса, 1930
жылдың 1 қаңтарында ол 50,5 %-ға жеткен, ал 1931 жылдың қазан айында – ... жуық ... ... [6, 128 б.].
1937 жылы колхоздарға рсепубликаның барлық ... ... ... 1937 ... ... ... колхоздары
мемлекеттен мәңгілік тегін пайдалануға 65953 мың га ... ... ... ... колхоз ауласына 120 га жер ... ... ... одақ ... бұл ... 20 га ғана болған. Бұл республика
колхоздары мал шаруашылығы мен астық өндіруде орасан зор ... ... ... ... [7, 135 ... ауыл экономикасындағы шаруашылықтың социалистік тәжірибесі
шаруаның жерден алшақтауына алып ... ол ауыл ... ... ... емес ... ... айналды.
Кеңестік билік заманында жер ұлттандырылып, мемлекеттік меншікке
айналды. Жер қатынастарының тек ... ...... ... ... ... пен жер ... арасындағы жер қатынастары жерді
мақсатына сай берумен және алып қоюмен қалыптасты.
Осылайша, ... ... жер жер ... ... ... ... жылжымайтын мүлік мәртебесіне ие болған жоқ, өндірістің
жарғылық қорына кірген жоқ. Бұл жер ... ... ... ... ... ... экономикалық тұрғыдан құлдырауы
Қазақстанда және ... да ... ... достастығында шаруа
қожалықтарының қайта жандануына елеулі аргумент болды.
Осы ... ... жер ... өзгерту мен жер реформасын
жүргізудің объективті қажеттілігі туындады. Біздің республикада ... ... ... жер ... даму ... шартты түрде үш
кезеңге бөлуге болады. Жер заңнамасы нарықтық экономика жағдайларында ... ... ... ... орай ... отырды, және
жеке меншікке көшу процесі біртіндеп жүрді.
Бастапқы кезеңде (1990-1993 ... Жер ... «Жер ... ... ... ... ... туралы», «Жер салығы туралы» заңдар
қабылданды. Олар жерде шаруашылық ... өзге ... ... бір рөл ойнағаны сөзсіз. Бірақ, ... ... ... ... ... ... ... және жеке кәсіпкерлікті
дамытқаннан кейін жерге деген мемлекеттің айрықша меншік құқығы ... ... ... ... ... [8, 296 ... қатынастарының дамуының екінші кезеңі (1993-1995 жылдары) жер
заңнамасының нарық жағдайларына бейімделу ... ... ... ... ... ... жалғасы болып жерге жеке меншік институтын
енгізу мәселесі, оны нарықтық айналымға түсіру және ... ... ... ... ... болды.
«Жер туралы» заңдық күші бар Жарлықтың ... ... ... ... ... ... Бұл Жарлық ауыл шаруашылығы
өндірісіне белсенді инвестициялық ... ... ... ... ... бірін шешті. Ол жерді ... мен ... ... ... ... ... мен көлемін анықтады және жер нарығына жол ашты.
Шаруа қожалығын ауыл ... ... жаңа ... ... тану ... және одақтас республикалардың 1990 жылғы ... Жер ... ... көрініс тапты. Шаруа қожалықтары
шаруашылық ... ... ... ... және ... ... жүйесінде
ауыл шаруашылығы өнімін өндіретін басқа өндірушілермен ... ... ... тиіс ... ... ... одақтас республикалардың заң ... ... ... құқықтық мәртебесін анықтауға шығармашылық
тұрғыдан келуге мүмкіндік берді. Мәселен, Ресей Федерациясында ... ... жер ... ... алу ... бекітіліп, шаруа
қожалықтары заңды тұлға құқықтарымен қамтамасыз етілді.
1990 жылдардың басында Қазақстанда шаруа ... ... ... ... ауыл ... өндірісін дамытудағы шаруа
қожалықтарының рөліне, олардың құқықтық ... ... ... ... ... жалдамалы еңбекті пайдалану мүмкіндігіне, колхоздар мен
совхоздардың ... ... ... ... орын алды. Бұл пікір-
таластың нәтижесінде 1990 жылғы ... ... ... ... ... Республикасының заңы қабылданды. Ол ... ... ... ... және тоқтатылуының заңдық негізі болды. Заңда
шаруа қожалығын дамытудың ... ... мен оның ... ... ... ... ... негізде құрылған ... ... ... ... және ... ... ... тең мәртебе берілді. Осылайша республиканың аграрлық сектор
экономикасындағы меншіктің ... жеке ... ... ... ... Бұл заңда шаруа қожалығын құруда аса маңызды мәселенің бірі
- өмірлік мұралық иелікке жер учаскесін алу шарттары мен ... ... ... ... ... ... күшіне енгізу туралы» Республиканың
Жоғарғы Кеңесінің 1990 ... 21 ... ... сәйкес, Министрлер
Кабинетіне республиканың ерекшеліктері мен ... ... ... шаруашылық етудің нысандарын еркін таңдауды, жұмыстарды
кезең-кезеңмен жүргізу ... ... ... шаруа қожалықтарын
қолдаудың арнайы бағдарламасын әзірлеу тапсырылды.
Шаруа қожалықтарын ... ... ... ... ету, ... ... ... үшін қажетті жағдайларды қалыптастыру
мақсатында рсепубликаның Министрлер Кабинеті 1990 жылғы 3 желтоқсандағы ... ... ... ... ... мен ... ... Онда шаруа қожалықтарын жермен қамтамасыз ету, қаржыландыру,
несиелендіру, материалды-техникалық және ... ... ... ... ... қолдаудың одан кейінгі логикалық жалғасы болып
Қазақстан Республикасы Министрлер Кабинетінің 1993 жылғы 9 ... ... одан ары ... мен ... ... ... ... қабылдануы табылды. Соған сәйкес жергілікті әкімшіліктердің
басшыларына жергілікті бюджеттерде шаруа қожалықтарын қолдау мен ... ... ... көздеу ұсынылды.
Шаруа қожалығының шаруашылықты жүргізуі үшін жер берудің жалпы
тәртібі мен жағдайлары бастапқы кезеңде ... ... ... ... ... кодексімен анықталды. Онда белгіленгендей шаруа қожалығын құру үшін жер
беру туралы шешім жергілікті әкімшіліктермен азаматтардың өтініштерін қарау
нәтижесінде ... ... жер ... ұсыныстары бойынша
қабылданды.
Шаруа қожалығының құқықтық мәртебесін анықтайтын ... 1998 ж. 31 ... ... ... (фермер) қожалығы туралы»
Қазақстан Республикасының заңына ... Бұл заң ... ... ... ... құрудың және олардың жұмыс
iстеуiнiң құқықтық, ұйымдық және экономикалық негiздерiн ... ... ... ... даму ... ... ... ұзақ мерзімді қамтиды. Ол сонау орта ... ... ... ... ... ... эволюциялық даму жолынан өтті.
Шаруа қожалықтарының дамуы жерге меншік құқығының қай ... ... бір ... ... бір кезеңде тежеліп отырды. Жерге жеке меншік
институтының енгізілуіне орай шаруа қожалықтарының ... ... ... ... ... ... түсінігі
Ауыл шаруашылығында шаруашылық секторын құру аграрлық экономиканың
мемлекеттік, ұжымдық, кооперативтік, акционерлік және ұсақ тауарлы ... жаңа ... ... құрылымның құрылуын көздейтін және ауыл
шаруашылығындағы меншік қатынастарын өзгертуге бағытталған жер ... ... ... ... міндет жермен жұмыс істейтін адамдарды барынша ... ... ... ... байланысты, өйткені мұнда, яғни жер
қатынастарында басты рөлді жерді ... ... ... ... ие
адам емес, оны тікелей жүзеге асыратын адам иеленеді [9, 18 б.].
Ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлердің құқықтық ... іс ... ... алқаптарды тікелей пайдалану жөніндегі құқықтық қатынастардың
субъектілерінің құзыры аясында жүзеге асырылады. Шаруа ... ... ... туралы айтпас бұрын оның түсінігін, құқықтық ... ... ... жөн деп ... ... ... ... заңнамасында пргрессивті
өзгерістер орын алып жатыр. ... ... пен жеке ... ... ... ... Президент пен Үкіметтің басқа да
нормативтік құқықтық актілері қабылданып, олар республикадағы шағын ... ... ... өз ... ... жатыр [10, 45 б.].
Алғаш рет шаруа (фермер) қожалығы деген түсінік ... ... ... ... ... «Жер ... ... күші
бар Жарлықта пайда болды. Бірақ, аталған актілердің бір де біреуінде ... ... ... ... ... айырмашылығы берілмеді.
Бастапқы кезде шаруа немесе фермер қожалығы деп нақты бір субъект ... деп ... ... ... бұл ұстаным қате болып шықты.
«Шаруа (фермер) қожалығы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 ... ... ... ... сәйкес, адамдардың жеке кәсiпкерлiктi жүзеге
асыруы ауыл шаруашылығына арналған жерлердi ауыл ... ... ... осы ... ұқсатумен және өткiзумен тығыз байланысты
отбасылық-еңбек бiрлестiгi шаруа (фермер) қожалығы деп танылады.
Заңды тұлға ... және ... ... ... ... ... ... айналысатын жеке тұлғалар шаруа (фермер) қожалығы
субъектiлерi болып табылады. ... ... ... ... ... ... жүргiзетiн жұбайлар, балалар, асырап алынған балалар
(қыздар), ата-аналар және басқа да ... ... ... ... Шаруа
(фермер) қожалығы мынадай нысандарда болуы мүмкiн:
- кәсiпкерлiк қызмет бiрлескен ... ... ... негiзделген
отбасылық кәсiпкерлiк нысанында жүзеге асырылатын шаруа қожалығы;
- өзiндiк кәсiпкерлiктi жүзеге асыруға негiзделген фермер қожалығы;
- бiрлескен шаруашылық қызметi туралы шарт ... ... ... ... жай ... нысанында ұйымдастырылған фермер қожалығы
[11, 41 б.].
18 жасқа толған, Қазақстан Республикасының iс-әрекетке қабiлеттi кез
келген азаматы шаруа ... ... ... бола ... Шаруа
(фермер) қожалығының басшысы ұйымдармен, азаматтармен және мемлекеттiк
органдармен қарым-қатынаста оның мүдделерiн ... және ... ... ... ... ... асырады.
Ауырған немесе ұзақ уақыт ... ... ... шаруа (фермер)
қожалығының басшысы шаруашылық мүшелерiнiң бiрiне өз қызметiн атқаруға
уәкiлеттiк бере ... ... ... ... басшысы ауысқан жағдайда
оның мүшелерi қожалықты тiркеген органға бұл туралы ортақ өтiнiш ... ... ... және фермер қожалығының өзіндік ерекшеліктері
мынада:
біріншіден, шаруа қожалығы деп ортақ бірлескен меншікке негізделген
отбасылық-еңбектік бірлестіктің отбасылық кәсіпкерлігі ... ... ... екі ... болу мүмкін – жеке кәсіпкерлікке
негізделген, яғни жалғыз ... және ... ... ... шарт ... табылатын жай серіктестік нысанында құрылған шаруашылық.
Өз кезегінде, барлық субъектілер тең құқылы ... ... ... жеке ... ... асыру ауыл шаруашылығы өнімімен
байланысты жерлерді пайдаланумен, сондай-ақ сол ... ... ... ... ... ... болу ... Мұндай құрылым жайдан жай пайда
болған жоқ. Өйткені оның негізінде үлестік және ортақ ... ... ... ... ... ... деген түсінік алғаш рет «Қазақ
Социалистік ... ... ... ... ... 1990 жылғы
заңда пайда болды. Бұл заңның ерекшелігі сонда – ол ... рет ... ... ... ... ... оны ауыл шаруашылығын бірге
жүргізетін тұлғалардың отбасылық-еңбектік бірлестігі ретінде анықтады. Онда
өндіріс ... ... ... жеке ... және ... ... өзге де мүлікке ортақ ... ... ... Заңның бастапқы
мәтінінде шаруа қожалығының мүшелері ретінде ерлі-зайптар, балалары, асырап
алған ... ... өзге де ... мен ... ... бірге
жүргіетін басқа да адамдар танылған.
Артынан «Жер кодексіне және Шаруа қожалығы туралы заңға өзгерістер
мен ... ... ... 1993 ... 8 сәуірдегі Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... екінші бөлігінен «басқа да
адамдар» деген сөздер алынып тасталған.
Біздің ойымызша, бұл мына ... ... ... Шаруа
қожалығының құрамына саны айқындалмаған басқа да адамдарды қосу заңнамамен
белгіленген жеңілдіктер мен ... алу ... ... шаруа
қожалықтарын құру мүмкіндігін жоққа шығармады. Туысқандықпен байланысы жоқ
басқа да адамдар шаруашылық ... өзге ... құра ...... ... кәсіпорындар, ауылшаруашылық кооперативтер және т.б., олардың
құқықтық ... ... ... ... ... елеулі түрде
ерекшеленеді.
Ресейлік ғалым Н.Н.Ведениннің пікірінше «тек қана отбасы шаруа
қожалығының ... бола ... ... ... жоқ ... емес, жекелеген адамдарды кіргізуге ереже ретінде емес, ерекшелік
ретінде ғана жол берілуі мүмкін» [12, 63 ... ... ... ... ауыл ... өндірістік
кооперативтерінен ерекшелендіретін бірден бір белгі болып ... ... ... ... зерттелген. Отбасы ең алдымен үш
тұрғыдан ғана қарастырылған: ... ... ... ... ол шаруашылық-экономикалық бірлік ретінде мүлдем
жеткіліксіз зерттелген еді.
Отбасылық факторға адамдық факторға қалай ... ... ... ... ... ... отбасы іскерлікті, жұмыскердің өз ... ... ... ... ынталандырады. Отбасының барлық мүшелері
шаруашылықты адал және ... ... ... Бұл ... оның ... ... ... сезімін бірдей сезінеді, өйткені ол тек орындаушы
ғана емес, өндірісті ұйымдастырушы да ... ... ... ... ретінде жұмыскердің қасиеттерінің
толық көрінуіне септігін тигізеді және шаруа ... ... ... ... ... ... күмән тудырмайды.
Шаруа қожалығының отбасылық белгісі мыналармен шартталған: оның
мүшелері арасындағы ... жеке ... ... ... ... ... ... бір біріне терең сенімді
сипатымен. Сол себептен шаруа қожалығының ... ... ... ... табылуы міндетті.
Сонымен, қазіргі уақытта шаруа (фермер) ... ... ... жоқ сырт ... ... жол ... Ондай
адамдар шаруа қожалығында жеке еңбек шарты негізінде жұмыс істей алады,
сондай-ақ шаруа қожалығы ... ... өз ... шаруа
қожалығының қызметіне қатыса ... және ... ... ... шаруа
қожалығының қызметінен табыс ала алады, оның мөлшері енгізілген мүліктің
мөлшеріне пара пар беріледі.
Белгілі бір ... ... ... ... ... тану ... немесе туысқандық байланыстың болу ... ол ... ... өз еңбегімен қатысуға міндетті [13, 17 б.]. ... ... ... зор ... ие. Дей тұрғанмен ондай талап
тікелей белгіленбеген, бірақ қолданыстағы шаруа қожалығы ... ... ... ... шаруа қожалығының кем дегенде басшысының өз
еңбегімен қожалықта ... ... ... ... ... ... кәсіпкерліктің бұл түрі өз капиталын салуға ғана емес, өз еңбегін
де қосудың ... ... ... ... ... ... отбасылық-еңбектік сипаты барлық
елдерде кәсіпкерліктің басқа түрлерінен ... ... ... ретінде қарастырылады.
Шаруа қожалығына тән белгілер ретінде мыналарды атауға болады:
- ... ... ... мүшесінің кем дегенде біреуінің
негізгі жұмыс орны болып шаруа қожалығы табылады;
-отбасының ... ... ... ... одан тыс ... ... болады.
Жоғарыда атап өткеніміздей, отбасы мүшесінің бастапқы немесе негізгі
жұмыс орны дегенде шаруа қожалығы басшысының немесе оның мүшесінің ... ... жөн. ... ... алып қарағанда, шаруа қожалығы – бұл
белгілі бір әлеуметтік шынайылықтың өнімі. Осы ... ... ... ... ... ... және сол ... табыс табады. Ол
құқықтық қатынастардың ... ... ... ... екі ... бар – ... және ... Заңдық тұжырым
тікелей заңнан, жер заңнамасынан және оны қолданумен туындаған салдардан
құралады. Доктриналды тұжырым жер және ... ... ... ... жер шынайылығына сәйкес құрылған
техникалық-заңдық құрылымнан туындайды [14, 175 б.].
Кәсіби жер ... ... ауыл ... ... ... асыруға
заңдық мүмкіндіктері бар және өзін тұтастай осы қызметке арнайы алатын
тұлғаны атауға болады. Бұл ... оның ... ... ... ... Яғни:
1) Жер иеленуші болып белгілі бір жасқа жеткен және з ... ... ... кез ... ... бола ... ... білдірген қалауы үшін
ол ешқандай да кемсітушілікке немесе оны жеке бостандығы мен ... ... ... ... Жер иеленуші болу үшін мүдделі тұлғадан аграрлық-құқықтық
қатынастардың пайда болуы және ... ... ... ... ... болуы
мүмкін құқықтық іс-әрекеттерді орындау үшін «заңмен белгіленген мүмкіндік»
талап етіледі.
3) Ауыл ... ... ... ... ... тиісті түрде әрекет
ете алу мүмкіндігіне ие болу. Ол әрекет ауыл шаруашылығы саласындағы ... ... бір ... ... ... түсініледі. Олар:
а) өсімдіктер өсіруге және үй жануарларын ұстауға тікелей бағытталған
негізгі ауыл шаруашылығы ... ... ... қосымша болып табылатын ауыл шаруашылығы қызметі;
в) алдыңғымен байланысты қосымша немесе өзге, ... ... ... ... ... қызмет.
4) Жер иеленуші шаруа қожалығының иесі ретінде тұтастай өзін ... ... ... тиіс, ол ауыл шаруашылығы қызметімен байланысты
тәуекелдерді өзіне ... ... ауыл ... ... кәсіби жүзеге асырылуға тиіс, яғни ол жер
иеленушінің еңбек міндеттерін орындау жөніндегі кәсіп ... ... Ол ... ... пен ... ... түрде ұйымдастыруды талап
етеді.
6) Ауыл шаруашылығы қызметімен айналысу уақыт ... ... ал оның ... нәтижелері елеулі болуға тиіс.
7) Кәсіби ауыл шаруашылығы қызметі «әдеттегі» болуға тиіс, ол кездейсоқ
болмауға, жер иеленушінің тұрақты және ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісінде «кәсіби» ретінде
қарастырылады, егер олардың мүшелері де осы ... ... ... ... ... олардың қоғамдық мән-мағынасы ауыл шаруашылығы қызметімен
айналысуда.
Шаруа қожалығы мүшелерінің оны құру мен ауыл ... ... ... өз ... ... ... қожалығындағы меншіктің ортақ
сипатын да көздейді. Сол себептен, біздің ойымызша, егер ... ... ... ... үш жыл қатарынан өз еңбегімен және ... ... ... ... ол ... ... ... үлесінен айырылады. Тек нақты бір себептер ғана (мерзімді ... ... ... оқу ... оқу, ... және ... шаруа
қожалығының мүшесінде оның мүлікке деген құқығын сақтауға ... ... ... ... қожалығының қызметіне себепсізден себепсіз
ұзақ уақыт қатыспаған жағдайда, мүдделі тұлғалардың арызы бойынша сот ондай
адамды шаруа ... ... ... ... мәселені шешу мүмкін.
Отбасының қарт мүшелері шаруа қожалығының ... өз ... ... ... ... пай ... мен жер ... тиесілі болады)
және өзінің еңбегіне қарай қатысады. Сол ... ... ... қожалығының
мүшесі қатарынан алып тастау заңдық тұрғыдан да, моральдық ... ... ... деп ... ... ... туралы» Қазақстан Республикасының 1998 ж.
31 наурыздағы Заңы балалар ата-аналарына тиесілі ... ... ... бастап мүше болатынын анықтамайды [15, 1 б.]. Бұл ... ... ... үлестік меншікке құқық субъектілікке отбасының барлық
мүшелері жасына және еңбекке ... ... ие ... алу ... Бұл ... шаруа қожалығының еңбекке қабілетті мүшесінің
үлесі оның қысқа мерзімде ебектен қол үзгені үшін ... ... ... ... ... ... жарамсыз шаруа қожалығының мүшесіне
қатысты қолданылмайтынын атап ... ... ... мүшелерінің кәмелетке толмаған балалары да ... ... ... ... ... ... орай олар ... мүшелері ретінде таныла алады. Біздің ойымызша, заңнамада
мүшелікке қатысты нормаларды ... ... Атап ... ... балаға өз еңбегімен шаруа қожалығының жұмысына ... ... және оның ... ... ... шаруа қожалығының мүшесі
ретінде тіркелу мүмкіндігін белгілеу қажет. Шаруа отбасының құрамындағы
өзгерістер ... ... ... ... тиіс деп ... Балалар
шаруа қожалығының мүшесі ретінде қай жастан бастап ... ... да ... ... ... ... ... шаруа қожалығына өндірістік қадеттілік болған жағдайда
жалдамалы еңбекті ... ... ... ... ... ... ... қожалығы мүшесінің еңбекке жарамдылығын жоғалту, ... ... ... ... оқу ... ... жұмыс күшіне деген маусымдық
қажеттілік және т.б. болу мүмкін. Бірақ олар шаруа қожалығының мүшесі бола
алмайды.
«Шаруа (фермер) қожалығы ... ... ... 1998 ... наурыздағы Заңының 13-бабына сәйкес, Шаруа (фермер) қожалығындағы
жұмыстарды орындауға еңбек шарты ... ... ... ... ... ... ... қожалығында жалдау туралы шарт жасасу тәртiбi
Қазақстан Республикасының еңбек ... ... ... (фермер)
қожалығының мүшелерi мен қожалықта еңбек шарты бойынша жұмыс iстейтiн
азаматтар ... ... ... ... барлық құқықтарды
пайдаланады. Шаруа (фермер) қожалығының басшысы ... ... ... ... ... ... және ... әлеуметтiк
қорғау органдарында өзiнiң тұрғылықты жерi бойынша сақтандырушы ретiнде
тiркеледi және Қазақстан ... ... ... ... және ... органдарға қолданылып жүрген заңдарға сәйкес өз табысынан
белгiленген тәртiппен қаржы енгiзедi. ... ... ... ... уақыт еңбек кiтапшасы не Қазақстан Республикасының Зейнетақы қорына
1998 жылғы 1 қаңтарға дейiн ... ... ... ... ... құжаттар негiзiнде жалпы және үздiксiз ... ... ... ... ... мүшелерiне, сондай-ақ жалданып
жұмыс iстеген ... ... ... мен ... ... ... ... туралы заңдарында белгiленген
тәртiп пен шарттар ... ... ... ... ... ... ... жағдайда отбасылық шаруашылық
нысаны болып табылады деген ... ... ... ... ... мүше болу – бұл туысқандық қатынастардың болуымен тығыз
байланысты еңбектік, ... және ... ... ... ... ... қатынастарының субъектісі болу үшін ... ... яғни ... қатынастың қатысушысы, құқықтар мен
міндеттердің иеленушісі ретінде шығатын заңмен көзделген қабілеттілікке ... тиіс [16, 59 б.]. ... іс ... ... ие болып және
міндеттерді жүзеге асыру үшін шаруа қожалығы ... ... ... тиіс. Құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігінің болуы шаруа
қожалығының құқық субъектілігін анықтайды.
Шаруа қожалығының жерге ... ... ... ... айтқанда жерге
деген құқық қабілеттілік пен әрекет қабілеттілік туралы ... ... ... ... ... ... табылатын нақты азаматқа белгілі
бір жер учаскесіне деген құқықты куәландыратын жерге деген мемлекеттік акт
беріледі.
Азаматтардың ... ... ... ... олардың жалпы құқық
субъектілігімен шартталған. Бірақ ол жер заңнамасының міндеттеріне және
жерді ... сай ... ... заң ... шектелген. Нақты бір
жер учаскесіне құқық пайда болған кезден бастап, азамат (шаруа қожалығының
басшысы) жер ... ... ... мен міндеттердің иеленушісі
болады [17, 220 б.].
Шаруа қожалығының басқа мүшелеріне қарағанда оның ... ... ... ие. Оның ... ... жер ... құқығы немесе
уақытша жер пайдалану шарты ресімделеді. Ол ... ... ... ... ... түскенде шаруашылықтың мүддесін
білдіреді, қожалық мүшелерінің арасындағы дауларды ... ... ... және ... Барлық шешуші жер құзырын ... ... ... ... тек ... ғана ... ... орган жер
учаскесін береді.
1.3 Шаруа қожалығының құрылу тәртібі мен қызмет ету ... ... ... ... мен ... ету ... Республикасының Констиуциясы тұр. Онда: Жер және оның қойнауы, ... ... мен ... ... ... да ... ... меншiгiнде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгiленген негiздерде,
шарттар мен шектерде жеке меншiкте де ... ... ... ... ... ... ... пен кәсiп түрiн еркiн таңдауына құқығы бар (24-
бап), Әркiмнiң кәсiпкерлiк қызмет еркiндiгiне, өз мүлкiн кез ... ... ... үшiн ... пайдалануға құқығы бар (26-бап) делінген
[18, 8 ... ... ... ... мен ... ету негізін
Конституциядан басқа «Шаруа (фермер) қожалығы туралы» заң, жер кодексінің,
салық ... ... ... ... ... ... ... айқындайды. Атап айтқанда, Жер кодексінде шаруа немесе ... ... ... жер учаскелерi туралы нормалар көрініс тапқан.
Соған сәйкес, жер учаскелерi шаруа немесе фермер ... ... ... ... ... жеке ... ... немесе өтеулi
уақытша жер пайдалану құқығымен 49 ... ... ... ал ... ... ... үшiн ... жайылым) уақытша өтеусiз жер
пайдалану құқығымен осы Кодекске және Қазақстан ... ... ... ... ... сәйкес берiледi. Жер учаскесiн шаруа
немесе фермер қожалығын жүргiзу үшiн алуға басым ... жеке ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы бiлiмi мен
бiлiктiлiгi бар, ауыл шаруашылығында iс жүзiндегi жұмыс тәжiрибесi бар ... ... ... ... ... ... ... азаматтар пайдаланады.
Қайта ұйымдастырылатын мемлекеттiк ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... үшiн шығатын азаматтарға
аталған ұйымдардың жерiнен кадастрлық бағасы шаруашылық бойынша (алқаптар
бойынша) орта деңгейде болуға тиiс жер ... ... ... ... ... ... құқықтарын, оның iшiнде
шартты жер үлестерiне құқықтарын шаруашылық ... ... ... ... ... өндiрiстiк кооперативтерге жарна ретiнде
берген азаматтар шаруа ... ... ... не тауарлы ауыл шаруашылығы
өндірісін  ұйымдастыру үшiн қатысушылар ... ... ... ... ... ... жер ... қоса алғанда, нақтылы бөлiп шығаруға
(бөлiсуге) не өз қалауы бойынша ... ... ... ... ... ... ретте, ауыл шаруашылығы ұйымының кепілде ... ... жер ... ... шығаруға кепіл ұстаушының келісіміне немесе
бөліп шығару кезінде жер учаскесіне қатысты кепілмен ... ... ... жол ... ... қатысушының немесе өндiрiстiк кооператив
мүшесiнiң жарғылық капиталға пайдалануға ғана ... жер ... ... ... ... (мүшелердiң) құрамынан шығу туралы және жер ... ... ... ... ауыл ... ... ... немесе фермер қожалығын не тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін
ұйымдастыру үшін үлес немесе пай есебіне нақтылы ... ... ... ... ... сондай-ақ  шаруашылық серіктестіктеріне,
өндірістік кооперативтерге олардан ... ... ... ... ... ... ... өтеуі шаруашылық серіктестіктерінің,
өндірістік кооперативтердің құрылтай ... ... ... ... келісімімен айқындалады.
Ауыл шаруашылығының егіс жұмыстары жүргізіліп ... ... ... ... бөліп шығаруға, мұндай бөліп ... ауыл ... ... ... меншікке (ортақ жер пайдалануға) қатысушылардың
келісімімен жүргізілетін жағдайды қоспағанда, жол берілмейді.
Құрылтай құжаттарында жер учаскесiн ... ... ... тәртiбi
болмаған жағдайда осы баптың 4-тармағының нормалары қолданылады.
Үлестiк меншiкке (үлестiк жер пайдалануға) қатысушылар болып табылатын
және шаруа ... ... ... не ... ауыл ... өндірісін
 жүргiзу үшiн қатысушылар құрамынан шығатын азаматтарға жер ... ... ... жер ... ... жалпы жиналысы
бекiткен, үлестiк меншiктегi (үлестiк жердi пайдаланудағы) жер учаскесiн
пайдалану ... ... ... ... ... тәртiбi болмаған кезде үлестiк меншiкке
(үлестiк жер пайдалануға) мүдделi қатысушы жер үлесi (жер үлестерi) есебiне
жер ... ... ... ... ... оның болжамды орнын көрсете
отырып, үлестiк меншiкке (үлестiк жер пайдалануға) қалған ... ... ... ... ... Жер ... орналасқан жерi
жөнiндегi мәселе келiсу рәсiмдерiн жүргiзу арқылы не ... ... ... ... қатысушылардың немесе олардың өкiлдерiнiң жалпы
жиналысының шешiмi негiзiнде шешiлуi ... ... ... ... бiр ай iшiнде өтуге тиiс және ортақ ... ... ... ... ... ... ... кемiнде 50 %-i
қатысқан кезде құқылы болып есептеледi. ... ... ... ... (үлестiк жер пайдалануға) қатысушылардың ... ... жай ... даусымен қабылданады және хаттамамен ресiмделедi.
Жиналысқа ... ... ... (үлестiк жер пайдалануға) ... ... ... ... хаттамаға қол қояды.
Егер тиiсiнше хабарланған күннен бастап бiр ай iшiнде ... ... жер ... қатысушылардан қарсылықтар келiп
түспесе, жер ... ... жерi ... ұсыныс келiсiлген болып
саналады.
Азаматтың жергiлiктi атқарушы органға ... ... және ... жер ... ... жерi ... қоса берiлген келiсiлген
материалдар оған жер учаскесiне құқық беруге негiз болып табылады. Шаруа
немесе фермер қожалығын жүргiзу үшiн жер ... ... және ... ... үйi бар азаматтардың үй жанындағы жер учаскесi меншiк
құқығында сақталады, ол ... ... ... ... жер ... ... Ауыл ... ұйымдарының қызметкерлерi болып
табылмайтын азаматтарға шаруа немесе фермер қожалығын ... үшiн ... ... жер ... ... және босалқы жерден берiледi.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде шаруа немесе фермер
қожалығындағы мұрагерлік мәселесіне және оның ... ... ... ... ... ... ... шаруа немесе фермер қожалығының
мүшесi қайтыс болған жағдайда мұра жалпы ... ... ... осы мүлiкке жалпы меншiктегi оның үлесiне мөлшерлес ақшалай
өтемақы алуға ... бар [19, 42 ... ... мүлкі, егер оның мүшелерінің арасындағы шартта өзгеше
белгіленбесе, оларға бірлескен меншік құқығында тиесілі болады. Бірлескен
қызмет туралы шарт ... жай ... ... ... қожалығының мүлкі оның мүшелеріне ортақ үлестік меншік құқығында
тиесілі болады.Өзіндік кәсіпкерлікке ... ... ... ... жеке ... ... ... болады. Шаруа немесе фермер қожалығы
мүшелерінің ... жер ... жер ... ... оның
ішінде жеке орман қорындағы екпелер, еріксіз және (немесе) жартылай ерікті
жағдайларда өсіріліп, ұсталатын жабайы жануарлар, ... ... өзге де ... мелиорациялық және басқа да құрылыстар, өнім
беретін және ... мал, құс, ауыл ... ... және өзге ... мен ... ... құралдары, құрал-саймандар және қожалық
мүшелері берген және (немесе) ... үшін оның ... ... ... ... ... да мүлік болуы мүмкін. Шаруа немесе фермер
қожалығының қызметі нәтижесінде алынған жемістер, өнім мен ... ... ... ... ... ортақ мүлкі болып табылады және олардың
арасында келісім бойынша пайдаланылады.
«Шаруа ... ... ... ... ... 1998 ... наурыздағы Заңы Қазақстан Республикасында шаруа (фермер) қожалықтарын
құрудың және олардың ... ... ... ... және ... ... (фермер) қожалығы ерiктi негiзде құрылады және жер учаскесiне
құқығын мемлекеттiк тiркеуден ... ... ... ... ... ... ... қожалығы Қазақстан Республикасындағы ауыл
шаруашылығының тең құқықтық өндiрiстiк ... ... ... ... ... өз ... ... өндiрiсiнiң құрылымы мен
көлемдерiн дербес айқындайды, ... ... ... және сатады, сондай-
ақ шаруашылық жүргiзумен ... ... да ... ... ... ... ... ортақ бiрлескен немесе ортақ үлестiк меншік
құқығында оның мүшелерiне тиесiлi ... ... ... ... меншiгiнде жер учаскесiндегi
екпелер, шаруашылыққа арналған және өзге де ... ... ... да ... өнiм ... және ... жегiлетiн мал, құс,
ауыл шаруашылығына ... және өзге де ... мен ... ... ... және ... үшiн оның мүшелерiнiң ортақ
қаражатына сатып алынған басқа да мүлiк болады.
Шаруа (фермер) қожалығы қызметiнiң ... ... ... өнiм ... ... (фермер) қожалығы мүшелерiнiң ортақ бiрлескен немесе ортақ
үлестiк мүлкi болып ... және ... ... ... ... [20, 14 ... (фермер) қожалығы мүшелерiнiң мүлiктiк қатынастары азаматтық және
жер туралы заңдардың ... ... ... (фермер)
қожалығының мүлкi және жер учаскесiне құқығы Қазақстан Республикасының
заңдарында көзделген тәртiппен мұраға ... ... ... ... ... ЖЕКЕЛЕГЕН МӘСЕЛЕЛЕРІ
2.1 Шаруа (фермер) қожалығының жерге құқығы
Жер пайдалану құқығы әдетте пайдалануға жер ... ... ... ... ... түсінік құқықтың пайда болу сәті ... ... ... ... ... ... сәт ... құқықтық
қатынастардың басталуына, өзгеруіне немесе тоқтатылуына алып ... мен ... ... Жер учаскілерін пайдалануға
берудің жалпы тәртібі бөліп беру ... ... ... Жер
учаскілерін бөліп беру тиісті органдардың шешімдері негізінде іске ... екі ... ... ... жер ... беру ... ... және сол
учаскені іс жүзінде беру.
Шаруа (фермер) қожалығының жер ... ... ... ... ондай заңдық факті болып Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексінде белгіленген ... ... жер ... ... тіркеу
табылады.
Сонымен, жер пайдалану құқығы заңдық ... ... ... ... Олардың әрқайсысы өзінің сипаты жағынан тиісті құқықты
белгілеуге бағытталған құқықтық ... ... ... ... ... ... болу үшін, ең алдымен, өз иелігінде жерді
иеленуге қабілетті құқық субъектісінің болуы қажет. Ондай субъектінің ... ... ... ... ... анықтаумен белгіленеді. Ол сол бір
немесе өзге тұлғаларға жер беру туралы өтінім жасауға құқық ... ... жер ... ... ... болу үшін жер пайдалану объектісінің болуы
шарт, яғни ... ала ... жер ... ... ... ... ... кейiн және нарықтық экономикаға
көшу ... ... ... жер қатынастарын нарық жағдайларына қайта
құру ... ... ... нысандарының тең құқықты дамуы үшiн
құқықтық, экономикалық және ұйымдастырушылық жағдайларды жасау, азаматтар
мен ... ... ... ... ... жер ... ... туды [21, 175 б.].
Қазақстан Республикасы Президентiнiң «Жер туралы» 1995 жылғы 22
желтоқсандағы заң күшi бар ... жер ... ... ... ... ... мен шектерiн және өзге де жерге заттық құқықтарды
айқындап бердi. Осы Жарлықты дамыту үшiн жер қатынастарын ... ... ... құқықтық актiлер қабылданды. Осының ... жер ... ... ... мен жер
пайдаланушылардың құрылымы принциптi түрде өзгердi.
Мемлекеттiк заңды ... ... ... ... ... ... жер ... одан әрi дамуы үшiн алғы шарттар
жасалды.
Жер қатынастарын реттеу ... таяу ... ... ... бағыттары:
- ауыл шаруашылығы ұйымдарында шарттық жер үлестерiн ... ... ... заң ... ... ... мемлекеттiк тiркеу үшiн
жерге тиiстi құжаттарды бере ... ... мен ... ... ... жер ... шекараларын техникалық ресiмдеудi
қамтамасыз ету;
- жердi пайдаланудың және оларға салық ... ... мен ... ... ... ... бiрiншi кезекте, қалаларда жерлердi
аймақтарға бөлудiң аймақтық сызбаларын әзiрлеу;
- өнiмi төмен, перспективасы жоқ ... ... ... шарттарын қатайту және экономикалық әдiстерiн ынталандыру үшiн
егістiк жерлерге түгендеу ... ... ... мен ... тұлғалардың жерге құқықтарын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... отырып жүзеге
асырылатын болады.
Бiрiншi топ: жер учаскелерi жеке ... ... ... ... және жеке ... үй ... жүргiзу үшiн берiлген
(берiлетiн) жер учаскелерiнiң меншiк иелерi.
Қазiргi уақытта ... саны 3 082,5 ... ... елдегi барлық жер
учаскелерi меншiк иелерi мен жердi пайдаланушылардың 95 процентін ... ... ... етiлгендері 2 700,7 мың меншiк иелерi немесе
88 процент. Осы топтың меншiк ... одан әрi ... жеке ... ... ... ... отыр және олардың саны 2003 жылдың аяғына
қарай 3,2 ... ... ... [22, 122 ... әрi азаматтардың жеке қосалқы шаруашылық, бағбандық ... жеке ... ... үшiн жер ... ... ... қамтамасыз
ету жоспарланып отыр.
Осы мақсаттар үшiн ауылдық елдi мекендердiң ... ... ... жүргізу, жердi ұтымды пайдалану, топырақтың
құнарлылығын арттыру басқа да табиғатты ... ... ... ... ... ... аумақтық бағдарламаларды әзiрлеу, қала
маңындағы аумақтардың жерлерiн аймақтарға бөлудi ... ... ... топ: ... ... ... ... саны - 91 мың. ... ... ... 81,2 мың ... немесе 89,2 процент.
Аталған топтың жердi пайдаланушыларын қалыптастыру ... ... ... жер қорының есебiнен және ... ... ... ... ... ... Олардың саны 2003 жылға қарай ... ... ... деп ... отыр.
Ауыл шаруашылығы ұйымдарында шартты жер үлестерiн нақты дербестендiрудi
аяқтау және пайдаланылмайтын жерлердiң есебiнен арнайы жер қорын одан ... ... ... топ: ... емес ауыл ... ... Олардың жалпы
саны - 6,2 мың, оның iшiнде тұрақты жердi пайдаланушылар - 4,2 мың, ... - 3,9 мыңы ... 94 ... ... ... ... жердi пайдаланушыларын қалыптастыру:
- жер үлестерiн құрылтай құжаттарына сәйкес жарғылық капиталдарға,
өз жер үлесiмен шығу құқығынсыз енгiзе ... ... ... ... өз жер ... шығу ... шаруашылық субъектiлерiнiң
жарғылық капиталдарына жер үлестерiн енгiзбестен жүзеге асырылады.
Төртiншi топ: ... ... ... ... 14,1 ... ... бойынша ғана ресiмделдi және берiлдi. Кондоминиумге
қатысушыларға жер беру мәселелерiн “Жер туралы" Қазақстан Республикасының
жаңа Заңында ... ... ... үй-жайларының меншiк
иелерiне (қатысушыларына) берiлген жер учаскелерiнiң шекараларын одан ... ... ... ... қатысуымен, iс жүзiнде қалыптасқан
құрылыстарды және қала ... мен өзге де ... елдi ... дамытуға қоятын талаптары ескерiле отырып ... ... ... әрбiр қатысушының жалпы меншiктегi немесе жалпы ... ... оны ... ... бөлместен айқындалады. Жоспарланған
жұмыстарды 2003 жылға дейiн аяқтау мақсатында кондоминиумдердiң қазiргi бар
объектiлерi үшiн жер ... бөлу ... ... ... ... топ: ... емес заңды тұлғалар, құрылыс салу ... ... ... және ... емес ... құрылыс-жайлар
салынған жер учаскелерi.
Мемлекет иелiгінен ... ... ... ... ... жерге құқықтар ресiмделместен жекешелендiрiлдi, сондықтан жер
учаскелерiне құқықтарды ресiмдеу кезiнде ... бар ... ... алаңын нақтылау, сондай-ақ жер учаскелерiн мемлекеттен сатып алуды
(жалдауды) ресiмдеу жүргiзiледi.
Меншiктік құқығында ғимараттар, ... ... ... ... және басқа жылжымайтын мүлiктер бар, бiрақ 2001 жылға дейiн
жерге тиiстi құжаттарын ... ... ... ... үшiн
жерге құқықты алу шарттарын заңдық ретте қатайту көзделедi. ... жер ... беру ... ... қолданылып жүрген
заң актiлерiне түзетулер енгiзу көзделiп отыр.
Жерлердi ұтымды және тиiмдi пайдалану, ... ... ... ... ... ынталандыру, жер учаскелерiн ... ... ... ету, ... инвесторлардың құқықтарын қорғау
жөнiндегi нық кепiлдiктердi қамтамасыз ету үшін неғұрлым ... ... ... жер учаскелерiн меншiкке немесе пайдалануға сату жөнiндегi
жер аукциондары мен ... ... ... топ: ... жер пайдаланушылар. Шетелдiк жер пайдаланушыларға
жердi пайдалану құқығын беру жер ... ... беру ... негiзiнде
(инвестицияларды мемлекеттік қолдау туралы заңдарға ... ... ... ... түрiндегi жер учаскелерiн берудi қоспағанда)
жүзеге асырылады.
Жерге құқықтарды тiркеу жалпы тәртiппен жүзеге асырылады.
2 және 3-топтардағы жердi пайдаланушылар ... ... ... ... жобаларды қажеттi мөлшерде әзiрлей
отырып, шартты жер үлестерiн дербестендiру 2000 ... ... ... онда жер үлестерiн бөлу есебiнен берiлетiн ... ... ... ... шешiмiн ескере отырып айқындалатын
болады, ал олардың арасында осы учаскелердi ... ... ... ... болмағанда, жер үлестерi иелерiнiң жер учаскелерiн
орналастыру сот шешiмi ... ... ... ... және ауыл ... ... ... қамтамасыз етуде жер учаскелерi мен ... ... ... беру үшiн ... ... ... отыр.
Жер үлестерi негiзiнде шаруашылық жүргiзушi ... ... ... ... ... үшiн жер ... ауыл шаруашылығы өндiрiсiнде пайдалануға арналған жер үлестерiне
сәйкес жер учаскесiн таңдап алуы немесе осындай ... ... ... ... ресiмдей отырып, шаруашылық жүргiзу объектiлерiне кiруi үшiн
мерзiмдердi заңды түрде белгiлеу көзделiп отыр. Бұл шартты жер ... ету ... ... ... ... ... жөнiндегi
науқанмен бiрге жүргiзiледi.
Шаруа (фермер) қожалықтарын жүргiзу үшiн ... жер ... ... ... ... ... ... әдiлет органдарында
жерге құқықты тiркеу үшiн жерге құқықты белгiлейтiн құжаттарды бере ... ... ... ... ... мүддесiн қорғау үшiн:
- егiстік жерлерiне түгендеу жүргiзу бұл перспективасы жоқ өнiмi ... ... ... ... ... сондай-ақ бұл процестi
экономикалық тәсiлдермен ынталандыруға мүмкiндiк бередi;
- ауыл шаруашылығы мақсаттары үшiн бұрын ... ... ... және ... ... ... ... кейiн
қайта бөлу үшiн белгiленген тәртiппен қайтып алудың проблемалары бойынша
облыс әкiмдерiмен ... ... ... ... ... ... жерлердi аймақтарға бөлу бұл жер ресурстарын басқару жөнiндегi
мемлекеттiк саясатты толық ... ... және ... ... ... ... пайдаланушылар үшiн жердi пайдаланудың рұқсат ... ... ... ... азаматтардың жерге конституциялық құқығы және олардың өз жер
учаскесiне немесе жер ... ... ... заң ... ... кез келген мәмiлелердi жасауы жөнiндегi кепiлдiктердi қамтамасыз
ету үшiн, жер кепiлдiгi саласындағы ... iске ... ... ... ... жер санаттарына жеке меншiктi ... ... ... ... учаскелерi Қазақстан Республикасының азаматтарына шаруа (фермер)
қожалығын жүргiзу үшiн - жеке ... ... ... 49 ... дейiнгi
мерзiмге уақытша өтеулi жер ... ... ал ... ... ... үшiн (маусымдық жайылымдар) Қазақстан Республикасының
жер заңдарына сәйкес уақытша өтеусiз жер пайдалану құқығымен ... ... ... ... үшiн ауыл шаруашылығы мақсатындағы жер
учаскесiне жеке меншiк құқығын беру ақылы ... ... ... ... ... Республикасының азаматтары жер учаскесiне жеке меншiк
құқығын Қазақстан Республикасының жер заңдарына ... ... ... (бағалау) құнына тең бағамен не жеңiлдетiлген бағамен ... ... ... алу ... ... жер ... жеке ... алған тұлғаның жазбаша өтiнiшi бойынша он жыл ... ... ... ... [23, 42 ... шаруа (фермер) қожалығын жүргiзу үшін жep учаскелерiн
беру ... жер ... ... ... ... Жеке ... негiзiнде шаруашылық жүргiзетiн, арнаулы ауыл шаруашылығы бiлiмi ... бар, ауыл ...... ... ... бар және
осы ауданда, қалада, ауылда ... ... ... ... ... қожалығын жүргiзу үшiн жер учаскесiн алуға басым ... ... ... ауыл ... ұйымдарының
құрамынан шығатын азаматтарға шаруа (фермер) қожалығын жүргiзу үшiн ... ... ... жep ... берiледi, оларды кадастрлық бағалау
шаруашылық бойынша (алқаптар бойынша) орта ... ... ... ... жер ... ... оның ... шартты жер
үлестерiне құқықтарын ... ... ... ... ... немесе өндiрiстiк кооперативтерге жарна ретiнде ... ... ... ... ... үшiн ... (мүшелер)
құрамынан шыққан кезде үлесiн немесе пайын, жер ... қоса ... ... ... ... не өздерiнiң қалауы бойынша жер үлесiнiң
немесе пайының құнын төлетiп алуға құқылы.
Үлестi немесе пайды нақтылы ... ... ... ... ... немесе өндiрiстiк кооператив мүшесiнiң талабы
бойынша және шаруашылық серiктестiктiң немесе өндiрiстiк ... ... ... ... қатысушының немесе өндiрiстiк кооператив
мүшесiнiң жарғылық капиталға ... ғана ... жер ... ... ... ... ... (мүшелер) құрамынан шығу және жер
учаскесiн бөлiп шығару туралы өтiнiш ауыл шаруашылығы ұйымына ... ... ... ... үшiн үлес немесе пай есебiне нақтылы
бөлiп шығарылатын жер ... ... жерi ... ... ... ... ... тәртiппен немесе тараптардың келiсiмiмен айқындалады. Құрылтай
құжаттарында жер учаскесiн ... ... ... тәртiбi болмаған жағдайда,
осы баптың 5-тармағының ережелерi қолданылады. Үлестiк меншiкке ... ... ... ... табылатын және шаруа (фермер) қожалығын
жүргiзу үшiн қатысушылар құрамынан ... ... жер ... ... (үлестiк жер пайдалануға) қатысушылардың жалпы жиналысында
бекiтiлген, үлестiк меншiктегi ... жер ... жер ... ... ... ... Yлестiк меншiкке (үлестiк жер
пайдалануға) қатысушыларды жер учаскелерiн пайдалану ... ... ... жиналыс туралы хабардар ету оның өткiзiлетiн күнiнен
кемiнде бiр ай ... ... ... ... алу ... ... хабарланған жағдайда, үлестiк меншiкке (үлестiк жер пайдалануға)
қатысушылардың немесе олардың өкiлдерiнiң ... елу ... ... ... ... деп ... Шешiм жиналысқа қатысқан үлестiк
меншiкке (үлестiк жер ... ... ... ... жай ... ... ... және хаттамамен ресiмделедi.
Хаттамаға жиналыста болған ... ... ... жep ... ... ... өкiлдерiнiң барлығы қол қояды.
Жер учаскесiн пайдалану тәртiбi болмаған кезде үлестiк меншiкке
(үлестiк жер пайдалануға) ... ... жep ... (жер ... ... ... бөлiп шығару ниетi туралы, оның болжамды орналасқан жерiн
көрсете отырып, үлестiк меншiкке ... жер ... ... ... түрде хабардар етуге мiндеттi. Жер ... жерi ... ... ... ... ... ... не ортақ
меншiкке (ортақ жер пайдалануға) ... ... ... ... жиналысының шешiмi негiзiнде шешiлуi ... ... ... ... бiр ай iшiнде өткiзiлуге тиiс және ортақ меншiкке ... ... ... ... олардың өкiлдерiнiң кемiнде елу процентi
қатысқан жағдайда заңды деп есептеледi. ... ... ... ... ... жер ... ... немесе олардың
өкiлдерiнiң жай көпшiлiк даусымен қабылданады және хаттамамен ресiмделедi.
Хаттамаға ... ... ... ... ... жер ... ... олардың өкiлдерiнiң барлығы қол қояды.
Егер тиiсiнше хабарланған күннен бастап бiр ай iшiнде ... ... жер ... ... ... келiп түспесе, жер
учаскесiнiң орналасқан жерi туралы ұсыныс келiсiлген болып есептеледi.
Азаматтың ауданның (облыстық маңызы бар қаланың) ... ... ... және ... шығарылатын жер учаскесiнiң орналасқан жерi
туралы қоса берiлген келiсiлген материалдар оған жер ... ... ... ... болып табылады.
Шаруа (фермер) қожалығын жүргiзу үшiн жер учаскелерiн алған және ауылда
(селода) тұрғын үйi бар ... үй ... жер ... ... ... ол ... (фермер) қожалығы жер учаскесiнiң құрамына
кiрмейдi. Ауыл шаруашылығы ұйымдарының қызметкерлерi болып ... ... ... ... ... үшiн жер ... арнайы жер
қорының жерiнен және босалқы жерден берiледі. Шаруа ... ... үшiн жер ... беру нормалары
Шаруа (фepмep) қожалығын жүргiзу үшiн бiр әкiмшiлiк ауданның (қаланың)
шегiнде Қазақстан Республикасының азаматтарында жеке меншiк ... ... ауыл ... ... жер ... ... (eң ... Қазақстан Республикасының Үкiметi облыстық (республикалық маңызы
бар қала, астана) өкiлеттi және атқарушы ... ... ... ... ... ... ... үшiн өздерiне арнайы жер қорының
жерiнен және босалқы жерден жер учаскелерiне ... және ... ... құқығы берiлуiне мүдделi азаматтар жер ... ... ... ... (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы
органына өтiнiш ... ... жер ... ... мақсаты;
2) оның болжамды мөлшерi;
3) орналасқан жерi;
4) сұралып отырған ... ... ... жер учаскесiнiң болуы (болмауы);
6) шаруа (фермер) қожалығының құрамы көрсетiлуге тиiс.
Жер учаскесiне құқық беру туралы өтiнiшке ... ... ... мен ... қол ... ... ауыл ... өндiрiсiн
жүргiзудiң қысқаша бағдарламасы; шаруашылық басшысының ауыл шаруашылығы
өндiрiсiндегi еңбек ... ... ... не ... ... туралы
немесе арнаулы дайындықтан өткенi туралы құжат (шартты жер ... ... ... үшiн); салық төлеушi куәлiгiнiң көшiрмесi және шаруа (фермер)
қожалығы басшысының мекен-жайы қоса ... Ауыл ... ... ... және ... меншiктегi немесе ортақ жер пайдаланудағы
жерден шаруа (фермер) қожалығын жүргiзу үшiн жер ... ... ... осы ... ... ... ... басқа,
бөлiп берiлетiн жер учаскесiнiң орналасқан жерi ... ... қоса ... ... ... ... қожалығын жүргiзу
үшiн жер учаскесiн бөлiп шығару туралы ауыл шаруашылығы ұйымына немесе
ортақ меншiкке ... жер ... ... берiлетiн өтiнiшiн
олар бiр айдың iшiнде қарауға тиiс. Бұл ретте жер ... ... ... ауыл ... егiс жұмыстары басталғанға дейiн ... ... ... ... ... жер ... ... шығару ауыл шаруашылығы ұйымының немесе ортақ меншiкке (ортақ жep
пайдалануға) қатысушылардың келiсiмiмен жүргiзiледi.
Мемлекеттiк ... жер ... ... немесе жер пайдалануға
алуға мүдделi тұлғаның өтiнiшi негiзiнде, ауданның ... ... ... жер ... ... уәкілетті органы, сұралып отырған жер
учаскесiн аумақтық аймақтарға бөлуге сәйкес мәлiмделген нысаналы ... ... ... ... Жер учаскесiн пайдалану
мүмкiндiгi туралы ұсыныстар оны қарау және қорытынды дайындау үшiн ... ... бар ... ... ... ... ... берiледi.
Аталған комиссияның қорытындысы негiзiнде жерге орналастыру жобасы және
Қазақстан Республикасының жер заңдарына сәйкес жер ... ... беру ... ... (облыстық маңызы бар қаланың) жергілікті
атқарушы органының шешiмiнiң жобасы дайындалады. Жер учаскесiне ... ... ... ... маңызы бар қаланың) жергілікті атқарушы органының
шешiмiн қабылдау үшiн ... ... ... ... ... ... беру ... ауданның (облыстық маңызы бар ... ... ... ... ... ... жобасының негiзiнде
қабылданады.
Жер учаскесiне құқық беру туралы ауданның ... ... бар ... ... органының шешiмi тиiстi жерге орналастыру жобасы
бекiтiлген күннен бастап бiр айдан кешiктiрiлмей ... жер ... ... ... жер ... ... беру ... шешiмнiң көшiрмесi
шешiм қабылданған кезден бастап жетi күн мерзiмде өтiнiш ... ... ... ... бас ... комиссия қорытындысының
негiзiнде ауданның (облыстық маңызы бар ... ... ... ... ... және ... көшiрмесi ол қабылданғаннан
кейiн жетi күн мерзiмде өтiнiш берушiге тапсырылады.
Жер учаскесiне құқық беру туралы ауданның ... ... бар ... ... ... ... ... кейiн белгiлi бiр
жердегi жер учаскесiнiң шекараларын белгiлеу ... және ... ... бар ... жер ... жөніндегі уәкілетті
органдары жер учаскесiне ... ... ... ... ... жеке ... ... актiсiн, уақытша өтеулi жер пайдалану
(жалдау) құқығы актiсiн, уақытша өтеусiз жер ... ... ... ... құқық белгілейтін құжат онда Қазақстан Республикасының
жер заңнамасына сәйкес барлық жеке ... ... (жер ... ... шаруа немесе фермер қожалығы мүшелеріне ресімделеді.
Шаруа (фермер) қожалығының жер учаскесіне құқығы жылжымайтын мүлікке
құқықтарын ... ... ... ... ... [24, 14 б.].
Шаруа (фермер) қожалығын жүргiзу үшiн жер ... ... ... ... ... ... жер ... мен ауыл шаруашылық
алқаптары топырақ сапасы бойынша құндылығы жағынан салғастыруға ... ... ... болатын, мал жайылымдарын пайдаланудың маусымдылығы
айқын бiлiнетiн суармалы жер аймағындағы) жерлер қосылмайды.
Шаруа (фермер) қожалығына берiлген жер ... ... ... ... ... ... ... бiрлескен немесе ортақ үлестiк жер пайдалану)
құқығында болады. Жер ... жеке ... ... бар ... ... оны ... ... және билiк ету құқығын өз қалауынша,
мемлекеттiк органдардың қандайда бiр рұқсатын ... ... ... ... ... құқығы бap шаруа (фермер) қожалығы ... ... жер ... ... ... ... ... асырады. Шаруа (фермер)
қожалығы жеке меншiк құқығындағы жер учаскесiне қатысты, соның iшiнде ... ... ... жер ... ... ол ... ... өткен
күннен бастап және жеңiлдетiлген бағамен сатып алынған жер учаскесi бойынша
- ол мемлекеттiк тiркеуден ... ... ... он ... ... ... өзгертпей, Қазақстан Республикасының заң актiлерiнде тыйым
салынбаған кез келген мәмiле жасай алады. ... ... ... ... ... жер ... ... берiлген жер учаскелерiне қатысты
мәмiлелер жасасуға, сондай-ақ оларды ... жер ... ... ... учаскесiне жеке меншiк құқығы және ұзақ мерзiмдi ... ... ... шаруа (фермер) мүлкiнiң құрамына кiредi, онымен ол өз
мiндеттемелерi бойынша жауап ... ... ... қожалықтарын
жүргізу үшін берілген жер учаскелерінде ауыл шаруашылығын жүргізуге қатысы
жоқ объектілер, оның ішінде тұрғын ... ... ... үйлерді қоса алғанда)
салуға жол берілмейді. Бұл ретте мал шаруашылығы ... ... ... жерлерде маусымдық жұмыстарға және шалғайдағы мал
шаруашылығына арналған уақытша құрылыстар мен ... ... ... ... ауыл шаруашылығы алқаптарының барлық түрлері,
егістік, тыңайған ... және ... ... ... ... ... ауыл ... алқаптары пайдаланыла алмайды.
Жеке меншіктегі немесе жер пайдаланудағы ауыл шаруашылығы мақсатындағы
жер учаскелерін ... ... жер ... ... ең аз ... ... учаскелерге, алаңдарға бөлуге жол
берілмейді [25, 220 б.].
Шаруа (фермер) қожалығының:
1) жердi ауыл ... ... ... ... ... отырып,
онда дербес шаруашылық жүргiзуге;
2) ауыл шаруашылығы дақылдары мен өзге де ... егу ... жер ... ... ... ... ... ауыл
шаруашылық өнiмiн және оны сатудан түскен табысты меншiктенуге;
3) жер ... бар құм, саз, ... тас және ... да ... пайдалы қазбалар, шымтезек, орман алқаптары, жер үстi және ... ... өз ... ... үшiн ... ... ... жердiң өзге де пайдалы қасиеттерiн кәдеге жаратуға;
4) жер учаскесi мемлекеттiк қажеттiктер үшiн алып ... ... ... ... ... көлемде өтелуiне;
5) жердi аймақтарға бөлуге сәйкес құндылығы төмен алқаптарда шаруашылық
қажеттерi үшiн, жер учаскесiнiң ... ... ... ... өндiрiстiк, тұрмыстық және өзге де үйлердi ... ... ... тұрғызуға;
6) жердi суландыру, құрғату және өзге де мелиорациялық жұмыстарды
жүргiзуге, белгiленген құрылыс, ... ... ... де ... ... сай ... тоғандар мен өзге де суаттарды сатуға
құқығы бар.
Уақытша жер пайдалану кезiнде осы баптың ... 2), 3), 5) ... ... ... ... ... ... жасалуы мүмкiн.
Шаруа (фермер) қожалығына бекiтiлiп берiлген жер ... аң ... ... ... шөп, ... ... және басқа да табиғат
өнiмдерiн ... мен өзге де ... осы ... ... ... рұқсат берiледi. Шаруа (фермер) қожалығы өз өнiмiн дербес пайдаланады,
оны iшкi және сыртқы рыноктарда сатады.
Шаруа (фермер) қожалығы:
1) өзiне берiлген ... оның ... ... ... пайдалануға;
2) топырақ құнарлылығының төмендеуiне жол бермеуге;
3) ауыл шаруашылық өнiмiн ... ... ... ... және жер қорғау жөнiндегi шаралар кешенiн жүзеге асыруға;
4) өз ... ... ... ахуалдың нашарлауына жол
бермеуге;
5) жер ... ... ... ... ... ... қолданылып
жүрген сәулеттiк-жоспарлау, құрылыс, экологиялық, санитарлық-гигиеналық
және өзге де ... ... ... ... ... ... басқа жер пайдаланушылар мен жер учаскелерi меншiк ... ... ... жер ... ... белгiленген тәртiппен берудi
қамтамасыз етуге мiндеттi.
Жер учаскесiне жеке меншiк құқығы немесе жер пайдалану құқығы:
- жер ... жеке ... ... ... жер ... ... тартылғанда;
- жер учаскесiн басқа адамдарға бергенде;
- шаруа (фермер) ... ... ... жер ... жер пайдалану құқығынан өндiрiп алу қолданылғанда;
- жер учаскесi ... ... үшiн ... ... алынғанда);
- жер учаскесi берiлген мерзiм бiткенде;
- мақсатына сай пайдаланылмаған немесе заңдарды бұза ... жер ... ... қойылғанда;
- жерлер Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген басқа
жағдайларда алынып қойылғанда;
- жер учаскесi тәркiленгенде ... ... ... ... ... бiр жыл iшiнде оны ... орай ... сай ... жер ретiнде, егер бұдан ұзақ
мерзiм Қазақстан ... ... ... ... ... алып ... ... Бұл кезеңге жердi игеруге қажеттi уақыт,
сондай-ақ дүлей апаттарға немесе мұндай пайдалануға жол ... ... ... ... ... сай ... алмайтын уақыт
кiрмейдi.
Шаруа (фермер) қожалығы өз шығындарын алынатын табысының ... ... ... ... ... ... және өзге де
қатынастары шарт негiзiнде жүзеге асырылады. ... ... ... ... ... ... көзделгеннен басқа
жағдайларда, мемлекеттiк органдар мен лауазымды адамдар тарапынан араласуға
тыйым ... ... ... ... банк шоттарын ашуға және банктегi
өз ақшаларына иелiк етуге құқылы. Шаруа ... ... ... ... ... Салық кодексiнде белгiленген тәртiппен ... ... ... ... жүрген заңдарда белгiленген тәртiп
пен ережелер бойынша мүлкiн, жер учаскесiн және жер ... ... ... ... ... ... [26, 9 ... (фермер) қожалығы сақтандыру туралы қолданылып ... ... ... ... және жеке ... өндiрiс құрал-жабдықтарын, сондай-ақ
ауыл шаруашылық дақылдарының егiсiн (екпелерiн), ... ... ... ... ... ... ... зақымдануы
жағдайынан сақтандыруды жүзеге асырады.
Қызметкерлерiнiң жылдық орташа саны 50 адамнан аспайтын және ... ... жыл ... ... ... құны ... мың ... көрсеткiштен аспайтын шаруа (фермер) қожалығы:
- Қазақстан Республикасының табиғи монополиялар және реттелетін
нарықтар ... ... ... отырып, электр энергиясымен, жылумен,
сумен ... ... ... қуаттар үшiн ақы төлеуден заңдарда
көзделген тәртiп пен жағдайда босатылады;
- мемлекет ... ... ... ... ақы ... шот ... бухгалтерлiк есептілікті жеке кәсiпкерлер ... ... ... ... ... ... Үкiметi белгiлейтiн мемлекеттiк
мұқтаждар үшiн тапсырыстар ... ... ... ... ... ... кәсiпкерлiктi мемлекеттiк қаржылық қолдау шеңберiнде ... ... ... ... белгiленген шекте жеңiлдiктi
жағдайларда ақпараттық ... ... ... ... мен ... ... кәсiпкерлiктi қолдау үшiн көзделген қаражат есебiнен кадрларды
даярлау, қайта даярлау және ... ... ... iсiн жүргiзедi.
Шаруа (фермер) қожалықтары жекелеген салық түрлерiн ... ... ... Республикасының Салық кодексiне сәйкес оңайлатылған не
жалпы белгiленген тәртiбiн қолдануға құқылы. ... ... ... ... және ... салық режимін пайдаланбайтын
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... көзделген тәртіппен және жағдайларда
инвестициялық преференциялар берілуі мүмкін. ... ... ... ... дамыту мен қорғауға жәрдемдеседi. Шаруа (фермер)
қожалықтарын ... ... ... ... ... заңдарымен реттеледi.
Шаруа (фермер) қожалықтары ерiктi негiзде кооперативтерге, қоғамдарға
және ... да ... ... ... ... және ... да ... қызметiне қатыса алады. Шаруа
(фермер) қожалығы өз ... ... кез ... ... ... ... ... қызметiн жалғастырғысы келетiн бiрде-бiр қожалық мүшесi, мұрагер
немесе басқа адам қалмаса, сондай-ақ банкрот болған және жер ... ... ... немесе жер пайдалану құқығы тоқтатылған жағдайларда
шаруа ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылған кезде ортақ мүлiктi бiрлескен ... ... ... сондай-ақ олардың бiреуiне үлес бөлiп беру ортақ
мүлiк құқығындағы әрбiр қатысушылардың ... ... ала ... жағдайда
жүзеге асырылуы мүмкiн. Үлестiк меншiктегi мүлiк оған қатысушылар арасында
бiр-бiрiмен келiсiм бойынша бөлiнуi ... ... ... ... ... ... ... жер учаскесiн және жер пайдалану құқығын
бөлудiң шарттары мен тәртiбi азаматтық заңдармен ... ... ... ... ... ... ... туатын мүлiктiң, жер даулары
мен өзге де даулар сот тәртiбiмен қаралады.
Шаруа (фермер) қожалығы туралы ... ... ... адамдар
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес жауап бередi.
Осы жерде жер учаскесін алуда кімдер ... ... ие ... ... Ауылды жерде тұратын немесе сол жерге тұрақты тұруға көшіп
келген ... жер ... ... ... ... ... ... жерде бұрын тұрған және еңбек еткен, бірақ оны тастап кетуге мәжбүр
болған ... да ... ... ие ... ... ... ұстаным
әлеуметітк әділеттілік қағидасына толық жауап береді және ауылдық жерлерде
адамдарды тұрақтандыруға септігін тигізеді. Өйткені ауыл ... ... ... ... ... бірі – тек ... ... сонымен бірге адамдардың бір кездері тастап кеткен жерлеріне ... ... ... ... ... жағдайда, шаруа қожалығын жүргізуді
қалаған азаматтарды таңдау конкурстық негізде иелігінде жер учаскесі ... ... ... жүргізілуге тиіс. Шаруа қожалығын жүргізуге
қажетті жер учаскесінің мөлшері әрбір жағдайда шаруа қожалығының сандық
құрамын, оның ... мен ... ... ... ескере
отырып, белгіленуге тиіс.
2.2 Шаруа қожалығының еңбек қатынастарының ... ... ... ... ... ретінде әртүрлі қырларда болады.
бір жағдайда ол мемлекеттік меншіктің ... ... ... ... ол ... ... объектісі болады. Осыған ... ... ... ... екі түрлі құқықтық қатынастар тобы туындайды:
біріншісі – Қазақстан ... ... ... ... ... ... – сол бір немесе өзге жер пайдаланушылардың объектісі
болып табылатын жерлерді пайдалану жөніндегі қатынастар.
Жер пайдалану ... ... – жер ... ... ... ... ... ешқашан жоғалмайтындығында. Осы
қасиетімен ол жерге деген меншік ... ... ... ... жер ... меншік құқығын сақтап қалады, өйткені
жер пайдаланушылар өздеріне берілген жер учаскелеріне иелік ету құқығына ие
болмайды. Мемлекет пайдалануға берілген жер ... ... ... ... ... ... мүмкін – мысалы, шаруа қожалығының жер учаскесі
заңнамамен белгіленген тәртіпте ... ... ... ... басқа жер
пайдаланушыға берілу мүмкін. Мемлекет жер ... ... және жер ... ... ... тұрақты түрде
бақылау жасап отырады.
Қазақстан Республикасында ауыл ... ... ... ... ... мәселелері әлі толық зерттелмеген. ... ... ... ... ауыл ... ... пайдаланумен тығыз байланысты болғандықтан көп жағдайда құқықтық
зерттеу ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің құқықтық мәртебесі және ... ... ... ... Бірақ, заң ғылымының мақсаты
белгілі бір құқықтық қатынастарды реттеп қана қою емес, ... ... да бір ... ... ... ... ету. Осы ... ауыл
шаруашылығы тауар өндірушілерінің жер учаскелерін мақсатты және ... ... ете ... ауыл ... ... өндіру көлемін
ұлғайтуға құқықтық кеңістік ашу басты міндет болып ... ... ... тауар өндірісімен айналысу әртүрлі ұйымдық-құқықтық
нысандарда жүзеге асырылады және ауыл ... ... кез ... ... бар. ... ... ауыл шаруашылығы тауар
өндірушілерінің қызметін ... ... ... ... ... ... болмауына байланысты, қолданыстағы жер, азаматтық және
кәсіпкерлік заңдардың нормаларына басымдық береміз.
Ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... қызмет деп екі түрге бөліп қарастыруға болады. Олардың
шаруашылық ... ... ... ... қызметтері. Ал,
кәсіпкерлік қызметі пайда табуға бағытталған ынталы қызметі [27, 69 б.].
Ауыл шаруашылығы ... ... ... осы ... үшін ... алумен басталады. Тауарлы ауыл шаруашылығын жүргізу үшін тұлғаға
жер учаскесі меншік құқығымен немесе жер пайдалану құқығымен ... ... ол ... ... ... ұйымдық құқықтық нысанда жүзеге
асырылады.
Ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді пайдалану субъектілеріне ... ... ... ... және ... емес) шаруа (фермер)
қожалықтары, өзіндік қосалқы шаруашылыққа, бағбандыққа және ... ... ... жеке ... ... ауыл ... жерлерді жалға берушілер, оралмандар және заңнамада ... да ... ... [28, 45 ... ... ... ... болып, жер құқығы қатынастарына
қатысушылар табылатын және ... орай ... бар, әрі осы ... ... атқаратын жеке және заңды ... ... ... ... ... ... ... негізгілері болып
мыналар табылады:
- субъектінің жер ... ... ... осы ... қатынаста құқықтар мен міндетттерді иеленуі.
Құқық субъектіліктің мұндай белгілерінен мынадай қорытынды шығады: жер
құқығы қатынастарының ... ... кез ... ... ... тек ... сәйкес белгілі бір құқықтар мен міндеттерге ие немесе жер құқығы
қатынастарына қатысумен байланысты құқықтарға ие ... ғана ... ... Жер ... жер ... ... ... қарастырылған. Тұлғалардың жерге деген құқықтарын жүзеге асыру
мүмкіндіктері олардың ... ... ... ... және ... ... мен міндеттері белгіленеді.
Мемлекеттік емес жер пайдаланушылар болып азаматтар және ... емес ... ... ... жер пайдаланушыларға Қазақстан Республикасының азаматтары,
Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес құрылған заңды тұлғалар, ... ... ... бар ... ... жер пайдаланушылар – бұл шет мемлекет ... жоқ ... шет ... ... ... құрылған заңды
тұлғалар (шетелдік заңды тұлғалар), шет мемлекеттер, ... мен ... жер ... – жер ... ... ... ... болатын тұлғалар.
Бастапқы жер пайдаланушылар – жер пайдалану құқығын заңда көзделген
тәртіппен тікелей мемлекеттен не осы ... ... ... басқа да
бастапқы жер пайдаланушылардан алған тұлғалар.
Жер учаскелеріне ортақ үлестік меншік пен ортақ үлестік пайдалану ... ... ... де рұқсат етіледі.
Шаруа (фермер) қожалығының субъектілері ретінде заңды тұлғаны құрусыз
кәсіпкерлік қызметпен айналысушы және ... ... ... ... жеке ... ... ... отырып шаруашылықты жүргізуші ерлі-зайыптылар, балалары,
сонымен қатар, асырап алған балалары, ата-аналары және ... да ... ... ... ... ... ... (фермер) қожалығының басшысы ретінде Қазақстан Республикасының
18 жасқа толған кез келген әрекетке қабілетті азаматы бола ... ... ... басты белгісі мына анықтамадан көрініс
табады: шаруа ... ... ... – жеке ... жүзеге асыра
отырып, тауарлы ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіру және осы өнімдерді қайта
өңдеп, өткізу үшін ауыл ... ... ... ... ... ... бірлестігі.
Қазақстан Республикасының Жер кодексі жеке меншік ... мен ... ... соның ішінде, ауыл шаруашылық мақсатындағы жерлерде
шаруа ... ... ... ... ... бағытталған жер
қатынастарының жаңа нысанын орнықтырды.
Олардың кейбіреулері бұрынғы жер ... ... ... ... ... ... ... Республикасының
Жер кодексінің 36-бабына және Қазақстан Республикасының шаруа (фермер)
қожалығы туралы заңдарына сәйкес жер ... ... мал ... ... үшін тұрғын халықтың мал жаюы үшін және басқа да
жағдайларда уақытша ақысыз жер ... ... ... ... жайылымдық жер пайдаланудың түрі, оларға жеке меншік құқығы
немесе уақытша ... жер ... ... ... ... ... ... 49 жылға дейін берілуі мүмкін.
Бұдан байқағанымыздай, жер кодексі ауыл ... ... ... ... үшін пайдалану мүмкіндіктерін кеңейтеді.
Жер кодексі азаматтардың шартты жер төлемдері мен ... ... ... ... ... жер ... жан-жақты реттеген.
Қазіргі кезде шаруа (фермер) қожалығын жүргізу үшін жер учаскелерін
алуда ... ... өз ... өзінің еңбек қатысуының
негізінде жүргізетін, арнайы ауыл шаруашылық білімдері мен ... ... ... саласында жұмыс өтілі бар, нақты бір ауданда, қалада,
ауылда, ... ... ... ... ... [29, 19 ... ... қожалығы адамдардың дара кәсіпкерлігі негізінде жүзеге
асырылады. Сонымен қатар, өз ... ауыл ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімін өндіреді,
өңдейді және ұқсатады. Бұл қызмет түрлерінің барлығын отбасылық-еңбек
негізінде ... ... ... үшін ... ... ... құрамын деген
азамат мыналарды білу қажет. ... ... ... қожалығы заңды
тұлға болып табылмайды, ол дара ... ... ... ... үш нысанда құрылуы мүмкін:
1) бірлескен ортақ меншік базасына негізделген отбасылық шаруа қожалығы;
2) өзіндік кәсіпкерлікті ... ... ... ... бірлескен шаруа (фермер) қожалығы ерікті негізде құрылып, жер
пайдалану ... ... ... ... кейін
құрылды деп есептеледі. Мемлекеттік тіркеуден өткізу үшін
жергілікті атқарушы органдарға ... ... ... ... ... беру туралы өтініш (онда сұрап отырған жер
учаскесінің тұрған ... ... ... қожалығының құрамы, шартты жер
үлесінің саны, олардың ... ... балл – ... бағалануы
көрсетіледі), өтінішке шаруашылықтың басшысы қол қояды;
-ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... еңбек кітапшасының көшірмесі (немесе білімі
туралы ... ... ... күннен бастап бір ай мерзім ішінде жауап қайтарылуы
тиіс. Сонымен қатар, шаруа (фермер) қожалықтары ... ... ... ... қолдау туралы» заңына сәйкес бірқатар
жеңілдіктерге ... бар. Бұл ... ... жер, ... салық,
еңбек қатынастарына тартылады.
Шаруа (фермер) қожалығының қызметі оның мүшелерінің жеке ... ... ... жоғарыда айтылған Заңмен қатар Қазақстан
Республикасының Еңбек кодексімен реттеледі.
Шаруа (фермер) қожалықтарындағы еңбектің ... ... ... жөн. ... ... қожалықтарындағы жұмыстарды, негізінен осы
шаруашылықтың мүшелері ... ... ... қатар, жұмыстарды орындауға
жалдау (жеке еңбек келісімі немесе ... ... ... ... жұмыс істейтін азаматтар тартылуы мүмкін.
Шаруа қожалығында жұмыс істеген уақыт еңбек кітапшасы, жеке ... ... ... ... және ... босату туралы бұйрықтар негізінде
жалпы және үздіксіз жұмыс стажына есептеледі [30, 18 б.].
Шаруа қожалығында ... ... ... ... ... түрде шарт
жасалады және ол жергілікті ... ... ... ... жазу ... ... негізінде енгізіледі. Егер адам шаруа
қожалығында негізгі жұмысынан бос уақытта істейтін болса, ... ... ... және оған бұл ... ... жазу ... (фермер) қожалығымен мердігерлік шартқа отырған жағдайда еңбек
шарты жасалмайды. Қолданылып жүрген заңдарға сәйкес еңбек ... 16 ... ... ... Егер 15 жасқа толмаған адам жұмысқа қабылданатын
жағдайда оның ата-анасының немесе қорғаншысының, ... ... ал 14 ... ... ... тек осы ... өткен уәкілдердің жазбаша
келісімі бойынша ғана жұмысқа ... жол ... ... ... ... ауыр дене жұмыстар мен еңбек жағдайлары
зиянды және қауіпті жұмыстарға қабылдауға жол ... Жеке ... ... жұмыстың басталу күні қызметкердің еңбек міндеттерін
орындауының басталуы деп есептеледі.
Осындай күн тараптардың келісімі бойынша шартта ... ... ... ... ... ... күннен есептеледі.
Еңбек шартының қатысушылары өздерінің келісімі бойынша шарттың
тармақтарын өзгертуге немесе ... ... ... Соңғы жұмыс
күні шартты бұзу датасы болып есептеледі.
Соңғы жұмыс күні тараптар өздеріндегі еңбек құжаттарын атқарушы органға
табыс етіп, ... ... ... Атқару органы сол күні еңбек шарты
бойынша шаруа қожалығында жұмыс істейтін адамға оның ... ... жазу ... еңбек кітапшасын қайтаруға міндетті.
Егер жұмыстан босатылған адамға еңбек кітапшасын қайтарып ... оған ... ... ... қожалығының басшысы немесе атқарушы
орган осы адамның бос жүрген барлық күндері үшін ... ... ... бұл ... үш ... ... тиіс.
Шаруа қожалығында еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін адаммен есеп
айырысу шарт бұзылған уақыттан бастап екі күн ... ... ... ... мен ... ... екі жақтың келісімі ... Екі ... да ... ... ... бөлуге құқықтары бар.
Жұмыс уақытының ұзақтығы бір апта ... ... ... ... (40 ... аспауы керек. Демалыс күндерінің саны әр ... және ... ... ... кем болмауға тиіс.
Нақтылы демалыс күндерін тараптар шартта көрсетуге, сонымен қатар бұл
күндерді ... ... ... құқылы. Демалыс күндерін өзгертпек
пиғылын бір жақ ... ... кем ... бір күн ... ... ... қожалығында еңбек ететін адамның демалыс және мереке күндерінде
жұмыс істеуіне тек оның өз ... ... ғана ... ... ... еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін адамға шаруа қожалығының
басшысы жыл сайын жұмыс ... ... және ... ... ... ... аптадан кем болмайтын еңбек демалысын беруге міндетті.
Еңбек демалысы шарт ... ... ... жылы ... ... беріледі,
ал одан кейінгі жылдардың демалысы екі жақтың келісімі бойынша реттеледі.
Қызметкердің қалауы ... жыл ... ... ... ... ... ... екі жыл еңбек демалысын бермеуге тыйым салынады.
Шаруа қожалығында еңбек шарты бойынша жұмыс істейтін ... ... оған ... ... және ... да дәлелді себептеріне байланысты
еңбек ақысы сақталмайтын демалыс беруге де болады.
Шаруа қожалығымен еңбек шарты бойынша қызмет ететін ... ... ... ... ... даулар сот органдары арқылы
қаралады.
«Шаруа (фермер) ... ... үшін ... Республикасының
азаматында, тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін жүргізу үшін ... ... емес ... тұлғасында және оның ... жеке ... ... сондай-ақ тауарлы ауыл шаруашылығы
өндірісін жүргізу үшін шетелдіктерде, азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... жер ... құқығында болуы мүмкін ауыл
шаруашылығы мақсатындағы жер учаскелерінің бір ... ... ... ... (ең ... ... бекіту туралы» Қазақстан
Республикасы Үкіметінің 2003 ж. 22 ... N 1071 ... ... ... ... ... үшін Қазақстан Республикасының азаматында,
тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін ... үшін ... ... емес заңды тұлғасында және оның үлестес тұлғасында жеке меншік
құқығында, ... ... ауыл ... өндірісін жүргізу үшін
шетелдіктерге, азаматтығы жоқ ... және ... ... ... жер ... құқығында болуы мүмкін ауыл шаруашылығы мақсатындағы
жер учаскелерінің бір әкімшілік ауданның ... ... ... ... ... бекітілген [31, 1 б.].
Шаруа (фермер) қожалығын дамыту – бүгінгі ... ... ... ... ... ... болып табылады. Қазақстан
Республикасының «Шаруа (фермер) қожалығы туралы» ... ... ... ... ... түсінік дәстүрлі өмір сүру тәртібімен байланысты
шаруашылық туралы сөз ... ... ... ал ... сөз ... заманғы индустриалды ауыл шаруашылығы өндірісі
білдірілетіні аталып өткен. ... бұл сөз ... ... ... ... ... бөліп көрсетеді. Мысалы, ауылдық жерлердегі
жеке қосалқы шаруашылықтан.
Жеке шаруашылық қосалқы деп аталады - өйткені оның ... ... ... ... алады, ал жеке шаруашылықтан қосымша табыс
табады. Дей тұрғанмен, бұл ... ... ... ... ... ... бірте-бірте жойылып баратынын атап өткен жөн.
Жеке ... ... ... ... ... жеке ... ... Оның
үстіне қазіргі таңда табысты қоғамдық, негізгі және жеке ... ... ... ... ел ... ... ... секторының бірі болып
табылатын шаруа (фермер) ... ... ... ... ... ... мен жетілдіру проблемасьш ... ... бен ... ... үшін ... ... ... маңызы зор.
Осындай қорытынды біздің республикада шаруа (фермер) қожалықтарына
біздің қоғамымыздың ... ... ... мен ... ... қанағаттандыруды қамтитын өмірлік ... зор ... ... ... ... шешу бойынша кең ... ... және ... оньың одан әрі дамуы үшін қолайлы
жағдайлар жасау ережелеріне негізделеді.
Бәрімізге белгілі, республиканың ұлттық әл-ауқатының ... ... ... шешу үшін ... ... ... ауыл шаруашылығы және оның өнімдерін қайта өңдеу, тамақ, ... және ... өзге ... ... экономиканың маңызды
салаларын қолдау мен дамыту қажет. Экономиканың аграрлық ... ... ... белсенді күш салулары ... ... ... ету үшін ... жағдайлар жасайды.
Шаруа (фермер) қожалықтарының қызметі саласында ... ... одан әрі ... мен ... ... ... ... актілерге толықтырулар мен өзгерістер
енгізу ұсынылады. Солай, шаруа (фермер) қожалықтары туралы ... ... ... мен ... ... ... Жер кодексінің 101-бабын 3-1-тармағымен - Уақытша ... жер ... ... бар ... ... ... үшінші адамға
шаруа (фермер) қожалығының мүлігін сатқан не сыйға берген жағдайда аталмыш
шаруа (фермер) қожалығының ... ... ... пайдалану құқығын бере
алады толықтыру ... ... ... ... ... ... оның бөлігі түрінде пайдалану
құқығын беру туралы ереженің қағидалы маңызы бар: ол ауылда кәсіпкерліктің
белсенділігі ... ... және ... ... ... ... Соның арқасында аграрлық секторға инвестициялық түсімдер
өседі, оған қосымша материалдық және еңбек ресурстарын тарту ... ... де ... ... көп ... ... Бұл ... жағдайларына толығырақ сай келеді.
Шаруа (фермер) қожалығының басшысы мен ... ... ... ... ... ... (фермер) қожалығы туралы» Қазақстан
Республикасының қолданыстағы Заңына жаңа 1-1-бабы ... ... ... мен ... ... мен ... ... шаруа (фермер) қожалығының басшысы мен мүшелерінің құқзыреті мен
міндеттерінің ара жігі нақты айырылған.
Ауыл шаруашылығы тауар ... ... жер ... және ... ... шаруа (фермер) қожалығының басты міндеті болып
табылады. ... ... ... жеке ... ... ... ... қожалығының ажырамас белгісі және өзге ауыл ... ... ... ... ... ... түйін жасауға
болады.
2.3 Шаруа қожалығының меншікке құқығы
Жеке ... ... ... ерекшелігі,
негізінен, оның заттық-құқықтық қырларынан ... ... ... ... құқығының алатын орны ерекше және ол негізгі заттық құқық
болып танылады. Сол себептен Қазақстан Республикасы ... ... ... ... құқық қабілеттілігінің негізгі мазмұнын құрайтын құқықтық
мүмкіндіктері тізіле келе, бірінші орынға азаматтардың мүлікті ... ... ... кодексте жеке кәсіпкерлер азаматтық құқықтың
азаматтар ретіндегі субъектілер қатарына ... ... ... ... ... бола алады. Сонымен қатар, олар
ортақ меншіктің де субъектілері болып танылады.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... да бір
субъектілердің азаматтық-құқықтық мәртебесінің сипатына ... ... ... ... ... ... кодекстің 224-226-баптары шаруа
(фермер) қожалығының ортақ меншігіне аналған. Ал, ... ... жай ... ... ... ... ортақ меншікке
өатысу мәселелері қарастырылған.
Ортақ меншік дегеніміз, екі немесе бірнеше адамның меншігіндегі мүлік
оларға ортақ меншік құқығымен ... ... ... ... ... ... ... үлестері белгіленсе, ол үлестік меншік
болады. Ал мүлікке ондай үлестер белгіленбесе ол ортақ меншікте ... ... ... ... ... ... қожалығы мүшелерінің шаруашылық және өзге
де қызметтерді жүзеге асыру үшін ... ... ... ... ... барысында қалыптасатын ортақ бірлескен (үлестік) меншігін құрайтын
мүлікті иелені, пайдалану және ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы «Шаруа (фермер) қожалығы
туралы» заңның 4-бабында шаруа (фермер) ... ... ... шаруа (фермер) қожалығының мүлкі ортақ бірлескен немесе ортақ үлестік
меншік құқығында оның ... ... ... деп ... ... ... ... бұл құқықтық жағдайы Қазақстан Республикасы
Азаматтық ... ... ... қожалығының меншігі» деп аталатын 224-
бабында нақтылана түседі. Онда шаруа (фермер) қожалығының мүлкі, ... ... ... ... ... ... ... бірлескен меншік құқығында оның ... ... ... Бірақ Азаматтық кодексте де, Шаруа (фермер) қожалығы
туралы заңда шаруа (фермер) қожалығы ... ... ... ... ... ... және фермерлік қожалықтың арасы сараланбайды.
Шаруа қожалығы мен фермерлік қожалық мүлкінің құқықтық ... ... ... келмейді.
Арнаулы заңнама біртұтас шаруа (фермер) қожалығы ұғымына оның негізгі
үш нысанын енгізді. ... күні ... ... ... ... кәсіпкерлік
туралы» заңның 8-бабында да шаруа ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметі бірлескен меншік базасына негізделген
отбасылық кәсіпкерлік нысанында жүзеге асырылатын ... ... жеке ... ... асыруға негізделген фермер
шаруашылығы; үшіншіден, бірлескен қызмет ... ... ... ... ... ұйымдасқан фермер шаруашылығы танылған еді. Шаруа
(фермер) қожалығын мұндай нысандарға бөлу Шаруа (фермер) ... ... да орын ... еді. Қазіргі кезде 2006 жылы «Жеке кәсіпкерлік туралы»
жаңа заңның қабылдануына байланысты ескі заң ... ... ... ... дара ... бір түрі ... ... оны, яғни, шаруа
(фермер) қожалығын шаруа қожалығының бір түріне, фермерлік қожалықтың екі
түріне ... ... ... ... ... ... ... ретету
көзделді.
Шаруа (фермер) қожалығы мүшелерінің бірлескен меншігі бір мақсат үшін –
кәсіпкерлік ... ... ... жүргізу үшін құрылады. Тауарлы ауыл
шаруашылығын жүргізуге немесе ауылшаруашылық өнімдерін өңдеуге арналмаған
мүлік, шаруа ... ... ... ... ... ... ... ондай мүлік шаруашылық мүшелерінің бірлескен меншігіне ... бұл ... жеке ... ... меншік құқығында жиһаз,
радиоаппаратура, тұрғы үй болуы мүмкін. Бірақ бұл заттар ... ... ... ... құқығында емес, меншік құқығының ... тән ... ... ... ... ... мүше ... меншігінде шаруа қожалығының меншігінен бөлек ... ... ... ... ... үйі ... өзге де заттары болуы
мүмкін. Бірақ олар ерлі-зайыптылар болса да, бұл ... ... ... ... бола ... Сондықтан шаруа қожалығының ортақ
меншігінің құқықтық ... ... оны ... ... ... ... режимінен ажырата білу керек. Шаруа қожалығы мүшелерінің бірлескен
меншігі туралы ... ... ... ... ... ... ортақ меншіктің өзге түрі – ... ... ... қожалығында бірлескен меншіктің құқық субъектілері әрқашанда сол
қожалықтың мүшелері – жеке тұлғалар болады [33, 46 б.].
Шаруа қожалығы ... ... ... ... ... және
билік етуі Азаматтық кодекстің бірлескен ... ... ... ... ету ... ... ... бағынады.
Сонымен қатар, шаруа қожалығының мүшелері ортақ мүлік үшін бірлескен
емес, үлесті меншік ... ... онда ... ... иелену, пайдалану
және билік ету үлесті меншікті иелену, пайдалану және оған ... ... ... көрсетілген ережелерімен реттеледі.
Шаруа қожалығы үшін маңызды бір ...... ... ... ... ... нәтижесінде алынған өзге табыстың құқықтық
жағдайы. Бұл табыс шаруа қожалығы ... ... ... ... және ол ... ... өзара келісім бойынша
пайдаланылады.
«Шаруа (фермер) қожалығы туралы» заң ... ... ... ... оның мүшелеріне ортақ бірлескен немесе ортақ үлестік меншік құқығымен
тиесілі болуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Адамдар көп жағдайда ... ... пен ... ... ... ажырата білмегендіктен және шаруа
(фермер) қожалығын құру кезінде оның қызметін жүзеге ... ... ... мүмкін мүліктік дауларды ойламағандықтан, мүліктің өзге режимі туралы
алдын-ала уағдаласпайды.
Сондай-ақ, шаруа қожалығының мүлкіне ортақ ... ... ... біздің
тарихи дәстүріміз бен шаруа қожалықтарының мүдделеріне сай ... ... ... ауыл ... бірлесіп жүргізуші тұлғалардың
отбасылық-еңбек бірлестігін білдіреді. Отбасы мүшелері арасындағы ... ... емес ... ... ... ... ... бейнелейді,
яғни, мүлік үлестерге бөлінбеген және ортақ иелену, пайдалану, билік ету
құқығында болатын құқықтық ... ... ... ... ... үлестері оны бөлу барысында немесе ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодексінің 221-бабына сәйкес ортақ
меншiктi бiрлескен меншiкке ... ... ... сондай-ақ олардың
бiреуiнiң үлесiн бөлiп шығару қатысушылардың ... ... ... ... ... ала ... ... ғана жүзеге асырылуы
мүмкiн. Ортақ мүлiктi бөлу және одан ... ... ... ... келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, олардың үлестерi тең деп
танылады.
Жеке кәсіпкерлік ... ... ... шаруа (фермер) қожалығы
басшысының жеке кәсіпкерліктің құқық субъектісі ретінде заң бойынша ... кез ... ... ... ... құқығы бар [34, 12
б.]. Мұндай жағдайда ... ... ... ... ... ауыл ... ... емес, өзге түріне шаруашылықтың
ортақ мүлкін ... ... жоқ. ... ... шаруа (фермер)
қожалығының ортақ мүлкін кәсіпкерлік қызметтің өзге түріне пайдалану үшін
оның өзге мүшелерінің келісімі ... ... ... ... өз үлесіне
сәйкес мүлікті бөліп алуы қажет.
Бірақ Шаура (фермер) қожалығы туралы заңға сәйкес ... ... тек ... ... жүзеге асыру үшін құрылады және ол
шаруа қожалығының негізгі ... ... Сол ... ... ... басшысына ауыл шаруашылығымен байланысты емес ... ... салу ... ... жеке кәсіпкерлер әртүрлі жеңілдіктер
мен ... ие болу ... ... шаруа қожалықтарын құрып, өзге
қызметтермен айналысып кетуі мүмкін. Бұл мәселе ... ... ... (фермер) қожалығы басшысына арнайы құқық қабілеттілігі
белгіленуі қажет.
2003 жылғы 20 ... ... ... Жер ... ... және ауыл шаруашылығын жүргізуді ... ... ету ... ... жер ... иегерлерінің
құқықтарына қатысты нормалар қаталдандырылған болатын, яғни ... ... ... ... ... тасталғандықтан өздеріне жататын қүқықты
бұрынырақ арендаға берген шартты жер үлесі кұқығының иегерлері 2005 ... ... ... Жер кодексінде көзделген тәртіп пен шарттар ... мына ... ... ... ... бұл ... іске асыруға
міндетті болатын: жер учаскесін жеке меншікке ... алу; ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өндірісін өз бетімен жүргізу үшін
жерді уақытша пайдалануға алу; салым ретінде ... ... ... ... ... ... төлеміне немесе
өндірістік кооперативке жарна ретінде беру.
Яғни, Жер кодексінің өту кезеңі жағдайын іске ... ... ... ... ... жер ... бұрынгы иегерлері жер учаскелерінің
иелері ... ... ... ... ... (бірге
құрылтайшылары) болып қалды [35, 1 б.].
Шаруа (фермер) қожалығын жүргізу үшін ... алу ... ... ... серіктестігінің жарғылық капиталына салым
ретінде, акционерлік қоғамның акциялар төлеміне немесе ... ... ... ... ... ... ақылы жер пайдалану
құқығымен берілген жер учаскесі не ... ... ... бұл ... ... ... ... Жер кодексінің 33-бабына сәйкес
келтіруге байланысты баяндалған.
Қазіргі кезде республикада Қазақстан ... ... ... ... Заңы, Қазақстан Республикасының Жер кодексі және т.б.
сияқты ... ... ... өз ... аграрлық секторының маңыздылығын ескеретін болсақ, расында да
республикада ауыл шаруашылығы кодексін қабылдау өзекті және келешегі бар.
Алайда, ... ... ... ... ... ... зерттелу
қажеттілігіне байланысты, жоғарыда аталған нормативтік ... ... ... деп ... ... кәсіпкерлердің мүмкіндігін кеңейту жөніндегі ... ... ... ... ... ... ескеруді ұсынамыз.
«Шаруа (фермер) қожалықтары туралы» Заңның 8-бабы 3-тармағына сәйкес,
жалпы меншікте немесе жалпы жер пайдалануда жатқан жер мен ауыл ... жері ... ... ... қожалығын жүргізу үшін жер
учаскесін алатын азаматтар осы ... ... ... ... ... бөлінетін жер учаскесінің орналасуы туралы келісілген
материалдарды тіркейді.
Бірақ, осы ... ... ... ... жер ... жері туралы материалдарды келісімдейтін үәкілетті органдар мен ... ... ... ... ... ... келісімдейтін тұлғалар
шеңберін анықтау қажет.
Сондай-ақ, жоғары аталған Заңның 8-бабы 3-тармағының екінші абзацына
сәйкес ауыл ... ... ... жалпыға ортақ меншік
қатысушыларына ... ... жер ... ... ... ... ... берілетін жер учаскесі туралы азаматтардың
арыздары олармен бір ай мерзімде қарастырылады.
Азаматтардың арыздарын ... ... ... ... ... ... ... келетін азаматтардың арыздарын бір ай
мерзімде қарастыру мемлекеттің ... ... ... ... ... сәйкес келмейді және жұмыстарын табиғаттың ыңғайына ... ... ... ... ... ... ... қожалығы туралы» Заңының 18-бабындағы 1-тармақтың
бірінші абзацын да келесі редакцияда баяндауды ұсынамыз:
«Шаруа (фермерлік) кожалығы кіші ... ... ... ... ... ... 1 тармағының 4 тармақшасынан «жеке
кәсіпкерлер ретінде» сөзін шығару қажет.
Негізгі ... ... ҚР АК ... ... ... кәсіпкерлік қызметпен заңды тұлғаның жоғары білімсіз ... яғни жеке ... ... ... Одан ... «Жеке кәсіпкерлік
туралы» Заңының 6-бабында жеке кәсіпкерліктің субъектілерінің санаттары
анықталған. ... ... осы ... ... қажет емес деп
ойлаймыз.
Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік туралы» Заңына сәйкес,
шаруа (фермер) қожалықтары орташа жылдық саны 250 ... ... және ... ... құны ... 320000 АЕК аспайтын шағын және орта
кәсіпкерлікке жата алады. Мұндай мөлшерде бақылауды бекітіп, ... үшін ... ... ... шаруашылықтың жалпы жиналысы
арқылы тиісті атқару және ... ... ... ... бар, ... ... құру ... шектелмейді.
Сонымен қатар, шектеулерді жою мақсатында заңнама ... ... ... атқару, бақылау және басқа да ... ... жоқ, ... ... ... ... (фермер) қожалығының ішкі
құжаттарымен де ... ... ... қорытындылай келе мынадай фактіні атап өткен жөн: біздің
мемлекетіміздің саяси, ... және ... ... қысқа
мерзімді уақыт ішінде үлкен және ... ... орын ... Олардың
ішінде зейнеткерлік, экономикалық, заңнамалық, жер реформаларын атауға
болады.
Жүргізілген жер ... ... ... ... ... мен ... ... емес, шынайы, заңдық және экономикалық тұрғыдан
расталған шаруашылықты жүргізу құқығын беру ... Бұл ... ... ғана ... сонымен бірге барлық посткеңестік мемлекеттерге де
тән құбылыс болды [36, 25 б.].
Бүгінгі ... ... ... ... ... ... экономикалық және әлеуметтік сипаттағы ... ... ... қарамастан ауылдағы тұрақты ұйымдық нысан болып
табылады. Жер қатынастары ... ... ... ... ... дәлелдегендей жерде шаруашылық етудің жаңа нысаны барынша әрекетшіл
әрі ... ... ... ... ... және жер ... заттық құқық объектісі ретінде танумен нарықтық қатынастарды дамыту
жағдайында шаруа (фермер) қожалықтарының рөлі артып келеді. Шаруа ... ауыл ... ... ... нарықтық, экономикалық
қатынастарға тарту жөнінде жүргізіліп ... ... ... белсенді
субъектілерінің бірі болып отыр.
Жер реформасы басталғалы бері ... ... ... ... реттейтін көптеген заңдар, нормативтік құқықтық актілер
мен заңға ... ... ... ... ... жер ... ... оны тиісті түрде
заңдық ресімдеген және оны ... ... ... қырларының
нақтыланған жағдайда, еркін нарықтық экономика тұсында ... ... ... ... факторы болады. Жер пайдалану
құқығының әрекет етуі арқасында заңдық құралдардың реттеуші ... ... ... ... жер ... деген монопольды
құқығынан бас тартуы, жерге қатысты екі меншік нысанының тең бәсекелестік
жағдайға ... ... ... құқық бұзушылықтардың алдын алу және заңдық
жауапкершілікке тартуды ескерту тетіктерінің тиімді іс-әрекеті үшін қолайлы
құқықтық және әлеуметтік ... ... жер ... ... ... етуі бір ... ...
жерге қатысты құқықбұзушылықтардың алдын алуға ие. ... ... жер ... ... ... ... бар шаруашылық және
экологиялық іс-әрекеттердің ... ... ... болжамдылығын қамтамасыз етуге тиіс. Бұл ... ... ... [37, 49 ... ... ... қожалығының құрылу тәртібі ... ... осы ... негізгі қорытынды ойлары мен түйіні
мыналар:
Біріншіден, адамдардың жеке кәсiпкерлiктi жүзеге асыруы ... ... ... ауыл ... өнiмiн өндiрумен, сондай-
ақ осы өнiмдi ұқсатумен және ... ... ... ... ... (фермер) қожалығы деп танылады.
Заңды тұлға құрмай және заңды тұлға белгiлерi болмаған жағдайда
кәсiпкерлiк қызметпен айналысатын жеке ... ... ... ... ... ... Шаруа (фермер) қожалығының мүшелерi ортақ
шаруашылықты бiрлесiп ... ... ... ... алынған балалар
(қыздар), ата-аналар және басқа да жақын туыстар болып табылады. Шаруа
(фермер) ... ... ... болуы мүмкiн:
- кәсiпкерлiк қызмет бiрлескен ортақ меншiк ... ... ... ... ... асырылатын шаруа қожалығы;
- өзiндiк кәсiпкерлiктi жүзеге асыруға негiзделген фермер қожалығы;
- бiрлескен шаруашылық қызметi туралы шарт ... ... ... ... жай серiктестiк нысанында ұйымдастырылған фермер қожалығы.
Екіншіден, шаруа және фермер қожалығының өзіндік ерекшеліктері мынада:
шаруа қожалығы деп ортақ бірлескен меншікке ... ... ... ... ... ... ... екі түрлі
болу мүмкін – жеке кәсіпкерлікке ... яғни ... ... ... меншік туралы шарт негіз болып табылатын жай ... ... ... шаруа (фермер) қожалықтарының ... ... ... ... ... ... ерекшеленетін басты
белгілерінің бірі ... ... ... қожалығына тән белгілер
ретінде мыналарды атауға болады:
- ... ... ... ... кем ... ... жұмыс орны болып шаруа қожалығы табылады;
- отбасының шаруа қожалығынан табатын табысы одан тыс ... ... ... ... (фермер) қожалығы ерiктi негiзде құрылады және
жер учаскесiне құқығын ... ... ... ... ... ... ... Шаруа (фермер) қожалығы Қазақстан Республикасындағы ... тең ... ... ... ... ... Шаруа
(фермер) қожалығы өз қызметiнiң бағытын, өндiрiсiнiң ... ... ... айқындайды, өнiмдi өсiредi, ұқсатады және сатады, сондай-
ақ шаруашылық жүргiзумен байланысты басқа да мәселелердi ... ... ... ... ... ... немесе ортақ үлестiк меншік
құқығында оның мүшелерiне тиесiлi ... ... бір ... шаруа қожалығының мүшесі ретінде тану
үшін отбасылық ... ... ... болу ... ол ... ... өз еңбегімен қатысуға ... ... ... ... зор маңызға ие. Дей тұрғанмен ондай талап ... ... ... ... ... туралы заңның нормаларын
талдау негізінде ... ... кем ... ... өз ... ... істеуін көздегенін анықтауға болады. Бұл дегеніміз
кәсіпкерліктің бұл түрі өз ... ... ғана ... өз еңбегін де
қосудың міндетті талап екеніне негізделген.
Алтыншыдан, жер қатынастарының субъектісі болу үшін ... ... яғни ... ... ... құқықтар мен
міндеттердің иеленушісі ретінде шығатын заңмен көзделген ... ... ... ... іс ... құқықтарға ие болып және міндеттерді
жүзеге асыру үшін ... ... ... қабілеттілігіне ие болуға тиіс.
Құқық ... мен ... ... ... ... ... субъектілігін анықтайды.
Шаруа қожалығының жерге деген құқық субъектілігі туралы айтқанда жерге
деген құқық ... пен ... ... ... түсінген жөн.
Өйткені шаруа қожалығының басшысы болып табылатын нақты азаматқа белгілі
бір жер ... ... ... ... ... ... ... акт
беріледі.
Шаруа қожалығының отбасылық белгісі мыналармен шартталған: оның
мүшелері арасындағы ... жеке ... ... ... ... ... ... бір біріне терең сенімді
сипатымен. Сол себептен шаруа ... ... ... болып
туысқандық қатынастардың табылуы міндетті.
Осы жұмыстың объектісі мен пәнін зерттеу нәтижесінде шаруа (фермер)
қожалықтарын дамыту бойынша ... ... ... ... жерлерде шаруа қожалықтары санының тұрақты түрде өсуі
олардың қызметін облыстық және аудандық ... ... және ... бір ... шегінде орналасқан шаруа қожалықтарын материалды-
техникалық қамсыздандыруда, тасымалдауда, қайта өңдеуде және өнімді сатуда
басқа ... және ... ... мен ... ... ... ... Шаруа қожалықтарында ақпараттың, есептілік пен ... ... ... ... ... ... уақытта олар тек статистика
органдары мен салық органдарына екі ... ... ... ... ... ... қожалықтарының басшылары мен мүшелерінен сұрау салу негізінде
алынады. Бұл олардың шынайылығын тексеруде, олардың экономикалық қызметіне
талдау ... ... ... Бұған барлық шаруа қожалықтарының байланыс
құралдарымен, есептеу және компьютер техникасымен толық жабдықталмауы тағы
бар.
3) Қазіргі ... ... ... ... ... ... ... тұрғындарға тұрмыстық қызмет көрсетудің
құлдырауы орын алып ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды ұстауға және қамтамасыз етуге ақы ақы төлемейді.
Бұл орайда өндірістік және ... ... ... ... орталық қордың мөлшерін анықтап, оны негізгі өндірушілер, қызмет
көрсетуші және ... ... ... ... ... қожалығы, кіші
кәсіпорындар және т.б.) арасында дұрыс бөлу қажет.
4) Шаруа (фермер) қожалықтарын ... ... ... бойынша
жаңа мәселелер туындатады. Бізде шаруа қожалықтары өздерінің үйлері мен
өндіріс объектілерін жер учаскелерінен қашықтықта салады. ... ... ... сол бір өзге ... ... бас ... байланыс
жүйесі мен инфрақұрылым, тұрғындарға тұрмыстық қызмет көрсету бұзылады,
экологиялық проблемалар туындайды. Осыған орай ... ... ... ... ... ... оларды қаржыландыру
көздерін анықтау мәселесін тездетіп ... ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан
несиелендіру мәселесі жетілдіруді қажет етеді. Бұл ... ... ... және ... ... ... одақ ... ерекше өзектілікке ие болып отыр. Біздің ... ... ... ... ... ... түсе алу үшін оған
мемлекет тарапынан қолдау қажет деп ойлаймыз.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Қазақстан тарихы. / Көне ... ... ... 5 ... Алматы:
Атамұра, 1998. – Т. 2. – 640 б.
2. Қазақстан. Ұлттық энциклопедия / Бас ред. ...... ... Бас редакциясы, 2005. – 728 б. – 7 Т.
3. Черноморец А.Е. ... ... на пути ... ... ... и ... 1994. -№1. –с.57-67.
4. Волков Г.А. Крестьянское ... как ... ... Автореферат. М.,1993. – 25 с.
5. Стамкулов А.С. Личное подсобное ... ... ... ... 1984. – 142 с.
6. Мұқалдиева Г. Шаруа (фермер) қожалығының құқықтық жағдайы // Заң
және заман. 2007 ж. №.8 - 128 ... ... ... ССР. Т.ІІ. ... 1959. – 750 с.
8. Культелеева С.Т. Аграрное право Республики Казахстан: ... ... для ... - ... : HAS, 2005. - 320 ... ... Б.В. ... право России. –М.: «Юрист», 1994. – 242 с.
10. Абдраимов Б.Ж. Аграрное, экологическое и ... ... ... и практики. - А., 2003. - 226 с.
11. Амирханова И. В. Правовое обеспечение ... ... ... (фермерского) хозяйства: научно-практический
комментарий действующего законодательства Республики ... ... : ... ... 2004. - 58 ... Веденин Н.Н. Приватизация и реорганизация предприятий ... ... // ... и ... 1993. №4. –с.42-55.
13. Дусипов Е.Ш. Проблемы совершенствования правового регулирования
предпринимательской деятельности ... ... // ... КазНУ им.Аль-Фараби, серия юридическая, №3
(47), 2008. – 29 с.
14. Бороздин С.В. ... ... и ... реформы: монография.
–М.: ЮНИТИ, 2002. – 239 ... ... ... қожалығы туралы» Қазақстан Республикасының 1998 ж.
31 наурыздағы № 214-1 Заңы // ... ... ... Ю.Н. ... ... ... ... хозяйств //
Законность. 1997. -№8. –с.52-64.
17. Кемел М. Қазақстанның аграрлық ... ... ... ... 1998. - 243 ... ... ... Конституциясы. – Алматы: «Жеті Жарғы»,
2007 ... ... ... ... Кодексі (1994 ж. 27 желтоқсан)
// «Порагроф» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
20. Қазақстан Республикасының Жер ... (2003 ж. 20 ...... // «Порагроф» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
21. Кемел М. Реформирование собственности в ... ... ... ... практика, правовые проблемы. -
Астана, 1999. - 206 с.
22. ... Б.Ж. ... ... и ... право: проблемы
теории и практики: учебное пособие. - А.,2003. -220 с.
23. Амосова Л., Лебедева Н. Крестьянское ... ... и ... ... // Юрист. 2003. -№5. –с.40-43.
24. Макарова О.А. Правовое положение крестьянского ... // ... 2000. -№1. ... ... Б.А. ... ... Республики Казахстан (Часть общая):
учебник. – А.: Институт «Данекер», 2002. – 280 с.
26. Григоренко С. Индивидуальный предприниматель как ... ... ... // ... и ... – 2000. №7. ... Жаркенова С. Шаруа (фермер) қожалығындағы еңбек қатынастарын
құқықтық ... // Заң және ... 2007 ж. №3. - 69 ... Власов В.А. Законы, регулирующие систему аграрных отношений,
нуждаются в совершенствовании // ... ... ... ...... ... А.Т. Право собственности и иные вещные права. –Алматы:
«Жеті Жарғы», 1996 с..16-18.
30. Галиновская Е.А. Правовое ... ... ... ... хозяйстве. / Автореф. дисс.... канд. юрид. наук.
–М.,1995. – 22 ... ... ... ... ... үшін ... Республикасының
азаматында, тауарлы ауыл шаруашылығы өндірісін ... ... ... ... емес ... ... және
оның үлестес тұлғасында жеке меншік құқығында, сондай-ақ ... ... ... ... үшін ... ... ... және шетелдік заңды тұлғаларда уақытша жер пайдалану
құқығында болуы мүмкін ауыл ... ... ... бір ... ... (қаланың) аумағындағы шекті
(ең жоғарғы) мөлшерін бекіту туралы» ... ... 2003 ж. 22 ... N 1071 қаулысы // «Заң»
анықтамалық-құқықтық ... ... В., ... С. ... в ... ... крестьянского
(фермерского) хозяйства // Хозяйство и право. –М.,2004. -№2. –с.28-
38.
33. Мухитдинов Н.Б. Правовые проблемы пользования недрами. –Алма-Ата:
«Наука», 1972. – 195 ... ... ... ... Қазақстан Республикасының 2006 жылғы 31
қаңтардағы заңы // «Заң» анықтамалық-құқықтық жүйесі.
35. Сборник нормативных ... ... по ... ... ... ... ... комплекса республики. – Астана,
2004. - 536 ... ... Н.Н. ... ... ... и ... (фермерского) хозяйства по законодательству России и
СНГ // Российская юстиция, №8, 2008. – с.55-59.
37. Палладина М.И. О дальнейшем развитии ... ... и ... ... ... ... ... и
организаций // Государство и право. 1997. -№1. –с.47-55.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 64 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 1 300 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
Жерге орналастыру25 бет
Шаруа қожалықтарының және кәсіпкерліктің даму жағдайы36 бет
Шаруа қожалықтарының құқықтық және кәсіпкерлік даму негіздері72 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруа (фермер) қожалығының құқықтық жағдайы51 бет
Қазақстан Республикасындағы шаруа қожалығығының қызметін реттеу85 бет
Шаруа (фермер) қожалығы қызметіндегі еңбек қатынастары9 бет
Шаруа (фермер) қожалығын ұйымдастыру жұмыс жобасы35 бет
Шаруа қожалығы29 бет
Қазақстан Республикасындағы аграрлық кәсіпкерліктің жалпы құқықтық сипаттамасы146 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь