ҚР сыртқы сауда саясаты

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1 СЫРТҚЫ САУДА ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

1.1 Сыртқы сауданың мәні, маңызы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.2 Қазақстан Республикасы сыртқы сауда қатынастарының дамуы және ондағы туындап отырған мәселелер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...6


2 ҚР СЫРТҚЫ САУДА САЯСАТЫНЫҢ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ...11

2.1 Қазақстан Республикасының экспорт құрылымын талдау ... ... ... ... ..11
2.2 Қазақстан Республикасы импорт құрылымын талдау ... ... ... ... ... ... ..16
2.3 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясаты мен сыртқы экономикалық қауіпсіздігін мемлекеттік реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ., ... ... ...32
Сыртқы сауда дегеніміз – дүниежүзі елдері арасындағы төлемді, жиынтық тауар айналысы. Дүниежүзінің барлық елдері үшін сыртқы сауданың рөлі ерекше. Өйткені, американ ғалымы Дж. Сакстың пікірінше «қандай бір ел болмасын оның экономикалық жетістігі сыртқы саудаға байланысты. Дүниежүзілік экономикадан оқшауланып, ешқандай ел дұрыс дамыған экономика жасай алмайды.
Қазiргi жаһандану кезенде әлемдегi барлық елдер бiр-бiрiмен тығыз байланыста болып, әлемдiк шаруашылықты құрып отыр. Егемендiгiн алғанына аз ғана уақыт болған елiмiздiң де осы әлемдiк экономикада өзiндiк үлесi бар. ҚР-сы әлемдiк шаруашылықта рыноктық қатынастағы дамушы ел деп танылуда.
Сондықтан макроэкономикалық сипаттағы курстық жұмысты жазуда «ҚР сыртқы сауда саясатының рөлі» деген тақырыпты таңдауды дұрыс деп қарастырдық. Тақырыптың өзектілігі сыртқы сауданың орын алуының қажеттігі мен маңыздылығы, оны макроэкономикалық негізде талдау, ҚР-ның сыртқы сауда саясатындағы экспорт пен импорттың құрамы мен құрылымын талдау және сыртқы сауданы мемлекеттік реттеуді іске асыруды жан-жақты талдау болып табылады.
Қандай-да болмасын мемлекеттің экономикалық дамуы сыртқы сауда қатынастарына тәуелдігін ескере отырып, сыртқы сауда қатынастарына тән сипаттамаларды макроэкономикалық талдау осы курстық жұмыстың алдына қойған негізгі мақсаты болып табылады.
Осы мақсатты орындау барысында келесідей міндеттер қарастырылады:
1) сыртқы сауданың экономикалық мәнін ашу және оны макроэкономикалық талдауды жүзеге асыру;
2) Сыртқы сауданың әлемдік дамуы мен оның Қазақстан Республикасы үшін маңыздылығы;
3) ҚР сыртқы сауданың қалыптасу жағдайы мен ондағы экспорт пен импорттың құрылымын талдау болып табылады.
Жұмыстың құрылымы екі тараудан тұрады. 1-тарауда сыртқы сауданың экономикалық сипаты мен мәні, оның қызмет ету ерекшеліктері мен макроэкономикалық талдануы, осыған орай Қазақстанның сыртық сауда қатынастарының дамуы мен ДСҰ-ға енуінің процесі мен мақсаттары қарастырылды.
Екінші тарауда ҚР сыртқы сауданың қалыптасу жағдайы мен сыртық саудадағы экспорт пен импорттың құрылымын талдау, олардың еліміздегі үлесін және салалар бойынша айырмашылығы негізінде қарастырылды.
Курстық жұмысты орындау барысында келесі авторлардың еңбектерін қолдандым: Елемесев Р.Е., Н.Қ.Мамыров, М. Байгiсиев, С.Н. Ивашковский, Н.Г. Мэнкью оқулықтарын және еліміздің экономикалық басылымдар мен статистикалық мәліметтер пайдаланылды.
1. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - Макроэкономика. - Оқулық. – Алматы. Экономика. - 2003. – 432 бет.
2. Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2004. – 302 бет.
3. Агапова Т. А., Серегина С. Ф. – Макроэкономика. - Учебник. – МГУ. - Изд-во “Дис”. - 1999. – 416с.
4. Ивашковский С.Н. - Макроэкономика. - Учебник. – 2-е изд., испр., доп. – М., - Дело. 2002. – 472 с.
5. Елемесев Р.Е. Халықаралық экономикалық қатынастар: оқу құралы. Алматы: «Қазақ университеті» 2002жыл. 83 бет
6. Гальперин В.М. и др. - Макроэкономика. – СПб. - 1997г. - 630 с.
7. Дорнбуш Р., Фишер С. - Макроэкономика. - Пер. с англ. – М.: Изд-во МГУ. - 1997. – 784 с.
8. Микро-макроэкономика. - Практикум. - Под общ. ред. Ю.А. Огибина. – СПб. - 1994 г. - 230 с.
9. Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша қабілетті 50 елдің қатарына кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
10. www.google.kz Әлемдік сауда ұйымы және Қазақстан
11. Қазақстан Республикасының статистика жөніндегі агенттігі. Қазақстан Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы. 2007 жылдың қаңтар-шілдесі. №7, А:2007.-51-58 бет, 285-286 бет.
12. Әлмереков Н.А. «Қазақстанның экономикасын дамыту және Республиканың ДСҰ-ға кірудегі проблемасы» ∕∕ ҚазЭУ хабаршысы №4 2006жыл. 216-221бет
13. Диссертация « Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігін
қамтамасыз ету контекстіндегі кеден саясатының қалыптасу
ерекшеліктері» Төлебеков .Ж.С Алматы 2006ж
14. Асқар Тұрапбайұлы «Біз ДСҰ-ға кіруге әзірміз бе?» ∕∕ Егемен Қазақстан 7 қаңтар 2004жыл
15. Әлмереков Н.А. «Қазақстанның экономикасын дамыту және Республиканың ДСҰ-ға кірудегі проблемасы» ∕∕ ҚазЭУ хабаршысы №4 2006жыл. 216-221бет
16. Г.Т.Куренкеева «Внешнеэкономическая безопасность Казахстана», учебное пособие, Алматы, Қазақ Университеті, 2005ж.
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
............................................................................
..............................3
1 СЫРТҚЫ САУДА ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ СЫРТҚЫ САУДАНЫҢ
МАҢЫЗДЫЛЫҒЫ
.......................................................................
.................4
1.1 Сыртқы сауданың мәні, маңызы
...............................................................4
1.2 Қазақстан Республикасы сыртқы сауда қатынастарының дамуы және
ондағы туындап отырған ... ҚР ... ... ... РӨЛІ
...................................11
2.1 Қазақстан Республикасының экспорт құрылымын талдау
..................11
2.2 ... ... ... құрылымын ... ... ... сыртқы сауда саясаты мен сыртқы
экономикалық қауіпсіздігін мемлекеттік реттеу
.........................................22
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
.................30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
.................................................,...........32
КІРІСПЕ
Сыртқы сауда ...... ... арасындағы төлемді, жиынтық
тауар айналысы. Дүниежүзінің барлық елдері үшін ... ... ... Өйткені, американ ғалымы Дж. Сакстың ... ... бір ... оның ... ... ... саудаға байланысты.
Дүниежүзілік экономикадан оқшауланып, ешқандай ел дұрыс дамыған экономика
жасай алмайды.
Қазiргi ... ... ... барлық елдер бiр-бiрiмен тығыз
байланыста болып, әлемдiк ... ... ... ... ... ... ... болған елiмiздiң де осы әлемдiк экономикада өзiндiк ... ... ... ... ... қатынастағы дамушы ел деп танылуда.
Сондықтан макроэкономикалық сипаттағы курстық жұмысты ... ... ... ... ... деген тақырыпты таңдауды дұрыс деп
қарастырдық. Тақырыптың өзектілігі ... ... орын ... ... ... оны макроэкономикалық негізде талдау, ҚР-ның сыртқы сауда
саясатындағы экспорт пен ... ... мен ... ... және сыртқы
сауданы мемлекеттік реттеуді іске асыруды жан-жақты ... ... ... ... ... экономикалық дамуы сыртқы сауда
қатынастарына тәуелдігін ескере ... ... ... ... ... ... талдау осы курстық жұмыстың алдына қойған
негізгі мақсаты болып табылады.
Осы ... ... ... ... ... ... сыртқы сауданың экономикалық мәнін ашу және оны ... ... ... Сыртқы сауданың әлемдік дамуы мен оның Қазақстан Республикасы үшін
маңыздылығы;
3) ҚР сыртқы сауданың қалыптасу жағдайы мен ... ... пен ... ... ... ... құрылымы екі тараудан тұрады. 1-тарауда ... ... ... мен ... оның ... ету ... ... талдануы, осыған орай ... ... ... ... мен ДСҰ-ға енуінің процесі мен ... ... ҚР ... ... ... ... мен ... экспорт пен импорттың құрылымын талдау, олардың еліміздегі үлесін
және салалар бойынша ... ... ... ... орындау барысында келесі авторлардың еңбектерін
қолдандым: Елемесев Р.Е., Н.Қ.Мамыров, М. Байгiсиев, С.Н. ... ... ... және ... ... ... ... мәліметтер пайдаланылды.
1 СЫРТҚЫ САУДА ЖӘНЕ ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДАҒЫ ... ... ... ... ... ... сауда дегеніміз – дүниежүзі елдері арасындағы төлемді, жиынтық
тауар айналысы. Дүниежүзінің барлық елдері үшін ... ... ... ... ... ... Дж. ... пікірінше «қандай бір ел
болмасын оның ... ... ... ... ... экономикадан оқшауланып, ешқандай ел дұрыс дамыған экономика
жасай алмайды.
Халықаралық ...... ... ... әр түрлі елдердің тауар
өндірушілер арасында пайда болатын байланыстардың нысаны және олардың өзара
экономикалық тәуелділігі. / 1, 394 б. ... ... ... тұрғыдан талдау, зерттеу үшін ең
бірінші ол үшін ... ашық ... деп ... ... экономика мәселелерін талдау ... ... ... ... ... экономикалық қатынастардың негiзiн сыртқы
сауда құрайды.
Ашық экономиканың маңыздылығы қазiргi уақытта экспорт пен ... ЖҰӨ ... ... тiкелей әсер етедi. Бұл көрсеткiштер
жалпы макроэкономикалық теңдестiкке әсерiн тигiзедi.
Экспорттық салалардағы өндiрiстiң өсуi шет ... ... ... ... сұраныстың өсуiн көрсетедi, ... ... ... ЖҰӨ ... ... ... импорттың
өсуi шет мемлекеттердiң тауарына сұранысты өсiредi, бұл жағдай ЖҰӨ ... ... ... ... ... жабық экономикадағы
макроэкономикалық көрсеткiштерге ашық экономика ... ... ... пен ... әлемдiк пайыз қойылым және айырбас ... 27 ... ... ... ... ... келесi теңдеумен берiледi:
Y = C + I + G + ( EX – IM ) ... Y - өнiм ...... мен қызметтердi тұтыну;
I – инвестициялар;
G – мемлекеттiк шығындар;
( EX – IM ) – экспорт пен импорт айырмасы сальдосы. Бұл таза
экспорт N x-тi ... / 4, 356 б. /
N x - ашық ... ... ... болып табылады. Ол
мынаған тең деп белгiленедi:
NX = Y – ( C + I + G ) ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Ендi халықаралық капитал қозғалысы шоты мен ағымдағы операциялар
шотына нақты ... ... ... ... ... теңдеуге
келемiз. / 3, 339 б. /
Y = C + I + G + ( EX – IM ... ... ... шығарып аламыз:
Y – C – G = I + NX ... ... сол жағы ... отырғанымыздай ұлттық жинақты бередi.
Осылайша, ұлттық жинақ iшкi ... мен таза ... ... = I + NX ... S – ... жинақ.
Осы көрсеткiштердi теңдiктiң бiр жағына шығарып, нолге теңестiргенде
ағымдағы операциялар шоты мен капитал ... ... ... ... / 3, 339 б. /
( I – S ) + N X = 0 ... ... ... ... ... ... ... яғни (
I – S ) капитал қозғалысы шоты мен N X ... ... ... ... арасындағы. Мысалы, ( I – S ) оң сальдо болса, онда N X
екеуi ... тең болу үшiн ... ... болу ... Бұл ... екi ... ... I > S, мұнда инвестиция сұранысы көп, ... аз ... I – ... ... ... ... ал S – капитал ... ... Онда екi шара ... ... ... ... ... немесе екiншi шара қаржыны несиеге аламыз.
2. I < S, ... ... ... ... ... көбейiп,
сыртқы инвестицияларға сұраныс азаяды және экспорт өседi. / 4, 512 б. ... ашық ... ... ... шарт әлемдiк пайыз қойылым
r* = r болып табылады. Өйткенi кiшi ашық экономика ... ... ете ... ... iшкi ... ... ... пайыз қойылымға тең
болу керек.
Ашық экономика моделiнiң шарттары:
1. Y = Y = F ( K, L ... C = C ( Y – T ... I = ... r = ... N х тек қана ... әлемдiк пайыз қойылымның өзгеруiне
байланысты болады. Оны келесi теңдеуден көру болады:
N X = ( Y – C – G ) – I (r*) ... r* - ... ... қойылымы.
Осы теңдеу жинақ көлемдi және инвестиция көлемiн немесе капитал
қозғалыс шотын және ... ... ... ... элементтер
анықтайтынын көрсетедi. Ол ең бiрiншi ұлттық жинақтың бюджеттiк салық
саясатына байланыстылығы. Мысалы, G↑, Т↓ ... ... ... ... ... де ... ... Республикасы сыртқы сауда қатынастарының дамуы және
ондағы туындап отырған мәселелер
Елдің құрылымы көрсетіп отырғандай, экспорттың ... бір ... ... ... ... көбі ... ... бағалармен сатылатын минералды ресурстар, ал мұның нәтижесінде
мемлекетке салықтық түсімдерден ешқандай ... ... ... ... ... ... ... минералды ресурстарға
бағаның едәуір өсуінің нәтижесінде мемлекеттік бюджетке ... ... ... ... ... Қазақстан минералды
ресурстарды ... ... ... ... ... 2001 ... ... қолданылатын бағалардың рыноктық бағалардан
ауытқуын айыра білу «Трансферттік бағаларды қолдануда мемлекеттік ... заң ... ... ... ... ... ... тағы бір мәселені туғызады: сыртқы ... ... ... ... ... шет ел рыноктарында, тіпті ЕврАзЭС
елдерінің рыноктарында да қазақстандық тауарларға ... ... ... ... жиілеп отыр. /5, 83 б/
Антидемпингтік шараларды қолдану Қазақстанның ДСҰ(ВТО)-на кірмегенінше
жалғасуы мүмкін. ... ... енуі ... ... ... бірақ
оған кіру уақыты, шарттары мен салдары талас ... көбі ... да ... үшін ... кіру ... ... ... келісуге болады, бірақ барлық салдарды есептеп шығару
оның күрделілігі мен көпжақтылығына ... ... ... Қазір біз үшін
келісім-шарт жасасу кезінде барынша көп переференцияларға қол ... ... ... бар ... ... мен өз ... қорғауды
жүзеге асыру арқылы Қазақстан әлемдік шаруашылыққа енуі қажет.
Қазақстанның осы халықаралық ұйымға кіруі оның өз заңнамасын ... сай ... ... экономикасының заңдық және нормативтік
базасын ... ... ... тигізетін болады.
Қазақстанның ДСҰ-ға кіруге дайындық кезеңінде кеден саясаты,
халықаралық стандарттар енгізу, мемлекеттік ... ... ... ... және отандық бизнес мүдделері  арасында оңтайлы теңдестікті
қамтамасыз ету  мәселелерін шешуіне тура келеді. /10/
Қазақстан ... ... ... мынадай мақсаттар қойып отыр:
● қазақстандық өнімнің ... ... қол ... ... салыстырғанда алдыңғы қатарлы, кемсітпеушілік
шарттар алу;
● дауларды шешудің халықаралық тетігіне қол ... ... ... үшін мейлінше қолайлы ахуал қалыптастыру;
● ішкі нарыққа шетел ... ... ... ... өсуі ... ... өнімнің сапасын
және бәсекелестік қабілетін арттыру үшін жағдай жасау; 
● ДСҰ-ға мүше елдерде, атап айтқанда, банк саласында қазақстандық
инвесторлар үшін ... ... ... халықаралық сауданың толыққанды қатысушысы
ретіндегі әлемдік абыройын арттыру.[31] 
ДСҰ-ға мүшелік Қазақстанға сыртқы сауда әріптестерімен ... ... ... ... ... ... ішкі нарықты жетілдіру үшін қосымша
ынталандырулар жасауға мүмкіндік береді.  Сонымен бірге, аграрлық сектор,
сондай-ақ әлі де қалыптасу ... шыға ... және ... ... ... ... сай емес орта бизнес ДСҰ талаптары
алдында осалдық танытуда.
Тыңдаудың қорытындылары ... ... ... ... ... ... ... арттыру үшін отандық бизнес
ел ішінде бәсекелестікке шыдап қоймай, одан тысқары жерлерде де ... және ... ... үшін жаңа ... ... ... байланысты, ДСҰ-ға кіру оның тиімді пайдаланылуы елдің
коммерциялық ... ... ... ... жылжуын қамтамасыз
ететін тетік ретінде қаралады.  
ДСҰ-ның Ауыл шаруашылық келісімінде (АШК) «агрегирлік қолдау шараларын
аясындағы субсидиялармен үкімет пен оның ... ... ... ... ... ... шығыстар мен кірістер қамтылатындығы»
жазылған.
Бұл кейінге қалдырылған және ... ... ... ... ... ... шаралары есебіне қосуға құқығы бар екендігін
көрсетеді.
Сонымен, Қазақстан «сары себет» ... ... ... ... асыра алады:
● асыл тұқымды мал мен элиталық ауыл шаруашылық дақылдарының
сатылу бағасын арзандату;
● ауыл ... ... ... ... ... ... істемей тұрған ауыл шаруашылық кәсіпорындарының
қарыздарын (өтетіп) алмау;
● кредитті пайдаланғаны үшін ... ... ... ... ... баға бойынша мемлекеттік резервке астық сатып алу.
Мысалы, Ауыл шаруашылығы ... ... ... 1 га ... ... мемлекеттік қолдау 17,1 АҚШ
долларын құраса, Еуропалық Одақ елдерінде 1 га ... 111,9 ... ... 411, 7 ... ... мемлекеттік қолдау жасалады екен. /10/
Бұдан Қазақстандағы ішкі қолдаудың Австралия мен Жаңа ... ... ... барынша ырықтандырылған елдердегі ... да ... ... ... ... ... ... кіргенге дейін ауыл
шаруашылығындағы ішкі қолдаудың көлемін арттырып, ауыл ... ... ... ... жасап үлгеру қажет.
ДСҰ-ға ену Қазақстан ... ... ... ... ... ... аса ... міндеттерінің бірі болып
табылады. Қазіргі уақытта ... ... ... ... шикізатын сатып
отырғандықтан, және мұнда ерекше қиындықтар ... ... ... ... ... негізсіз болып көрінуі мүмкін. Алайда
мұндай проблемалар бір сәтке арналған және жеке ... ... ... ... ... мақсаттарына негізделумен шешіледі.
Аяққы өнім өндірісінің дамуын Қазақстанның сыртқы рынокқа ... ... ... ... ... ішкі ... ... орнын
толтырады. Алайда бұл жолда ... ... ... ... ... ... ... түрлі кедергілер туындауы
мүмкін. Қазақстан өңдеу өнеркәсібі өнімінің экспорты үшін соншама қажетті
болып келетін ... ... ету ... ... ... тек ДСҰ-ға
мүше болған жағдайда ғана ие болады. Қазіргі уақытта Қазақстан өнімдері ... мен ... ... ... ... ... АҚШ, Аргентина,
Қытай, Таиланд және Ресей жүргізуде. /12, 216 б/
Қазақстанның ДСҰ-ға ену проблемасын талқылау барысында Қазақстанның ... ... ... қадамға дайын ба, жоқ па, оның экономикасының
жағдайлары мен ... ... өз ... ... ... ... ... ол аталмыш талаптарды өзі үшін елеулі нұқсан келтірмей ... ала ... ... ... айрықша мағынаға ие болады.
Осы уақытқа қарсы Қазақстан көптеген нарықтық ... ... ... және ... нарықтық экономикаға айналдыру бойынша
өтпелі ... ... ... ЕО және АҚШ ... ... ел екендігін мойындады.
Мемлекеттің аздаған шамада араласуымен экономиканың ашықтығының қажетті
деңгейіне қол ... ... ... ... ... 80%-і
жекеменшік болып табылады, елде макроэкономикалық тұрақтылыққа қол
жеткізілген, ... ... ... ... болуда. Осылайша,
республикамыз экономикалық дамудың басты критерийлері бойынша халықаралық
саудаға ... ... ... ... ... ... Қазақстанның ДСҰ-да бақылаушы мәртебесіне ие болғалы алты
жылдан бері едәуір көлемдегі рәсімдік-ұйымдастыру жұмысы жүргізілген:
Қазақстан Республикасының ДСҰ-ға енуі ... ... ... ... және Қазақстанның тауарлар мен қызмет көрсетулерге қазақстандық
рынокқа жол ашу ... ... ... талқылауға арналған
екітараптық келіссөздердің 7 раунды өткізілген болатын. Сонымен қатар, ішкі
қолдау көрсету мен ауыл ... ... ... бойынша
плюритеральді талқылаулар өткізілген болатын. /10/
Республиканың заңдарын ... ... ... үйлесімдеуде
үлкен прогреске қол жеткізілді. Ішкі ... ... ... ... ... ... бойынша жаңадан заңдар
қабылданды, Парламентте Кедендік Кодекстің жаңа нұсқасы жатыр. Бұл ... ... ... ... бойынша алты жыл бойы ... ... ... ... ... кезеңінің аяқталуы мен
Қазақстанның ДСҰ ... ену ... ... ... ... ... ... өтуі табылады.
Тауарларға рыноктарға жол ашу жөніндегі егжей-тегжейлі екітараптық
келіссөздерді жүргізу ниетін Қазақстанның ДСҰ-ға кіруі ... ... ... ... 33 ... ... 15 ел ... болатын:
АҚШ, ЕО, Канада, Швейцария, Жапония, ... ... ... ... ... ... ... мен Словакия, Эстония мен Пәкстан.
Қазақстанның ДСҰ-ға ену процесіне әсер ету тұрғысынан аса маңызды ДСҰ
мүше-елдері болып АҚШ, ЕО, Жапония, ... ... және ... ... біз ... ... ... болғанымен, әлі
жеткілікті мөлшерде дамымағандығын түсінуге тиіспіз.
Белгілі болғандай, ДСҰ-ға ену ... ... ... ... екі
мәртебесі қалыптасты: дамушы елдің мәртебесі және өтпелі ... ... ... ... ... ... ену кезінде дамушы
елдің мәртебесіне ие ... ... деп ... ол ... ... мен ережелерінің арасындағы бірқатар айрықшалықтарды пайдаланып
қалуға мүмкіндік береді. ДСҰ-дағы дамушы ... ... ... ... ... ... бойы ... балансытың теңгерілімін қамтамасыз
етумен, «жас» өнеркәсіп салаларын қорғау мақсатымен импорттық кедендік
тарифтердің, ... ... және өзге ... күшін сақтауға
мүмкіндік береді.
Сонымен қатар ДСҰ мүшелері кедендік тарифтің 100%-тік мөлшерлемелерін
байланыстыру, сондай-ақ оларды ... ... бір ... ... және ... жою, ... ... мен қызметтерге жол ашу
жөніндегі міндеттемелерді ДСҰ-ның аса ... ... ... ... ... ... деген сияқты аса
қатаң шартарды қояды.
ДСҰ-ға ену туралы шешім қабылдау кезінде ... ... әсер етуі ... ... ... және ... зардаптарын бағалау
қажет. Өзге мемлекеттермен тең құқылы қатынастар негізінде ... ... ... шығынға ұшырамай пайда табуға мүмкін емес
екендігін естен ... ... ... ... қарағанда артық болуға
тиіс, және соңғылары елдің ұлттық мүдделері мен мемлекеттік ... ... ... ... оң ... сауда балансымен дамыту ДСҰ-дға кіруден табыс
табудың ең маңызды әдісі болып табылады. Экспорттың артуы елге ... ... ... және ... тауар өндірушілердің мүмкіндіктерін
кеңейтеді, сондай-ақ өндіріс деңгейін арттырады және сол арқылы ... ... ... қатар импорттың артуы ішкі рыноктағы
бәсекені ... ... ... ... да арзан
тауарлармен қанағатандыруды арттырады. /14, 8 б/
Қазақстан әлемдік ... пен ... ... ... ашық
нарықтық экономикалы ел ретінде танылумен қатар, ол аДСҰматты түрде ДСҰ-ның
барлық мүшелерімен қарым-қатынастарында барынша ықпал етудің қалыпты ... ... қол ... бұл ең ... ... ... екі тараптық
негізде ие болуға болмайтын жағдайлар үшін маңызды болып ... ... ... өз ... ... ... ... ие
болады. Осының барлығы түптеп келгенде сыртқы сауданың дамуы мен артуына
ықпалын тигізетін болады.
Бұл ... ... ... ... тауарларымен сыртқы
саудасын дамыту үшін ерекше маңызды болып келеді. Қысқа- және ортамерзімді
келешекте ... ... енуі ең ... ... ... маңызды
болып табылмайды, себебі ол сыртқы рыноктарға инвестициялардан басқа
(шикізаттарды санамағанда) ... ... ... Бұл ... оның
инвестицияларды шикізат өңдеу мен өңдеу өндірістерінің одан да жоғары
сатыларын дамытуға тартуға ... ... /14, 9 ... үшін ... ... дауларға қатысты, әсіресе ретсіз түрде,
бұрынғысынша оны нарықтық емес, жоспарлы ... ел деп ... ... тауарларына қатысты қолданылатын демпингке қарсы
дауласулар кезіндегі режимі үлкен маңызға ие болуы мүмкін. ДСҰ-ның ... ... ... ... ... ... шеңберінде одан да
әділетті негізде ... ... ... ... Қазақстан ұлттық мүдделерін басшылық ретінде қолданумен
әлемдік сауданы реттейтін нормаларды әзірлеуге ... ... ие ... ... ... ... ... экономикалық саясат жөніндегі жедел
ақпарат пен ДСҰ ... ... ... қол жеткізу
мүмкіндігі туындайды, бұл одан да тиімді сауда саясатын әзірлеуге ... ҚР ... ... ... ... ... ... экспорт құрылымын талдау
Елдегі сыртқы саудадағы айналым көрсеткіштері 2000 ... ... ... көбейіп отыр. Қазақстандық экспорттың көлемінің ұлғаюын
жағымды фактор ретінде қарастыруға ... ... ... құрылымындағы
талдау көрсеткеніндей, мұнда шикізат товарларының, оның ... ... ... ... ... көрсетеді. 2001 жылдан бастап
экспортқа шығарылатын минералды өнімдердің ... ... ... 2001 жылы ... ... ал 2002 жылы 54,4%, 2003 жылы 58,2%, 2004 жылы 61,3%, ... 62,8%, 2006 жылы 63,4%, 2007 жылы 63,1% ... /11, 285 б/
Мемлекеттің экспортындағы минералды ресурстардың басымдыққа ие болуы
Қазақстан экономикасының шикізаттық ... ... ... ... ... ... ... мұнда жалпы тауар
айналымындағы ... ... ... ... орын ... ... ... ішінде шикізаттың басым болуы әлемдік еңбек
бөлінісінде Қазақстанның шикізаттпен қамтамасыз ... ... ие ... ... аз ғана ... ие ... әкеледі. Қазақстанның уақыт
өткен сайын шикізат өнімдерін оны өндіру мен алғашқы ... ... ... және ... ... ... ... үшін экспорттауы
төмендемей отырған жағдай. Бұл эквивалентсіз айырбас әлемдік экономикалық
ілімде толықтай ... және ... ... шикізат экспорттаушылардың
дайын өнім экспорттаушыларға толықтай тәуелділігіге ғана ... ... ... ... кедейленуі салдарынан екіншілерінің баюларына
әкеледі.
Мұндай жағдайдан шығуға мүмкіндік беретін келесідей шараларды ... ... ... ... ... процентпен несиелер беру көмегімен
ресурстардың бір бөлігін ... ... ... келе ... ... өндірістік қызмет сферасына, оның ішінде жаңа техника және өнім
шығару саласына ауыстыру.
... ... ... ... ... сапа
жоғары технология, сатудан кейінгі деңгей оларды жаңа ... ... Өнім ... ... ... бағытталуы үшін шет ел
өндірушілерімен «мөлшерлі» бәсекелестікті тудыру ... бұл ... ... ... ... Физикалық, ақыл-ой, әсіресе шығармашылық еңбектің жаңа замандағы
өндірістегі, жаңа техника мен информация жасаудағы жаңа өнім ... ... ... Адам ... ... тұлғаның өзіндік
дамуы – жаңа заманғы өндірістің дамуының негізгі шарты.
Қазақстан 2003-2015 жылдарға арналған Индустриалды-инновациялық даму
стратегиясына көп үміт ... Бұл ... ... ... ... ... сәйкесінше экспорттық тауарлардың
құрылымы мен ... ... ... ... ... ... ... бұл мемлекеттік стратегияның қабылдануы оның ... ... ... бола ... Мұнда тек қана ұлттық экономика ғана
емес, сонымен қатар әлемдік экономикадағы ... ... алу ... ... ... тауарлар үлкен сұрансқа ие екендігін айта ... ... ... ... ... ... тауарлар үлкен сұранысқа
ие. Қазіргі уақытта бізге ... ... ... ... ие болу ... ... жаңа технлогиялар мен тауарлар өндірісі жайында ойлану
қажет. Бұл өте ... ... ... ... ... ... тауарлар
мен қызметтер өндірудегі басты орынға ие ... ... ... ... ... тура келеді.
Қазақстанның өзіндік бәсекелестік артықшылықтары бар: мемлекеттің
идеологиялық және қаржылық инновациялық өзгерістерді қолдауға әзірлігі,
елдегі ... ... ... жаңа ... ... ... мен ... Осы және басқа да бәсекеге ... ... ... ... ... ... ... басты тұтынушылары болып Ресей
(20,3%), Бермуд аралдары (14,1%), ... (11,1%), ... (7,6%), ... ... (5,7%), ... аралдары (5,1%), Швейцария (4,7%), ОАЭ
(3,8%), Ұлыбритания (3,4%), Иран (2,4%), ... (1,9%), АҚШ ... және ... (1,7%). ... ... ұлттық экономикалық қауіпсіздігінің құрама
бөлігі болып табылады. Елдің азық-түлік қауіпсіздігі ұғымы елдің ... ... ... ағымдық және қажетті тамақ өнімдерімен
қамтамасыз етуге қабілеттілігін білдіреді.
Ұлтттық ... ... жаңа ... ... ... және ... тәуелсіздігін қамтамасыз етудің актуалдығы
арта түседі. Бұл проблеманы шешу үшін ... ... ... ... өнімдерімен өзін-өзі қамтамасыз ету ... ... ғана ... ... ... ... ... өндірістік өнімдердің құны
мен ауыла шаруашылығы өнімдер құнының өсуінен туындайды, бұл ... ... ... ... ... және ... ... жүйесіне әкелуі мүмкін. Өндірістің және ауыл шаруашылық
машиналарының, ... ... ... ... ... тыңайтқыштар, өсімдіктерді қорғауға қаражат және жемдік
қоспаларға ... ... ... мен ... және ... ... ... азық-түлік қауіпсіздігінің
факторлары болып табылады.
Азық-түлік қауіпсіздігінің негізгі міндеттеріне жататындар:
● тамақ өнімдерімен өзін-өзі ... ... ... ... ... да бір ... ... мысалы, бағаның өсуі немесе импорт
каналдарының қысқаруы жағдайында азық-түлікпен қамтамасыз
етудің аздап әлсіреген жағдайында оларды қажетті ... ... бар ... ... ... ... – сыртқы және ішкі
аспектілердің тығыз байланысы. Азық-түлікпен өзін өзі ... ету ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығының болғанында ғана
мүмкін, тек сол ғана азық-түлік өнімдеріне деген ... ... ... ... ... әсер етеді.
Азық-түлік қауіпсіздігіндегі саясатта ... ... ... ... ету үшін ... пен өзін-өзі
қамтамасыз ... ... ... пен ... ... ... қарастырылады. Азық-түлікпен ішкі ресурстар есебінен
қамтамасыз ету үшін ауыл ... ... бір ... ... ... ... жағдайда ауыл шаруашылығының өнімдерін өндіруді
жоғарылату керек. Бұдан өзге, ауыл шаруашылығы өнімдерінің ... ... ... ел ... ауыл ... ... егер ... импорттың тұтынуы 25-30% шегі аралығында ... ... яғни 70% кем емес ... ... ... ... тиіс ... көреміз. Дамыған елдерде ауыл шаруашылығы
өнімдерімен ... ... ету ... ... Өзін-өзі
қамтамасыз ету коэффициентінің төмендеуіне бірқатар факторлар әсер етеді,
оларды атап өтсек: сұраныстың өсуі, халықтың өсімі, адам ... ... ... әртүрлі мәдениеттердегі қажеттіліктердің теңсіздігі,
өңделген аудандарды пайдалану коэффициентінің төмендеуі.
Елімізде жүргізіліп отырған аграрлық саясат хаотистикалық ... ... ... ... ... ... ... әсер ете
алмайды. Халықты азық-түлік өнімдерімен қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... ... тиімділігін қамтамасыз
ететін нақты көмек көрсетуі қажет. /14, 9 б/
Мысалы, Батыс Европа елдерінде ауыл ... ... ... ал біздің елде бұл көрсеткіштің көлемі көңілге қонымды емес.
Қазақстанның 50 бәсекеге қабілетті елдер қатарына кіру ... ... ... бірі ... ауыл ... қолдау
шаралары болуы тиіс екендігі атап көрсетілген. Мұнда қазіргі ... мен ... ауыл ... ... өзара бірігіп
жұмыс істеуді одан әрі ... ... ... Қазіргі уақытта Қазақстанда
100-ден аса ... ... ... ... ... ... ... қатысуымен 370 біріккен кәсіпорындар жұмыс істеуде.
Жалпы американдық инвестицияның көлемі 15 млрд.АҚШ долларын ... ... ... ... ... ... мұнай-газ саласының үлесіне тиіп
отыр.
Сондықтан да өнеркәсіптің және ауыл шаруашылығының негізгі өнімдерін,
оның ішінде халық тұтынатын және ... ... ... ... ... болмайтындығын айта кету қажет.
Қазақстандағы азық-түлікпен өзін-өзі ... ету ... ... ... ... және оның қазіргі жағдайын қарастырар
болсық, елдің ішкі рыногын ... ... ... ... ... ... Сондықтан да азық-түлік қауіпсіздігінің сыртқы және ... ... ... және ... ... Мамандар пікірінше,
Қазақстаннның өтпелі экономика жағдайындағы ... ... ... ... кіретіндер:
1) Экономиканың аграрлық секторындағы созылмалы құлдырау
2) Дәнді дақылдар себу, аудандардың қысқаруы мен дәнді
дақылдардыңжалпы жиынының төмендеуі
3) Ауыл шаруашылығындағы ірі қара мал ... ... Ауыл ... ... ... мен ... ... салаларының
дамымауы
5) Төлемсіздік дағдарысы, бюджет дефициті, ауыл шаруашылық
өндірушілерін несиелеудің тиімді механизмдерінің ... Жер ... ... ... ... мен ылғалдығының
азаюының тездеуі
7) Тамақ өнімдерінің және ауыл шаруашылық технологияларының
8) импортына тәуелділіктің ... Ауыл ... ... жасау өндірісінің құлдырауы
10) Табиғи стихияларға дайын еместігі (құрғақшылық, су басу, тозаңды
құйын, жер сілкіну, шегіртке және тағы да ... ... ... ... ... төмендеуі
12) Ауыл жастарының қалаға көптеп келуі салдарынан ауылдағы еңбек
ресурстарының ... ... ... ... ... да бүгінгі күні актуалды
болып табылмайды. Мысалы, Қазақстанның аграрлық секторындағы созылмалы
құлдырау. Соңғы ... ауыл ... ... ... ... байқалуда.
Статистика агенттігінің мәліметінше, республикада 2007 жылы ... ... ... 649,7 млрд. теңге болған. Оның ... ... – 388,2 млрд ... мал ... – 306,5 млрд ... 2002 ... салыстырғанда ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру көлемінің
1,7 есеге ... ... ... ... жалпы көлемі 2007 жылы тұтастай
республика бойынша ... ... ... ... 24,2 ... ... бұл 2006 ... салыстырғанда 4,1%-ға көп. /11, 287 б/
Бірақ азық-түлік ... ... алға ... қарамастан,
шешімін таппай отырған мәселелер де жоқ емес. Өндірістің бірігу ... ... ... ... ... технологиялық ережелер сақталмауда, ауыл
шаруашылық өнімдерді қайта өңдеу сапасы уақыт ... ... ... ... да ... бәсекеге қабілеттілігін жоғарылату жолындағы
кедергілер болып ... ... ... ... азық-түлік тауарларына деген импорттық
тәуелділік есептеледі. Азық-түлік тауарларының құрамында импорттың үлесінің
жоғары болуының тағы да бір ...... ... ... төмен сапасы
болып табылады. Бірақ олардың барлығы да стандартқа сай келе ... ішкі ... ... ... ... ... ... отандық тағам
стандарттарын жасау мен қолдануды қажет етеді.
Азық-түлік қауіпсіздігінің ... ... ... ... ... қорғау шараларымен шешіледі. Азық-түлік қауіпсіздігімен
қамтамасыз ету мәселелерін шешу барысында елдің ... ... ... ... ету ... маңызды болып есептеледі. Азық-түлік
өнімдерімен өзін өзі қамтамасыз ету деген сөз сыртқы ... ... ... ішкі ... ... ... білдіреді. Ол
үшін ел территориясындағы барлық халықтың ... ... үшін ... ... ... ... баға бойынша қажеттілігін
қанағаттандыруға мүмкіндік беретін сапалы өнім өндірісінің ... ... /16, 214 ... ... ... экономикалық жүйенің ажырамас бөлігі
болып табылады. Сондықтан да республика азық-түлік өнімдерін импорттайды
және ... ... ... ... ... ... мен оны өңдеуден алынған өнімдерге, ... ... ... ... ... өз өндірісіміздің есебінен
қанағаттандырылуы мүмкін. Дәнді дақылдардың экспорты оны өндірудің 39,5%-н,
ал ... ...... 3 - 2007 ... ... ... азық-түлік
тауарлары бойынша ресурстарды және экспортты қалыптастыру құрылымы
(пайызбен)
Азық-түлік емес тауарлардың ресурстарын ... ... ... ... бұрынғысынша басқа елдерден әкелу арқылы да жүргізілуде.
2.2 Қазақстан Республикасы импорт құрылымын талдау
Сонымен қатар отандық ... ... ... ... ... ... импорттайтын шет ел компанияларымен бәсекеге
түсуіне тура келеді. Қазіргі жағдайда ... май, ... ет пен ... сүт және сүт ... ... ... ... басынан
кешіруде. Әрт түрлі мәліметтерге сай, ... ішкі ... ... 58%, 54,8% ... ... 72% балық, 19,2% сүт және 47%
сары ... ... ... ... ... асып ... ... көлеміне
пайыз бойынша, картоп бойынша – 0,5%, ет және ет ...... – 38,6%, сүт және сүт ... – 7,9%, ... – 121,8%, ... - 5% құрағандығы отандық өнім өндірісінің бәсекеге қабілеттілігінің
жеткіліксіздігін нақтылай түседі. Импортқа ... ... ... ... мемлекет тарапынан басқа елдерде сұранысқа ие ... ... ... ... ... өнім өндірушілерді
қаржылық қорғау
● кеден-баж салықтарының икемді дифференциациялды жүйесін
қолдану, АӨК-ң кедендік қорғауға мұқтаж салаларын анықтау
... ... ... сауданың нормативті-құқықтық негізі мен заңдық негізін
әлемдік тәжірибе мәне ДСҰ (ВТО) нормаларына сәйкестендіру
Талдаулар көрсеткендей, Қазақстанның тамақ ... ... ... халықты толықтай азық-түлікпен қамтамасыз етуге мүмкіндік
бермейді. Ішкі өнім түрлерінде ... ... ... қол ... оны ... ... мөлшерінен асып кеткендігін көруге болады (10,9%),
бірақ оны ... ... ... ... ... ... ... диеталық, нәрлілік құрамдарымен сипатталатын ... ... ету 50%-ға ... /11, 286 б/
Бүгінгі күні Қазақстанның ... ... ... ... ... орын алып ... Елде ... көкөніс,
консервілеу саласы, құс шаруашылығы дамымай отырғандығы байқалады.
Елдің азық-түлік товарлар импортына тәуелділігі сырттан ... ... ... ... ... туғызады. Осыған сәйкес, сыртқы ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін
қамтамасыз ету стратегиясының басты мақсаттарының біріне ... ... ... ... және ... ... ... сақтауды есепке ала
отырып, қоғамның тартылған қаражаттарды ... ... мен ... ... сипатталады.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, глобализация жағдайында шет ... ... ... ... қолдану кең қолданылады. Ең
алдымен тікелей шет ел ... ролі ... ... ... ... қарастырғанда реципиент-ел үшін тікелей шет ел
инвестицияларынан алынған табыстар оның ... ... ... ... ... ... табылады.
Соңғы жылдары Қазақстанның инвестициялық саясаты ең динамикалы дамушы
бағытқа жататынын айта кеткен жөн. ... ... ... және басқа да факторлар жиынтығының тұрақтылығы ... ... ... ... саласына инвестициялар тартуға
жағдай жасады.
Осыған байланысты Қазақстан Республикасында 1994 ж. 26 ... «Шет ел ... ... 1997 ж. 28 ... қабылданған
«Тікелей инвестицияларды мемлекеттік қолдау» және осы ... ... 2003 ж. 11 ... ... ... заң қызмет
етеді. Бұл заңдардың ерекшелігі – инвестициялардың қызметінің ұлттық
режимін ... ... ... бұл ... және шет ел ... құқығы мен мүмкіндіктерін білдіреді.
Қазақстанға инвестициялар әлемнің қырықтан аса ... ... ... инвестициялау үлесінде басты орынды АҚШ (29,7%),
Ұлыбритания (13,5%), ... (7,1%), ... (6,9%) ... көп бөлігі бұрынғыдай, негізінен тау-кен өндірісі
саласына бағытталған, мұнда Қазақстандағы барлық инвестициялардың 60% жуығы
жинақталған, ал ... ... ... 16% шет ел ... ... ... ... келетін болсақ, біріншіден, мұндай жағдай
шет ел инвестицияларының ... ... ... жайын
сипаттайды, оның салдары ұлттық ... ... ары ... ... ... ... ... шет ел
инвестицияларының төмен салалық диверсификациясы олардың ел ... ... ... ... бұл ... ... дифференциясының күшеюіне әкеледі.
Шет ел инвестициясының тиімділігін арттырудың тағы бір бағыты ретінде
«ұлттық компонент туралы» ... ... ... Бұл ... ... ... ... импортты алмастыру ... ... ... Қазақстандық мұнай-газ саласында импортты алмастыруды
одан ары қарай дамытуда бірқатар мәселелер бар:
● Қазақстандық өнімнің сапасы
... ... ... ... ... жылы ... экономикалық айналымына енгізілген отынның
негізгі табиғи түрлерінің (мұнай мен газ консентратын қоса, табиғи газ бен
тас көмірдің) ... ... 173,3 млн ... шартты отынды құрады, бұл
өткен жылғымен салыстырғанда 2,5 есе ... ... ... ... ... 72,4 млрд. кВт.с. электр энергиясы (2004 жылдан 0,3%
көп), 21,2 млрд. текше метр газ (2,7% көп), 55 млн. ... шикі ... ... 10,7 млн. ... газ ... (21% көп), 86,8 млн. ... ... (0,6%
аз) құрады. /11, 286 б/
Республикада табиғи газ рыногының 47% өз өндірісінен және ... ... ... мен ... ... негізінен республикада
өндіру есебінен (93,2% және 99,5% ресурстардың жалпы көлемінен тиісінше)
қалыптасты.
2005 жылдың ... ... 50511,3 мың ... ... соның ішінде ТМД-дан тыс елдерге 49760,4 мың тонна ... ... 99,2) ... шығарылды.
Мұнай өнімдерінің ресурстары негізінен (ресурстардың жалпы
көлемінің ... ... өз ... ... ... ... рыногында олардың импорты орын алып отыр. Мәселен, 2005 ... ... ... көлеміндегі импорттың үлес салмағы: бензин -
24%, жағатын мазут – 6,2%, ... – 6,1% ... ... ... ... ... ... статистикасының
деректері бойынша ұйымдаспаған сауда есебінсіз 2007 жылы 45201,5 млн. ... ... және 2006 ... ... ... өсті, соның ішінде
экспорт – 27849,0 млн. АҚШ ... ... ... ... ... және ... ... есепке алғанда) – 17352,5
млн.АҚШ доллары болып 35,8%-ға өсті. ... ... ... ... ... алаңдатушылық тудыруда. /11, 285 б/
Сурет 4 - Экспорттың тауарлық құрылымы (пайызбен)
Қазақстан өнімдерінің негізгі сатып ... ... ... (15%), ... Федерациясы (10,5%), Франция (9,6%), ... ... мен Иран (3,2%), ... мен АҚШ (2,4%), ... ... ... (1,9%), ... мен Испания (1,7%), Германия (1,5%), Польша (1,3%),
Ұлыбритания (1,2%) болып табылады.
Талданып отырған кезең ішінде экспорттың жалпы көлеміндегі ТМД ... 14,6% ... (2007 жылы ... 5 - Экспорттың географиялық құрлысы (2007ж)
Сурет 6 - Импорттың тауарлық құрылымы (пайызбен)
2007 жылы барлық импорттық ... 46,9% ТМД ... ... (2006 жылы – 47,9%). Импорт ... ... ... ... ... ... көлемінің - 38%), Германия
(7,5%), Қытай (7,2%), АҚШ (6,9%), Украина (4,9%), Италия (3,9%), Жапония
(3,5%), Ұлыбритания (2,4%), ... (2,3%), ... (1,7%), ... ... мен ... (1,5%), Беларусь пен Швейцария (1,2%-дан) болып
табылады. /10/
2007 жылы ... ... ... жалпы көлемінде 8412,2
млн. долларды немесе 48,5% құрады (2006 жылы – 5871,0 млн. ... ... ... ... ... ... ... 2007 жылы
ТМД елдерімен сыртқы сауда айналымы 12200,7 млн. АҚШ доллларын құрады және
2006 жылмен ... ... ... ... ... ... – 4066,8 млн.
доллар болып, 0,7%-ға азайды, импорт – 8133,9 млн. ... ... ... Ал ... ... ... ... сауда айналымы 33000,8 млн. АҚШ
долларын құрап, 2006 ... ... ... ... ... ... – 23782,2 млн. ... болып, 48,6%-ға өсті, ал импорт 9218,6 млн.
болып, 38,3%-ға өскен.
Сурет 7 - ... ... ... ... ... ... ТМД мемлекеттерінің үлесі 27% (2006 жылы-
31,1%) құрады. 2007 жылы ТМД ... ... ... ... ... ... үлес ... 52% (2006 жылы - 54%), азық-
түлік тауарлары - 12% (17%), ... ... - 14% (10%) ... жылы ТМД ... ... ... жалпы көлеміндегі
машиналардың, жабдықтардың, көлік құралдарының үлесі 28% (2006 жылы 29%),
минералды өнімдер - 26% (28%), ... ... - 18% (15%), ... 10% (12%) ... елдері минералдық, химиялық және металлургиялық өнімдердің
жеткізушілері болып табылады: 2007 жылы осы ... ... ... ... ... жалпы импортындағы үлесі 91%,
металлургиялық өнімдер - 56%, азық-түлік тауарлары - 51%, ... ... 40% ... ... ... ... ... жалпы көлеміндегі
минералды шикізаттың үлес салмағы 2007 жылы 78% (2006 жылы - ... ... ... - 16% (21%) ... 2005 жылы ... елдерінен әкелінген импорт көлеміндегі машиналардың, жабдықтардың,
көлік құралдарының үлесі 57% (2006 жылы - 56%) , ... ... - ... өнімдері - 13% (14%), металлургия өнеркәсібінің ... 12% ... /11, 287 ... бірқатар аса маңызды тауарлар бойынша қажеттілігін қамтамасыз
етуде әлемнің басқа елдері үлкен роль атқарады: осы ... ... ... ... ... ... ... импортындағы үлесі
2005 жылы 70% (2004 жылы - 68%), фармацевтикалық тауарлар - 86% (85%), киім
- 79% (85%), ... ... - 49% (51%) ... ... даму ... экономикалық процестерін белгілі
бір дәрежеде детерменациялайды.
Қазақстанның сыртқы ... ... ... ... орта ... ... ... сауданың дамуында қиындықтар
туғызатын инерциондық және ... ... ... жаңа факторлармен
анықталады. Бұл факторлардың ішінде:
● сақталып отырған тұрақсыз әлемдік жалпы шаруашылық және
тауарлық ... ол ... ... ие, ... ... ... ... тәуекелдікке баруды қажет етеді
● алыс шет ... ... ... ... шикізаттың басымдығы, бұл ел экономикасын
әлемдік конъюктураның өзгерістеріне сезімталыдғын күшейтеді
... ... ... ... тозуы мен
НИОКР саласының деградациясы
● бірқатар ... ... ... бәсекелестік
позициясының төмендеу мүмкіндігі
● ішкі рыноктағы сұраныстың тұрақты өсуіне байланысты импорттың
физикалық көлемінің көп мөлшерге ұлғаюы, тұтыну ... ... ... өзгеруі, орта келісім бағаларының
төмендеуі мен теңгенің нақты қымбаттауы.
Бұған қоса, ЖІӨ-ң болжамдалған өсуі мен ... ... ... отырған уақыт аралығында экспортталатын шикізаттар мен
материалдардың ішкі тұтынудың кеңеюіне әкеледі, бұл ... ... ... ... ... экспорттық жеткізілім
көлемдеріне кері әсерін тигізуі ... Ел ... ... ... ... ... ... жоғарылауы және табиғи
монополиялардың қызметтерінің бағасының өсуі ... ... ... бәсекелестіктерінің төмендеуіне және өндірістік шығындарының
көбеюіне әкеледі. Егер де ... ... ... ... ... ... ең алдымен өңдеуші өнеркәсіп ... ... ... ... ... ... соған сәйкес
өндіріс күштерінің модернизациясымен байланысты тарифтердің ... ... ... жол бермейді және бұл жағдай
болжамдалған мерзімнен де ұзақ ... ... ... есеп айырысу валютасы болып ... ... ... ... ... немесе нақты қымбаттауы шет елден
әкелінетін тауарлардың пайдалылық көрсеткіштерінің ... әсер ... ... көбі АҚШ ... ... отандық экспорттаушылар
соңғы жылдары долларға қатысты курсы жоғарылап келе жатқан евро аймағындағы
елдерде инвестициялық тауарларды сатып алу ... ... ... ... 84 б/
Импорттық қызмет саласында халықтың қолындағы ақшалай табысының өсуі
мен ЖІӨ ... ... ... өсуі ... елге
кіргізудің физикалық көлемінің одан әрі ... ... ... Ішкі
рыноктағы табиғи монопаолиялардың тауарлары мен қызметтеріне ... ... ... ... ... шығындары орта мерзімді кезеңде
шет ел өнімдерінің бағалық бәсекелестігінің ұлғаюына ... 2005 ... ... ... жоғарылату теңгенің долларға қатысты
қымбаттауын тудырды.
2.3 Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясаты мен сыртқы
экономикалық қауіпсіздігін мемлекеттік ... ... және ... ... ... ... ... сыртқы сауда қауіпсіздігі – ... ... ... бәсекеге қабілеттілігі сақталатын жағдай болып
саналады. Сыртқы сауда ... ... ... басты факторы болып
тиімді сауда саясатын жүргізу табылады. Қазақстанның сыртқы сауда саясаты
либералдығы және ... ... ... ... көрсетіп
отырғандай, экономиканың ашықтығы сыртқы факторларды дамуды тездету үшін
пайдалану мүмкіндіктерін ... Бұл ... ... ... ... ел технологияларын, машиналар мен ... жаңа ... ... ... ... ... және қаржы ресурстарын
тарту, халықаралық өндірістік кооперацияға қосылу мүмкіндігін білдіреді.
Ал сыртқы рыноктардан изоляциялану жағымсыз салдарға әкелері ... ... ... ... ... бұл ... ... әкеледі, осыған сәйкес персоналдың босатылуы жүзеге асады.
Экспорттық табыстың ... ел ... де әсер ... ... ... ... ... төмендеуі мен әлемдік ... ... ... ... ... ... біршама тәуелді
екендігін айтуға болады. Осыған байланысты, ... ... ... ... ... ... қала алмайды. Сыртқы
экономикалық реттеуде отандық өндірісті қолдау және ішкі рынокты ... ... ... ... шараларға көңіл аударылу қажет.
Қазақстанның сыртқы сауда қауіпсіздігі ... ... ... саудалық
айналым статистикасы көрсетеді.
Өнеркәсіптік қауіпсіздік – бұл индустриалды ... ... ... ... ... ету ... техникалық өнім
өндірісінің тиімділігі мен тұрақтылығы.
Тұрақты экономикалық өсудің ... ... ... әлем бойынша
тиімді өндірістік іс-әрекет табылады, ол өз кезегінде басқа салалардың
дамуына ... ... ... Республикасының әлемдік рынокқа ... және ... ... ... қатысуының анықтаушы шартының
бірі болып ұлттық экономиканың ... ... және оның ... ... ... ... табылады. Сондықтан да Президенттің Қазақстан
Республикасы халқына Жолдауында мынандай міндеттер қойылады: «Қазіргі кезде
теңдестірілген және тұрақты даму ... құра ... біз ... ... ... ... анықтауымыз қажет».
Диверсификация мен модернизация – үкіметтің орта мерзімді
индустриалдық ... даму ... ... қолданылатын
факторлар болып табылады.
Индустриалды-инновациялық даму бағдарламасына сәйкес, 2015 жылға
дейін елдің ЖІӨ көлемін 3,5 ... ... ... ... ...... ... рынокта табысты көрсетуге қабілетті жоғары
қосылған құнды ... ... ... ... жеке ... бәсекелестік ортаны, кәсіпкерлік климатты қалыптастыру.
Қазақстан Республикасының Президенті Л.Н.Гумилев атындағы Евразия
ұлттық ... ... ... ... ... ... жету біздің таңдап алған экономикалық даму ... ... ... ... өсу динамикасы мысал бола алады.
Президент мұнда елдің экономикалық дамуындағы мұнай саласының
ұлғаймалы ролін атап өтеді. 1985 ... ... ... жылы ... ... ... ... 2,5 есеге өскенін көреміз, ал әлемдегі
мұнай шығару 1,3 есеге өскенін көруге болады.
2006 жылы Қазақстанның ... ... ... ... үй шаруашылықтары секторын қосқанда) қолданыстағы бағада
439,5 млрд. теңгенің ... ... бұл 2005 ... ... ... Ал өңдеу өнеркәсібінде 139,9 млрд. теңгенің өнімі өндірілген, бұл
2005 ... ... ... ... /15, 217-221 ... тәуелсіздік алған жылдары тек қан шикізаттық экспортқа
негізделген өсу моделі елдің ұзақ мерзімді теңестірілген өсу траекториясына
шығуға ... ... ... ... ... ... Индустриялы-инновациялық стратегиясы» дайындалып, қабылданды.
Аталған стратегия елдің тұрақты дамуына қол ... және ... ... ... өңдеуші бағытқа ауытқуды мақсат тұтады. Айта кететіні,
шикізаттық салалардың өсімін тоқтату туралы сөз болып отырған жоқ, ... ... ... өңдеуші өнеркәсіптің дамуына кедергі тудырмауы
керек. Керісінше, мұнай-газ секторын ... ... ... ... ... ... және ... өнеркәсібін, өндірістік және әлеуметтік
инфраструктураны дамыту локомотиві ретінде қолдану қажет.
Еліміз тәуелсіздік алған жылдар аралығында ... ... ... ... ... ... өнеркәсіптік
өндірісінің жалпы көлемінің 46,5% өңдеуші ... ... 44,5% - ... және 9% ... ... мен газ және су ... алады. Егер
1991 жылы өнеркәсіптік өнім өндірудің жалпы көлемінде негізгі үлесті машина
жасау, жеңіл және тамақ ... ... ал 2000 жылы бұл ... үлесі тек
18% құраған.
Машиналар мен жабдықтар өндіруде 2007 жылдың қаңтарында 3,6 ... ... ... ... ... жылғымен салыстырғанда 10,8%-ға төмен
болды. 2006 ... ... ... (1,4%), ... ... және мұнай кәсібіне арналған (41,3%) жабдықтар шығару
төмендеген. /11, 286 ... ... ... нәтижесінде өндірістегі өнім өндіру
құрылымында «ауырлау» шикізаттық салаға, әсіресе мұнай ... ... орын алуы ... Тек қана ... он жыл ... ол 1991 жылы
2,2-ден 2000 жылы 38%-ға, ал 2003 жылы 40% жеткен. Бұл ... тез ... ... ... ... ... ... осылар экспорттың
және Қазақстанның валюталық түсімдерінің негізгі ... ... ... ... өңдеу және сатумен айналысатын дамыған ... ішкі ... ... ... және ... ... ету, нақты жағдайға сай келетін экономикалық және ... ... ... ... ұйымдар құру қажеттігін
көрсетіп отыр.
Алдыңғы қатарлы қазақстандық ... ... шет ... сатуды үкімет отандық экономиканы жандандырудың бір ... ... бұл ... ... ... ... алу
қаупін туғызады.
Болжамдалатын диверсификация, үкімет ойынша, шикізатты экспортқа
шығарудан бас ... ... ... соңғы 30 жылда әлемдік мұнайға
деген сұраныс 1,5 ... ... ал ... бағалауынша бұл көрсеткіш
болашақта одан ары ... өсе ... ... ... ... ... деңгейлерге негізделген шикізаттық және өңдеуші секторларының
ара қатынасындағы теңдестік жайында болып отыр. Қазақстанда ... ... млн. ... жуық ... және газ ... ал 2010 жылы ... 100 млн. тоннаға, ал 2015 жылы 150 млн. ... ... ... Нақ осы 9 ... АҚШ ... ... шикізаттық
базаның негізінде өнеркәсіптің прогрессивті құрылымын құру ... ... ... және ... ... ... елге ... экономикалық
орнын алуға мүмкіндік туғызады./11,285 б/
Өңдеуші салаға келсек, мұндағы өнім көлемінде машина жасау ... ... ... өте ... (5,5%). Ал ... ... ... негізгі
және өндірістегі инновациялық құрал ... ... ... ... ... істеп жатқан технологиялардың артта қалуына әсер ... ... ... ... ... көлеміндегі машина жасаудың жалпы
үлесінің төмендігі табылады. Салыстыру үшін Қазақстан мен дамыған елдерді
салыстырсақ, дамыған елдердегі машина ... ... ... ... 36-50% ... ... ... 3,3% құрайды. Бұл Қазақстанның бұл
салада дамыған елдерден артта қалғандығын ... оның ... ... ... /12, 217 ... 8 - ... салаларының көлемі
Бірақ, экономикалық дамуда табыстарға жетуіне ... ... ... ... ... шикізат бағасының коньюктурасына
тәуелділігін мойындайды. Бүгінгі күні ... ... ... ... ... ... ... құрылыс сияқты салалардың үлесі Қазақстандық
экономикада 10%-дан төмен. Нәтижесінде ел ... ... ... ... бар ... кіргізуге мәжбүр болады. Кей уақыттарда
олар импорттың жартысынан көбін құрауы мүмкін.
Біздің пікірімізше, қазақстан экономикасының бар моделі өнеркәсіп
өндірісінің ... ... ете ... бірақ онымен қатар:
... ... ... ... ... приоритеті
сақталады. Бұл осы сектордың тұйықталуымен және ... ... ... ... ... ... тауарларды өндіру төмендейді, халықтың нақты
табысының өсуінің қарқыны сақталады, ал өндіріс құрлымы соңғы
сұраныс құрылымына жақындайды;
... ... ... ... ... ішке ... секторда өндіріс өндіріс шығындары
азаяды. Бұл жұмыссыздықтың өсуіне алып келуі мүмкін.
● сақталып келе жатқан ... ... ... азық ... ... ... құрлымында ауылшарушылық өндірісінің
және импорт өсуінің қарқыны төмендетілген.
Солай, Қазақстан экономикасын қайта ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігінің қауіп – ... ... ... ... ... ... 9 - ҚР 2007 ... экономикалық қызметтер бойынша
өнеркәсіптік өндірістің құрылымы (2007ж) (пайызбен)
Қазіргі уақытта республикада 2000 астам біріккен кәсіпорындар ... 70 ... ... 430 фирманың бірқатары толықтай шет ел ... ... ... Біріккен кәсіпотындардың жалпы тауар айналымы 60 млрд.
АҚШ ... ... ... кірмейтін елдер құрған біріккен және шет ел
компанияларының жалпы үлесі 83% құрайды, немесе олардың саны 1393 ... ... /15, 216-220 ... ... ... жылдардан бері Батыс, Шығыс ... Азия мен ... ... шет ел компаниялары тартылды. Мұнай-
газ саласындағы АҚШ компаниялары ең ... өз ... ... ... – Ресей және басқа да елдердің аймақтан мұнайды шығаруда бақылауға
жол бермеу арқылы ұлттық ... үшін ... ... ... ... ... ... елдерде кез-келген мұнаймен ... үшін ... ... заңды негіз бар – бұл бірінші фактор.
Мұндай елдер рыноктары сұраныс пен ... ... ... ... ... ... ... қатар дамыған инфраструктура
қалыптастырған шет ... ... ... да ... істейді,
сондықтан да ішкі рыноктардағы жағдайлар тез және оңай ... ... ... ... ... ... – бұл екінші фактор. Ал үшіншісі
және ең маңыздысы – қаржы рыногындағы күрестің ушығуы.
Мемлекеттік компаниялар ... ... (өз ... және ... кәсіпорындар құруларына болады. Олар ТҰК дамыту
саласындағы ... ... ... ... ... ... ... ең белгілі мысалы болып Қазақстан Республикасындағы ... ... ... ... ... отандық кәсіпорындар толықтай
шет ел компанияларының ... өтіп ... ... мұнай-газ саласын
біздің елімізде British Gas, Exxon Mobil Oil, Pan Canadian, т.б. ... ... ... ... стратегиясы бар. Концептуалдық тұрғыдан
бұл ұстанымдар келесілерді сипаттайды:
... және ... ... негізгі активтерді қатаң қадағалау
● жоғарғы ... ... ... ... ... мен ... ... қайтарылымын ұлғайту
● жоғарғы технологияларға капитал ... ... күні ... ... ... «ТҰК елі» ... болады. Олар белгілі бір шекараға ие болмайды, олар ... ... ... үстінен орын алған. Бұл ел тұрғындарының
саны ... күні 50 млн. ... ... ал ... мен ... бағалы
қағаздар мен валюталарды сату көлемі 16 трл. ... ... ... ... 25 трл. ... жақындап келеді. /16, 216 б/
ТҰК және ақпараттық революцияның қарқынды дамуы әлемде жаңа ... және ... ... ... ... ... ... Қазақстан шет ел инвестицияларын
тартудағы ТМД елдерінің ішінен алдыңғы ... ... ... ... 60% көбі мұнай өндіру және ... ... ... қатысуының жағымсыз жақтарының бірі ретінде айтып өтетін жайт,
шикізаттық сектордың тез арада дамуы болып табылады. Жағдайды ... ... ... атап ... ... ... оның мөлшері 25-30 пайызды құрайды және өте
қатаң салықтық ... ... ... ... және ішкі ... ... айырмашылығы
● Қазақстандағы міндетті қосылған құнға салынатын салық
Сонымен қатар бірқатар корпорациялар импортты өсіру және ... мен ... ... үшін ішкі ... ... алу мақсатында
саясат жүргізеді.
Өкінішке орай, тәжірибенің аздығы мен ДВҚ (МВФ) тәуелділік, елдің
экономикалық әлсіздігі, ... ... мен ... ... ... мен ... ... әлсіздігі Қазақстанның стратегиялық
мәні бар салаларға иелік ете алмау жағдайына әкелді. Елде әлі ... ... тең ... ... жасаудың өзіндік әдістемесі жоқ болып
отыр.
Мұндай жағдайға ... ары ... ... жасау
Қазақстанның және Орталық Азия елдерінің ... ... және ... ... тиімді жағдай тудырады.
Осылайша, қазақстандық экономиканың приоритетті салалары ТҰК арқылы
рынокқа шығу мүмкіндіктерін ... ... ... ... ТҰК ... тәуелді болып отыр. Қазақстан өнеркәсіптің
стратегиялық салалары және энергетика мен ... шет ... ... ... ... тікелей тәуелді болып отырған әлемдегі
жалғыз ел. Бір сөзбен айтқанда, біздің мемлекетіміздің ... ... ... ... тура келеді. ТҰК-мен жасалатын
келісім-шарттар не әлемдік экономикаға тездетіп ... не ... ... ... өте ... ... әкелуі мүмкін.
Ұлттық капиталдың дүниежүзілік шаруашылық жүйесіне табысты кіруін
келесідей экономикалық міндеттерді шешкенде ғана ... ... Ішкі ... ... ... ... Тек қана ... жұмыс
істейтін тауарлық және қаржылық рыноктар ҚР-ң әлемдік рынокқа
тиімді интеграциялануына ... ... ете ... ... ... ... бұл мемлекеттің
біріккен кәсіпкерлік, ТҰК бөлімшелерін құруды дамыту сияқты
бағыттардағы әрекеттері
● Инвестициялық ... ... ... ... мен ... ... әлемдік рыногына одан әрі қарай ену үшін бір жағынан
дүние жүзілік масштабта экономикалық жағдай үшін ... ... ... ... ету ... ... үшін күресті ескеру қажет.
Экономикалық дамудағы приоритетті міндеттердің бірі - өзіндік мұнайды
қайта өңдеу және жеткізу болып ... ... ... жоғарылауы,
бәсекелестіктің күшеюі, рыноктық жағдайлардың өзгеруі жағдайында әлемдік
рынок ... ... ... ... сол арқылы энергетикалық
салада толықтай тәуелсіздік ... ... ... отын-энергетикалық
индустриясын дамыту. /13, 59 б/
Ірі трансұлттық корпорациялар ұлттық ... ... ... ретінде қарастырылуы қажет. Осылайша ТҰК іс-әрекеттері көп жылдар
бойы шикізаттарды барлау, өндіру, қайта өңдеу мен ... ... ... ... ... етуі ... аталған міндеттерді жүзеге асыру үшін МҰК қызметтерінің
мониторингін іске асыруды ... ... ... ... ... ... өндіріс саласында МҰК қызметтері шаруашылықты жүргізудің
тиімді және динамикалық құрылымы ретінде қарастырылуы қажет. Көңіл ... ... ... ... ... ... жақсы жақтары да бар. Жақсы
жақтарына тоқталар болсақ, мұнда елдің әлемдік рынокқа енуі орын алады,
мұнайды шет ... ... ... ... ... түсетін валюталық
түсімдер көбейеді.
Сонымен қатар ТҰК-лар импорттық тәуелділік арқылы экономиканың
құрылымының өзгеруіне ... ... бұл ... экономикадағы өңдеуші
салалардың дамуын тежейді. Айта ... ТҰК ... ел ... еңбек бөлінісіндегі әлеуметтік алшақтықтар орын алады.
Жалпыэкономикалық жағдай мәселелері жөнінде айтар болсақ, бьүгінгі
күні энергетикалық ... қоса ... ... ... ... ұлттық экономиканың басқа да салалары анықталуы қажет.
Оған мысалы, ... ... және ... жасау, металлургия салаларын
жатқызуымызға болады.
Егеменді ел болған жылдар тәжірибесі ... тек ... ... ... ел радикалды өзгерістерге жете ... ... ... қоры шектелген, қайта орны толтырылмайды және уақыт
өткен сайын азаяды. Ал бұл ... ... ... ... және ... ... әсер етуі ... Сондықтан да ғылыми технологияларды
қолдану ... ... ... құны бар жаңа ... ... ... ... үшін стратегиялық сипатқа ие. /5, 87 б/
Отандық экономиканың дамуының бір перспктивасы ретінде Президентіміз
сонымен қатар кластерлерді атап көрсетті. Кластерлік даму – бұл ... ... ... ... ... жоғарылату
стратегиясының негізгі бөлігі.
Қорытындылай айтқанда, біздің ойымызша, өнеркәсіпті қайта құру үшін
келсідей шаралар ... ... ... ... ... ... ... ғылым мен жоғар - ғы
дәрежелі мамандарды дайындауды қаржыландыруды ... ... мен ... бағдарламаларға өзгерістер енгізу және осы мақсатқа
бюджеттік қаражаттардың бөлінуін көбейту қажет.
● Осы ... ... ... (шет ел және ... мен осы
саладағы ең перспективті, қызықты ұсыныстарды қарастыру
● Өңдеу өнеркәсібіндегі өнімдердің бәсекеге ... ... ... ... саласындағы негізгі қорларды жаңарту мен өнімдер
номенклатурасын ... ... ... ... ... қарқынын төмендетпеу, олардың басқа
кәсіпорындармен кооперациясы мен байланысын тереңдету
Өнеркәсіптің диверсификациясы мәселесін шешу ... ... ... ... ... тиімді рыноктық инструменттерді пайдалана отырып, өнеркәсіптің
өңдеуші ... ... ... ... ... Экономика құрылымын өзгерту және экспортты диверсификациялау
Соңында Президентіміздің (2005 ж. ... ... ... ... «Қазақстан өз азаматтары үшін жоғары стандарттарды қалыптастыра
отырып әлемдегі алдыңғы қатарлы дамушы елдердің қатарына кіруі ... ... ұлт пен ... ... ... ... жағдайда ғана іске асыра
аламыз». /9/
ҚОРЫТЫНДЫ
Қорыта келгенде, біздің елімізде энергетиканы да, ауыр машина жасауды да,
электротехникалық өндірісті де, ... ... де ... ... бар. ... микроэлектроника, информатика, биотехнология,
энергияның жаңа түрлері салаларында бірқатар кемшіліктер бар. Қазақстан
жаңа технологиялық ... ... өнім ... ... ... Бұнымен шын мәнінде айналысып, қолға алса ғана қол жеткізуге болады.
Қазақстан ... ... ... ... ... кіші ... ... ел ретінде танылуда. Яғни, кіші ашық экономикада
бағалар мен пайыздар ... ... ... мен ... тәуелді
болады. Оған мысал ретінде биыл орын ... ... ... мен ... ... ... өсуі ұлттық экономикадағы бағалардың өсуіне
ықпал етіп, елімізде инфляцияның ... ... орын алып ... Қазақстан үшін ұлттық экономиканы әртараптандырып, индустриялы-
инновациялы экономиканы құру, өңдеуші өнеркәсіпті ... БСҰ ... аяқ басу ... ... ... ... мәселелері мен атқаруға тиіс
міндеттері болып табылады.
Біз коммуникация мен жылжымалы ... ... ... ... Елдің тиімді географиялық орналасуы үлкен транзитті
потенциалды білдіреді. Біздің міндетіміз оны дамыту болып табылады.
Елдің экономикалық ... ... ... жоғарылату үшін
аймақтық мәселелерге көңіл бөлген жөн. ... ... ... ... ... тек қана рыноктық қатынастар негізінде шешілмейді, олар
құрылымдық қайта құруды, жоспарлауды, қаржыландыруды және ... ... ... ... әдістерін қажет етеді.
Шын мәнінде тәуелсіз және егеменді болып қалу үшін ... ... ... мәні бар экономика салаларын сақтап қалу қажет. Біз
Қазақстандық өнімдердің сыртқы әлемдік рыноктарда теңдестірілген ... ... ... Отандық тауар өндірушілердің мүдделерін сыртқы
және ішкі рыноктарда қорғауды жүзеге асыру.
Сөз соңында айтарымыз – ең құдіретті, ең бай ... ... ... ... қауіпсіздікті бір сәт те ... ... ... ... икемді саясатын үнемі жүргізіп отырады.
Сол сияқты Жапонияда, Еуропалық мемлекеттерде, Оңтүстік-Шығыс ... ... ... ... мен Ресейде бұл мәселе бірінші кезекте
тұр.
Сондықтан да біз де оянып, ... ... ... ... ... ... бұл мемлекеттік қауіпсіздігіміздің құрамы ғана емес,
іргетасы десек те болады.
Сыртқы сауданың экономикалық маңызы оның ... ... ... ... экономикалық жетістігі сыртқы саудаға байланысты
болуымен сипатталады. Себебі, макроэкономикалық талдауда негізгі ... ... ... ... ... ... ... пен импорттың
сальдосы, таза экспорт көрсеткіші қолданылады.
Қазақстан Республикасы бүгінгі таңда әлемдік ... кіші ... ... ел ... танылуда. Яғни, кіші ашық экономикада
бағалар мен ... ... ... ... мен ... ... Оған ... ретінде биыл орын алған астық бағасы мен шикізат
бағаларының әлемдік ... өсуі ... ... ... ... ... елімізде инфляцияның жоғарғы деңгейі орын алып отыр.
Сыртқы сауда саясаты және ... ... ... ... ... сауда қауіпсіздігі – экономиканың
ашықтығы жағдайында ... ... ... ... ... ... ... сауда қауіпсіздігін қамтамасыз етудің басты факторы
болып тиімді сауда саясатын жүргізу табылады. Қазақстанның сыртқы ... ... және ... ... ... ... ... экономиканың ашықтығы сыртқы факторларды дамуды тездету үшін
пайдалану мүмкіндіктерін кеңейтеді. Бұл ұлттық экономикада ... ... ел ... ... мен жабдықтардың жаңа түрлерін,
прогрессивті басқаруды қолдану, қосымша материалдық және ... ... ... өндірістік кооперацияға қосылу мүмкіндігін білдіреді.
Қазақстан Республикасының сыртқы сауда қатынастарындағы ... ... ... тоқталатын болсақ, ұлттық экономикамыздың дамуындағы
басты ... ... ... ... әлі де ... шикізат бағыттылығы
және әлемдік экономикаға тәуелділігінің ... ... ... ... экспортының негізгі құрамы шикізат өнімдері болса, ал
импортының ... ... ... мен ... ... ... ... әлемдік тәжірибе көрсетіп ... ... ... ... дамыған елдер қатарына қосыла алмайды
және экономикасы тұрақсыз даму деңгейін көрсетеді.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Мамыров Н.Қ., Тiлеужанова М.Ә. - ... - ... ... Экономика. - 2003. – 432 бет.
2. Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық ... ... ... ... Оқу ...... Қазақ университетi, 2004. –
302 бет.
3. Агапова Т. А., Серегина С. Ф. – ... - ...... ... ... - 1999. – ... ... С.Н. - Макроэкономика. - Учебник. – 2-е изд., испр.,
доп. – М., - Дело. 2002. – 472 ... ... Р.Е. ... ... ... оқу ... ... университеті» 2002жыл. 83 бет
6. Гальперин В.М. и др. - ... – СПб. - 1997г. - 630 ... ... Р., ... С. - ... - Пер. с англ. – М.: Изд-во
МГУ. - 1997. – 784 с.
8. Микро-макроэкономика. - ... - Под общ. ред. Ю.А. ... ... - 1994 г. - 230 ... Н. Ә. Назарбаев. «Қазақстан әлемдегі бәсекеге барынша ... ... ... кіру стратегиясы» Жолдауы, Астана, 2006 жыл, 1 наурыз.
10. www.google.kz ... ... ... және ... ... ... статистика жөніндегі агенттігі. Қазақстан
Республикасының әлеуметтік-экономикалық дамуы. 2007 жылдың қаңтар-
шілдесі. №7, А:2007.-51-58 бет, 285-286 ... ... Н.А. ... ... ... және ... кірудегі проблемасы» ∕∕ ҚазЭУ хабаршысы №4 2006жыл. 216-
221бет
13. Диссертация « ... ... ... ... ету ... ... ... қалыптасу
ерекшеліктері» Төлебеков .Ж.С Алматы 2006ж
14. Асқар Тұрапбайұлы «Біз ... ... ... бе?» ∕∕ ... 7 қаңтар 2004жыл
15. Әлмереков Н.А. «Қазақстанның экономикасын дамыту және Республиканың
ДСҰ-ға кірудегі проблемасы» ∕∕ ҚазЭУ ... №4 ... ... ... ... ... Казахстана»,
учебное пособие, Алматы, Қазақ Университеті, 2005ж.
-----------------------

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Дамушы мемлекеттердің сыртқы сауда саясаты9 бет
Сыртқы сауда саясаты14 бет
Халықаралық және сыртқы сауда саясаты8 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы сауда саясаты36 бет
Қазақстан Республикасының сыртқы саудасын және сыртқы саясатын дамытудың жолдары27 бет
Сыртқы саудадағы мемлекеттік саясат29 бет
Экономикадағы сараптау жүйелері74 бет
Мемлекеттің сыртқы сауда жағдайының теориялық негіздері96 бет
Сыртқы сауда30 бет
Сыртқы сауда жүйесі13 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь