Ақша теориясы, түрлері, даму кезеңдері қызметі

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .3
І. АҚША ТЕОРИЯСЫ, ТҮРЛЕРІ, ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ ҚЫЗМЕТІ ... ... ... 5
1.1 Ақша және тауар қатынастары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Тауар.ақша қатынастары қаржы қажеттігінің объективтілік сипаты ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...9
ІІ. ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ АҚШАНЫҢ РӨЛІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..16
2.1 Ақша қаражаттарының қорлары, оларды жетілдіру жолдары ... ... ... .16
2.2 ҚР ақша.несие саясаты, ақша реформасы ролі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..22

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .32
Қаржының экономикадағы басты қажеттiгi объективтi мән-жайдан – тауар-ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық дамудың қажеттiлiктерiнен туындайды. Қаржының басты арналымы – табыстар мен ақшалай қорларды жасау арқылы мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржы ресурстарына деген қажеттiлiктерiн қанағаттандырып отыру және бұл ресурстардың жұмсалуына бақылау жасау.
Рыноктық қатынастар құрылымында да мемлекет тарапынан оларды реттеу механизмiнде қаржы зор рөл атқарады. Қаржы – нарықтық қатынастардың құрамды бөлiгi және мемлекеттiк саясатты жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда қаржының әлеуметтiк-экономикалық мәнiн түсiне бiлудiң, оның iс-әрекет етуiнiң ерекшелiктерiн терең ұғынудың, Қазақстан экономикасын ойдағыдай дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ұтымды пайдаланудың әдiстерi мен амалдарын көре бiлудiң маңызы зор.
Ал өз кезегінде қаржы – ақша қатынастарының ажырағысыз бөлігі, ол әрқашан экономикалық жүйе шеңберінде қоғамдық ұдайы өндірістің түрлі субъектілері арасындағы бүкіл ақша қатынастарын емес, тек айрықша ақша қатынастарын білдіреді, сондықтан оның рөлі мен маңызы экономикалық қатынастарда ақша қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.
Қаржы механизмi арқылы мемлекет өзiнiң саяси, экономикалық және әлеуметтiк сфералардағы көптеген қызметтерiн атқаруға қажет ақшалай қаражаттар қорын жасап қолданады. Қаржы деп ақша қаражаттарын бөлу және пайдалану туралы қатынастардың жүйесi аталынады.
Экономикадағы ақша қорлары негізінен орталықтандырылған, яғни, мемлекеттік бюджет пен мемлекеттік қорлардың негізінде жинақталған ақша қорлары болса, ал орталықтандырылмаған ақша қорлары бұл қызмет етуші кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша қорлары болып табылады.
1. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. – М.:ЮНИТИ, 2000.–527с.
2. Құлпыбаев С. Қаржы. Оқу құралы. – Алматы: Мерей, 2000. – 154 бет.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – Алматы: 2006. – 543 бет.
4. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001ж. - 466 б.
5. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, - 2007ж. – 248 бет.
6. Мельников В.Д. Ли В.Д. Общий курс финансов. Учебник. – Алматы: Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
7. Ақша, несие, банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы: Экономика, 2001, - 466 б.
8. Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық валюта қатынастары және валюталық құқық: Оқу құралы. – Алматы: Қазақ университетi, 2004. – 302 бет.
9. Финансы, денги, кредит. Учебник. Под. ред. О.В. Соколовой. – М: ЮРИСТ, 2001. – 784 с.
10. Ильясов К.К., Зейнелғабдин А.Б., Ермекбаева Б.Ж. Налоги и налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
11. Мельников В.Д. Ильясов К.К. Финансы. Учебник для вузов. – Алматы: 2001. – 252 с.
12. «О текущей ситуации на финансовом рынке» // Банки Казахстана, №10, - 2008 г. 2-4 стр.
13. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк РК Пресс-релиз №33 от 17 октября 2005 года) Банки Казахстан, 2005 г. №10. 65стр
14. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и других направлениях деятельности Национального Банка» // Банки Қазахстана, №10, - 2007 г. 2-4 стр.
15. С.Б. Мақыш, Оқу құралы / “Ақша айналысы және несие” – Алматы, Қазақ университетi, 2004 ж. – 248 бет.
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
............................................................................
.................................3
І. АҚША ТЕОРИЯСЫ, ТҮРЛЕРІ, ДАМУ КЕЗЕҢДЕРІ ҚЫЗМЕТІ............5
1.1 Ақша және ... ... ... ... ... ... сипаты
ретінде
............................................................................
...................................9
ІІ. ҚАЗІРГІ ... ... Ақша ... ... ... жетілдіру жолдары
.............16
2.2 ҚР ... ... ақша ... ... ... ... қажеттiгi объективтi мән-жайдан – тауар-
ақша қатынастарының болуынан және ... ... ... ... ... ...... мен ақшалай қорларды жасау
арқылы мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi ... ... ... ... ... ... және бұл ... бақылау жасау.
Рыноктық қатынастар құрылымында да мемлекет тарапынан оларды реттеу
механизмiнде қаржы зор рөл ... ...... қатынастардың
құрамды бөлiгi және мемлекеттiк саясатты жүзеге асырудың құралы. Бұл орайда
қаржының әлеуметтiк-экономикалық ... ... ... оның ... ... терең ұғынудың, Қазақстан экономикасын ойдағыдай
дамыту мақсатымен қаржы ресурстарын неғұрлым толық және ... ... мен ... көре ... маңызы зор.
Ал өз кезегінде қаржы – ақша қатынастарының ажырағысыз бөлігі, ол
әрқашан экономикалық жүйе ... ... ... ... ... арасындағы бүкіл ақша қатынастарын емес, тек ... ... ... ... оның рөлі мен ... ... ақша қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.
Қаржы механизмi арқылы мемлекет өзiнiң саяси, экономикалық ... ... ... ... ... ... ... қорын жасап қолданады. Қаржы деп ақша ... бөлу ... ... ... жүйесi аталынады.
Экономикадағы ақша қорлары негізінен орталықтандырылған, яғни,
мемлекеттік ... пен ... ... ... ... ... ... ал орталықтандырылмаған ақша қорлары бұл қызмет етуші
кәсіпорындар мен ұйымдардың ақша ... ... ... Ал ақша қорларының
қалыптасуы ақша қаражаттарының қорларының қалыптасуының негізінде ... Осы ... ақша ... қаржы қатынастарын іске асырудың негізі
болып табылады.
Сондықтан курстық жұмыстың тақырыбын «Тауар-ақша ... ... деп ... ... ... ... тауар-ақша қатынастарының объективтік
сипаты бола отыра, мемлекеттің және ... ... ... ... үздіксіз қалыптасып отыруы мен қаржы қатынастарын, қаржы
қорларды қалыптастырудағы ақша ... мен ... ... ... ... етудің маңыздылығын, еліміздегі бүгінгі
таңдағы негізгі қорлар мен ақша ... ... ... қаржы қатынастарының ерекшелігі туралы ... ... ... ... ... ... мақсатым: тауар-ақша
қатынастарының қаржынының ... ... ... мен ... ... ... қалыптастырудағы орнын анықтау және еліміздің
ұлттық қорының құрылу барысы мен экономикадағы қызметтеріне ... ... АҚША ... ... ДАМУ ... ... Ақша және тауар қатынастары
Ақша – тауар активi бола отыра, тауардың жалпы ... түрi. ... ... ... Оның ... ... ... табылады.
Ақша - жалпыға бiрдей эквивалент, ерекше тауар, онда ... ... құны ... және оның ... ... ... өндiрушiлер арасында еңбек өнiмдерiнiң айырбасы
үздiксiз жасала бередi.
Экономикалық өмірде қаржының сыртқы көрінісі ... ... ... ... ... қозғалысы түрінде болып келеді. Құбылыстар
бетінде бұл қозғалыс ақшалай соманы қолма-қолсыз ... ... ... айырысу түрінде бір иеленушіден басқа иеленушіге беруі болып табылады.
Алайда кез-келген ақша операциясы, мәміле ... ... жата ... ақша түрлі құндық экономикалық категориялардың – бағаның, еңбекке
ақы төлеудің, қаржының, несиенің ... ... ... өнімнің барлық
құнының қозғалысын ... ... ... ... ... мыналарды жатқызуға болады: ... ... ... ... ... ... есеп ... капиталға жұмсалатын амортизациялық соманы есептеу; табысты ... ... ... ... қорларын қалыптастыру, мемлекеттік бюджеттің
кірісіне салық төлемдерін аудары; қайырымдылық қорларына қаражат ... ... үшін ... ... ... және т.б. /4, 18 ... – ақша қатынастарының ажырағысыз бөлігі, ол әрқашан экономикалық
жүйе шеңберінде қоғамдық ұдайы өндірістің ... ... ... ақша ... ... тек айрықша ақша қатынастарын білдіреді,
сондықтан оның рөлі мен ... ... ... ... ... орын алатындығына байланысты.
Жалпықоғамдық өнім мен ұлттық табысты жасау, бөлу және ... ... ... ... ... ... ... пайдалануға
жіберілетін материалдық ресурстар ... ... ... болып
табылады.
Алайда қаржы ақша қатынастарының ... ... ... деп ... болмас еді. Ақша қатынастары ішінен тек олар арқылы мемлекеттің, оның
аумақтық бөлімшелерінің, сондай-ақ шаруашылық ... ... ақша ... бұл ... ... ... ... Қаржы
тек ақша қорларының, атап айтқанда табыстар мен қорланымдардың ... ... ақша ... ғана ... ... ақша ... ... шығып кетеді. Қаржы қатынастарының жиынтығына, мысалы,
шығындардың барлық ... ... ... алу мен ... жасау,
өндірілген өнімді ақша нысанында өлшеу, өзіндік құнды калькуляциялау және
өнімнің ... ... ... түсімді есепке алу мен сақтау, ақша
айналысын реттеу және басқалары кірмейді.
Қаржының ... ... ... да, ... ... да
айырмашылығы бар. Ақша – бұл ең алдымен өндірушілердің еңбек шығындары
өлшенетін ... ... ... ал ...... ішкі өнім мен ұлттық
табысты бөлудің және қайта ... ... ... ақша ... жасау
мен пайдалануға бақылау жасаудың құралы. Ол өндіруге, бөлуге және тұтынуға
ықпал жасайды және ... ... ... Қаржы өндірістік
қатынастардың белгілі бір сферасын ... және ... ... кезегінде “қаржы” (қолма-қол ақша, “табыс” ұғымын бiлдiретiн ... ... ... financia сөзiнген пайда болған француздың қоғамда
нақты өмiр сүретiн, объективтiк сипаты мен ... ... ... ... ... ... ... тарихи қалыптасқан экономикалық
категория ретiнде көрiнедi. Құн категорияларының жүйесiнде қаржы белгiлi
орын алады және ... iшкi ... ... ұдайы өндiрiстегi
өзгешелiк ролiмен айшықталады. /3, 6 б/
Экономикалық категория ретiнде ... ... ... ... ... ... әрқашан ақшалай ... ... ... экономикалық жүйе шеңберiндегi қоғамдық ұдайы
өндiрiстiң әр түрлi субъектiлерi арасындағы ақша және тек ақша ... ... ... ... ... ...... маңызды
белгiсi. Қаржының ақшалай сипаты оны жүзеге асырудың нысанын және қаржының
құндық экономикалық категорияларға тиiстiлiгiн баса ... ... ... ... шарты болып табылады.
Қаржы – ақша қатынастарының жиынтығы, олардың ... ... ... экономикалық жүйе шеңберіндегі қоғамдық ұдайы ... ... ... ... ақша ... емес, тек айрықша ақша
қатынастарын білдіреді, сондықтан оның рөлі мен ... ... ақша ... ... орын алатындығына байланысты.
Қаржының басты белгілерінің бірі – оның тұлғалануының ақша нысаны және
ақшаның нақтылы қозғалысымен қаржы қатынастарының бейнеленуі. Демек, ... ... ... өзі жайында әрқашан ақшаның нақтылы қозғалысымен
аңғартып отырады. Алайда қаржы ақша қатынастарының ... ... Ол ақша ... ішінен мемлекеттің, оның аумақтық
бөлімшелерінің, сондай-ақ ... ... ... ... ... бұл ... мазмұны болып табылады. Ақша қатынастары
жалпы ... ... кен ... болады. Қаржы тек ақша қорлары мен
ресурстарының қозғалысымен байланысты болатын ақша ... ... /3,9 ... ... ... ... мазмұнын ... ... ... ... әрқашан ақша нысанында
болатындығында. Қаржы ... ... жүйе ... ... ... әр ... ... арасындағы ақша және тек ақша қатынастарын
ғана білдіреді. Сондықтан қаржы қатынастарының ақшалай ...... ... ... ... ... оның жүзеге асырудың нысанын және
қаржының құндылық экономикалық категорияларға тиістілігін көрсетеді.
Ақша қаржының іс-әрекет етуінің міндетті шарты болып ... ... ... ... ... ... өйткені қаржы ақшаға байланысты болатын
жалпы нышан. Ақша айналыс құралының қызметін орындай отырып, ... ... құн ... ... ... құн бола ... ... ол ақшаның
дербес аясы ретінде, өндірістік қатынастардың бір бөлігі ретінде ... ... ... ... қатынастары өзінің негізінде бөлгіштік ... ... ... ... ... ... мен ... сипаты қаржының
аса маңызды белгілері болып табылады, яғни қаржының нақтылы жұмсауға
арналған ... ... ақша ... ... көрінуінің оның
маңызды белгісі екендігі көрініп тұр. Ақша ... ... шын ... ... ... ... ... /3, 15 б/
Қаржы қатынастары бұл:
• Мемлекет пен заңды және жеке ... ... ... және ... ... ... ... тұлғалар арасындағы;
• Жеке мемлекеттер аарсындағы қатынастар.
Қаржы ... ... ... ... қатынастар болып
табылады. Қаржының ... ... ... құрылымдық бөлiктерiнде
және шаруашылық жүргiзудiң түрлi деңгейлерiнде қоғамдық өнiм құнын қайта
бөлудiң сан алуан процестерi ... ... ... ... бөлгiштiк
сипаты экономикалық категория ретiнде олардың ... ... ... ... ... қаржы жүйесi деп аталады. Қаржы ... әр ... ... ... ... және ... сақтандыру қорлары, мемлекеттiң валюта резервтерi, кәсiпорындардың
фирмалардың, басқа ... және ... емес ... ... ... ... байланысты элементтердің түрлі критерийлері
бойынша сыныпталатын қосалқы жүйелердің іс-қимылын білдіреді. ... ... ... ... үш ... ... Қаржы қатынастырының жиынтығы;
• Ақша қорларының жиынтығы;
• Басқарудың қаржы аппараты. /6, 29 б/
Ақша қорларының қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық ... ... ... және жеке ... ... пайда болатын
экономикалық, ақша қатынастарының жиынтығы қаржы қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен мынадай екі сфераны қамтиды:
1) мемлекеттік бюджетке жинақталатын ... ... ... ... пайдаланумен байланысты болатын экономикалық
ақша қатынастары;
2) кәсіпорындардың орталықтандырылмаған ақша ... ... ... ... ақша ... түрлi мақсатты ақша қорларының қозғалысында көрiнуi ... ... ... ... табылады. Ақша қорлары, iстiң шын мәнiнде,
қаржы ... ... ... табылады. Нақты жұмсауға арналған
мақсатты ... ... ... өндiрiс қатысушыларының барлығында,
өндiрiстiк емес сферада қаржылық әдiстердiң көмегiмен iске ... ... ... ... ... объективтілік
сипаты ретінде
Қаржының экономикадағы басты қажеттiгi объективтi мән-жайдан – тауар-
ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық ... ... ... ...... мен ... қорларды жасау арқылы
мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржы ресурстарына деген
қажеттiлiктерiн қанағаттандырып ... және бұл ... ... ... /3, 17 ... ... ... байланысты қаржы қатынастары елеулі
дәрежеде «қоғамдық немесе әлеуметтік тауарлар» деп аталанылатындарды ... ... және ... ... материалдық және сол
сияқты материалдық емес сипаттағы игіліктер мен қызметтер көрсетуді ... ... ... етуге бағытталған.
Қаржының экономикалық мәні ақша нысанындағы құн қозғалысынан
туындайды. Бұл ... ... ... ... ... және
экономикалық заңдардың, соның ішінде құн заңының ... ... ... ... ... ... ... мемлекет тауар-ақша
қатынастарын әлдеқайда аз дәрежеде реттейді, негізгі реттеуіш тауарлардың,
жұмыстардың және қызметтер көрсетудің ... мен ... ... ... өндірісінің негізінде тауар өндірушілердің экономикалық алдын-
ала келісіп алушылығын шарттастыратын ... ... ... ... ... ... материалдық-заттық факторларының саралануы
олардың әр түрлі деңгейі жағдайында өнім жасайды, ал сол себепті ... ... ... және ... еңбектің әр түрлі шығындарымен
өндіріледі. Бұл ... ... ... ... пен ... ... баламалы болып келетін тұтынудың өлшемін объективті түрде ескере
алатын шығындар мен еңбек ... ... ... ... ... туындайды. Бұған ақша және оның туындауы экономикалық
категорияларының, соның ... ... да ... қол ... Яғни,
бір сөзбен айтқанда қаржы тауар қатынастарынан тыс өмір сүре ... ... ... ... ... адам ... өнімдері
айырбасталғанда, оларды белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жасалынады.
Қаржының түрлі мақсатты ақша қорларының қозғалысында көрінуі оның
маңызды ерекше белгісі болып табылады. Ақша ... ... шын ... ... ... ... ... жұмсауға арналған мақсатты ақша-қаржы қорлары қоғамдық өндіріс
қатысушыларының барлығында, өндірістік емес сферада ... ... ... ... ... ... ... амалдары
ретінде директивалық, яғни қажетті, сөзсіз болатын міндетті сипатты ... ... өзі ... ... ... және ... ... ақша ресурстарының көлемі мен оның бағыттарын ... ... ... ... ... қорларының бүкіл ақша қаражаттарынан бөлініп тұратын ерекшелігі
сол, олар ... ... ... ... ақша ... бір ... ... негізінде жасалынады. Кез келген қаржы
операциясы баламасыздықпен сипатталады. Салалық қаржыларда қорлардағы ... ... ... ... ... ... /5, 24 ... жалпы өнім мен ұлттық табысты ... ... ... ... шарты болып табылады. Қаржы ресурстарында негізгі орынды ... ... ... ... салынатын салық, акциздер, кеден төлемдері,
жарналар нысанындағы) және амортизациялық аударымдар алады.
Қаржы ресурстарының қаржы қорларынан айырмашылығы бар. ... ... ... қор) – қаржылық әдіспен қалыптастырылған, белгілі бір
қажеттіліктерді қанағаттандыруға пайдаланылатын мақсатты ақша қаражаттары.
Біріншіден, қаржы ... деп ақша ... ... ... ... ... жүргізуші субъектінің мұндай қаражаттарды жасау
мүмкіндіктерін түсіндіреді. Екіншіден, қаржы ресурстары – бұл қорлардағы,
ақша қаражаттарының мақсатты босалқы ... ... ... әлі ... белгілі бір бағыттылығы қорлар бойынша қалыптаспаған
ақша қаражаттары. /3, 32 б/
Мысалы ақша қаражаттарының бір бөлігінің алғашқыда қор ... ... ... ... органдарының олардың шаруашылық әріптестері тарапынан
келісімшарттарды, өзара шарттарды және ... ... ... бұзғаны үшін алатын ... ... ... ... ... оның екі ... ажырата білген жөн.
1. Шаруашылық практикасында «қаржы ресурстары» ұғымы деп ... ... ... бір ... ... ... кірістері мен қорланымдарының жиынтығын, яғни ақша қорларын,
кредит ресурстарын, ақша қаражататрының резервтерін айтады. Бұл шаруашылық
жүргізудің шаруашылқ есеп ... ... ... ... ... ... оның ... белгілі бір күндегі ақша
қаражаттары, олар кәсіпорынның меншікті ... ... ... ... ... оның ... ... қаржы ресурстарын құрайды.
Өз кезегінде мемлекеттің қаржылық ... ... ... ... ... ... - ... мiндеттерi мен
функцияларын iске асыруды ... ... ... ... ақша қоры.
Қаржылық байланыстардың орасан зор әр алуандығына жеке ... ... ... ... ... бөліп көрсетуге
болады. Мәселен, мемлекеттің шаруашылық ... ... ... ... ... ... жалпы қоғамдық өнімді ... ... ... ... және ... ... арналған орталықтандырылған ақша қорын қалыптастырумен
және пайдаланумен ... ... ... қатынастарының бұл жиынтығы
«мемлекеттік бюджет» ұғымының экономикалық мазмұныны құрайды.
Мемлекеттiк бюджет - араларындағы өзара өтелетiн операцияларды есепке
алмағанда, ... және ... ... бiрiктiретiн,
талдамалы ақпарат ретiнде пайдаланылатын және ... ... ... ... ... ... ретінде мемлекеттік бюджеттің
объективті сипаты бар. Бөлудің дербес сферасы ретіндегі оның өмір сүруінің
объективті ... ... ... өндірістің қажеттіліктерімен,
мемлекеттің табиғатымен және ... ... Бұл ... ... қажет етеді. Ақша ... ... ... ... ... үздіксіз ауыспалы
айналымды ұйымдастыру үшін, жалпы экономиканың жұмыс істеуін қамтамасыз ету
үшін қажет.
Сөйтіп, объективті бөлгіштік қатынастардың ... ... ... құндық бөліністің ерекше бөлігі ретінде ... ... ... ... ... – жалпымемлекеттік
қажеттіліктерді ... ... ... экономикалық категория
ретінде көрінеді.
Шаруашылық жүргізуші субъектінің меншікті капиталының маңыздылығы зор.
Себебі ол осы ... ... ... ... ... және ... сенімді қызмет етуін қамтамасыз ... Яғни ... ... ... және ... ... ... меншікті
капиталдары болады. Осылардың бір бөлігі айналым активтеріне жұмсалады. Осы
меншік ... ... ... ... ... сала ... болатын
жарғылық қор негізінде көрініс табады. Бұл жарғылық ... ... ... ... және ... инвестициялары
немесе затттай салымдары арқылы іске асады. /8, 42 б/
2. Егер жиынтық ... (c+v+m) ... және ... оның ... және бұл ... орнына сүйенсек, онда қаржы
ресурстарының ұғымы басқаша көрінеді. Егер қайталама есептің элементін
шығарып тастасақ, онда ... ... ... тікелей мемлекет пен
кәсіпорындарда оларға жүктелінген ... ... үшін ... ... ... ... өнім мен ... табыстың бір бөлігін
білдіреді.
Қаржы ресурстарын пайдалану негізінен арнайы мақсаттағы арналымның
ақша қорлары арқылы жүзеге асырылады. ... ... ... ... іс-
әрекет ететін ақша қорларының бүкіл ... ... ... ... ... қор ... ұлғаймалы ұдайы өндірістің қажеттері
негізінде объективті түрде алдын-ала анықталады және қор емес ... оның ... ... бар. /3, 34 ... мен ... ... ... ұғымдар емес. Қаржы ресурстары
өзінше қаржының мәнін анықтамайды, оның ішкі мазмұнымен қоғамдық арналымын
ашпайды. Қаржы ғылымы тап ... ... ... бөлу және пайдалану
негізінде туындайтын қоғамдық қатынастарды зерделейді; ол қаржы ... ... ... ... ... ... ... 50% құрай отырып, мемлекеттің
қаржылық қуатының көрсеткіші болып табылады. Қоғамдық өнім мен ... ... бөлу және ... бөлу ... ... ... олар
түпкілікті пайдалануға, яғни негізгі құрал-жабдықтарды толтыруға, ... ... ... ... және ... ... ... жұмсайтын материалдық ресурстардың бір бөлігінің
ақша көрінісі болып табылады. ... ... ... ... ... көп ... ... ол экономика дамуы үшін тиімдірек болады.
Сонымен бірге бүкіл ұдайы ... ... ... ... шешу
және экономикалық өсудің қарқынын тездету ұлттық ... ... ... ... ... /3, 35 б/
Қаржы ресурстарының қозғалысы жиынтық қаржы балансында ... мен ... ... ... ... ... ... кредит ресурстарының бір бөлігі де қамтып көрсетіледі.
Қаржы ресурстарының құрамында олардың аса ... екі ... ... ... ... кірістері – республикалық және жергілікті бюджетте
шоғырланады. Мемлекеттің кірістері ... ... ... ... ... ... жұмсалынады. Мемлекеттің кірістерін
жұмылдырудың негізгі әдістері салықтар, ... мен ... ... ... ... ... көздерден түсетін түсімдер;
2) Бюджеттен тыс қаражаттар – ... ... ... ... ... пайда болуы мемлекеттің мақсатты шығыстарымен
байланысты. Бюджеттен тыс ресурстар автономды арнаулы қорлар, арнаулы қаржы
сметалары, қащыналық шоттар ... ... ... Бұл ... ... ... ... мүмкіндіктерін кеңейтеді. Бюджеттен тыс
қаражаттардың оғаштығы мемлекетке қаржы ресурстарының ... ... ... ... әлсіретуге, нағыз қаржылық жағдайды бұрмалауға
мүмкіндік жасайды. Бюджеттен тыс қаражаттардың жалпы сомасын анықтау қиын,
өйткені ол көптеген қорлар мен ... ... ... ... ҚАЗІРГІ КЕЗДЕГІ АҚШАНЫҢ РӨЛІ
2.1 Ақша қаражаттарының қорлары, оларды жетілдіру жолдары
Қоғамдық қатынастардың иерархиясында ақша қатынастары экономикалық
қатынастарға ... ал ... ... өз ... қоғамдық
қатынастар жүйесінің айқындаушы бөлігі - өндірістік қатынастарға кіреді.
Бұдан қаржы қатынастары өндірістік қатынастардың бір бөлігі деуге ... ... мен ... ... пайда болып, іс-әрекет ететін
орны ақшаның ... ... ... ... ... ... бөлу
стадиясы болып табылады. Мұнда жалпы қоғамдық өнімнің құны және ... ...... ... ... бөлу ... ұшырап, мақсатты
арналым мен субъектілер бойынша бөлінеді. Бұл процестің нәтижесінде құн ... ... – с, v және m-ге ... Яғни ... ... ... ... (с) орны ... ... (v) ... және ... өнім (m) ... ... ... өнім немесе қоғамның таза табысын құрайтын қайта жасалынған
қоғамдық ... бұл ... ... ... мәнін және қаржы
функцияларының бастауын құрайды. Қосымша өнім ... ... ... ... ... ... болып табылады, ол ақша
қорларын жасау арқылы ұлғаймалы ... ... ... және ... ақша ... ... ... етеді. Сөйтіп
аталаған үш элементтерге бөлудің үйлесімдері қалыптасады және оларға сәйкес
ақша қорлары ... ақша ... ... ақша қаражаттарының қорлары қайта бөлуге –
қаражаттардың мақсатты ... ... ... ... ... ... және ... емес құрал-жабдықтардың ауыспалы
айналымы процесінде олар атаулы бағытауға немесе пайдалануға ... ... ... ... ... ... ... беріледі, ақша нысанындағы өздігінше қозғалыс мемлекеттің
кірістері түрінде мемлекеттің қаржы қатынастарының ... ... ... ... ... ... басқа,
мемлекет халықтың салықтар, ерікті төлемдер – ... ... ... ... жинақталатын жинақ ақшалар ... бір ... ... ... бір ... қор ... емес ... әр түрлі төлемдер, аударымдар, алымдар ... ... ... ... мен ... ... ақша ... – мемлекеттік бюджетті, әлеуметтік
қамсыздандыру қорларын, әр ... ... тыс ... ... арқылы
мемлекет деңгейіндегі қаржы қатынастарының нысандары ... ... ... ... ақша ... мен ... ... мемлекеттік ұзақ
мерзімді мақсатты бағдарламаларды - өндіргіш ... ... ... ... ... және басқа бағдарламаларды жүзеге асыруға
қолданылады.
Ақша қаражаттарын ... ... ... ... ... ... ... жүргізудің және ұйымдастырудың негізі болып
табылатын ақша ... және ақша ... ... мен ... ... Ұдайы өндiрiстiк тұжырымдаманы жақтаушылар қаржының
экономикадағы келесi үш қызметiн көрсетедi:
1. Ақшалай табыстар мен қорларды жасау;
2. Ақшалай табыстар мен ... ... ... ... және кәсiпорындар өзiнiң иелiгiне материалдық өндiрiс
сферасында жасалған қоғамдық жиынтық өнiм және ... өнiм ... ... алып ... ... ... Бұл процесс қаржының қызметi ақша
қорларын ... ... ... ... жиналған немесе тартылған ақша қорларын экономикада орынды жұмсау
қаржының екiншi қызметi ақшалай табыстар мен ... ... ... ... Әрине жоғарыда аталған қызметтердiң барлығы бiр-бiрiмен
тығыз байланысты және олардың ... ... ... ... бiр ... жүйе болып табылады.
Қаржының негізінде экономика салалары, аумақтары және өндіріс түрлері
арасында, экономикалық субъектілер: мемлекет, кәсіпорындар және ... ... ... мен ... мен ... бөлу іске ... бөлу қызметі ақша қаражататрын оның артық саласынан экономиканың
дамуы үшін қажетті және қаржылық қолдауды ... ... ... ... ... ... бөлу мен қайта бөлуді айтамыз.
Қаржылық қатынастардың бөлгіштік сипатын жүзеге асыруда мемлекеттік
бюджет пен бюджеттен тыс қорлардың орны ... ... ... ... ... зор әр алуандығына жеке ... ... ... оқшауланған сфераларды бөліп көрсетуге
болады. Мәселен, мемлекеттің ... ... ... ... ... ... қатынастары жалпы қоғамдық өнімді құндық
бөлудің ... ... ... және қоғамдық қажеттіліктерді
қанағаттандыруға арналған орталықтандырылған ақша қорын ... ... ... ... Қаржы қатынастарының бұл жиынтығы
«мемлекеттік бюджет» ұғымының экономикалық мазмұныны құрайды.
Мемлекеттiк бюджет - араларындағы ... ... ... ... республикалық және жергiлiктi бюджеттердi бiрiктiретiн,
талдамалы ... ... ... және ... жатпайтын жиынтық
бюджет.
Экономикалық қатынастардың ... ... ... ... сипаты бар. Бөлудің дербес сферасы ретіндегі оның өмір сүруінің
объективті ... ... ... ... ... табиғатымен және функциясымен ... Бұл ... ... ... ... Ақша ... ... ұлттық шаруашылық ауқымында үздіксіз ауыспалы
айналымды ұйымдастыру үшін, жалпы экономиканың жұмыс істеуін ... ... ... Мемлекеттік бюджеттің қорларының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... экономикалық нысаны бола
отырып, құндық ... ... ... ... ... бюджет
айрықшалықты қоғамдық арналымды орындайды – ... ... ... ... ... категория
ретінде көрінеді. Қаржы ... ... бір ... ... ... ең ... ... қаржы категориясынан ажырататын
өзгеше белгілер тән: бюджет қатынастарының бөлгіштік сипаты бар, ... ... ... ... ... ақша қорларын қалыптастырумен
және пайдаланумен қосарлана жүріп отырады. Сонымен ... ... ... бір ... ... тән, ... ол қаржымен ортақ
өзгеше белгілердің шеңберінен шықпайды.
Нарықтық қатынастарға көшу барысында ... және ... ... бір ғана ... ... ... ... Бұл мәселені шешуде бюджеттен тыс қорлардың маңыздылығы ерекше.
Орталықтандырылмаған қаржы ресурстары есебінен жасалатын ақша қорлары
қызметкерлерді әлеуметтік қамсыздандыруға, ... ... ... жаңа ... ... айналыс қаражаттарын көбейтуге,
ғылыми-техникалық ... ... ... ... шараларын
жүргізуге бағытталады. Бұл шығындарды ... ... ... ... жүзеге асыру микродеңгейдегі ұлғаймалы ұдайы
өндіріс процесін ақша ... ... ... мүмкіндік береді.
Ұдайы өндірістік процесті жүзеге асырудың ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Бюджеттен тыс қорлар – мемлекеттің қаржы жүйесінің маңызды буыны,
мемлекеттің белгілі мақсаттарға ... ақша ... ... ... табылады. Экономикалық категория ретінде
бюджеттен тыс ... ... ... ... қанағаттандыруды
қаржыландыруға бағытталатын қаржы ... ... үшін ... қайта бөлу жөніндегі қатынастар болып табылады.
Нарыққа өту кезінде халықтың тұрмыс деңгейінің төмендеуі жағдайында
оны неғұрлым сенімді және ... ... ... әлеуметтік мұқтаждарға
жұмсалатын кейбір шығыстарды бөлу және оларды жабудың көздерін межелеу
қажет болды. Бұл ... ... ... ... ... ... ... қорғау қорларының, Жұмыспен қамту ... ... ... Бұл ... ... экономиканың дағдарыстық
кезеңінде уақытша қызмет етті.
Қорларды ... ... ... жүргізу субъектілеріне
қайтарылмайтын тәртіппен ақша қаражаттарының бір ... ... ... жүктелді. Қорларға аударылатын аударымдарды өнімнің өзіндік құнына
жатқызған жағдайда ... бұл ... баға ... ... ... бұл ... жалпы қоғам шегеді. Бюджеттен тыс қорлар арқылы ... ... ... ... ... ... ... қайта
бөлудің ауқымы елдің ішкі өнімінің 10-12% пайызын құрайды.
Шаруашылық-қаржы қызметі процесінде кәсіпорындар мен ... ...... бір ... арналған ақша қаражаттарын
қалыптастырып, пайдаланады. Қорлардағы ақша ... ... ... ... ... ... мен ... қаржы тәжірибесінде кәсіпорындардың, жеке
саланың немесе бүкіл ұлттық шаруашылықтың өндірістік, ... ... ... ... ... әр ... ... Өздерінің қызметтерінің орындалуына немесе экономикалық
жағдайдың өзгеруіне қарай кейбір ... ... ... ... өз ... ... үшін ... жоғары болып табылады.
Елімізде дағдарыстық және қайта жандану жылдары кәсіпорындар мен ұйымдарды
экономикалық ... ...... ... қоры, өндірісті
дамыту қоры, әлеуметтік даму ... ... ... Сол ... мен ведомстволарда жалпы ... ... ... ... ... кәсіпоырндарға қаржы көмегін көрсету үшін
орталықтандырылған ... ... ... ғылым мен техниканы дамытудың
бірыңғай қоры, экономикалық ынталандыру қорлары, бағаны ... қоры ... ... ... ... ... өнеркәсiптi қайта және
жанама индустрияландыру уақыт талабы ... ... ... өнеркәсiп кез-
келген мемлекет экономикасының түп қазығын құрайды десек, оны жоғары
деңгейге ... үшiн ... ... ... ... ... тауар өндiруге мүмкiндiк берерi сөзсiз.
Кәсіпорындар мен ұйымдардың жұмыс істеуі үшін ... ... ... болып табылады: жарғылық, резервтік капиталдар, қорлану қоры,
тұтыну қоры, еңбекке ақы төлеу қоры, валюталық қорлар.
Бүгінде акционерлік қоғамның жарғылық ... ең ... ... ... капиталының ең төменгі мөлшері тиісті қаржы жылына
арналған ... ... ... Қазақстан Республикасының заңында
белгіленген айлық есептік көрсеткіштің 50000 еселенген мөлшерінде болады.
Осы баптың ... ... ... ... ... ең төменгі
мөлшері бойынша ... ... өз ... ... қоры ... ... ... қоғамға қолданылмайды.
Қоғамның жарғылық капиталы құрылтайшылардың (жалғыз құрылтайшының)
акцияларды ... ... құны ... және ... осы ... талаптарға сәйкес айқындалатын орналастыру ... ... ... ... және ол Қазақстан Республикасының ұлттық
валютасымен көрсетiледі. Акцияның құрылтайшылар алдын ала ... ... ... жарғылық капиталының ең төменгi мөлшерiнен кем болмауға
және оны ... ... ... ... ... мемлекеттiк тiркелген
күннен бастап отыз күн ... ... ... тиiс. ... ... ... ... жарияланған акцияларын орналастыру арқылы жүзеге
асырылады.
Кәсіпорындардың қарамағында қалатын қаражаттардың негізінде, яғни
салықтар мен ... да ... ... ... ... кешенді қорлар –
тұтыну және қорлану ... ... ... ... қоры еңбекақыға
төленетін қаражаттар мен ... ... ... және ... ... ... үшін кәсіпорындар қарамағында қалатын таза
табыстың бір бөлігі есебінен құрылады. Қордың қаражатттары ... ... ... ... ... ... қалатын табыс;
• негізгі капиталды ... ... ... ... банктердің несиелері;
• шығып қалған мүлікті сатудан түскен түсім ақша қаражаттары.
Яғни, қорлану қоры ұлғаймалы өндірісті ... ету ... ... капиталдарды жаңартуға және жөндеуге, ғылыми-
техникалық прогресті дамытуға ... ҚР ... ... ақша ... ... ... елдердің экономиканы реттеу ... ... өте ... ... Бұл ертеден келе жатқан ... ... ... бірі ... ... Ақша-несие саясаты әр-
түрлі позициядан аса талғамды ... ... ... ... оның ... 30-шы ... ... экономикалық
кризис кезінде шығып жүрген еді, сол кезде оның ролі қарастырылған ... ... ... ... ... ақшаның
ауыспалы мәндерінен тәуелді: яғни айналыстағы ақша ... ... ... ... ... сұранысты қозғауы мүмкін. Эмпирикалық
позициядан қарағанда: екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі инфляция өте
төмен пайыздық ставканың ... ... ... ... еді, ал ... саясат оның дамуын тоқтататын белгілерін
анықтап берді. ... ... ... оның ... және
тактикасын анықтау алдымен теориялық принциптерін ... және оның ... ... талап етеді. Өзіміз білетіндей, ақша-несие саясатында
схемалық түрде екі ірі мектепті ... ...... ... ... ... ең ірі ... кейнсиандық лагерь болып
табылады, әсіресе П. Самуэльсон, Ф. ... және Дж. ... ... ... ... ... ілімінің негізін қалайды. Оларпдың
«жалпы ... ... ... - ... макроэкономикалық теория
міндетті түрде ақшалай болатынын дәләлдеу, бұдан ... ... ... кездейсоқ түрде маңызды болып саналады. Сонымен
қоса бұл ілім өзінің бойына соңғыкейнсиандық ақша нейтрализмінің өркендерін
қамтыған еді.
Келесі концептуалдық бағыт 50-ші ... ... ... ... еді. Оның ... алғашында сандық деп атайтын
еді, содан кейін нақты – ... деп ... ... олар
экономикалық белсенділіктің тербелісін және инфляцияны түсіндіруде
ақшаның рөліне маңызды қарады. Бұл ... ... ... экономист М.
Фридмен болып табылады.
Егер кейнсиандықтар ақша-несие саясатынның рөлін бюджет ... ... ... ... пайдасына шешсе, монетаристтер ақша-несие
саясатының өзін таңдағанды қалайды. ... ... тек ... ғана пайда болған: біріншілері саясаттың тиімділігін әрбір
жеке ... ... ... айтады, ал екіншілері барлық нәтижелер
кешенінің негізінде болатынын айтады.
Фишер айналыста жүрген ақшаның ... ... ... ... әсері
тимейінше ақшаның сандық теориясы дұрыс екенін дәлелдеуге ұмтылды. Бірақ
ол сонымен қатар бұл теорияның нақты ... ... ... оның ... ақша ... ... олардың айналысының
жылдамдығына, өндіріс және келісімдердің көлеміне, бағалардың ... әсер ... ... ... оның ... ... ұзақ мерзімді экономикалық концепциясы, экономикалық циклдің
ақшалы теориясымен қамтамасыз етіледі.
Алдымен кейнсиандықтардың концепциясының өзінің ... ... ... Кейбір экономисттер кейінгі кейнсиандық мектептің зерттеушілерін
нағыз ілімді бұзды деп санайды. «Хикс-Хансен ... ... ... ... ... ... әсіресе номиналды
жалақы немесе пайыздық ставка қолданылатын жеке ... ... ... ... ... ... өзге ... кейнсиандық экономика міндетті түрде монетаристті болса,
онда ол тепе-теңдікте болуы мүмкін емес.
Кейнс ... ... тек ... ... нақты түрде айтқан.
Ақшаның маңыздылығын көрсету үшін ол ... ... ... ... яғни ... толық жұмыспен қамтылуы автоматты
түрде нақты жалақының өзгеруіне байланысты қамсыздандырылады. ... ... ... ... ... ... ... оның
деңгейі толық жұмыс бастылыққа жету үшін жеткіліксіз болуы ... ... ... ... ... жасап стратегиялық маңызға ие:
олардың жеткіліксіздігі жұмыссыздықтың ... ... ... көзі болуы мүмкін.
Дегенменде, қарыз капиталына деген ұсыныс пен сұраныс ... ... ... ... капиталдың шекті тиімділігі (немесе қаржы
салудың рентабельділік ... ... ... тең ... тұрғанша қаржы
салып отырады. Өз алдына жалпы табыстың ... ... ... ... ... мерзімді болып табылады. Сондықтан, айналыстағы ақша массасын өзгерте
отырып монетарлы ... ... ... ... немесе тездетілуіне
әсер етеді.
Бұл кезде депрессияның кейнсиандық схемасы келесі түрде бейнеленуі мүмкін.
Белгілі бір ... ... ... төмендеді делік. Жалпы бұл төмендеуді
кәсіпкерлер біле ... олар ... ... ... ... ... ... болжамы қате болып, олар тауарды аз сатып қояды да қоймада
өнім көбейіп қалады. ... ... ... үшін олар өндірісті қысқартады.
Кәсіпкерлердің бұл іс-әрекеті өндірістің көлеміне ... ... ... да ... ал материал құндылығы нарығында тепе-теңдік бұзылып,
бұрынғы бағалар тепе-теңдік жағдайының бағасы болып ... ... деп ... ақша ... ... енгізуді айтады.
Ақша реформасы жүргізілгенде бір ақша жүйесін ... ақша ... я ... сол ақша ... ... ... өзгертеді.
Ақша жүйесi – бұл тарихи ... ... және ... ... ақша айналысын ұйымдастыру формасы. Жалпы мемлекеттiк заңдармен
реттелген елдегi ақша айналысың ұйымдастыру ақша ... ... ... ... ... тән ... ақша ... болады. Алғашқы ақша жүйесі
XVI-XVII ғасырларда капиталистік өндіріс әдісі ... ... ... Бірақ оның кейбір жекелеген элекенттері одан да бұрын айналыста ... ... ... және ... ақша ... ... ақша жүйесіне өзгеріс енгізді.
Ақшаның өмiр сүруiндегi объективтiк қажеттiлiк ол тауар өндiрiсi
мен ... ... ... негiзделедi. Кез келген тауар айналысында
ақша айырбас құралы болып табылады. ... және ақша бiр – ... Ақша ... ... онда ... ... да ... - жалпыға бiрдей эквивалент, ерекше ... онда ... ... құны бейнеленедi және оның делдал ... ... ... ... еңбек өнiмдерiнiң айырбасы
үздiксiз жасала бередi.
Ақша айналысы - шаруашылықтағы тауарларды өткiзуде, сондай-ақ ... ... және есеп ... ... асыруға қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың ... ... ... ... де ... ... ... қолма-қол және қолма-қолсыз формаларының көмегiмен тауарлар
айналысы, сондай-ақ ... және ... ... қозғалысы жүзеге
асырылады. Қайта құру кезеiне дейiн “ақша айналымы” мен ... ... ... ... шек ... Ақша айналысы деп қолма – қол
ақшаның ... ... Ал ақша ... ... одан кең ... ол ... – қол және ... – қолсыз айналым мағынасын
сипаттайды.
Ақша айналысы шаруашылықтағы тауарларды ... ... ... ... және есеп ... ... асыруға қызмет ететiн қолма-
қол және қолма-қолсыз ақша формаларындағы ақшалардың қозғалысы. Ал осы
ақша қозғалысын ... ... ... ақша ... ... әр ... жағдайда қамтамасыз етiледi. Қолма-қол ақша
тұтыну заттары және қызметтер ... ... ... ... ақшалар – бөлуге арналған өндiрiс құралдарының жиынтығымен
қамтамасыз ... Ақша ... мен ақша ... ... шек ... ... ... қолма – қол ақша қозғалысы және төлемақыны
жүзеге асыру кезiнде қызмет көрсету, ... ... ... мен ... ... ... ... қаражаттардың алмасуы – ақша
айналысы деп аталады.
Ақша айналысының объективтi ...... ... мен ... болып табылады. Құн формасының өзгерiп отыруы, яғни тауардың
ақшаға және ақшаның жаңа ... ... алу үшiн ... ақшаның әрдайым
қозғалыста, яғни айналыста болуына мүмкiндiк жасайды.
Ақша айналысың реттеудiң маңызды элементi – ... ... ... ... ... ... Бұл мәселе бiздiң елiмiзде
кәсiпорындар арасындағы есеп ... ... ... ... ... есеп ... ... түрлерін чектердi,
вексельдерді және төлем тапсырмаларын ендiру және ... ... ... ... ... ақша ... өндiрiстiң даму жағдайларына
әсер ететiн көптеген факторларға: айналыстағы тауар мөлшерiне, ... ... ... ... және т.б. ... ... Айналысқа
қажеттi ақша мөлшерi ақша айналысының жылдамдығына керi ... Ал ақша ... әсер ... ... мыналар:
1. Несиенiң даму деңгейi, егер тауардың көп бөлiгi несиеге ... ... ... кем ақша ... ... ақшасыз есеп айырысудың дамуы;
3. Ақша айналысы санының өсуi.
Ақша ... ... ақша екi ... шығарылады немесе
эмиссияланады: қолма-қол ақша және банктiк айналымдағы ақша түрi, ... ... ... ... Екi ... банк ... ақшаның
бiрiншi түрiн, яғни қолма-қол ақшаны монополиялы құқықпен Орталық ... да, ... емес ақша ... ... ... ... жүйесін реттеудегі ақша ... ... ... ... ақша массасы мен ақша базасы жатады.
Ақша айналымының екi жағының бiрлiгi, олардың бiр түрiнiң екiншiсiне
ауысуы жалпы ақша жиыны ... ... ... ... ... ақша ... ... сандық көрсеткiшi. Белгiлi бiр мерзiм аралығында сандық
өзгерiстердi талдау үшiн, сол сияқты ақша ... ... және оның ... ... iс-шаралар жүргiзу үшiн әр түрлi көрсеткiштер (ақша
агрегаттары) қолданылады.
Өнеркәсiбi өркендеген мемлекеттерде ақша жиыны құрамын ... ... ақша ... ... ... ...... қолма-қол ақша ( банкноттар, тиындар ) және ... ... ... ( ... ) ... – оған М1 ... және мерзiмдi 4 жылға дейiнгi коммерциялық
банктердегi мерзiмдi және жинақ салымдары ...... М2 ... және ... несие мекемелерiндегi жинақ салымдары
кiредi;
L – оған М3 агрегаты және iрi коммерциялық ... ... ... ... ... ... ... болмайды. Ол ақша
нарығы құралдарының ... ... ... ... ақша ... ... жолмен өсуi мүмкiн:
1. Банкноттар мен тиындарды эмиссиялау есебiнен;
2. Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие ... ... ... кемшiлiгiн жабу үшiн Орталық банктiң үкiметке
несие беруiмен;
4. Орталық ... асыл ... ... ... және мемлекеттiк бағалы
қағаздарды сатып алуымен;
Ақша айналысының екi облысының бiрлiгi, яғни ақшаның қолма-қолсыз
формасының қолма-қол ақшаға ... және ... ... болуы ақша
массасының өзiне қандай компоненттердi қамтитынын анықтауды талап етедi.
Ақша массасының көбеюi ... ... ... ... ... мен ... ... есебiнен;
• Орталық банктен коммерциялық банктердiң несие алу жолдарымен;
• Орталық ... ел ... ... ... ... жабу ... беру арқылы;
• Орталық банктiң бағалы металдарды, шетел валюталарын және мемлекеттiк
бағалы қағаздарды ... алу ... ... ... ... жұмылдыру негiзiнде чектер эмиссиясын
шығару немесе займдар беру жолымен.
Осыдан ... ақша ... ... Ұлттық банк жүгiзетiн ақша – несие
саясатымен тығыз байланысты, ... ең ... ... ақша ... ... ... көремiз. Мақсатты белгiлеуде Орталық банк келесi
көрсеткiштердi ескертедi:
• Нақты ... ... ... өсiмi;
• Жоспарлы кезеңдегi ақша айналысының есептелетiн жылдамдығы;
• Жоспарланған кезеңдегi ... ... ... ... ... массасы өсуiнiң бақылау көрсеткiштерi елдiң экономикалық
потенциялының болашақтағы ұлғаюын және оның ... ... ... есептеледi. Бұл көрсеткiштiң тәжiрибе үшiн де маңызы зор.
Ақша массасының құрамы сол елдiң несие-ақша жүйесiмен анықталады.
Ақша жүйесi – бұл ... ... ... және ... бекiтiлген ақша айналысын ұйымдастыру формасы.
Жалпы мемлекеттiк заңдармен реттелген елдегi ақша ... ақша ... ... табылады. Әрбiр мемлекеттiң өзiнiң ұлттық
ақша жүйесi бар. Қазақстан Республикасының ақша жүйесі 1993 жылы ... ... ... ... қолданысқа енуімен басталады.
Қорытынды
Қорыта келгенде, қаржы тауар қатынастарынан тыс өмір сүре ... ... даму ... ... ... ... өндірілген тауарлар, көрсетілген қызметтер негізінде ғана ақша
немесе қаржылық қатынастар орын ала ... ... мәні ... ... ... құн ... ... Ал бұл қозғалыстың шарты тауар-
ақша қатынастарының болуы және экономикалық заңдардың ішіндегі құн ... ... орын ... ... ... өз ... ақша қаражаттары қозғалысы мен
олардың айналым аясында көрініс табады. Ақша ... қоры ... ... ... негізі болып табылады.
Себебі, қаржы қатынастары өздерінің қызметтерін жинақталған ... ... ... ... ал өз ... қаржы қорлары ақша қаражаттарының
қорларын қалыптастыру негізінде пайда ... ... ... мен ... белгілі бір мақсаттарды бір-бірімен тығыз байланыста болады.
Экономикалық категория ретiнде қаржының мазмұнын ... ... ... ... әрқашан ақшалай нысаны
болатындығында. Қаржы әрқашан экономикалық жүйе шеңберiндегi қоғамдық ұдайы
өндiрiстiң әр түрлi субъектiлерi ... ақша және тек ақша ... ... ... ... экономикада қызмет етуі белгілі бір қаржы
қорларының, ресурстарының жинақталуы, ... ... ... ... ... қозғалысына байланысты мемлекет, шаруашылық жүргізуші
субъектілер, салалар, аймақтар және жеке азаматтар арасында ... ... ақша ... ... ... қатынастарын құрайды.
Қаржы қатынастары негізінен мынадай екі сфераны қамтиды:
• мемлекеттік бюджетке жинақталатын мемлекеттің орталықтандырылған ақша
қорларын қалыптастырып, пайдаланумен байланысты ... ... ... ... ... ақша ... ... ортақтастыратын экономикалық ақша қатынастары.
Қаржы қатынастарының бірінші сферасында орталықтандырылған ... ... ... пен ... ... ... қорлардың
қалыптасуы, оларды қалыптастырудағы ақша ... ... ... ... болса, екінші сфера, яғни, кәсіпорындардың қаржылық
қорлары нақты шаруашылық қызмет барысында ... ... ... саласы болып табылатын қаржы саласын дамытуда
ең алдымен олардың материалдық негізі болып табылатын ... ... ... ... ... қорларын, яғни ақша қаражат ... ... мен ... ... ... ... ... дамыған
экономикада жоғары болып табылады.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Дробозина Л.А. Финансы. Учебник для вузов. – ... ... ... С. ... Оқу ...... ... 2000. – 154 бет.
3. Iлиясов Қ.Қ., Құлпыбаев С. Қаржы: Оқулық. – ... 2006. – ... ... ... банктер: Оқулық / Ғ.С. Сейiтқасымов. – Алматы:
Экономика, 2001ж. - 466 ... С.Б. ... Оқу ... / ... ... және ... – Алматы, Қазақ
университетi, - 2007ж. – 248 ... ... В.Д. Ли В.Д. ... курс ... Учебник. – Алматы:
Институт развития Казахстана, 2001. – 285с.
7. Ақша, ... ... ... / Ғ.С. ...... ... - 466 ... Байгiсиев Майдан-Әли / Халықаралық ... ... ... ... Оқу ...... ... университетi, 2004. –
302 бет.
9. Финансы, денги, кредит. ... Под. ред. О.В. ...... 2001. – 784 ... ... К.К., ... А.Б., ... Б.Ж. Налоги и
налогообложение. Алматы, Рауан, 1995.
11. Мельников В.Д. ... К.К. ... ... для ... – Алматы:
2001. – 252 с.
12. «О ... ... на ... ... // ... Казахстана, №10,
- 2008 г. 2-4 стр.
13. «О международных резервах и денежной базе» // (Национальный Банк ... №33 от 17 ... 2005 ... ... ... 2005 г.
№10. 65стр
14. Сайденов А.Г. «О перспективах развития денежно-кредитной политики и
других ... ... ... ... // ... №10, - 2007 г. 2-4 стр.
15. С.Б. Мақыш, Оқу ... / ... ... және ...... Қазақ
университетi, 2004 ж. – 248 бет.

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 700 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақша жүйесі және ақша айналымы31 бет
Ақшаның мәні мен қызметтері37 бет
Ашық экономикадағы ақша-несие саясатының дамуының кезеңдері28 бет
Банктің валюталық операцияның негізгі есептері9 бет
Несиенің қажеттелігі және оның мәні. Несие капиталы. Несиенің қажеттілігі және несие қатынастарының пайда болуы28 бет
"Ақша-несие саясаты"7 бет
1922-1924 жж. ақша реформалары9 бет
1922-1924 жж. ақша реформасын жүргізудін, себептері және оның мазмұны6 бет
«Қоғамдық ұдайы өндірістегі ақшаның мәні, функциялары және рөлі»6 бет
Ақша - несие саясатының ресурстары30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь